Aristides, Aelius, Orationes, Πρὸσ Λεπτίνην ὑπὲρ ἀτελείας

(아리스티데스, 아일리오스, 연설, Πρὸσ Λεπτίνην ὑπὲρ ἀτελείας)

εἴπερ τι τῶν πάντων, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, πρὸσ τὸ κοινῇ λυσιτελοῦν ἔχον τῇ πόλει καὶ φέρον ἐπὶ πλεῖστον εἰσ δόξαν· καὶ τὸν τοῦ Λεπτίνου νόμον, ὡσ οὐ καλῶσ ἔχονθ’ ἡμῖν, ἐκποδὼν πεποιῆσθαι.

εἰ γὰρ ὁ μὲν δι’ ὧν γράφει καὶ νομοθετεῖ οὕτω παντάπασιν ἀτέλειαν ἀναιρεῖ, ὡσ μὴ ὅτι τοὺσ ἔχοντασ αὐτὴν ἀφελέσθαι, ἀλλὰ καὶ ἡμᾶσ αὐτοὺσ τὸ μηκέθ’ οἱούσ τ’ εἶναι ταύτησ ὁντινοῦν ἀξιῶσαι· ἡμῖν δὲ δι’ αὐτῆσ ταύτησ τὰ κράτιστα παρὰ πάντων μετὰ τοὺσ θεοὺσ ἀπαντᾷ, οὐ μόνον ἃ καθ’ ἡμῶν ἐστιν ἀτεχνῶσ, τούτοισ μηδ’ ὁπωστιοῦν ἡμᾶσ χρῆσθαι προσῆκεν, ἀλλὰ καὶ τὸν ταῦτ’ εἰργασμένον κολάζειν τε καὶ μισεῖν καὶ τῆσ πόλεωσ ὥσπερ τινὰ κῆρα παντάπασιν ἐξελαύνειν.

δεῖ γάρ που δυοῖν θάτερον, μᾶλλον δὲ πᾶσα ἀνάγκη· εἰ μὲν ἡμῶν αὐτῶν ὡσ ἀληθῶσ ποιούμεθα λόγον, μηδένα τούτου τὸ παράπαν λόγον ποιεῖσθαι, μᾶλλον δ’ ὅπωσ αὐτίκα πεπαύσεται πάντα ποιεῖσθαι λόγον· εἰ δ’ ὅπωσ κύριοσ ἔσται· τοῦτο δ’ ἀπείη. ποιησόμεθα λόγον, δόξομεν εὖ οἶδα πᾶσιν, ἡμῶν μὲν αὐτῶν οὐδ’ ὁντινοῦν λόγον ποιεῖσθαι, τοῦ δ’ ὅπωσ τὰ ἡμέτερα αὐτῶν ἕξει κακῶσ πολύν τινα λόγον ποιεῖσθαι. καὶ τίσ ἂν ταῦτα φήσειε;

καίτοι εἰ τὸ πρὸσ τὴν πόλιν ἐρραστωνεῦσθαι καὶ μὴ τὴν γιγνομένην ταυτησὶ πρόνοιαν ἴσχειν οὐκ ἀγαθοῦ τινοσ καὶ δημοτικοῦ φάσκομεν εἶναι πολίτου· ὅταν τισ πρὸσ αὐτῷ τούτῳ καὶ ἃ ταύτῃ καθάπαξ λυμαίνεται, ταῦτα γράφειν καὶ νομοθετεῖν ἐκ περιουσίασ αἱρεῖται, ποῦ τουτονὶ θήσομεν; ὡσ μὲν οὖν πανοῦργοσ ἡμῖν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ δύσνουσ καὶ τὰ τοιαῦτα Λεπτίνησ, καὶ ὡσ τῆσ ἀγαθῆσ καὶ τὴν πόλιν ἐξ ἀρχῆσ λαχούσησ ἀντίπαλοσ τύχησ, ἐν ὑστέρῳ καὶ δὴ σαφῶσ ἐπιδείξω· ὅτι δ’ οὐδὲν τῶν δεόντων καὶ ὧν τοῖσ πράγμασι μάλιστα δεῖ, ἀλλ’ ἃ μὴ χρὴ, συμβουλεύει, καὶ παρὰ τοὺσ κειμένουσ τῇ πόλει νόμουσ καινοτομεῖ, καινούσ τινασ αὐτὸσ εἰσ τὴν πολιτείαν εἰσάγων, νῦν ἐμοῦ λέγοντοσ εἴσεσθε. πρῶτον μὲν οὖν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ἐκεῖνο μαθεῖν ἡμᾶσ δεῖ, ὅτι τοσούτων καὶ τηλικούτων ἄνωθεν, οὐκ Ἀθήνησι μόνον, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖσ Ἕλλησι συμβούλων καὶ νομοθετῶν γεγονότων, τούτων μὲν οὐδεὶσ οὐδέν τι τοιοῦτον πώποτ’ οὔτ’ ἔγραψεν οὔτ’ εἰσηγήσατο·

μάλιστα ἂν εἴ γε συμφέρειν ᾔδεσαν καὶ τοῦτ’ εἰρηκότεσ, ὥσπερ καὶ τἄλλα, δι’ ὧν ἡμῖν ἡ πόλισ, σὺν θεοῖσ εἰπεῖν, ἄριστα ἔχει μόνοσ δὲ οὗτοσ, ὥσπερ ἐκ θεῶν ἥκων καὶ τὸ συμφέρον ἐκεῖθεν ὑπὲρ τοὺσ ἄλλουσ πάντασ εἰδὼσ, ἐπὶ ταῦτα προῆλθε, καὶ νομοθετεῖν οἰέται δεῖν ἃ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐντεθυμῆσθαι προσῆκεν. ἔπειθ’ ὅτι πάντων ὡσ εἰπεῖν τῶν νόμουσ τιθέντων οὐ τὸ συμφέρον μόνον σκοπούντων, ἀλλὰ καὶ ὅπωσ μετὰ δόξησ τοῦτ’ ἔσται μάλιστα παρασκευαζόντων, ὡσ τὸ μὲν μετὰ δόξησ εὖ πράττειν εὖ πράττειν ὡσ ἀληθῶσ ὂν, ἄνευ δὲ ταύτησ ἐξ ἡμισείασ οὖσαν τὴν τύχην· οὕτω πολλοῦ τινοσ ἐδέησε Λεπτίνησ ἀμφοτέρων τουτωνὶ ποιήσασθαι λόγον, ὡσ καὶ ἀμφοτέρων τούτων δι’ οὗ γράφει νόμου τὴν πόλιν ἀποστερεῖν, ἀτέλειαν ἐκ μέσου τιθείσ. ἀλλὰ μή πω τοῦτο, ἀλλ’ ὅτι δι’ ὧν μόνοσ τῶν πάντων ἀναιρεῖν ταύτην πειρᾶται καὶ ὅπωσ μηκέτ’ ἔσται τοῦ λοιποῦ πᾶσαν εἰσφέρει σπουδὴν, διὰ τούτων οὐχ ἥκιστα πάντων συνίστησι ταύτην, καὶ ὅπωσ εἰσ ἅπαν ἔσται κατασκευάζει σαφῶσ. ὅταν γὰρ ταύτῃ μὲν οὐδ’ ἡντινοῦν μέμψιν ἐπάγῃ, οὐδ’ ἀγορεύειν κακῶσ ἀξιοῖ, ἀναξίουσ δέ τινασ φάσκῃ ταυτησὶ μετασχόντασ τῶν λειτουργιῶν ἀποσχέσθαι, ἄμφω ταυτὶ μαρτυρεῖ, καὶ τὴν ἀτέλειαν ὡσ κάλλιστα ἔχειν καὶ χρῆναι ταύτην εἰσ ἀεὶ παραμένειν τῇ πόλει, καὶ πρόσ γε ἔτι τὸ μηδ’ ἂν αὐτὸσ ἐπὶ τὸ νομοθετεῖν κεκινῆσθαι, εἰ τοὺσ μετέχοντασ ἀξίουσ ἑώρα. ὅτε τοίνυν οὐκ ἂν τοῦτ’ ἔδρα, εἰ μηδεὶσ ἀνάξιοσ ἦν, οὐκ εἰκότωσ οὐδ’ ἐξ ἀνάγκησ κατὰ τῆσ ἀτελείασ χωρεῖ, δέον κατὰ τῶν ἀναξίων μόνον, ὡσ οὐ προσηκόντων τῷ πράγματι.

καὶ μηδεὶσ εἴπῃ ὡσ ἐπειδή τινεσ φαῦλοι ταύτησ μετέσχον, διὰ τοῦτο καὶ ταύτην ἐν τοῖσ φαύλοισ θετέον.

ἀλλ’ ἐπειδὴ πᾶσιν ὡσ εἰπεῖν τοῖσ βελτίστοισ τῆσ ὑπὲρ ἡμῶν προθυμίασ δίδοται γέρασ, διὰ τοῦτο καὶ ταύτην ἀνάγκη μετὰ τῶν σφόδρα συνεχόντων τὴν πόλιν σπουδῆσ ἀξιοῦσθαι. ἄλλωσ δὲ οὐδ’ ἀνάξιοσ πώποτ’ οὐδεὶσ, ὡσ ἐγᾦμαι, ταύτησ μετέσχεν, οὐδ’ ἐγγὺσ, ἀλλ’ ὅστισ τὰ πρὸσ ἡμᾶσ ἄριστοσ ὦπται καὶ γεγονὼσ ἐν καιρῷ. τοὺσ γὰρ τοιούτουσ μάλισθ’ ἡ πόλισ πᾶσιν οἷσ ἔχει δωρεῖται καὶ τιμᾷ τὰ εἰκότα καλλίστουσ ἐξ ὧν ἔδρασαν σφᾶσ ἡγουμένη· κἂν ἄλλωσ φαῦλοί τινεσ τύχωσιν ὄντεσ καὶ μὴ διὰ σφᾶσ αὐτοὺσ ἀξιόχρεῳ δόξησ. ὥστ’ ἀνάξιόσ ἐστ’ οὐδεὶσ, ὦ Λεπτίνη, τοῦτο τὸ μέροσ. οὐ μὴν ἀλλ’ εἰ καὶ τὰ μάλιστα τοῦθ’ οὕτωσ ἔχει, ὅτι μὲν πολλῷ κάλλιον καὶ φιλανθρωπότερον διὰ τοὺσ ἀξίουσ δή που καὶ τοὺσ ἀναξίουσ τιμᾶσθαι ἢ διὰ τοὺσ ἀναξίουσ ἀποστερεῖσθαι ταύτησ καὶ τοὺσ ἀξίουσ, ἐῶ. ἀλλὰ καὶ οὕτω σαυτῷ περιπίπτεισ. τί γὰρ οὐ τοὺσ ἀναξίουσ μόνουσ, ἀλλὰ καὶ τοὺσ ἀξίουσ ἁπλῶσ ἀτελείασ ἀποστερεῖσ;

εἰ γὰρ τῷ ὄντι μόνοισ τουτοισὶ δυσχεραίνεισ, ἔδει δή που τούτων μεμνῆσθαι μόνων, τῶν δ’ ἄλλων ἀπέχεσθαι. νῦν δὲ οἷσ πάντασ ἁπλῶσ ὑπάγεισ τῷ νόμῳ ἐοίκασ οὐχ οὓσ λέγεισ μόνουσ κακίζων, ἀλλὰ κοινῇ πᾶσι βασκαίνων πάντασ ἀφαιρεῖσθαι πειρᾶσθαι τὰσ δωρεάσ. μᾶλλον δὲ οὐκ εἰκάζειν, ἀλλ’ εἰδέναι δίδωσ σαφῶσ μηδ’ ὁπωστιοῦν ἔχων πρὸσ ταῦτ’ ἀντειπεῖν. σκόπει δὲ καὶ οὕτωσ. εἰ ὅστισ ἀνάξιοσ, ὡσ αὐτὸσ λέγεισ, οὗτοσ καὶ ἀτελείασ ἀνάξιοσ, ἀνάγκη πᾶσα τοὺσ ἀξίουσ ταύτησ τυγχάνειν, ἵνα καὶ τὸ διάφορον ἑκατέρων σώζηται· ἂν δὲ καὶ οὗτοι μετὰ τῶν ἀναξίων ἐκπέσωσι ταύτησ, πρῶτον μὲν οὐκ οἶδ’ ὅτῳ τῶν ἀναξίων διοίσουσιν·

ἔπειτ’ ἀνάξιοι δόξουσιν εἶναι, τῶν γε ἀξίων ὄντεσ. μᾶλλον δὲ ταῦτ’ ἄμφω συμβήσεται, τοὺσ μὲν ἀξίουσ ἀναξίουσ δοκεῖν τοῦτ’ εἶναι τὸ μέροσ, τοὺσ δὲ ἀναξίουσ ἀξίουσ, ἐπειδήπερ ἄμφω ταύτησ ἐξ ἴσησ στερήσονται. καὶ μὴν τοὺσ μὲν ἀναξίουσ ὄντασ ἀξίουσ ἡ πόλισ οἷσ μετέδωκεν ἔδειξε, σὺ δὲ καὶ τοὺσ ἀξίουσ παρ’ ἑαυτῶν δι’ ὧν ἀποστερεῖσ οὕτωσ ἀναξίουσ ἐργάζει καὶ πολλῷ χείρουσ ἐκείνων, ὡσ τοῖσ μὲν οὐδὲν ἂν γενέσθαι καινὸν ἐκπεσοῦσι τῆσ δωρεᾶσ· ἀνάξιοι γὰρ κατὰ τὸν σὸν τυγχάνοντεσ λόγον, ἀνάξιοι πάλιν ἔσονται· οἱ δ’ ἄξιοι καὶ πρὸ ταύτησ ὄντεσ καὶ ταύτησ ἀξίωσ τυχόντεσ εἰσ ἀναξίουσ τελέσουσι ταυτησὶ στερηθέντεσ· καὶ ταῦτ’ οὐδὲν ἐγκαλούμενοι τὸ παράπαν, καθάπερ ἐκεῖνοι. οὐκοῦν καὶ κατὰ τοὺσ ἀξίουσ καὶ κατ’ αὐτοὺσ δή που τοὺσ ἀναξίουσ εἰσ τοὐναντίον τὸ πρᾶγμά σοι περιίσταται καὶ σαυτὸν αὐτὸσ ἐξελέγχεισ, διὰ μὲν τοῦ τοὺσ ἀναξίουσ μόνουσ καὶ μὴ τοὺσ ἀξίουσ προί̈σχεσθαι μάτην τοὺσ ἀξίουσ τῶν πρὸσ ἀξίαν ἀποστερῶν, διὰ δ’ αὖ τοῦ καὶ τοῖσ ἀξίοισ καὶ μὴ μόνοισ τοῖσ ἀναξίοισ ἐπηρεάζειν βούλεσθαι, οὐδὲ τοὺσ ἀναξίουσ προϊσχόμενοσ ἐν καιρῷ, οὕτωσ ἡμᾶσ οἷσ λέγεισ παράγων, οἷσ πράττεισ ἃ λέγεισ ἐλέγχεισ. καὶ τοὺσ ἀναξίουσ προτείνων, σὺ δ’ οὐδὲ τῶν ἀξίων ἀπέχει, μᾶλλον δὲ καὶ πάντων ἡμῶν.

καὶ τοσούτῳ μᾶλλον ἡμῶν, ὅσῳ τοὺσ μὲν αὐτὸ τοῦτο μόνον ἀτελείασ ἀποστερεῖσ, ἡμᾶσ δὲ ἀδικεῖσ μὲν οὐχ ἧττον καὶ τοῦτο τὸ μέροσ, εἴπερ τἀκείνων ἡμέτερα χρὴ λέγειν. ἀδικεῖσ δὲ καὶ οἷσ περὶ τοὺσ εὐεργέτασ ἀγνωμονοῦντασ ἡμᾶσ φιλονεικεῖσ ἀποφαίνειν, καὶ οἷσ ἀτέλειαν οὔθ’ ἡμεῖσ ἡμῖν αὐτοῖσ, εἴ τῳ ταύτησ ἐν τῷ τοῦ καιροῦ καλοῦντι δεήσει, οἱοῖ́ τε πορίζειν ἐσόμεθα, οὔθ’ ἑτέρουσ οὑστινασοῦν οὔτε νῦν οὔτε εἰσαῦθισ τουτοισὶ δεδωρῆσθαι. καὶ τὸ πάντων δεινότατον, τῆσ εἰσ ἡμᾶσ φιλοτιμίασ ἀπείρξομεν πάντασ, ἐὰν ἃ τοῖσ εὖ πεποιηκόσι καλῶσ καὶ δικαίωσ ἀποδεδώκαμεν πάλαι, ταῦτ’ αὐτοὺσ ἤδη παρὰ πάντασ ἀφελώμεθα νόμουσ, διὰ τοὺσ νόμουσ τοὺσ σούσ. ὅπερ οὐκ ἄτοπον μόνον, ἀλλὰ καὶ παντάπασιν ἀσεβέσ· ἐπειδήπερ εὐνοίᾳ θεῶν εὖ πράττουσιν ἄνθρωποι, καὶ μάλισθ’ ἡμεῖσ, τὰ μὲν οἴκοθεν εἰσφέροντεσ καὶ αὐτοὶ, τὰ δὲ καὶ τοὺσ ἄλλουσ ξυναγωνιστὰσ τῆσ ἀγαθῆσ ἔχοντεσ τύχησ·

ὥσπερ αὖ μὴ βουλομένων ἐκείνων τά τ’ ἔνδον τά τε θύραζε δυστυχεῖ. εἰ τοίνυν τὸ μὲν οὐκ οὔσαισ σκήψεσι χρῆσθαι καὶ ἃ μὴ προσῆκε συμπλάττειν, ἐφ’ ᾧ κοινὴν βλάβην εἰργάσθαι, ἀνδρόσ ἐστι φθόρου καὶ μηδὲν ὑγιοῦσ, τὸ δὲ τοὺσ εὖ ποιεῖν αἱρουμένουσ καθάπαξ ἐπέχειν τοῖσ θεοῖσ πολεμοῦντοσ, σὺ δὲ περιφανῶσ πᾶσι τούτοισ ἐνέχει, οὐχ ὅσον νόμουσ εἰσφέρειν, ἀλλ’ οὐδὲ νόμων ὅλωσ ἀκροᾶσθαι δίκαιοσ εἶ, τῷ τοὺσ μὲν κωλυτὰσ κακουργημάτων τυγχάνειν ὄντασ, σὺ δ’ εἴπερ τισ τὰ τοιαῦτα τεχνίτησ. ἅμα δὲ οὐδὲ νόμον τὸν σὸν δὴ τοῦτον ἔγωγ’ ἂν φαίην, ἀλλ’ ἀνομίαν αὐτὸ καὶ τῆσ πολιτείασ ἀνατραπὴν καὶ οὐδὲν ὑγιὲσ, οὐ μόνον τῷ μηδὲν αὐτὸν ἔχειν ὧν τοὺσ ἀγαθοὺσ νόμουσ ἴσχειν εἰκὸσ, οὓσ καὶ κοινοὺσ τῶν πραγμάτων σωτῆρασ μετὰ τοὺσ θεοὺσ ἅπαντεσ ἴσμεν, ἀλλὰ καὶ τῷ τοσούτων καὶ τηλικούτων, ὡσ ἔφην, τῇ πόλει δεινῶν, ἐὰν ὑμεῖσ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, πρόησθ’, αὐτὸν αἴτιον ἂν γεγενῆσθαι.

ὅτι δὲ καὶ Λεπτίνησ αὐτὸσ οὐχ οἷσ λέγει τοσοῦτον θαρρεῖ δείκνυσι δή πωσ δι’ ὧν τοῦ τ’ εἰσέπειτα πρόνοιαν ἴσχει καὶ τοῖσ ὑπὲρ ἀτελείασ αὖθισ θήσουσι νόμον θανάτου τιμᾶται, οὐδενὸσ τῶν νομοθετῶν, ὡσ ἅπαντεσ ἴσασιν, οὐδέν τι τοιοῦτον προσθέντοσ τοῖσ νόμοισ. ναὶ, φησί· διὰ γὰρ τὸ ῥᾳδίωσ ἐξαπατᾶσθαι τὸν δῆμον ταῦτ’ εἰκότωσ προσγράψαι.

τί οὖν ἐκώλυεν, εἴπερ ταῦθ’ οὕτωσ εἶχε, Λεπτίνη, μὴ καὶ ξύμπαντασ τοὺσ ἐξ ἀρχῆσ νομοθετικοὺσ ταῦτα τοῖσ σφῶν νόμοισ προσγράψαι, ἀλλ’ ἁπλῶσ οὕτωσ ὑποθέσθαι τὸ δέον; ἢ τότε μὲν τῆσ πολιτείασ οἱ κρείττουσ παθῶν ἐπεστάτουν θεοὶ, νῦν δ’ ἐπεὶ δημαγωγεῖν ἔχουσιν ἄνθρωποι καὶ ταύτῃ τὰ κοινὰ διοικεῖται, χώραν ἴσχει τοῦ φενακισμοῦ; ἀλλ’ οὐκ ἂν εἰπεῖν ἔχοισ· ἀλλ’ οἶμαι τῷ μηδ’ ὁτιοῦν φλαῦρον, ἀλλὰ πάντα τὰ βέλτιστα ξυνειδέναι τοῖσ αὐτῶν νόμοισ, τοῖσ μὲν οὐδεμιᾶσ τινοσ τοιαύτησ ἐμέλησε τῆσ προσθήκησ, σοὶ δὲ οἷσ ταύτησ ἐμέλησεν ἔδειξασ οὐ σφόδρα τοῖσ νόμοισ οἷσ λέγεισ θαρρεῖν. χωρὶσ δὲ τούτων εἰ μὲν οὐδέσιν ἄλλοισ, μόνῳ δ’ ἐνῆν τῷ δήμῳ περὶ πάντων ἔχειν ψηφίζεσθαι, οὐδ’ οὕτωσ ἂν ἦν παράκρουσιν ἡντινοῦν ὑφορᾶσθαι, διὰ τὸ τὸν δῆμον τῶν Ἀθηναίων τῶν παρ’ ἄλλοισ δικαστῶν εἶναι βελτίω καὶ οἱο͂ν εἰκὸσ τὸν τῆσ Ἀθηνᾶσ τρόφιμον. ἴσωσ δ’ οὖν καί τι τοιοῦτον ἂν ξυνηνέχθη.

ὅτε δὲ καὶ βουλή τισ ἡμῖν θαυμαστὴ καὶ πάνθ’ ἃ προσῆκεν αἱρούμενοσ δῆμοσ καὶ δικαστῶν πλῆθοσ καλόν τε κἀγαθὸν καὶ τῇ περὶ τοὺσ νόμουσ ἀκριβείᾳ καὶ τὸν Ῥαδάμανθυν ἂν παριόντων· πῶσ οἱο͂́ν τ’ ἀπάτην διὰ τοσούτων καὶ τηλικούτων χωρῆσαι; ἢ πῶσ ἂν ὁμοῦ πάντασ ἔλαθε γεγονυῖα; καὶ μὴν εἰ μὲν ἡμῶν ἀπάτη κρατεῖ καὶ πρὸσ τὸ πάθοσ ἑτοίμωσ ἔχομεν, ἔδει δή που κἀν τῷ παρόντι τοῦθ’ ὑπὸ σοῦ πεπονθέναι. νῦν δὲ περὶ ὧν ἤδη νόμον εἰσάγεισ ἀπατᾶν ἡμᾶσ ἐπιχειρῶν, ὡσ ἄρα τῶν βελτίστων ταῦτ’ ἐστὶ τῇ πόλει, τοσοῦτον ἀπέχεισ ὃ βούλει ῥᾳδίωσ εἰργάσθαι, ὡσ καὶ ᾧ μὴ βούλει ῥᾳδίωσ περιπεσεῖν, κακουργίασ καὶ συκοφαντίασ ἀτεχνῶσ ἁλισκόμενοσ. ἔτι τοίνυν εἰ διαρρήδην μὲν παρὰ πάντων ὁμολογεῖται δεινούσ τινασ Ἀθηναίουσ μάλιστα πάντων τὰ δέοντα ξυνορᾶν καὶ ὃ τούτου κάλλιον, τῶν εὑρόντων ἄμεινον χρῆσθαι, σὺ δ’ οἷσ αὐτοὺσ φάσκεισ πρὸσ ἐξαπάτην ἔχειν ἑτοίμωσ, εἰσ Μελητίδασ ἐντάττεισ, ἡδέωσ ἄν σε ἐροίμην ποτέροισ δή τισιν ἡμᾶσ προσεκτέον τὸν νοῦν, πότερον πᾶσι τοῖσ ἄλλοισ ἢ σοί γε;

οὐ γὰρ ἀμφοῖν, οἶμαι, φήσεισ, οὐδ’ οἱο͂́ν τε, ἀλλ’ ἀνάγκη δυοῖν θάτερον, ἢ πάντασ ἀνθρώπουσ οὐκ ἀληθῆ περὶ ἡμῶν φάσκειν νομίζειν, εἰ τῶν ἐξαπατωμένων ῥαδίωσ κατὰ τὸν σὸν λόγον ἡμεῖσ, ἢ μηδενὸσ λόγου τοὺσ σοὺσ ποιεῖσθαι φληνάφουσ, εἴ γε τὴν ἁπάντων μαρτυρίαν καὶ ψῆφον τοσοῦτον ἔχουσαν ἴσμεν τὸ συγκεχωρηκὸσ ὡσ μὴ μόνον ἑκασταχοῦ τῶν πραγμάτων ταύτην χρῆναι διώκειν καὶ προτιμοτέραν τῆσ ἐν μέρει πολλῷ τῷ ὄντι νομίζειν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐντεῦθεν φήμην θεὸν προσειρῆσθαι. καὶ τούτου μάρτυσ αὐτὸσ, οὐχ ἕνα καὶ δύο, ἀλλ’ Ἀθηναίουσ πάντασ καὶ δι’ αὐτῶν πάντασ ἀνθρώπουσ συμψήφουσ καὶ συναγωνιστὰσ λαβεῖν ἐθέλων τοῦ νόμου, ὡσ τὴν ἐν μέρει μαρτυρίαν οὐδὲν οὖσαν μὴ παρούσησ ἐκείνησ.

εἰε͂ν. εἰ δ’ ἡμετέραν ἀπάτην νομίζεισ ἅ γ’ ἐπὶ τῶν ψηφισμάτων τε καὶ ξυμμάχων καὶ ὅλωσ ὑπὲρ ὧν πρόκειται σκέψισ, ἔστιν ὅτε παρὰ τὸ εἰκὸσ ἡμῖν ἀπαντᾷ, ὡσ τοὺσ μὲν ἀντ’ ἀγαθῶν φαύλουσ ποιεῖσθαι, τοῖσ δ’ ἑτέρωσ ἢ προὐθέμεθα χρῆσθαι, τὰ οὐκ ὄντα δοξάζεισ. διὰ τί;

ὅτι οὐ παρὰ τὴν ἡμετέραν διαγνώμην καὶ ψῆφον, οὐδ’ ὅτι περ ἃ προσῆκε, περὶ τούτων εἰδότεσ, εἶθ’ ἑκόντεσ ταῦτ’ ἀφέντεσ ἃ μὴ προσῆκεν εἱλόμεθα, ἀλλὰ παρὰ τὴν τῶν πραγμάτων ἀνωμαλίαν καὶ τοὺσ καιροὺσ καὶ ὅ τι τοιοῦτον εἴποι τισ ἂν, ταῦθ’ οὕτω ξυνέβη. ὡσ ἡμεῖσ μὲν ὅπωσ βέλτιστα ταῦτ’ ἔσται πάντα καὶ ποιεῖν καὶ λέγειν ᾠήθημεν δεῖν· εἰ δὲ μηδὲν ὧν βουλόμεθα γέγονε, τὴν τῶν ξυμπεσόντων ἀνάγκην, μὴ ἡμᾶσ αἰτιῶ. ὥσπερ γὰρ ὁ τοῖσ πράγμασι κεχρημένοσ ἀβούλωσ τὴν μὲν ἐντεῦθεν ἀηδίαν μόνοσ εἰκότωσ φέρεται, ἂν δέ τι χρηστὸν ἀποβῇ, ἑτέρωθεν δεῖ τὴν αἰτίαν ζητεῖν, οὕτωσ ὁ μετὰ βουλῆσ ὅτι πλείστησ ἐπὶ τὰ ἔργα χωρῶν κατορθοῖ μὲν, ὡσ τὸ εἰκὸσ, ἀεὶ δήποτε καὶ ὧν ἐθέλει τυγχάνει, ἂν δέ τί που καὶ σφαλῇ τύχῃ τινὶ, καὶ οὕτωσ ἐπαίνων ἄξιοσ ἂν εἰή, τοῦ δικαίου νικῶντοσ· τὸ γοῦν εἰσ αὐτὸν ἧκον ἅπαντ’ ἔχει καλῶσ, καὶ προνοίασ ἕνεκα καὶ σπουδῆσ καὶ τοῦ μηδὲν τῶν γιγνομένων ἐλλείπειν.

ὥστε ἑώσ ἂν ᾖ τὸ τὰ βέλτισθ’ αἱρεῖσθαι, οὐδ’ ἂν εἷσ ἑκὼν ἀπατώμενοσ εἰή, ὥσ γε ἐγὼ νομίζω, κἂν μυριάκισ ἀποτύχῃ τοῦ τέλουσ. καὶ σὺ τοίνυν σκοπῶν ἂν μὲν ἡμᾶσ εὑρ́ῃσ σκέψεωσ ἀκριβοῦσ καὶ βουλῆσ ἐν οἷσ ἔξεστιν ἀμελοῦντασ καὶ μὴ λογισμῷ καὶ κρίσει τὸ πᾶν ἐνδιδόντασ, ἀλλ’ ἁπλῶσ οὕτω χρωμένουσ τοῖσ πράγμασι, τότ’ ἤδη καὶ ῥᾳδίουσ ἡμᾶσ εἶναι φάθι καὶ ἥττουσ ἀπάτησ. εἰ δὲ πρὸσ πᾶσι τοῖσ ἄλλοισ καὶ τοῦτ’ Ἀθηναίων ἐπίσημον, βουλαὶ καὶ δίκαι καὶ τὸ μετὰ πλείστων τε καὶ καλλίστων τῶν ψηφισμάτων ἑκασταχόσε χωρεῖν· οἵ γε καὶ τοὺσ στρατηγοὺσ αὐτοὺσ οὐ μόνον ἐντεῦθεν αἱροῦνται, ἀλλὰ καὶ πεπαυμένουσ εἰσ εὐθύνασ ἄγουσι· πῶσ οὐ παραπλήσιον ποιεῖσ εἰσ εὐκολίαν τουτουσὶ διαβάλλων, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ τὸν Πύθιον κακίζειν ἠξίουσ, ὡσ οὐδὲν τῶν δεόντων ἐπίσταται, ὃσ καὶ τοῦ τί δεῖ ποιεῖν ἡγεμὼν τοῖσ ἄλλοισ καὶ σύμβουλόσ ἐστιν ἀσφαλὴσ, καὶ ξυμπάσησ ὡσ εἰπεῖν τῆσ οἰκουμένησ τὰ τοιαῦτα δημαγωγὸσ καὶ προφήτησ;

οὐκοῦν δι’ ὧν νῦν ἡμῖν εὖ μάλα σαφῶσ ἀποδέδεικται, δέδεικται ὡσ ἡμεῖσ μὲν οὐχ ὅσον ἀπατᾶσθαι ῥᾴδιοι, ἀλλὰ καὶ τοὺσ ἀπατῶντασ παντὸσ μᾶλλον ἐξελέγχειν δεινοί· σὺ δὲ οἷσ λέγεισ οὐ μόνον ἀξιόχρεωσ εἶ τὰ τοιαῦτα πιστεύεσθαι, ἀλλὰ καὶ ὡσ εἰσ ἀπατωμένουσ τελεῖσ δίδωσ εἰκάζειν οἷσ περὶ ἡμῶν τοιαύτην ἔσχηκασ δόξαν. καὶ τοῦτο μὲν δὴ τοιοῦτον καὶ οὕτωσ ἀποφανθέν. σὺ δὲ καὶ ὅταν ἀτέλειαν ἐξελαύνῃσ τῆσ πόλεωσ, διὰ τὸ τὰσ μὲν λειτουργίασ ἐντεῦθεν φάσκειν ἐλαττοῦσθαι τῇ πόλει, δεῖν δὲ λειτουργιῶν, εἴπερ του, μᾶλλον δὲ ὡσ οὐδενὸσ τούτων πάντων λειτουργιῶν πόλεσι δεῖν· πρῶτον μὲν σαυτὸν, εὖ ἴσθι, λανθάνεισ αὐτὰσ δή που τὰσ λειτουργίασ περικόπτων τῇ πόλει καὶ ταύτῃ διαφανῶσ πολεμῶν.

εἰ γὰρ ἀτέλεια μὲν τοῖσ ὑπὲρ ἡμῶν ἐσπουδακόσι δίδοται γέρασ, οὗτοι δὲ μετὰ τοὺσ θεοὺσ δι’ ὧν δρῶσι συνιστᾶσι τὴν πόλιν, ταύτησ δὲ συνισταμένησ καὶ λειτουργεῖν καὶ πάντ’ ἔξεστι πράττειν, ὁ τὴν ἀτέλειαν ἀναιρῶν συναναιρεῖ δή που καὶ ἅπαντα ταῦτα, εἴπερ λειτουργεῖν μὲν οὐκ ἔνι μὴ τῶν πραγμάτων εὖ καθεστώτων τῇ πόλει. ἀμήχανον δὲ τοῦτο μὴ πάντων πᾶσαν ὑπὲρ αὐτῆσ σπουδὴν εἰσφερόντων· εἰσφέρουσι μέντοι προθύμωσ, ὡσ καὶ ἀντ’ εὖ πείσεσθαι παρ’ αὐτῆσ αὐτοὶ προσδοκῶντεσ. ἔπειτ’ εἰ καὶ λειτουργιῶν ἡμῖν δεῖ· δεῖ γὰρ, καὶ οὐδεὶσ ἀντερεῖ· ἀλλ’ ἄρα πολλῷ μᾶλλον τῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἑκάστοτε φιλοτιμουμένων καὶ ὅπωσ τὰ καθ’ ἡμᾶσ ἄριστα ἔχειν σπουδὴν ποιουμένων.

καὶ ὡσ ἀληθῆ λέγω δῆλον ἐξ ὧν τοὺσ μὲν τιμῶν ἀξιοῦμεν καὶ εὐεργέτασ ἡμετέρουσ καὶ σωτῆρασ καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα καλοῦμεν, τοῖσ δὲ ὡσ ὀφειλέταισ οὐχ ὅπωσ ὧν πράττουσιν ἴσχομεν χάριν, ἀλλὰ καὶ ἤν ποτ’ ἐλλίπωσι τοῦ δέοντοσ, νεμεσῶντεσ ὑπάγομεν δίκην· καὶ ὅτι παρὰ μὲν τῶν αὐτὸ τοῦτο μόνον ὄνησίσ ἐστι τῇ πόλει, οἱ δὲ μετὰ τούτου καὶ δόξησ οὐ μικρᾶσ αἴτιοι γίγνονται. εἶθ’ οἳ τοῖσ ἅπασι προὔχουσι καὶ τῆσ βελτίονόσ εἰσι μοίρασ, τούτουσ ἡμεῖσ ἐλάττουσ διὰ σὲ νομιοῦμεν; καὶ πῶσ οὐκ ἄτοπον εὐεργέτασ μὲν ὅπωσ κτησόμεθα πάντα ποιεῖν, ἡμεῖσ δὲ καὶ οὓσ μὲν ἔχομεν νῦν θεῶν διδόντων, τούτοισ φανέντεσ ἀγνώμονεσ ἀποστερήσομεν τῶν τιμῶν, οὓσ δὲ μέλλομεν ἕξειν, τούτουσ, ἢν μὴ νῦν ἀγνωμονοῦντεσ φανῶμεν, τῆσ ὑπὲρ ἡμῶν ἀπείρξομεν προθυμίασ; καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ἀλλὰ καὶ τῶν ἡμετέρων προγόνων ταύτῃ δόξομεν χείρουσ, μᾶλλον δ’ ἐκείνουσ θαυμαστούσ τινασ ἄγαν καὶ μεγαλοψυχίᾳ χρωμένουσ ἀποφανοῦμεν, ἡμᾶσ δ’ αὐτοὺσ τὰ μέγιστα αἰσχυνοῦμεν, εἴπερ οἱ μὲν καὶ τοὺσ δυσμενεστάτουσ εὖ ποιοῦντεσ τὸν ἀεὶ διαγεγόνασι χρόνον, ἡμεῖσ δὲ παρ’ ὧν εὖ πεπόνθαμεν, τούτουσ καὶ ὧν ἠξιώκαμεν χαρίτων ἀποστερήσομεν·

ἃσ τῷ μὲν δοκεῖν παρ’ ἡμῶν, τῇ δ’ ἀληθείᾳ παρὰ σφῶν αὐτῶν ἐκομίσαντο δή που, τῷ τούτων αἴτιοι γεγενῆσθαι δι’ ὧν εἰσ ἡμᾶσ ἔδρασαν· ὥστε τὰ μὲν παρ’ αὐτῶν πρὸσ ἡμᾶσ χάριν ἄν τισ δικαίωσ προσείποι, τὰ δὲ παρ’ ἡμῶν πρὸσ αὐτοὺσ ἀντίδοσιν καὶ πρέπουσαν ἀμοιβήν. καὶ τοίνυν τῆσ δεδομένησ ἀτελείασ ἐκπεπτωκότεσ ἂν ἤδη, αὐτοὶ μὲν καὶ οὕτωσ οὐδὲν ἧττον ἔθ’ ἕξουσι ταύτην, ὡσ ἀξιόχρεῳ, ἡμεῖσ δὲ οὐκ ἀγνώμονεσ μόνον ἐντεῦθεν, ἀλλὰ καὶ ἄπιστοί τινεσ καὶ ἀβέβαιοι τοῦ λοιποῦ δόξομεν ἅπασιν εἶναι· τὸ μὲν ἐὰν ἃ δεδώκαμεν ἀφελώμεθα δή που, τὸ δ’ ἐὰν πρὸσ τοὺσ εὐεργέτασ οὑτωσὶ μάλιστα σχῶμεν. καὶ σιωπῶ τὴν εἰσ ἀεὶ παραμενοῦσαν αἰσχύνην τῇ πόλει καὶ τὸ κοινὸν ὄνειδοσ·

ὡσ οἱ μὲν πρεσβύτατοι τῶν Ἀθηναίων εὖ ποιοῦντεσ, οὐκ εὖ πάσχοντεσ, τοὺσ φίλουσ ἐκτῶντο, ἡμεῖσ δὲ πᾶν τοὐναντίον καὶ οὓσ ἔσχομεν φίλουσ ἐχθροὺσ καθίσταμεν, τῷ τὰσ μὲν παρ’ αὐτῶν εἰσ ἡμᾶσ ὠφελείασ ἀκινήτουσ εἶναι καθάπαξ βούλεσθαι, οἷσ δὲ ἡμεῖσ αὐτοὺσ ἀμειβόμεθα, ταῦτ’ εὐθὺσ ἀνατρέπειν· ἀμφοτέρουσ καὶ ἡμᾶσ αὐτοὺσ ὧν εὖ πεπόνθαμεν ἀναξίουσ ἐντεῦθεν δεικνύντεσ, κἀκείνουσ ἀσφαλεστέρουσ ποιοῦντεσ πρὸσ τὸ μηκέτι τηλικούτοισ ἐθέλειν χαρίζεσθαι. καὶ πόσων κρημνῶν καὶ βαράθρων ταῦτ’ ἄξια; ὅταν οἱ τοῦ καλοῦ καὶ δικαίου παράδειγμα τοῖσ ἄλλοισ ἅπασιν ὄντεσ, ἔπειτ’ ἀγνωμοσύνησ καὶ ἀπιστίασ καὶ τοῦ μεταβάλλειν εἰκῆ καὶ ῥᾳδίωσ σχῶμεν αἰτίαν, καὶ δόξωμεν μετ’ Εὐρίπου χωρεῖν, καὶ τὴν ἐξ ἀρχῆσ ὑπόθεσιν διαφθείρειν καὶ ὅλωσ τῶν ἐπὶ σκηνῆσ ἢ ψάμμου παιζόντων οὐδὲν ἄμεινον ἴσχειν. μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ χεῖρον·

εἴπερ οἱ μὲν ὃ προὔθεντο δρῶσι· προὔθεντο δὲ μήποτ’ ἐν ταὐτῷ μένειν, ἀλλὰ μεταβάλλειν ἑκάστοτε πρὸσ τὴν χρείαν ἡμεῖσ δ’ ἴσοι καὶ παραπλήσιοι διὰ πάντων ὀφείλοντεσ εἶναι καὶ ταὐτὰ διὰ τέλουσ φρονεῖν, ἔπειτ’ ἀμέλει κατὰ τὸν Φάριον ἐθελήσομεν ἐξαλλάττειν Πρωτέα, καὶ τῇ πρὸσ τοὺσ ἄλλουσ χρῆσθαι ταῖσ γνώμαισ. μήποτε τοσοῦτον ἰσχύσειε Λεπτίνησ ὡσ τὰ τοιαῦθ’ ἡμᾶσ ὑπειλῆφθαι παρασκευάσαι.

καὶ μὴν εἰ ὥσπερ μισθὸσ ἀρετῆσ εὐφημίαι, οὕτω καὶ κατωρθωμένων ἐστὶν ἀντίδοσισ, ἀνάγκη θαυμάζεσθαι μὲν ἀρετὴν, τοὺσ δ’ ὁτιοῦν ἀγαθὸν εἰργασμένουσ τιμᾶσθαι, ἐάν τε ἀτέλειαν ταύτην φῇσ ἐάν θ’ ὁτιοῦν. εἰ μὲν οὖν τήν γ’ ἀρετὴν ὅλωσ ἐπαίνων ἔχεισ ἀποστερεῖν, καὶ τοὺσ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποφανθέντασ σπουδαίουσ ἀποστέρει τῶν ἄθλων, καὶ μηδ’ ἡτισοῦν ἔστω φειδώ. εἰ δὲ τῶν ἀτόπων ἐκεῖνο, πῶσ λόγον τοῦτό γε σῶζον συνιδεῖν οὐκ ἔχω. οὐδὲ γὰρ οὔτ’ ἀρετὴ τοῦθ’ ὅπερ ἐστὶ, δόξει μὴ τῶν γιγνομένων ἀπολαύουσα κρότων οὔτε τὰ βέλτιστ’ εἴσεταί τισ τῶν ἔργων ἀμοιβῶν ἀποροῦντα. εἰ τοίνυν τὸ τὰ προσήκοντ’ ἀμφοτέροισ ἀποδιδόναι πρὸσ ἀγαθοῦ, τό γ’ αὐτὰ τούτων ἀποστερεῖν πρὸσ βασκάνων. σὺ δ’ ἐκπεσεῖν μὲν τῶν ὄντων καὶ ὧν σοι πρόσεστιν ἐστερῆσθαι οὐκ ἂν ἀνάσχοιο, ἀλλά μοι δοκεῖσ κἂν ὄναρ τοῦτ’ ἰδὼν τεταράχθαι·

ἧσ δὲ τοὺσ εὐεργέτασ ἡ πόλισ ἠξίωσεν ἀτελείασ, ταύτησ τούτουσ ἀπάγων, φορητόν τι νομίζεισ, δέον ἀπὸ σαυτοῦ καὶ τὰ τούτων εἰκάζειν, καὶ μὴ σφᾶσ ἀξιοῦν ὧν αὐτὸσ γενομένων οὐκ ἂν ἠγαπήκεισ; μᾶλλον δ’ ἀνάγκη δυοῖν θάτερον, ἢ καὶ τὴν πόλιν ἐστερῆσθαι τῆσ παρ’ αὐτῶν ὠφελείασ, ἐπειδὴ τούτουσ τῶν παρ’ αὐτῆσ γερῶν οἰεί δεῖν, ἢ μηδὲ τούτοισ ὁπωστιοῦν ἐνοχλεῖν, ἐπεὶ μηδὲ ταύτῃ. εἰ δὲ ταύτην μὲν ἀξιοῖσ ὧν παρ’ αὐτῶν εἴληφεν ἀπολαύειν εἰσ ἅπαν, τούτουσ δὲ μὴ, ἐοίκασ οὐκ ὀρθῶσ οὐδὲ δικαίωσ τοῖσ πράγμασι διαντᾶν καὶ προσέτι τὴν πόλιν οὐχ ὅπωσ ὧν ἐχρῆν, ἀλλὰ καὶ ὧν ἀπεύξαιτ’ ἄν τισ ἀτεχνῶσ ἀξιοῦν. θαυμάζεσθαι μὲν γὰρ αὐτὴν ὁσημέραι καὶ καλῶσ ἀκούειν καὶ συναγωνιστὰσ πάντασ ἴσχειν τῆσ δόξησ ἐν εὐχαῖσ οἶδ’ ὅτι ποιεῖ, εἴπερ μὴ κοινὸσ εἶ τῆσ πολιτείασ ἐχθρόσ· πράττεισ δ’ ἐξ ὧν ἂν εἰκότωσ μισοῖθ’ ὑφ’ ἁπάντων.

οὐ γὰρ δή που τοὺσ εὐεργέτασ οὐδ’ ὧν τὰ μέγιστα ἀπωνάμεθα, οὐ τούτουσ μόνον ἐκπολεμώσομεν ἡμῖν αὐτοῖσ, ἐάν σοι τὰ τοιαῦτα πεισθῶμεν, ἀλλὰ καὶ πάντασ τοὺσ ἄλλουσ ἁπλῶσ, οὐ διὰ τὴν πρὸσ ἐκείνουσ τοσοῦτον ἀγνωμοσύνην, ὅσον τὸ πρὸσ ἀπάτην ἡμᾶσ τοῖσ πράγμασι χρῆσθαι καὶ κατ’ Εὐρύβατον ζῆν. καίτοι ὅταν ταῦτ’ ᾖ, καὶ πονηροτάτην ἡμῖν αὐτοῖσ ἐπεισαγάγωμεν δόξαν, τί πλέον ἀπὸ τῶν λειτουργιῶν ἡμῖν ἔσται, ἐὰν, οὐκ Ἀθηναίουσ λέγω μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντασ ἀνθρώπουσ κτησώμεθα λειτουργούσ; χωρὶσ δὲ τούτων εἰ μὲν τοὺσ αὐτοὺσ οἱο͂́ν τ’ ἦν καὶ ἀτελείασ ἀποστερῆσαι καὶ φίλουσ παραπλησίωσ κεκτῆσθαι, καὶ οὕτωσ ἡμεῖσ μὲν ἀγνωμονοῦντεσ ἂν εἰήμεν οὐδὲν ἧττον τῷ τὰ μὴ προσήκοντα σφίσι διὰ τέλουσ τηρῆσαι, αὐτοὶ δὲ πρὸσ τῷ καλοὶ κἀγαθοί τινεσ εἶναι δι’ ὧν εἰσ ἡμᾶσ ἔδρασαν, καὶ μεγαλοψυχίασ φέροιντ’ ἂν δόξαν, ὡσ οὐκ ἐν οἷσ ἠτιμάσθησαν ταραχθέντεσ, ἀλλ’ ἐφ’ οἷσ εἶχον μεμενηκότεσ. εἰ δ’ ἅμα ταύτησ στερήσονται καὶ ἡμῖν ἔσονται δύσνοι, ὡσ ὑφ’ ἡμῶν ἀτεχνῶσ ὑβρισμένοι, μανία δή που σαφὴσ ἀντὶ μικρῶν καὶ φαύλων λειτουργιῶν τοσούτοισ ἡμᾶσ διαβεβλῆσθαι καὶ κακῶσ ἀκούειν καὶ μῖσοσ ἐν Ἕλλησι καὶ βαρβάροισ ἔχειν, ἐξὸν πᾶν τοὐναντίον θαυμάζεσθαι καὶ φιλεῖσθαι καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν πρὸσ τούτουσ αἰδὼ πάντασ ἐπὶ τὰ ἴσα προτρέπειν.

ἀλλὰ μὴν καὶ περί γ’ αὐτῶν τῶν λειτουργιῶν, ἃσ ἀναιρεῖσθαί φησι διὰ τὰσ ἀτελείασ Λεπτίνησ, ἐκεῖνο λέγω, ὡσ εἴ τισ τὴν ἐσομένην ἐντεῦθεν ὄνησιν ἀκριβῶσ ἐξετάσει, καὶ ἣν οἱ τὰσ ἀτελείασ λαμβάνοντεσ τῇ πόλει παρέχουσιν, εὑρήσει τὴν μὲν μείζω τοῖσ ὅλοισ καὶ περιφανεστέραν καὶ ὥστε ταύτησ τυγχάνειν ἀξίαν εὐχῆσ, τὴν δ’ οὐχ ὅσον ἐλάττω καὶ φαύλην παντάπασι καὶ οὐδ’ αὐτὸ τοῦτο διὰ σμικρότητα δοκοῦσαν δήπουθεν ὄνησιν, ἀλλὰ καὶ οἱάν παροραθεῖσαν μηδ’ ὁπωστιοῦν ἂν τῷ κοινῷ λελυμάνθαι. διὰ τί;

ὅτι οὐ πᾶσι μέτεστιν ἀτελείασ οὐδὲ διὰ πάντων ἁπλῶσ τοῦθ’ ἥκει, ἀλλ’ οἷσ ἄξιον τὰ τοιαῦθ’ ὡσ εὐεργέταισ διδόναι. τοσοῦτοι δὲ οὗτοι ὥσθ’ ἕνεκα πλήθουσ οὐχ ὅσον τοῖσ λειτουργοῦσιν ἐγγὺσ ἰέναι, ἀλλὰ μηδ’ ἂν ἐν προσθήκῃ τουτοισὶ γεγονότεσ μηδ’ ἡντινοῦν εἰργάσθαι διαφορὰν, μήτ’ εἰσ ἀριθμοῦ μήτ’ εἰσ πραγμάτων ἐπίδοσιν· μᾶλλον δ’ ἐπείπερ οὐκ εἰσ ἀριθμοῦ, οὐδὲ πολλῷ μᾶλλον εἰσ πραγμάτων ἐπίδοσιν. ὥστ’ εἴ τισ νῦν ἔροιθ’ ὑμᾶσ πότερα τὴν τῶν μηδὲν εἰσ ἐπίδοσιν τῆσ κοινῆσ ὠφελείασ ξυμβαλλομένων ἐν ταῖσ λειτουργίαισ συντέλειαν ἢ τὴν αὐτῶν τούτων εἰσ ἡμᾶσ μεγαλοψυχίαν αἱρεῖσθαι δεῖ, τοῦτ’ ἂν εὖ οἶδ’ ὅτι φήσαιτε πάντεσ, εἴπερ ὑμᾶσ αὐτοὺσ προὔργου ποιεῖσθε. οὐκοῦν ἄτοπον καὶ τῷ λυσιτελεῖ πολεμοῦν παρ’ οὗ μὲν δόξα καὶ κέρδοσ ὑμῖν, τοῦτ’ εἰσφέροντασ τουτουσὶ μὴ θαυμάζειν μηδὲ τοῖσ ἴσοισ τιμᾶν, παρ’ οὗ δὲ μηδ’ ἡτισοῦν ὄνησίσ ἐστι, μὴ τοῦτο ποιοῦντασ κακίζειν, καὶ τὴν οὐδὲν ἔχουσαν κέρδοσ λειτουργίαν περὶ πλείονοσ ἄγειν τῆσ θαυμαστῆσ αὐτῶν ὑπὲρ ὑμῶν προαιρέσεωσ·

ἣν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, μὴ σφῶν αὐτῶν καταψεύδεσθαι δόξωσιν, ἀκίνητα βούλονται σφίσιν αὐτοῖσ παντάπασι καθεστάναι τὰ ἆθλα, οὐ τούτων, ὡσ ἐγᾦμαι, τοσοῦτον δεόμενοι, ὅσον τοῦ καλοὶ κἀγαθοὶ δοκεῖν ἅπασιν εἶναι; μᾶλλον δὲ διὰ τὸ βούλεσθαι καλοὶ κἀγαθοὶ δοκεῖν ἅπασιν εἶναι τουτωνὶ δέονται δή που, εὖ εἰδότεσ ὡσ εἰ καὶ τὸ καλοὺσ κἀγαθοὺσ αὐτοὺσ γεγενῆσθαι αἰτιώτατον σφίσι τοῦ γερῶν ἠξιῶσθαι, ὡσ ἐὰν μὴ τοῦτο παρῇ, οὐδ’ ἂν τουτὶ γεγονόσ. ἀλλ’ ἐπεὶ τὸ γερῶν ἠξιῶσθαι καλοὺσ κἀγαθοὺσ δείκνυσι μᾶλλον, καὶ γνωριμωτέρουσ καθίστησι πᾶσι, καθάπερ τοὺσ Ὀλυμπιονίκασ οἱ πομπικοὶ στέφανοι, διὰ τοῦτο δεῖ δή που, μᾶλλον δὲ πᾶσα ἀνάγκη καὶ γερῶν αὐτοὺσ ἠξιῶσθαι, ὡσ ἂν μᾶλλον καλοὶ κἀγαθοὶ καὶ νῦν καὶ εἰσαῦθισ πᾶσι καὶ δοκῶσι καὶ ὦσιν· ὡσ ἤδη τινὲσ ἠριστευκότεσ ἐν μάχαισ, ἢ καὶ ὁτιοῦν ἄλλο χρηστὸν εἰργασμένοι, ἐπειδήπερ οὐχ ὧν ἔδει μετέσχον, οὐδὲ τῆσ εἰσέπειτ’ ἀπέλαυσαν προθυμίασ, οὐδ’ ὅτι τοιοῦτοί τινεσ ἦσαν γεγόνασι δῆλοι, ἀλλ’ ἠπιστήθησαν τοῖσ πολλοῖσ, κατ’ αὐτὸν τὸν τῆσ ἐπιδείξεωσ χρόνον μόνοισ τοῖσ θεαταῖσ βοηθέντεσ.

καὶ τοίνυν εἰ μὲν τοῦ παρὰ τῆσ πόλεωσ τετιμῆσθαι λόγοσ οὐδ’ εἱστισοῦν αὐτοῖσ ἦν, οὐδ’ ἂν ὅλωσ ἠξίωσαν περὶ αὐτὴν χρηστοὶ γεγονέναι, οὐδὲ τῆσ πρὸσ ἡμᾶσ φιλοτιμίασ ἀπῆρχθαι· εἰ δ’ ὅπωσ αὐτοῦ τύχοιεν πάντ’ ἐποίουν ἐκεῖνα, καὶ τῆσ χρηστότητοσ τὰσ ἀφορμὰσ ἡ παρ’ ἡμῶν ἐλπὶσ ἐχορήγει, ποῦ δίκαιον τὸ μάλιστ’ αὐτοῖσ σπουδασθὲν περικόψαι, καὶ περὶ τὰ καίρια διορύξαι τὸ πρᾶγμα; καίτοι μετριώτερον ἂν αὐτοῖσ ἐδόκει μηδ’ ὁτιοῦν τὴν ἀρχὴν εἰληφέναι ἢ οὕτω λαμπρῶσ εἰληφόσιν ἔπειθ’ ὑπ’ οὐδεμιᾶσ ἀξιολόγου προφάσεωσ τοῦτ’ ἀφῃρῆσθαι.

ἐκεῖνο μὲν γὰρ ἀγνωμοσύνη τισ ἂν ἦν μόνον περὶ τοὺσ εὐεργέτασ τῆσ πόλεωσ, τὸ δ’ ἀμφοτέρων μὲν ὕβρισ καὶ ἀδοξία· ἰδίᾳ δὲ παρὰ πάντων ὄνειδοσ καὶ μῖσοσ τῇ πόλει καὶ τὸ μὴ παρ’ ὡντινωνοῦν ἀξίαν δοκεῖν εἶναι τὸ παράπαν ἐπὶ μηδενὶ πεπιστεῦσθαι. ᾗ τοσοῦτον δόξησ καὶ τοῦ θαυμάζεσθαι μέτεστι, καὶ οὕτωσ ἐστὶ διὰ πάντων κρατίστη καὶ τοῖσ ὅλοισ νικῶσα, ὡσ μόνην ταύτην τῶν ὑφ’ ἡλίῳ πόλεων, εἰ δεῖ συντόμωσ εἰπεῖν, κοινὴν ἐρωμένην ἀνθρώπων τε καὶ θεῶν καταστῆναι. οἱ μὲν γὰρ οὐ μόνον ἀντὶ πατρίδοσ, ἀλλὰ καὶ πρὸ τῆσ πατρίδοσ ἄγουσι ταύτην, καὶ ὅλῳ καὶ παντὶ πρεσβεύουσι τῷ θυμῷ, ὡσ εἰκὸσ τὴν κοινὴν ἁπάντων αἰτίαν τε καὶ τροφόν.

πρώτη γὰρ ἄνθρωπον ἤνεγκε καὶ πρώτη βίου χρῆσιν ἐξεῦρε, καὶ διὰ τοῦτο μόνη πᾶσιν ἀνθρώποισ ἐστὶ καταφυγὴ καὶ προστάτισ· καὶ πάντεσ κατὰ τὸ τῆσ χρείασ ἑστὸσ ὥσπερ ἐκ δυοῖν ποδοῖν ὡσ ἀληθῶσ, τὸ τοῦ λόγου, πρὸσ ταύτην ὡσ πρὸσ μητέρα χωροῦσι, καὶ τυγχάνουσιν ὧν βούλονται κάλλιον ἢ προσεδόκησαν.

οὕτω δ’ ἀνθρώποισ περισπούδαστοσ οὖσα, οὕτω καὶ θεοφιλήσ ἐστι καὶ μέλημα τοῖσ κρείττοσιν ἐναργῶσ ὡσ τοὺσ μὲν αὐτῶν πάλαι πρὸσ ἀλλήλουσ περὶ ταύτησ ἐρίσαι, τοὺσ δ’ ὧν πρὸσ ἀλλήλουσ εἶχον διαφορῶν ἐνταῦθα πεποιῆσθαι τὰσ κρίσεισ, πάντασ δ’ ἁπλῶσ κατὰ πάντα δή που τὸν χρόνον πᾶσαν εἰσφέρειν σπουδὴν μὴ μόνον τὰ λυσιτελῆ καὶ συναύξοντ’ αὐτὴν ἐκ παντὸσ τρόπου περαίνειν, ἀλλὰ καὶ ὅ τι ἂν ἔσθ’ ὅτε σφαλῶμεν, ταῦτ’ αὐτοὺσ ἐπὶ τὸ βέλτιον μεθιστάναι.

οὐκοῦν καὶ περὶ ἀτελείασ ταῦτ’ εἰκότωσ ἔχομεν λέγειν καὶ τῆσ τῶν θεῶν προνοίασ ἀξίωσ. λυμαινομένων κατὰ τὸν σόν ἐστι λόγον αὕτη, Λεπτίνη, οὐκ ἂν ἐπὶ τοσοῦτον εἰσκωμάσαι τῇ πόλει ταύτην εἰάσαν οἱ θεοὶ, ἀλλ’ ὥσπερ διὰ τοῦ κοινοῦ μάντεωσ καὶ ἐξηγητοῦ τοῦ πατρῴου τῇ πόλει θεοῦ ἔπαυσαν μὲν τὴν πρὸσ Εὔμολπον μάχην, ἔπαυσαν δὲ τὸν λοιμὸν, ἐνταῦθα μὲν τοῦ Λεῶ τῶν θυγατέρων ἐκστάντοσ, τοῦ δ’ Ἐρεχθέωσ ἐκεῖ τῆσ παιδὸσ, καὶ πάλιν αὖ ἐν τῷ πρὸσ Δωριέασ καὶ Πελοποννησίουσ πολέμῳ περιγενέσθαι τῇ πόλει παρέσχον οἷσ ἐθελοντὴν τὸν Κόδρον ἀποθανεῖν παρεσκεύασαν·

οὕτω καὶ τὴν ἀτέλειαν, εἴπερ ἐπιβλαβῆ τῇ πόλει συνῄδεσαν, εὐθὺσ ἂν τὸν αὐτὸν τρόπον ἦραν ἐκ μέσου.

καὶ πάντεσ μὲν ὡσ εἰπεῖν οἱ θεοὶ, ἐπεὶ πᾶσιν ἡμῶν μέλει καὶ πάντων ἡμῖν, πολλῷ δὲ πλέον ἡ τὴν πόλιν ἐξ ἀρχῆσ λαχοῦσα Παλλὰσ καὶ ὁ προσοικῶν Ιἄκχοσ, ὃσ τῆσ εἰσ ἡμᾶσ εὐνοίασ καὶ φιλανθρωπίασ πλεῖστα μὲν καὶ κάλλιστα δείγματα ἐξήνεγκεν ἐν παντὶ τῷ παρασχόντι, μέγιστον δὲ καὶ ὃ πάντεσ ᾄδουσιν οἷσ ἐν τῷ Μηδικῷ πολέμῳ τὰ κράτιστα συνήραθ’ ἡμῖν, καὶ αὐτὸσ δι’ ἑαυτοῦ καὶ νέφοσ ταῖσ τῶν βαρβάρων ναυσὶν ἐγκατασκῆψαι παρασκευάσασ ἅμα τῷ μέλει τῷ μυστικῷ. ἀλλ’, ὅπερ ἔφην, εἰ μὲν τὰ τῆσ ἀτελείασ ἡμῖν εἰσ βλάβοσ ἀπήντα, λόγον ἂν εἶχεν ὑπὸ τῶν τὰ ἡμέτερα πάντα τρόπον εὖ ποιεῖν βουλομένων θεῶν καὶ ταύτην αὐτίκα πεπαῦσθαι· οἷσ δ’ οὐ χθὲσ καὶ πρώην, ἀλλ’ ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆσ οὖσαν τῇ πόλει οὐδενὸσ ἠξίωσαν λόγου πρὸσ τὸ ταύτην ἐκτρῖψαι, πᾶσαν δὲ μᾶλλον ποιοῦνται σπουδὴν, ταύτην ὅσαι ὡρ͂αι συνιστάναι τε καὶ συναύξειν, δι’ ὧν ἑκάστοτε πλείστουσ ἐπὶ τῷ ταύτησ τυχεῖν εὖ ποιεῖν τὴν πόλιν προτρέπονται, ἄτοπον ἂν εἰή καὶ τοῖσ θεοῖσ ἀτεχνῶσ πολεμοῦν ἁκεῖνοι καλῶσ ἔχειν ἔγνωσαν, ταῦθ’ ἡμᾶσ διαβάλλειν, ὥσπερ ἢ τῶν θεῶν ἀμείνουσ ἀξιοῦντασ εἶναι πρὸσ τὸ τὰ δέοντα ξυνορᾶν, ἢ ὡσ τὰ χείρω τιμῶσιν ἐκεῖνοι δεικνύντασ.

τοσαύτησ οὖν καὶ τηλικαύτησ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, δόξησ ἡμῖν ὑπαρχούσησ, καὶ ταύτησ οὐ μόνον, θεῶν βουλομένων, παραπλησίασ εἰσ ἅπαν, ἀλλὰ καὶ περιφανεστέρασ πολλῷ καὶ μείζονοσ ἔθ’ ἡμῖν ἐσομένησ, τοῦ εἰκότοσ ἀεὶ νικῶντοσ, ἔπειθ’ ἡμεῖσ οὐ προτιμήσομεν ταύτησ, ἀλλὰ τὰσ Λεπτίνου λειτουργίασ ἀσφαλεστέρασ νομιοῦμεν καὶ καλλίουσ κεχρῆσθαι, ἃσ διὰ τὸ μηδὲν εἶναι πρὸσ λόγον λυσιτελοῦντοσ τῇ πόλει οὐδ’ εἱστισοῦν τὸ παράπαν ἄχρι τοῦ νῦν ἠξίωκε λόγου. καὶ πῶσ οὐ τοὺσ ἄνωθεν ἡμῖν συναγωνιστὰσ τῶν τοιούτων παροξυνοῦμεν θεοὺσ, εἴπερ οἱ μὲν ὅπωσ ἑκάστοθ’ ἡμῖν ἐπὶ μεῖζον τὰ τῆσ δόξησ χωροίη πάντα ποιοῦσιν, ἡμεῖσ δὲ οὐ μόνον ὅπωσ τὴν ἐξ ἀρχῆσ προσοῦσαν ἡμῖν αὐξήσαιμεν, ἀλλὰ καὶ ὅπωσ ἐξαλείψαιμεν ταύτην ἀξιώσομεν, καὶ μῖσοσ ἡμῖν αὐτοῖσ ὅτι μάλιστα προστριψαίμεθα, τῆσ πρόσθεν εὐνοίασ ἀντίπαλον;

πρὸσ γὰρ τὰ τελευταῖα ταυτὶ τὰσ ψήφουσ οἴσουσιν ἅπαντεσ, καὶ δόξομεν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ἐπὶ κενοῖσ τισιν ἡμεῖσ φιλοτιμεῖσθαι τοῖσ πρόσθεν καὶ μύθοισ μᾶλλον ἢ πράγμασιν, οἱ καινότητι καὶ τῷ μεγέθει τῶν ἔργων, οὐ μόνοισ παρεικότεσ ἀπιστεῖσθαι τοῖσ μύθοισ. πάντων δὲ ἀτοπώτατον, εἰ πάλαι μὲν τοῦ Μήδου τοῖσ ἡμετέροισ προγόνοισ πλεῖστα καὶ μέγιστα δῶρα τὰ μὲν αὐτίκα διδόντοσ, τὰ δ’ ἐπαγγελλομένου, ἐὰν μετ’ αὐτοῦ κατὰ τῆσ Ἑλλάδοσ συστῶσιν, ἐὰν δὲ μὴ, πάντα τὰ πάντων αἴσχιστ’ αὐτοῖσ ἀπειλοῦντοσ, τούτων οὐδὲν τὸ παράπαν εἷλεν αὐτοὺσ οὐδ’ ἔπεισε γενέσθαι κακοὺσ, ἀλλὰ τοσοῦτον ἀπέσχον τοῦ σφῶν αὐτῶν καὶ τοῦ μεγάλου τῶν Ἀθηναίων ὀνόματοσ ἀνάξια καὶ βεβουλεῦσθαι καὶ δρᾶσαι, ὡσ μᾶλλον ἂν ἑλέσθαι καθάπαξ ἀπολωλέναι καὶ αὐτοὺσ καὶ τὰ αὐτῶν ἢ τῶν ὑπὲρ τῆσ Ἑλλάδοσ ἐξ ἀρχῆσ αὐτοῖσ ἐγνωσμένων καὶ ὁπηοῦν καθυφέσθαι·

καὶ ταῦτ’ οὔσησ ἀνάγκησ, ἐν ᾗ καὶ τὸ παρὰ τοὺσ νόμουσ εἰργάσθαι φέρει ξυγγνώμην. ἡμεῖσ δὲ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καθ’ ἡμῶν αὐτῶν εἴξομεν ὁτῳοῦν, καὶ πλέον ἕξει Λεπτίνησ ἃ μὴ δεῖ συμβουλεύων, ἢ Ξέρξησ μετὰ πάσησ ὡσ εἰπεῖν τῆσ οἰκουμένησ ἡμῖν ἐπιών; καὶ μὴν οἷσ μὲν τούτου γῆν καὶ ὕδωρ διὰ τῶν πρέσβεων αἰτοῦντοσ οὐκ ἐπεστράφημεν οὐδ’ ὁπωστιοῦν, ἀλλ’ οὕτωσ ἔσχομεν ἐν τῷ παραυτίκα τῆσ ἀκοῆσ ὥστ’ ἐπειδή τισ ἐτόλμησεν εἰπεῖν ὡσ χρὴ ξυγχωρεῖν, οὐ μόνον αὐτὸν λίθοισ εὐθὺσ ἀνελεῖν, ἀλλὰ καὶ τοὺσ πρέσβεισ εἰσ φρέαρ ἐμβεβληκότεσ, ἔπειτ’ αὐτοῖσ γῆν ἐπιχῶσαι, ὡσ μόνην ταύτην οὖσαν πρὸσ εὐψυχίαν παράκλησιν, θαυμαστὴν δόξαν ὑπερφυοῦσ μεγαλοφροσύνησ καὶ Ἕλλησι καὶ βαρβάροισ ἐν τῷ τηνικαῦτα παρέσχομεν· ἀφορήτῳ δ’ ὀνείδει καὶ διηνεκεῖ περιβαλεῖν ἐπιχειροῦντα νῦν τὴν πόλιν Λεπτίνην εἰ μὴ καθέξομεν, ἡμῶν αὐτῶν παντάπασι δόξομεν ἐκπεσεῖν.

καὶ τότε μὲν Ἄρθμιον τὸν Ζελείτην καὶ προσέτι τὸν ἑρμηνεύσαντα τὰ γράμματα τὸν μὲν ἔξω πάσησ ᾠήθημεν ἀποκτεῖναι συγγνώμησ, Ἄρθμιον δ’ ἐψηφισάμεθα πολέμιον τοῦ δήμου τῶν Ἀθηναίων, αὐτόν τε καὶ τὸ γένοσ ἀτίμουσ, ὅτι ὁ μὲν τῷ βασιλεῖ διακονῶν χρυσίον εἰσ Πελοπόννησον ἤγαγεν, ὁ δ’ ἔχρησε τὴν γλῶτταν κατὰ τῶν Ἑλλήνων τῷ βασιλεῖ· τὸν δὲ μὴ μόνον ἡμᾶσ, ἀλλὰ καὶ τοὺσ ἡμετέρουσ προγόνουσ εἰσ αἰσχύνην δι’ ὧν νομοθετεῖ καθιστάντα Λεπτίνην τοῦτον δέον ὑπὲρ ἐκείνουσ κολάζειν, ἅθ’ ὑπὲρ ἐκείνουσ ζημιοῦντα τὴν πόλιν, ἡμεῖσ δ’ αὐτοῦ παρρησιαζομένου καὶ λέγοντοσ ταῦτ’ ἀνεχόμεθα, καὶ ψήφου καὶ βουλῆσ ἀξιοῦμεν, εἴτε τοῖσ τούτου πείθεσθαι χρῆν εἴτε μή.

χωρὶσ δὲ τούτων τὰ μὲν ἄλλα τῶν ἀδικημάτων οὐκ ἐν ἅπαντι δή που τῷ χρόνῳ, ἀλλ’ ἐπὶ μέρουσ ἐπάγει τὴν βλάβην· ὃ δὲ νῦν οὗτοσ ἐπιχειρεῖ ποιεῖν, νομοθετῶν ἃ δεδώκαμεν ἀφαιρεῖσθαι, τούσ τε νῦν ὄντασ Ἀθηναίουσ τούσ τε ἐσομένουσ πρό τε ὄντασ, κατὰ τὸ ἔποσ, μάλιστα διαβάλλει.

οὔτε γὰρ ἡμεῖσ ἑστῶσιν ὡσ εἰπεῖν ἔθ’ ἕξομεν ὀφθαλμοῖσ καθορᾶν, οὓσ διὰ τῆσ ὧν δεδώκαμεν ἀφαιρέσεωσ ἀτιμάσομεν, ἀλλὰ τῆσ Αἵδου κυνῆσ ἡμῖν δεήσει, φανέντων· τούσ τ’ ἐπιγιγνομένουσ ἡμῶν καταλελήψεται τοὔνειδοσ, καὶ ὡσ ἀγνωμονούντων παῖδασ ἐκτρέψονται καὶ μισήσουσι πάντεσ.

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἡ τῶν προγόνων οὐ μόνον ὑπὲρ τῶν ἀδικούντων θαυμαστὴ καὶ ἄτοποσ προθυμία τε καὶ σπουδὴ, ἀλλὰ καὶ ἡ πρὸσ τοὺσ ἠτυχηκότασ καὶ καταπεφευγότασ εἰσ τὴν πόλιν φιλανθρωπία καὶ τὸ σώζεσθαι λόγοσ ἄλλωσ ἅπαντα ταῦτ’ οἶμαι δόξει, ὑπὸ τῆσ ἡμετέρασ ἀπιστηθέντα κακίασ. τὸ γὰρ τοὺσ εὖ πεποιηκότασ ὧν ἀντευπεποιήκαμεν ἀποστερεῖν αὖθισ ἐθέλειν ὥσπερ ἐκ μεταμελείασ ἡμᾶσ, ἄνευ τοῦ τῶν ἀδικωτάτων εἶναι, τεκμήριον ποιήσονται δή που πάντεσ ἢ τοῦ μηδὲν ὧν ἔφην τοὺσ προγόνουσ εἰργάσθαι, ἢ τοῦ μηδὲν ἡμᾶσ ἐκείνοισ κατὰ γένοσ προσήκειν, διὰ τὸ τοὺσ μὲν καὶ τῶν αὐτοὺσ ἀδικησάντων ὥσπερ εὖ πεποιηκότων ὑπὸ μεγαλοψυχίασ πολλάκισ προστῆναι καὶ πᾶσαν ὑπὲρ τούτων εἰσενηνοχέναι σπουδὴν, ἡμᾶσ δὲ καὶ ἃ τοῖσ εὐεργέταισ δικαίωσ ἀποδεδώκαμεν, ταῦτ’ αὐτοὺσ ὡσ δυσμενεστάτουσ ἀναφανέντασ ὑπ’ ἀγνωμοσύνησ ἀφῃρηκέναι. ὃ καὶ θαυμάζω εἰ μηδὲν μὲν αὐτοῖσ ἐγκαλεῖν ἔχοντεσ οὕτωσ ἀτιμάζομεν, ὡσ ἀφαιρεῖσθαι σφίσι τὰσ δωρεὰσ, κακοὺσ δὲ εἰσ ἡμᾶσ ἀναφανέντασ ἔπειθ’ ἕξομεν ὁτιοῦν πλέον εἰργάσθαι.

ἄνευ δὲ τούτων εἰ, ὅταν τισ δι’ ὧν ἑτέρῳ λυμαίνεται ἑαυτῷ παρασκευάζῃ τὰ βέλτιστα, αἰτίασ οὐκ ἀπήλλακται δή που διὰ τὸ πεπονηρεῦσθαι, οὐδὲ ταύτῃ μᾶλλον ἐπαινετέοσ ἢ κατ’ ἐκεῖνο μεμπτέοσ· ἦ πού γε ὅταν τισ καὶ ἑαυτὸν καὶ ἕτερον καταβλάπτῃ, μᾶλλον δ’ ἐν τῷ δοκεῖν βλάπτειν κἀκεῖνον, τοῖσ ἑαυτῷ λυσιτελοῦσιν ἐπιεικῶσ πολεμῇ, τίσ οὐκ ἂν τῷ τοιούτῳ δι’ ἄμφω ταυτὶ νεμεσῴη δικαίωσ; ἡμεῖσ τοίνυν εἰ μὲν τῆσ πρὸσ ἄλλουσ βλάβησ χωρὶσ ἡμῖν αὐτοῖσ τὰ λυσιτελῆ κατὰ τὸν σὸν ἐπορισάμεθα λόγον, Λεπτίνη, ζηλωτοί τινεσ ἂν εἰήμεν·

νῦν δὲ εἰ ἃσ δεδώκαμεν δωρεὰσ τοὺσ ἔχοντασ τούτων ἀποστερήσομεν, ἀποστερήσομεν καὶ ἡμᾶσ αὐτοὺσ τοῦ τε πιστεύεσθαι τὸ λοιπὸν τοῦ τε προσδοκᾶν ἔτι παρ’ ὡντινωνοῦν τὰ βελτίω. καὶ γὰρ οὕτωσ ἔχει· ἐὰν μὲν ἃ τοῖσ εὐεργέταισ ἀπέδομεν, ταῦτ’ αὐτοῖσ ἐάσωμεν ἔχειν, οὐ μόνον τὰ δίκαια ποιοῦντεσ ἐσόμεθ’ αὐτοῖσ, ἀλλὰ καὶ τοὺσ ἄλλουσ πρὸσ τούτοισ ἐπὶ τὰ ἴσα προτρέψομεν. ἐὰν δὲ, ὃ μὴ γένοιτο, ταῦτ’ ἀφελώμεθα, οὐ μᾶλλον σφᾶσ ἀδικήσομεν ἢ ἡμᾶσ αὐτοὺσ, τῶν συμφερόντων ἀποστεροῦντεσ καὶ ὧν ἥκιστ’ ἐχρῆν· καὶ προσέτι δόξομεν ἢ τηνικαῦτα μὴ καλῶσ βεβουλεῦσθαι ἃ μετ’ ὀλίγον ἐμέλλομεν ἀφαιρεῖσθαι, ταῦτ’ αὐτοῖσ παρασχόντεσ, ἢ εἰ καλῶσ βεβουλεύμεθα τότε, νῦν οὐ καλῶσ ἀφαιρεῖσθαι. ἔτι τοίνυν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, εἰ μὲν ὅλωσ ἀστάτῳ δή τινι γνώμη πρὸσ πάντ’ ἐγνώκειτε χρῆσθαι καὶ κατὰ τὰσ Εὐρίπου στροφὰσ ἑκασταχόσε τῶν πραγμάτων χωρεῖν, οὐδὲν ἀπεικὸσ οὐ μόνον τὴν ὑπὲρ ἀτελείασ χειροτονίαν ἀνελεῖν ἐθελῆσαι, ἀλλὰ καὶ πάντων ὡσ εἰπεῖν τῶν καὶ ἡμῖν καὶ τοῖσ ἡμετέροισ προγόνοισ καλῶσ ἐγνωσμένων ἐπίπροσθεν θέσθαι τοὺσ τοῦ δεῖνοσ ἢ τοῦ δεῖνοσ φληνάφουσ. εἰ δὲ τὰ τοιαῦτα νοσεῖν καὶ πρὸσ ὑμᾶσ αὐτοὺσ στασιάζειν ταῖσ γνώμαισ οὐδ’ ἂν ὄναρ ἐνέγκοιτε, οὐκοῦν ἑώσ γ’ ἂν εἰσ Ἀθηναίουσ τελῆτε καὶ τὸ μέγα καὶ θαυμαστὸν τουτὶ φρόνημα σώζητε, οὐδ’ ἀτελείασ πέρι οὐδὲν καινὸν οὐδ’ ὁπωστιοῦν ποτε ψηφιεῖσθε, κἂν μυριάκισ διαρραγῶσί τινεσ, ἄνω καὶ κάτω λειτουργιῶν μεμνημένοι, ἀλλὰ τοῖσ ὡσ ἄριστα καὶ λυσιτελῶσ δεδογμένοισ ἐμμενεῖτε καθάπαξ.

σκοπεῖτε δὲ κἀκείνωσ. τῶν πραγμάτων, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τὰ μὲν οἷσ οἴκοθεν παρεσκεύασται τὴν σύστασιν ἴσχει καὶ οὐ τοσοῦτον δεῖται πρὸσ συμμαχίαν τοῦ χρόνου, τὰ δ’ εἰ καὶ ἄλλωσ ἐνδεῖ, ἀλλὰ τὸ πόρρωθεν ἦρχθαι μέγιστον σφίσι πρὸσ τὸ τιμᾶσθαι ξυναίρεται· ἔστι δ’ ἃ τούτων μὲν ἀμφοτέρων μετέχει, τοῦ δὲ καὶ τιμᾶσθαι παρὰ πάντων οὐκ ἐξ ἴσησ μετέχει, ἀλλ’ οἱ μὲν μᾶλλον, οἱ δ’ ἔλαττον χρῶνται, καὶ οἱ μὲν, οἱ δ’ οὔ.

τὸ δὲ πᾶσιν οἷσ ἔξεστι τοὺσ εὐεργέτασ κοσμεῖν καὶ μηδὲν τῶν εἰκότων ἐλλείπειν οὕτωσ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, δι’ ἄμφω ταῦτα τοῦ παντὸσ ἄξιον χρῆσθαι ὥστε καὶ ἄνθρωποι πάντεσ καὶ οἱ τὸν Ὄλυμπον οἰκοῦντεσ θεοὶ καὶ δαίμονεσ τὴν αὐτὴν περὶ τούτου φέρουσι ψῆφον καὶ ξυγχωροῦσι κατὰ ταῦτα, οἱ μὲν τοῦ μηδένα μὴ δεῖν τὸ παράπαν ἔτ’ ἔχειν ἀγνωμονεῖν παράδειγμα τὸν Ἰξίονα καὶ τὴν Ἰξίονοσ τύχην προθέντεσ τῷ βίῳ, τοὺσ δὲ οὐδὲ λέγειν ἔξεστιν ὁπόσου δή τινοσ τοὺσ σφῶν ἀξιοῦσι γονέασ καὶ παιδευτὰσ, καὶ ὅπωσ τούτοισ καὶ ζῶσι καὶ τελευτήσασι τὸν ἅπαντα τοῦ βίου κέχρηνται χρόνον, οὐ μόνον πλείστασ καὶ μεγίστασ καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ χάριτασ αὐτοῖσ ἐκτιννύντεσ καὶ σχεδὸν ὑπὲρ κεφαλῆσ αἴροντεσ, ἀλλὰ καὶ μετ’ αὐτοὺσ, ὡσ εἰπεῖν, τοὺσ θεοὺσ ἄγοντεσ σφᾶσ. ὥσπερ οὖν τοὺσ μὲν οὕτω διακειμένουσ οὐκ ἂν ἀγάσαιτό τισ τῆσ γνώμησ, διὰ τὸ μηδέν τι καινὸν, ἀλλ’ ἃ τὸ εἰκὸσ ἀπαιτεῖ πράττειν αἱρεῖσθαι, ἐὰν δὲ τὴν ἀναγκαίαν ἐλλίπωσι ταύτην φορὰν, τότ’ ἀδικίασ ἐσχάτησ ἁλώσονται, ὣσ δέ μοι δοκεῖ καὶ περὶ τῶν ἄλλωσ εὖ πεπονθότων ψηφίζεσθαι χρῆναι. καὶ ὅπωσ ἐκεῖ μὴ τὴν φύσιν προί̈σχῃ.

εἰ γὰρ καὶ μείζων ἐπ’ ἐκείνοισ ἡ δίκη, ἀλλὰ τὸ τῆσ ἀγνωμοσύνησ δή που ταυτὸν, ἐάν τε περὶ φύσιν ἐάν τε ἄλλωσ ξυμβαίνῃ. οὐ γὰρ τοῦ στρατηγὸν ἀνελόντοσ ἥττων ἂν δόξειε φονικὸσ ὁ τοῦτ’ αὐτὸ στρατιώτην ὁντινοῦν εἰργασμένοσ, οὐδ’ αὖ τοῦ τὰ ἱερὰ σεσυληκότοσ ὁ δημόσια κεκλοφώσ· ἐπεὶ μηδὲ νόμον μᾶλλον ἐροῦμεν τὸν τοῖσ προδόταισ ἐπεξιόντα ἢ τὸν παρὰ τῶν τοιχωρυχούντων λαμβάνοντα δίκην.

καὶ νῦν ἡμεῖσ οἷσ τοὺσ εὐεργέτασ δωρούμεθα καινὸν οὐδὲν δρῶντεσ, ἀλλὰ τὰ γιγνόμεν’ ἀποδιδόντεσ, οἷσ ὧν παρέσχομεν ἀποστερήσομεν σφᾶσ, μειζόνωσ ἀδικήσομεν, εὖ οἶδα, ἢ εἰ μηδὲ τὴν ἀρχὴν αὐτοῖσ εἰσηνέγκαμεν. ἐκεῖνο μὲν γὰρ ἀγνωμοσύνησ ἂν ἦν, τὸ δ’ ἀδικίασ, εἴπερ ἃ παρ’ ἡμῶν δικαίωσ εἰλήφασι, τούτων ἀδίκωσ ἀποστερήσονται. τοσοῦτον δ’ ἀδικία μείζων ἀγνωμοσύνησ, ὡσ μόριον ἀδικίασ τοῦτ’ εἶναι· οὐ γὰρ πᾶσ ἀδικῶν ἤδη καὶ πρὸσ τοὺσ εὐεργέτασ ἐστὶν ἀγνώμων, ἀλλ’ ὁ πρὸσ τούτουσ ἀγνωμονῶν αὐτὸ τοῦτ’ ἀδικεῖ μόνον, τὸ μὴ τὰ προσήκοντ’ αὐτοῖσ πράττειν αἱρεῖσθαι· οὐκοῦν τὸ μὲν μισεῖται, ἀδικίασ δὲ κολαστὰσ ἴσμεν τοὺσ νόμουσ.

εἶτ’, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ἃ μὴ παρασχόντεσ ἠγνωμονοῦμεν ἂν, ταῦτα μετὰ τὸ παρασχεῖν ἀφελόμενοι τοιοῦτον καθ’ ἡμῶν βουλησόμεθα λόγον πᾶσι γενέσθαι, ὡσ Ἀθηναῖοι τοὔλαττον ὡσ κακὸν φυλαξάμενοι ἑκόντεσ ὄντεσ τῷ μείζονι περιέπεσον; μηδαμῶσ. ἔτι τοίνυν ὁ μὲν παρ’ ὧν εὖ ἐπεπόνθει, τούτουσ οὐκ ἐθέλων τοῖσ ἴσοισ ἀμείψασθαι ἀγνωμοσύνησ ἅμα καὶ ἀδικίασ ἔγκλημα φέρεται, ὁ δ’ ἃ δέδωκεν ἀφαιρούμενοσ πρὸσ τῷ τούτοισ ἐνέχεσθαι καὶ τὴν τοῦ μὴ τὰ δέοντα πράττειν εἰδέναι δόξαν ἑαυτῷ δή που προσάπτει, καὶ προσέτι σκαιότητοσ καὶ περιεργίασ. δι’ ὧν γὰρ ἃ δέδωκεν ἀφαιρεῖν αὖθισ οἰέται δεῖν, λογίζεσθαι πᾶσιν ἐξ ἀνάγκησ ξυμβαίνει ὡσ ἢ μὴ γνώμησ εὐθύτητι παρέσχεν ἐκεῖνα, ἀλλ’ ὅπωσ μειζόνωσ τούτουσ οἷσ ἀποστερήσει λυπήσῃ ἢ εἰ μὴ, τοῦτο λειπόμενόν ἐστιν ἐξ ἀνάγκησ, ὡσ οὐ μετὰ λογισμοῦ τότε παρέσχεν, ἐπεὶ πάλιν ἐκτὸσ αἰτίασ ἀφείλετο. τὸ γὰρ μηδ’ ἡστινοσοῦν ἐπειγούσησ ἀνάγκησ·

ἀνάγκᾳ δὲ οὐδὲ θεοὶ, φασὶ, μάχονται· ἑτοίμωσ ἐφ’ ἕτερ’ ἄττα μεταχωρεῖν τεκμήριόν ἐστι θαυμαστὸν τοῦ τε καθάπαξ ἀβεβαίου τῆσ γνώμησ τοῦ τε μηδὲν ἐξ ἀρχῆσ βεβουλεῦσθαι, ὥσπερ αὖ κραταιᾶσ εὖ μάλα καὶ μετὰ λογισμοῦ καὶ ψήφου τοῖσ πράγμασιν ἐγχειρούσησ τὸ μηδὲν εἰκῆ μεταβάλλειν, ἀλλὰ τοῖσ ἐξ ἀρχῆσ ἐγνωσμένοισ ἐμμένειν. εἰε͂ν. Λεπτίνη, σὲ δ’ ἄν τισ ἔρηται τοῦ χάριν θυσίαισ καὶ τελεταῖσ τοὺσ θεοὺσ καὶ προσόδοισ τιμῶμεν, εἰ μὲν ὧν παρ’ αὐτῶν εὖ πεπόνθαμεν μόνων ἐρεῖσ, οὐκ ὀρθῶσ ἐρεῖσ, εἰ δὲ τοῦθ’ ἅπασι δῆλον ὡσ ἐφ’ ἑκάτερον ταῦτα βλέπει καὶ οὐ μόνον τῶν παρελθόντων, ἀλλὰ καὶ τῶν μελλόντων δι’ αὐτῶν ποιούμεθα πρόνοιαν· τὰ μὲν ὅπωσ εὖ μάλα παρέσται δεόμενοι καὶ μετὰ παντὸσ ἀεὶ τοῦ βελτίονοσ, τῶν δὲ χάριν εἰδότεσ, καὶ πρὸσ τὰ ἴσα καὶ μείζω παρακαλοῦντεσ·

τί καινὸν, εἰ καὶ πρὸσ τοὺσ εὐεργέτασ ταυτὸν τοῦτο ποιεῖν οἰόμεθα δεῖν, ἐπεὶ καὶ πρώτουσ εὐεργέτασ ἅπαντεσ ἴσμεν θεοὺσ, καὶ ὡσ ἐξ ἀρχῆσ συστησαμένουσ τόδε τὸ πᾶν, καὶ ὡσ τῇ διηνεκεῖ διὰ πάντων προνοίᾳ συνέχοντασ τοῦτ’ ἀεὶ καὶ κοσμοῦντασ καὶ χαίροντασ τῷ προσρήματι τούτῳ μᾶλλον ἢ πολυτελείαισ ἐναγισμάτων; ὥστε τοῦτον τὸν τρόπον ταυτόν ἐστιν εἰσ εὐεργέτασ καὶ εἰσ θεοὺσ ἁμαρτεῖν. καὶ μὴν ἄνθρωποι μὲν ἁπάντων εἰσὶν ἐνδεεῖσ, θεοῖσ δὲ μηδενὸσ δεῖ τῶν ἁπάντων, ἅτ’ οὖσι χορηγοῖσ τῶν ἁπάντων· ἀλλ’ ἢν τὰ παρ’ ἡμῶν ποτ’ ἐλλείπῃ καὶ μὴ τὴν νομιζομένην ταύτην εἰσφέρωμεν εἰσφορὰν, ἐναγεῖσ εὐθὺσ ἡμεῖσ καὶ μιαροὶ καὶ προδόται τοῦ θείου καὶ κακῶν κάκιστοι, καὶ δεῖ δοῦναι δίκην, κατὰ τὸν Σωφρονίσκου Σωκράτη.

εἰ τοίνυν τοῖσ μηδενὸσ δεομένοισ θεοῖσ τοσούτων ἐσμὲν ὀφειλέται, καὶ πάντων ἀναγκαιότατοσ οὗτοσ ἔρανοσ, πόσον τι χρὴ τοῦτ’ εἶναι τοῖσ πάντων δεομένοισ ἀνθρώποισ; παρὰ πάντα δὲ ταῦτα ἐκεῖνο λέγω, μάλιστα πάντων ἡμῖν διαφέρον, ὡσ εἰ καὶ τῶν δικαίων ἥκιστ’ ἐτύγχανεν ὂν τὸ τοὺσ εὐεργέτασ δή που τιμᾶν, καὶ ἃ παρεσχόμεθ’ αὐτοῖσ, ταῦτ’ εἰσ ἅπαν ἔχειν ἐᾶν, ἡμεῖσ δὲ καὶ οὕτωσ οὐκ ἂν τῆσ συνήθουσ ἐξέστημεν μεγαλοψυχίασ καὶ τοῦ παντὶ τρόπῳ κοινῇ πάντασ ἐκ τῶν δυνατῶν εὖ ποιεῖν προθυμεῖσθαι· εἰκότωσ. οὐ γάρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν ἡμῖν λόγοσ χρημάτων οὐδ’ εἱστισοῦν, καθάπερ πᾶσι τοῖσ ἄλλοισ, ἀλλὰ θαυμαστῆσ τινοσ δόξησ καὶ τοῦ φιλανθρώπουσ ἐκ περιουσίασ διὰ πάντων ἅπασιν εἶναι. τεκμήριον δ’ ἐναργὲσ τὸ πάλαι μὲν ἡμᾶσ πάνυ τοι πλείστων εὐπορηκέναι χρημάτων, πάντα δὲ ταῦθ’ ὑπὸ φιλοτιμίασ προέσθαι καὶ τοῦ θαυμάζεσθαι βούλεσθαι, μίαν ὡσ ἀληθῶσ ἡγουμένουσ περιουσίαν τὴν ἐν τοῖσ τοιούτοισ δαπάνην, τά τε ἄλλα καὶ ὅτι χρήματα μὲν ὑπόκειται τύχῃ, φιλοτιμίασ δὲ ἀθάνατόσ ἐστιν ἡ κτῆσισ καὶ τὸ κλέοσ αὐτῆσ οὔποτ’ ὀλεῖται· ἧσ οὔτ’ οὖν τινέσ πω τῶν πάντων οὐδ’ ἐπὶ σμικρὸν ἀμφισβητεῖν ἔσχον ἡμῖν οὔθ’ ἡμεῖσ κίνδυνον πώποθ’ ὁντινοῦν ἐξέστημεν ὑπὲρ ταύτησ, ἀλλὰ καὶ σωμάτων καὶ χρημάτων κοινῶν τε καὶ ἰδίων καὶ πάσησ ἡστινοσοῦν ἄλλησ παρασκευῆσ δι’ αὐτὴν ταύτην ἠφειδοῦμεν ἡδέωσ.

ὅθεν σεσώκαμεν μὲν Ἡρακλείδασ κινδυνεύοντασ ὑπ’ Εὐρυσθέωσ παντάπασιν ἐκτετρῖφθαι, καὶ δι’ ἡμῶν εὑρομένουσ αὐτόν τε ἀμύνασθαι καὶ τῆσ Λακεδαίμονοσ αὖθισ μετὰ πολλοῦ τοῦ κρείττονοσ ἐπιβῆναι· σεσώκαμεν δὲ οὐ μόνον τὸν περὶ Θήβασ ἠτυχηκότα καὶ τῆσ Σφιγγὸσ καθαιρέτην Οἰδίποδα τὸν Λαί̈ου, ἐξεληλαμένον μὲν Θηβῶν τε καὶ πάσησ τῆσ Βοιωτίασ ὑπὸ τοῦ συγγενοῦσ Κρέοντοσ, καταφυγόντα δὲ ὡσ ἡμᾶσ, καὶ μεγίστησ ἀξιωθέντα προνοίασ· ἀλλὰ καὶ Θηβαίουσ αὐτοὺσ, ὕστερον κακῶσ ὑπὸ τῆσ φρουρᾶσ τῆσ Λακωνικῆσ διακειμένουσ.

καὶ μὴν καὶ Ταναγραίοισ καὶ Θετταλοῖσ τοῖσ μὲν στάσει χρησαμένοισ καὶ πρὸσ τὸ μηδὲν ἤδη χωροῦσι, Ταναγραίοισ δὲ ὑπὸ Θηβαίων ἐξῳκισμένοισ γεγόναμεν ἐν καιρῷ, τοῦ μὴ διεφθάρθαι καθάπαξ αἴτιοι μετὰ τοὺσ θεοὺσ αὐτοῖσ καταστάντεσ. ταυτὸ δὲ τοῦτο Μεσσήνιοι καὶ Πλαταιεῖσ ἔχουσι λέγειν, οἱ μὲν ὑπὸ Λακεδαιμονίων καὶ Θηβαίων κατασκαφέντεσ, ὑφ’ ἡμῶν δὲ σωθέντεσ, οἱ Πλαταιεῖσ, τοῖσ δ’ ὑπὸ Λακεδαιμονίων κατασκαφεῖσι τὰ μέγιστα ξυνηράμεθ’ ἡμεῖσ, καὶ νῦν εἰσι Μεσσήνιοι διὰ τὴν πόλιν. καὶ σιωπῶ Δρύοπασ καὶ Πελασγοὺσ καὶ πάντασ τοὺσ ἄλλουσ, οὓσ ἐδέξατο μὲν κινδυνεύοντασ, οὕτω δ’ ἀντ’ ἀγαθοῦ του δαίμονοσ σφίσι κατέστη ὡσ ἐπιλελῆσθαι δι’ ὧν εὖ πεπόνθασι καὶ τῶν συμφορῶν. καὶ οὐχὶ πάλαι μὲν οὕτω πρὸσ πάντασ θαυμαστῶσ καὶ μεγαλοψύχωσ ἔσχεν ἡ πόλισ, νῦν δὲ ὡσ ἑτέρωσ καὶ παρὰ πολὺ τῶν προγόνων καὶ τῆσ ὑποθέσεωσ ἀναξίωσ, ἀλλὰ χθὲσ καὶ πρώην ἐπὶ τῶν Μηδικῶν, τοῦ μὲν βαρβάρου μεγάλων καὶ ὧν οὐκ ἄν τισ ἤλπισεν ἡμᾶσ ἀξιοῦντοσ, ἐφ’ ᾧ συμμάχουσ αὐτῷ προσλαβεῖν δεδυνῆσθαι, τῶν δ’ αὖ Λακεδαιμονίων ἑτέρωθεν ἐν τούτῳ δέουσ διὰ ταῦτα μάλιστα καταστάντων, ὡσ καὶ παῖδασ ἡμῖν καὶ γυναῖκασ καὶ πρεσβύτασ, ἑώσ ἂν ὁ πόλεμοσ ᾖ, διὰ πάντων εὖ ποιεῖν ὑπεσχῆσθαι, ποίουσ τινὰσ παρέσχομεν ἡμᾶσ αὐτοὺσ καὶ πῶσ τουτοισὶ διετέθημεν δή που; τοῖσ μὲν γὰρ ὡσ ἀνάξια τῆσ ἡμετέρασ προαιρέσεωσ καὶ φιλανθρωπίασ δι’ ὧν ἐπηγγέλλοντο βεβουλευμένοισ μεμψάμενοι, τοῦ δ’ ὡσ ἀδυνάτοισ ἐπιχειροῦντοσ οὐδ’ ἀκοῦσαι ὅλωσ οὐδ’ ὁπωστιοῦν ἀνασχόμενοι, τὸν μὲν αἰσχρῶσ ἀναχωρῆσαι τῆσ Ἑλλάδοσ παρεσκευάκαμεν, τοὺσ δὲ μετὰ τῆσ Ἑλλάδοσ ἐξειλόμεθα τῶν κινδύνων.

πάλιν τοίνυν κοινῇ πάντεσ ξυνεισενεγκεῖν Λακεδαιμονίοισ τὰ χρήματ’ ᾠήθημεν δεῖν, ἅπερ ἐδανείσαντο μὲν παρ’ αὐτῶν οἱ τριάκοντα κατὰ τῶν ἐν Πειραιεῖ· ὡσ δὲ τὰ πράγματα κατέστη καὶ Λακεδαιμόνιοι ταῦτ’ ἀπῄτουν, οἱ μὲν ἄλλοι πάντεσ ἀποδοῦναι τοὺσ δανεισαμένουσ ἠξίουν καὶ διαλύσασθαι κατὰ τὸ εἰκὸσ, αὐτοὶ δ’ οὗτοι τοῦτ’ ἂν πρῶτον γνώρισμα τῆσ ὁμονοίασ ἐβόων γενέσθαι, ἐὰν ὁ δῆμοσ ἅπασ ἐκτίσῃ. ὅτε τοίνυν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ μηδ’ ἡστινοσοῦν προϋπηργμένησ ἀνάγκησ, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ φιλανθρωποτάτου μόνου τῆσ γνώμησ τὰ τοιαῦτα πράττειν τῶν καλλίστων ἐδόκει, καὶ διαγεγόναμεν τὸν ἅπαντα χρόνον τὴν καλλίστην ταύτην καὶ λυσιτελεστάτην καὶ μόνην προσήκουσαν ἀνθρώποισ φιλοτιμούμενοι, νῦν ἀμφοτέρων ὄντων, τοῦ τε τὰ δίκαια πράττειν ἀνάγκην εἶναι τοῦ τε κεχρῆσθαι τῇ γνώμῃ, καὶ μὴ τὴν ἐξ ἀρχῆσ θαυμαστὴν ταύτην ἔνστασιν ἐγκαταλιπεῖν, ἔπειτ’ οὐκ ἐθελήσομεν; καὶ πῶσ οὐκ ἄτοπον τοῖσ μὲν ἡμετέροισ αὐτῶν κινδύνοισ ἐξαιρεῖσθαι τοὺσ ἄλλουσ ἐθέλειν κινδύνων, ἄμφω δὲ ἐξὸν ἔχειν, καὶ ἡμᾶσ αὐτοὺσ εὖ πάσχειν ὑπ’ ἄλλων, καὶ τοὺσ ἄλλουσ ὑφ’ ἡμῶν ἀξιοῦσθαι τῶν ἴσων, εἶτ’ ἀμφοῖν ἐστερῆσθαι δεδέχθαι, καὶ τοὺσ μὲν τὰ δεινότατα πάντων εἰργασμένουσ τὴν πόλιν καὶ μηδ’ ἡντινοῦν ὑπερβολὴν ἐλλελοιπότασ κακίασ, ὡσ μηδ’ ἀδακρυτὶ μνημονεύειν ἐξεῖναι, τοσαύτησ δή τινοσ διὰ τὴν ὁμόνοιαν σπουδῆσ ἀξιῶσαι, ὡσ καὶ μεγίστην ὑπὲρ αὐτῶν ὑποστῆναι χρημάτων δαπάνην·

τοὺσ δ’ ἡμετέρουσ εὐεργέτασ καὶ φίλουσ, καὶ οἷσ ἀνάγκη δι’ αὐτὸ τοῦτο τὰ πλείστου φασὶν ἄξια χρῆσθαι, τούτουσ, δικαίουσ ὄντασ καὶ μείζονοσ ἧσ νῦν παρ’ ἡμῖν ἀπολαύουσι τυγχάνειν προνοίασ, ἡμᾶσ δὲ καὶ ἃ σφίσι δεδώκαμεν, ὡσ μηδενὸσ ὄντασ ἀξίουσ, ἀφελεῖν ἐθελῆσαι;

καὶ τίσ οὐκ οἶδεν ὡσ οὕτω γ’ ἂν τὸ καθ’ ἡμᾶσ εἰσ αἴνιγμα πέσοι, νῦν μὲν οὕτωσ, νῦν δ’ ἐκείνωσ ἔχοντασ, μᾶλλον δὲ οὐδετέρωσ, ἐπεὶ καὶ οὕτω κἀκείνωσ; καὶ μὴν ἅπασ μὲν νόμοσ, δι’ ὧν τοῦ κοινῇ λυσιτελοῦντοσ διὰ πάντων φροντίζει, εὖ πράττειν τοὺσ χρωμένουσ παρασκευάζει, τά τε ἄλλα καὶ τὸ ταὐτὰ διὰ τέλουσ φρονεῖν· ὅπερ εὐπραγίασ ὡσ ἀληθῶσ ἴδιον.

οὗτοσ δὲ μηδένα τούτου ποιούμενοσ λόγον, ἀλλὰ καὶ παρὰ τὸ κοινῇ συμφέρον καινοτομῶν ἃ μὴ δεῖ, ἐν τοῖσ μεγίστοισ καταβλάπτει τὴν πόλιν, οὐ μόνον ἀσύμφωνον αὐτὴν πρὸσ ἑαυτὴν καθιστὰσ, ἀλλὰ καὶ τῶν πάνυ τοι προσηκόντων ἀποστερῶν καὶ ὧν πᾶσ τισ ἂν αὐτῇ τυγχάνειν εἰσ ἅπαν συνεύξαιτο. τί δ’ ἂν εἰή κατ’ εὐχὴν πόλεσι μᾶλλον ἢ τὸ φίλουσ καὶ εὐεργέτασ ὁσημέραι κεκτῆσθαι; ὧν οὗτοσ, εἰ κύριοσ ἔσται, ταύτην καθάπαξ ἀπάγων, εἰ μὴ τοῦτ’ ἔσται, τούτων αὐτὴν καθάπαξ ἐμπλήσει. εἰ τοίνυν τὸ μὲν τουτονὶ λελυκέναι συνίστησιν ἡμῖν τοὺσ γνωρίμουσ εἰσ ἅπαν καὶ προσέτι πλείουσ ποιεῖ, τὸ δ’ αὖ σώζειν ἐθέλειν ἡμῶν τούτουσ ἀφίστησι, τοσούτῳ κάλλιον καὶ λυσιτελέστερον καὶ πρὸσ αὐτῆσ ὡσ ἀληθῶσ τῆσ πόλεωσ μᾶλλον λύειν τοῦτον ἢ σώζειν, ὅσῳ τὸ τυγχάνειν εὐεργετῶν τε καὶ φίλων ἢ τούτων παντάπασι στέρεσθαι. οὕτωσ ὁ σὸσ νόμοσ, Λεπτίνη, καθάπαξ ἀσύμφοροσ ὢν καὶ τὸ ξύμπαν εἰπεῖν οὐδὲν ὑγιὲσ, ἐν τούτῳ μόνῳ πρὸσ ὄνησιν ἔσται τῇ πόλει, ἐὰν μηκέτ’ ᾖ τοῦ λοιποῦ·

αὐτόσ τε γὰρ ταυτηνὶ δώσει τὴν δίκην, μηδὲν χρηστὸν ἔχων ὅλωσ, καὶ παρασκευάσει τοὺσ ἄλλουσ ἐντεῦθεν μή ποτ’ ἂν ἐθελῆσαι τηλικαῦτα ληρεῖν. χωρὶσ δὲ τούτων σκέψασθε, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, αὐτοῦ τε τούτου καὶ τῶν ἐξ ἀρχῆσ ὑπαρχόντων νόμων τὸ διάφορον, ἵν’ εἰδῆτε σαφῶσ ὅτι τοσοῦτον οὗτοσ δεῖ τουτοισὶ παραβάλλεσθαι καὶ φέρειν εἰσ ἴσα, ὡσ μηδὲ δίκαιοσ ὢν ὅλωσ νόμοσ κεκλῆσθαι. εἰ γὰρ οἱ μὲν τοσοῦτον τῶν εὐεργετῶν λόγον ποιοῦνται ὡσ μὴ μόνον τῶν ἴσων αὐτοὺσ ἀξιοῦν, ἀλλ’ ὡσ ὑπάρξαντασ ἀγαθοῦ καὶ πλέον ἢ προσῆκε τιμᾶν, ὁ δὲ πᾶν τοὐναντίον καὶ ὧν εἰλήφεσαν ἐκπεσεῖν συμβουλεύει, ἀνάγκη πᾶσα τῷ μὲν ὡσ δυσχερῆ καὶ ἀσύμφορα καὶ πρὸσ τοσοῦτον ἀτοπίασ ἰόντα ὡσ μηδ’ εἰσ ἀκοὴν πώποτ’ ἀφῖχθαι νομοθετοῦντι μηδὲ προσέχειν ὅλωσ τὸν νοῦν, ἀλλ’ αὐτοῖσ οἷσ φάσκει χαίρειν τοῦτον ἐᾶν· τοὺσ δ’ οἷσ πάντασ τοὺσ ἐκ τοῦ παντὸσ αἰῶνοσ ἀνθρώπουσ καὶ προσέτι τὴν φύσιν αὐτὴν συμψήφουσ ὧν λέγουσιν ἴσχουσι, μὴ μόνον στέργειν τε καὶ θαυμάζειν, ἀλλὰ καὶ συνήδεσθαι σφίσιν, οὕτωσ ἄριστα πάντων ἔχουσι.

πρὸσ δὲ κἀκείνωσ νόμον ἐξούλησ λάχοι τισ ἂν εἰκότοσ αὐτῷ. οἱ μὲν γὰρ εἰ καὶ διάφορα καὶ περὶ ὧν ἂν εἴποι τισ φθέγγονται, ἀλλ’ ἐπεὶ πρὸσ ἓν μόνον πάντεσ ὁρῶσι τὸ τῶν πόλεων κέρδοσ, διὰ τοῦτο καὶ τῆσ αὐτῆσ προσηγορίασ μέτεστι πᾶσι, καὶ τοῦτο κοινὸν κατὰ πάντων κεκράτηκεν ὄνομα νόμοι. ὁ δὲ μηδενὶ τούτων τὰ τοιαῦτα ξυμβαίνων πῶσ ἂν ἔχοι λόγον κἀν τῷ καταλόγῳ τούτων τετάχθαι; μᾶλλον δὲ τοῦτ’ ἂν εἰή γε σῶζον λόγον, εἰ ὃν τρόπον τοὺσ μὲν ὡσ ὑπὲρ ἡμῶν ὄντασ τιμῶμεν καὶ σωτῆρασ καὶ καθηγεμόνασ τοῦ βίου μετὰ τοὺσ θεοὺσ ἄγομεν, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τοῦτον ὡσ καθ’ ἡμῶν ὄντα παντάπασι παύσομεν.

εἰ γὰρ ἐπανόρθωμα κακῶν ἅπαντεσ εὖ ἔχοντεσ νόμοι, ὁ μηδέν τι τοιοῦτον ἰώμενοσ τὸ παράπαν, ἀλλὰ καὶ στασιάζειν πρὸσ τοὺσ εὐεργέτασ παρασκευάζων τὴν πόλιν, ταυτὸν δὲ εἰπεῖν καὶ αὐτὴν πρὸσ αὑτὴν, πῶσ οὐκ ἐν Ἐρινύοσ ἡμῖν ἔσται μοίρᾳ, παραμένων τῷ βίῳ; ἔπειτα καὶ πάνδεινόν ἐστιν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, εἰ τυράννου καὶ νόμων παντάπασιν ἐναντίων ὄντων, καὶ τῶν μὲν τὰ δίκαια πρὸσ τοὺσ εὐεργέτασ ἐκ παντὸσ τρόπου ποιεῖν προτρεπόντων, τοῦ δὲ καὶ ἃσ εἰλήφεσαν δωρεὰσ μετὰ καὶ τῶν ὄντων αὐτῶν προσαποστεροῦντοσ· ὃ νῦν Λεπτίνησ μηδὲν αἰσχυνόμενοσ γράφει·

ἔπειθ’ ἡμεῖσ νομοθέτην τουτονὶ προσεροῦμεν, ἐφ’ ὃν τύμπανα καὶ κύφωνασ, τὸ τῆσ κωμῳδίασ, διὰ ταῦτ’ ἔδει καλεῖν, ὡσ τοῦ τῆσ πόλεωσ καταψευδόμενον ἤθουσ, καὶ ταύτην ἐκπολεμοῦντα πρὸσ οὓσ ἥκιστ’ ἐχρῆν; ἡδέωσ δ’ ἄν σου, Λεπτίνη, πυθοίμην, ἐὰν ἣν παρά του χάριν εἰλήφεισ, ταύτην ἔπειτ’ ἀφαιρεθῇσ, πότερον δυσχερανεῖσ ἢ μή; μᾶλλον δὲ εἰ μὲν, ὅτε ταύτην εἰλήφεισ, οὐ προσεῖχεσ ὅλωσ τὸν νοῦν, πρῶτον μὲν οὐκ οἶδ’ ὅτου χάριν εἰλήφεισ· οὐ γὰρ οἱο͂́ν τε ταύτην λαβεῖν μὴ περὶ πλείστου ποιούμενον. πλὴν, εἰ βούλει, δεδόσθω μήτε τότε μηδένα ταυτησὶ πεποιῆσθαι λόγον μήτε νῦν ἀφαιρεθέντα δυσχερανεῖν. εἰ δ’ ἐπὶ τὸ λαβεῖν εἶχεσ ἀσμένωσ, ὥσπερ οὖν εἶχεσ καὶ οὐδεὶσ ἀντερεῖ, καὶ πρὸσ τὴν ἀφαίρεσιν, εὖ οἶδα, δυσχερανεῖσ, καὶ μάλιστ’ εἰ καὶ πρότεροσ αὐτὸσ εὖ ποιήσασ τοῦτον ἐτύγχανεσ. εἶθ’ ὧν οὐκ ἄν ποτ’ αὐτὸσ ἕλοιο πεπειρᾶσθαι, ταῦθ’ ὑφ’ ἡμῶν ἑτέρουσ παθεῖν ἀξιοῖσ, καὶ μόνοσ τῶν πάντων νομοθετεῖν οἰεί δεῖν ἃ καὶ εἰ πόρρωθεν ἐτύγχανε νομισθέντα, ὡσ μηδὲν ὅλωσ πρὸσ ἡμᾶσ ὄντα διαγράφειν ἔδει καθάπαξ, καὶ μᾶλλον νόμον τιθέναι τῷ καὶ εἰσαῦθισ ἐπιχειρήσοντι τούτοισ θανάτου τιμᾶν;

καὶ εἰ μὲν ὑφ’ ὁτουοῦν αὐτὸσ ὑβρισμένοσ ἐτύγχανεσ, οὐκ ἄν ποτ’ ἴσωσ ἠνέσχου, ἀλλ’ ἤμυνασ ἂν ἐκ τῶν ἐνόντων σαυτῷ· σὺ δὲ τούσ τε νῦν ὄντασ ἡμῶν τούσ τε ἐσομένουσ εἰσ ὄνειδοσ δι’ ὧν νομοθετεῖσ καθιστὰσ, ἔπειτ’ οὐκ ἄγεισ ἐν ψήφοισ; ἐὰν γὰρ ἅ τισ ἐπαγγειλάμενοσ τύχοι, ταῦτα μὴ δοὺσ ὡσ εἰσ ἀπατεῶνασ τελῶν πολλοὺσ ἴσχει τοὺσ κατηγόρουσ, ὁ καὶ ἃ δέδωκεν ἀφελόμενοσ τίν’ οὐκ ἂν παρὰ πάντων δέξαιτο μέμψιν; ἐχρῆν τοίνυν ἡμᾶσ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ἐχρῆν, ἐπεὶ καὶ φύσει καὶ χρόνῳ συγκεκληρωμένον ὥσπερ ἄνωθεν ἔχομεν πάντεσ εὖ ποιεῖν μᾶλλον ἢ εὖ πάσχειν αἱρεῖσθαι, καὶ πρὸσ τοὺσ νῦν ἀτελείᾳ χρωμένουσ κατὰ ταὐτὰ διακεῖσθαι καὶ πρὶν ὑπ’ αὐτῶν ἡμᾶσ εὖ πεπονθέναι, ταύτησ αὐτοὺσ ἀξιῶσαι. ὅτε δ’ ὑπ’ αὐτῶν πρόσθεν ἡμεῖσ εὖ πεπονθότεσ ἔπειτα ταύτησ αὐτοὺσ ἠξιώκαμεν, ἐθελήσομεν πάλιν αὖ ταύτην αὐτοὺσ ἀφελέσθαι, ὥσπερ ἐπὶ ῥητοῖσ δεδωκότεσ, ἢ ἡμῶν αὐτῶν ὅτι παρέσχομεν καταγνόντεσ;

καὶ τίνα περὶ ἡμῶν αὐτῶν τοῖσ Ἕλλησι δώσομεν δόξαν, οἱ μεγαλοψυχίασ ἑκασταχοῦ γῆσ ἴσχοντεσ ὄνομα, καὶ οὕτω φανερώτατα πάντων ἀνθρώπων δι’ ἀρετὴν ὑπὸ θεῶν σπουδασθέντεσ ὡσ καὶ λιμοῦ ποτε κατειληφότοσ τὴν οἰκουμένην πᾶσαν σχεδὸν καὶ Ἕλλησι καὶ βαρβάροισ τὸν Πύθιον ἀνελεῖν οὐκ ἂν τὸν λιμὸν ἄλλωσ πεπαῦσθαι εἰ μὴ Ἀθηναίων ὑπὲρ πάντων εἰσ οὐρανὸν χεῖρασ ᾐρκότων; πρὸσ γὰρ τῷ τῆσ ἐσχάτησ ἀγνωμοσύνησ εἶναι τὴν τῶν διδομένων ἀφαίρεσιν, καὶ ἣν ἀτέλειαν νῦν ἴσχουσιν οὗτοι, οἴκοθεν καὶ παρ’ ἑαυτῶν ἴσχουσι ταύτην, οὐ χάριν ἡμετέραν λαβόντεσ, ἀλλ’ ὧν εἰσ ἡμᾶσ ἔδρασαν ἀγαθῶν ὥσπερ τινὰ ταύτην ἀντειληφότεσ μισθόν.

οὐκοῦν ἐὰν ἀφέλωμεν ταύτην αὐτοὺσ, πρῶτον μὲν οὐχ ἃ χαριζόμενοι σφίσι παρέσχομεν, ταῦτα τούτουσ ἀφαιρησόμεθα δή που, ἀλλ’ ὧν κατὰ τὸν τοῦ δικαίου λόγον εἰσὶ κύριοι, τούτων στερήσονται· ἔπειτα καὶ οἷσ ἡμᾶσ εὖ πεποιήκασιν οὗτοι, ταῦτ’ εἰκότωσ ἀνταπαιτήσουσι, καὶ πολλῷ δικαιότερον ἢ ἡμεῖσ, εἴπερ ἡμεῖσ μὲν μηδὲν ἐγκαλεῖν ἔχοντεσ τούτοισ μηδὲ μεμφόμενοι, ἀλλ’ ἑκόντεσ ὄντεσ ἐνταῦθ’ ἥξομεν, οἱ δὲ καὶ ἄκοντεσ καὶ τὸ παράλογον τοῦτο ἐπικαλοῦντεσ ἡμῖν. ὥστε λάθοιμεν ἂν δι’ ἡμῶν αὐτῶν ἐπὶ τουτουσὶ τὸ ξίφοσ ὠθοῦντεσ, μᾶλλον δ’ αὐτοῖσ ἐπηρεάζειν ἐθέλοντεσ τοσοῦτον ἡμᾶσ καταβλάψομεν, ὅσον οἱ μὲν ἅ γ’ ἔσχον ἐν δίκῃ, τούτων οὐκ ἐν δίκῃ στερήσονται, ἡμεῖσ δὲ οὐχ ὅσον ἀπατεῶνεσ δόξομεν εἶναι, ἀλλὰ καὶ ὧν πρόσθεν παρ’ αὐτῶν ἀπελαύσαμεν, τούτων διὰ τὴν εἰσ αὐτοὺσ ἀγνωμοσύνην ὑφέξομεν δίκην δικαίωσ, τὴν εἴσπραξιν. ὅσῳ τοίνυν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τὸ τοῖσ καλλίστοισ ἐπιχειρεῖν ἐν τῷ βελτίονι κεῖται ἢ τὸ μηδὲν χρηστὸν πράττειν αἱρεῖσθαι, τοσούτῳ δεῖ μᾶλλον ἡμᾶσ τὴν πρὸσ αὐτοὺσ πίστιν διὰ τέλουσ φυλάττειν ἢ κεκινηκέναι ταύτην βεβουλῆσθαι, ἀλλὰ μὴν εἴ γε οὕτω προεισενεγκόντεσ ἡμῖν οὕτωσ ἀτιμασθήσονται, καὶ οὐδὲν αὐτοῖσ τὸ παράπαν ἀρκέσει τὸ γοῦν χαρίτων ὑπῆρχθαι, τί ποτ’ ἂν ἔμελλον πείσεσθαι μηδὲν ὅλωσ προεισενεγκόντεσ;

οὓσ ἐχρῆν, εἰ μὴ διὰ τοῦτο, ἀλλὰ διὰ τὴν ἡμετέραν πρὸσ ἅπαντασ μεγαλοψυχίαν καὶ τὸ πεφυκὸσ χαρίζεσθαι, μὴ ταῦτα μόνον εἰσ τέλοσ, ἀλλὰ καὶ πλείω πρὸσ τούτοισ ἔχειν;

τούτων δ’ ὁμοῦ συνιόντων, Ἡράκλεισ, εἰσ μηδὲν ἐξ αὐτῶν τούτοισ ὄνησισ ἔσται, ὧν θάτερον ἤρκεσεν ἄν; ἄνευ δὲ τούτων εἰ, ὅτε παρ’ ὑμῶν ἠξιοῦντο τῆσ ἀτελείασ, ἔφασαν δεδιέναι μὴ μετ’ ὀλίγον αὐτοὺσ ταύτην ἀφέλησθε, οὐ μόνον μανίασ ἂν εἵλετ’ αὐτοὺσ, οὕτωσ ἔχοντασ γνώμησ, ἀλλὰ καὶ ὡσ τῆσ προαιρέσεωσ ὑμῶν καταψευδομένοισ ἐπετιμᾶτε. εἶθ’ ἃ τουτοισὶ δεδιόσιν ἐνεκαλεῖτ’ ἂν, ταῦθ’ ὑμεῖσ ἑκόντεσ ἕλοισθ’ ἂν πεπονθέναι; καίτοι οἱ μὲν τοιαυτὶ προϊσχόμενοι τότε οὐ παντελῶσ ἀσύγγνωστ’ ἂν λέγειν ἐδόκουν, ἡμῖν δ’ οὕτω διατεθεῖσιν οὐδ’ ἡτισοῦν παρ’ οὐδενὸσ παραίτησισ ἔσται, ἀλλὰ καὶ ἀπιστήσουσιν ἅπαντεσ, εὖ οἶδα, ὁμοῦ μὲν τὴν ἡμετέραν μεγαλοψυχίαν, καὶ πρὸσ τοὺσ πονηροτάτουσ εἰδότεσ, ὁμοῦ δὲ καὶ τῶν ἀμηχάνων νομίζοντεσ εἶναι τοὺσ τῶν δεόντων πᾶσιν ἁπλῶσ καθεστηκότασ συμβούλουσ ἡμᾶσ ἔπειτα καθ’ ἡμῶν αὐτῶν συμβούλῳ τῷ Λεπτίνῃ κεχρῆσθαι, ὡσ ταῦτ’ ἔχειν ψηφίζεσθαι. ἀλλ’ ἐκεῖσε πάλιν ἐπάνειμι.

εἰ, ὅτ’ αὐτοὺσ ἀντευποιεῖν ᾤεσθε δεῖν, οὗτοι τοῦ μὴ μεταβαλεῖν ὁρ́κουσ ἀπῄτουν, πάντωσ ἂν εἴξατε τῇ προκλήσει· ἀχθόμενοι μὲν σφίσι τοῦ μὴ πιστεύεσθαι, ἀπειπεῖν δὲ οὐκ ἔχοντεσ ὅλωσ τοῦ μὴ τὸ δέοσ βεβαιῶσαι καθάπαξ. οὐκοῦν ἄτοπον ἃ τότε τοῖσ ὁρ́κοισ ἐπιστώσασθε ἂν, ταῦτα νῦν ἄνευ ὁρ́κων μὴ ἐθελῆσαι φυλάξαι, καὶ ταῦτα τοῦθ’ ὡσ ἀληθῶσ κάλλιον ὂν καὶ πρὸσ δόξαν μᾶλλον ὑμῖν, εἴπερ τότε μὲν ὑπὸ τῆσ τῶν ὁρ́κων ἀνάγκησ ἐδοκεῖτε φυλάττειν, νῦν δὲ καὶ χωρὶσ τῆσ ἐκεῖθεν ἀνάγκησ τοῦτο ποιοῦντεσ γνώμησ ἀρίστησ καὶ μάλισθ’ ὑμῖν προσηκούσησ φέροισθ’ ἂν δόξαν. ἐμοὶ δὲ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ θαυμάζειν ἔπεισιν, εἰ διαβαλλόντων μέν τινων ἡμᾶσ οὐκ ἂν ἠνεσχόμεθα δή που, ἀλλὰ καὶ προσελάχομεν ἂν τούτοισ ὕβρεωσ δίκην, αὐτοὶ δὲ ἡμᾶσ αὐτοὺσ τὰ πάντων αἴσχιστα διαβαλεῖν ἐθελήσομεν. ὅταν γὰρ τοῖσ μὲν ἐν οἷσ ἐπηγγείλαντο τὸν δῆμον ἠπατηκόσιν, ἐὰν, ὡσ ὁ νόμοσ κελεύει, κριθέντεσ ἁλῶσι, θανάτου τιμῶμεν, ἡμεῖσ δὲ καὶ ἃ δεδώκαμεν ἀφελώμεθα, πῶσ οὐχ ἡμῖν αὐτοῖσ ἐπιβουλεύειν δόξομεν, ἐφ’ ἃ τοὺσ ἄλλουσ ἀξιοῦμεν θανάτου, ταῦθ’ ἑκόντεσ ἡμᾶσ εἰργασμένοι;

ὃ μάλιστα πάντων ἡμᾶσ φυλάξασθαι δεῖ, οὐ μόνον ὅτι τοῦ πράττειν ἃ δεῖ μάλιστα πάντων ἡμῖν δεῖ, ὅσῳ καὶ θεοφιλεῖσ μάλιστα πάντων ἡμεῖσ, ἀλλ’ ὅτι καὶ τοῦτο, μάλιστα πάντων δεῖν, συγγνώμησ ἀπήλλακται. καὶ δικαίωσ. ὁ μὲν γὰρ ὁτιοῦν ἀδικῶν κατ’ αὐτὸ τοῦτο μόνον ἴσχει τὴν μέμψιν, ὁ δ’ ἃ παρ’ ἄλλοισ ὡσ κάλλιστα τιμωρεῖται, τούτοισ ἑκὼν ἐνεχόμενοσ κατ’ αὐτὸσ αὑτοῦ φέρει τὴν ψῆφον τοῦ παρὰ πάντων ἂν εἰκότωσ μισεῖσθαι, καὶ οἷσ τοιαῦτα πράττειν αἱρεῖται καὶ οἷσ ταῦτ’ ἐν ἄλλοισ κακίζει, ἅπερ αὐτὸσ πράττειν αἱρεῖται. πρὸσ ὃν ἔγωγ’ ἂν φαίην ὅτι εἰ μὲν τῶν ἐπαινουμένων, ὦ τᾶν, ταῦτ’ ὄντα τυγχάνει, πῶσ ἐν τοῖσ ἄλλοισ ἀξιοῖσ τιμωρίασ;

εἰ δὲ τῆσ φαυλοτάτησ πέφυκε μοίρασ, πῶσ ἃ παρ’ ἄλλοισ ὄντα κολάζεισ, τούτοισ αὐτὸσ ὡσ βελτίστοισ δεῖν οἰεί κεχρῆσθαι; καὶ μὴν εἰ τὸ πρὸσ οὑστινασοῦν ἰδίᾳ γιγνόμενον βλάβοσ μέμψεωσ ἄξιον, ἦ που τὸ δημοσίᾳ καὶ κοινῇ τὴν βλάβην ἐπάγον οὐδὲ παραίτησιν ἴσχει. ὑμεῖσ τοίνυν φαῦλον μὲν ὁντινοῦν τῶν πολιτῶν καὶ δόξαν οὐκ ἀγαθὴν κεκτημένον οὕτω μισεῖτε ὡσ καὶ τῆσ πόλεωσ τάχιστ’ αὐτὸν ἐξελαύνειν, ἐφ’ ᾧ μὴ καὶ τοὺσ ἄλλουσ ὑπὸ τούτου βεβλάφθαι καὶ πρὸσ πολλοὺσ ἥκειν τὸ νόσημα. ἐὰν δὲ τὸν Λεπτίνου βεβαιώσωμεν νόμον, οὐ μόνον δόξομεν ἐναγεῖσ τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ καὶ κοινὸν ἡμῖν αὐτοῖσ ἐπεγεροῦμεν τὸ μῖσοσ, καὶ τοὺσ εὐεργέτασ οὐ μᾶλλον ἀφαιρησόμεθα τὰ δοθέντα ἢ ἡμᾶσ αὐτοὺσ τὸ πιστεύεσθαι. εἰ δὲ τὸ τῆσ ἁπάντων εὐνοίασ ἐκπεσεῖν καὶ πονηρὰν ἀντὶ χρηστῆσ δόξαν λαβεῖν πολλῷ χαλεπώτερον τοῦ δωρεῶν ὡντινωνοῦν ἐστερῆσθαι, πρῶτον μὲν οὐκ ἂν φθάνοιμεν ἡμᾶσ αὐτοὺσ μᾶλλον ἢ τοὺσ εὐεργέτασ δι’ ὧν ἀφαιρούμεθα ζημιοῦντεσ·

ἔπειτα καὶ δεινῶσ ἄτοπον καὶ καινὸν οἴκοθεν ἡμῖν αὐτοῖσ τὸν πόλεμον ἐπεισάγειν καὶ τοὺσ αὐτοὺσ οὐκ ἐκ μέρουσ, ἀλλ’ ὁμοῦ καὶ ἀδικοῦντασ δή που καὶ ἀδικουμένουσ ὑπάρχειν, καὶ δημίουσ καὶ πάσχοντασ. ὃ παρ’ ἄλλου μὲν ἂν γεγονὸσ εἶχεν ἄν τινα παραμυθίαν ἡμῖν καὶ προσέτι τοῖσ παραδείγμασι φέρειν ἐδόκει, τὸ δ’ ἡμῖν αὐτοῖσ ἐπηρεάζοντασ ἡμᾶσ εἶναι καὶ κακῶσ ποιεῖν καὶ ὃ τούτου δεινότερον, ἐξὸν μὴ πάσχειν, εἶτα πάσχειν αἱρεῖσθαι, πᾶσαν κακοδαιμονίαν ἐκβαίνει. ὅπου γὰρ καὶ πρὸσ τοὺσ ὑβριστάσ τε καὶ συκοφάντασ μεγαλοψυχίᾳ κεχρῆσθαι καὶ ὅπωσ ἡμῖν ἔπειτ’ αὐτοὺσ παρασκευάσομεν εὔνουσ πάντα ποιεῖν οἰόμεθα χρῆναι, ἦ που μανία περιφανὴσ, ὅταν τοὺσ εὐεργέτασ καὶ τὰ ἡμέτερ’ αὐτῶν περὶ πάνυ τοι πολλοῦ ποιουμένουσ καὶ οὐδὲ παυσομένουσ ταυτησὶ τῆσ μανίασ, ἐὰν βουλώμεθ’ ἡμεῖσ, ἀντὶ τοῦ πάντων ὧν σφίσι προσῆκεν ἐπιεικῶσ ἀξιοῦν καὶ πάνυ τοι προσφιλοτιμεῖσθαι, ἡμεῖσ δὲ καὶ πολεμίουσ αὐτοὺσ ἐν οἷσ ἂν ἀφελώμεθα δείξομεν; εἰ τοίνυν ἡμῖν μὲν χρηστῆσ οὕτω μέτεστι γνώμησ καὶ πρὸσ τοσοῦτον ἥκομεν τοῦ πρὸσ πάντασ ἁπλῶσ εὖ διακεῖσθαι, ὡσ καὶ τοὺσ ἐχθροὺσ εὔνουσ ἐθέλειν ποιεῖν καὶ μεταβάλλειν ἐφ’ ἃ δεῖ, ὁ δ’ ἡμᾶσ δι’ ὧν συμβουλεύει πᾶσι καθάπαξ συγκρούει, καὶ πρὸσ ἃ μὴ πεφύκαμεν ἐκβιάζεται, οὐ μόνον ἐστὶ τῆσ πολιτείασ ἐχθρὸσ, ὡσ μηδ’ ὁπωστιοῦν αὐτῷ χρῆναι προσέχειν, ἀλλὰ καὶ ἧσ ἴσχομεν φύσεωσ πάντ’ ἄνω καὶ κάτω στροβίλου δίκην ποιῶν, καὶ τοὺσ ἐπιεικεστάτουσ τὰσ φύσεισ καὶ νόμοισ καὶ ἔθεσιν ἐντραφέντασ χρηστοῖσ τῶν ἀνομωτάτων καὶ ὠμοτάτων ἔλαττον ἔχειν, ὦ θεοὶ, παρασκευάζων βαρβάρων, εἴπερ ἐκεῖνοι μὲν εὐεργέτασ τιμῶσιν, ἡμεῖσ δ’ αὐτοὺσ ἀτιμάζομεν.

καὶ οἱ μὲν ὠμότητι γνώμησ παρὰ τὴν κοινὴν ἀνθρώπων φύσιν καὶ κατ’ αὐτῶν τῶν οἰκειοτάτων ὁσημέραι χωροῦντεσ ἐνταῦθα μόνον ταυτηνὶ δή που τηροῦσιν, οὗ φύσει πᾶσιν ἀνθρώποισ μέτεστι, λέγω δὴ τοῦ πρὸσ τοὺσ εὐεργέτασ δικαίου·

Ἀθηναῖοι δὲ, οἱ μὴ μόνον χρηστότητι φύσεωσ πάντων ὡσ εἰπεῖν ἀνθρώπων διενεγκόντεσ, ἀλλὰ καὶ πέρα τῆσ ἀνθρωπείασ φύσεωσ οὐκ ὀλιγάκισ ἀναφανέντεσ ταῖσ ἀρεταῖσ, κινδυνεύουσι νῦν ὑπὸ Λεπτίνου καὶ τοῦ κατὰ φύσιν ἐκστῆναι. πάλιν τοίνυν οἱ μὲν τριάκοντα τὰ τείχη τῆσ πόλεωσ καθελόντεσ οὐ συγκαθεῖλον τὸ φρόνημ’ αὐτῆσ, ἀλλ’, ἑστηκότοσ πάνυ τοι τούτου, ἀνέστη πάλιν τὰ τείχη πολλῷ περιφανέστερα καὶ καλλίω. Λεπτίνησ δὲ νῦν οὐ καθαιρεῖν τείχη πειρᾶται, ἀλλ’ ὃ μεῖζον καθάπαξ ἐστὶ, τὴν τῆσ πόλεωσ μεγαλοψυχίαν καὶ τὸ πιστεύεσθαι. καὶ τότε μὲν Θρασύβουλοσ ὀλίγουσ δή τινασ παραλαβὼν τὴν τυραννίδα καθεῖλεν, ἡμῶν δὲ πάντων εἷσ ὁστισοῦν ἀνὴρ περιέσται;

μηδαμῶσ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι. σκοπεῖτε δὲ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ τοῦτο, ἵν’ εἰδῆτε σαφῶσ, ὡσ τἀναντία Λεπτίνησ ὧν προὔθετο λέγει, καὶ τοῖσ αὐτὸσ αὑτοῦ πολεμῶν οὐκ αἰσχύνεται· ὅταν γὰρ πάντασ μὲν τοὺσ ἄλλουσ τὰσ δωρεὰσ ἀφαιρῆται, μόνουσ δὲ τοὺσ ἀφ’ Ἁρμοδίου καὶ Ἀριστογείτονοσ ταύτασ ἔχειν ἐᾷ, μάλιστα μὲν δῆλόσ ἐστι μήτε χρηστὸν τοῦτο καθάπαξ μήτε φαῦλον νομίζων, ἀλλ’ ἐφ’ ἑνὸσ τούτου τἀναντία φρονῶν. ἀμήχανον δὲ κατὰ ταυτὸν ἄμφω συμβῆναι, ἀλλὰ δυοῖν θάτερον. πλὴν τοῦ γε τὸν ἔλεγχον ἐμφανῆ γεγενῆσθαι δεδόσθω. οὐ μὴν ἀλλ’ εἰ μὲν καλόν τι καὶ δίκαιον, ὦ οὗτοσ, τὸ τῶν δωρεῶν οἰεί καὶ τῇ πόλει συμφέρον, τί μὴ πᾶσιν ἁπλῶσ μεταδίδωσ, ἀλλὰ τοῖσ μὲν, τοῖσ δ’ οὔ; εἰ δ’ ἀλυσιτελεῖσ εἶναί σοι δοκοῦσι, καὶ κατέγνωσ αὐτῶν, καὶ οὐδὲν ὑγιὲσ εἶναι νομίζεισ, τί μὴ καὶ πάντασ τούτων ἀποστερεῖσ;

νῦν δ’ ἐοίκασ οἷσ τοὺσ μὲν ἄλλουσ πάντασ τῶν δοθέντων ἀποστερεῖσ, τοὺσ δ’ ἀφ’ Ἁρμοδίου καὶ Ἀριστογείτονοσ ταύτασ ἔχειν ἐᾷσ, τοὺσ μὲν τιμῆσ ἀξιοῦν, πάντασ δ’ ἀτιμάζειν τοὺσ ἄλλουσ, οὐδέτερον τούτων εἰκότωσ ποιῶν. ἀλλὰ λανθάνεισ τοὺσ μὲν οὐκ ἀξίωσ τιμῶν, ἐπειδὴ μὴ καὶ πάντασ, πάντασ δὲ ἀτιμάζων ἀδίκωσ, ἐπειδὴ μόνουσ ἐκείνουσ τιμᾶν ἀξιοῖσ. δεῖ γὰρ ἀμφοτέροισ μεταδιδόναι τῶν ἴσων. οἷσ δὲ διαιρεῖσ, καὶ ἄκων τούτουσ συνάπτεισ, ὡσ δέον εἶναι πάντασ ἐξ ἴσησ τῶν δωρεῶν ἀπολαύειν. ὅτι δὲ καὶ αὗται πολλοῦ τινοσ ἄξιαι δῆλον ἐκεῖθεν. δι’ ὧν γὰρ μόνοισ τοῖσ ἀφ’ Ἁρμοδίου καὶ Ἀριστογείτονοσ ταύτασ παρέχεισ ἄμφω ταῦτα ψηφίζεσθαι μάλιστα δίδωσ, τοὺσ μὲν δικαίουσ τούτων ἀπολαύειν ἡγεῖσθαι διὰ τὸ γένοσ, τὰσ δ’ οὕτω πολλοῦ τινοσ ἀξίασ νομίζειν ὡσ μόνοισ τουτοισὶ ἐξ ἁπάντων ὥσπερ τι γέρασ ταύτασ διδόναι. οὐκοῦν ὑπερφυὲσ καὶ παντάπασιν ἐναντίον ἐνταῦθα μὲν ὡσ βελτίστασ χώραν αὐτὰσ φάσκειν κεκτῆσθαι, ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων γε πάντων ὡσ οὐδενὸσ ἀποδοκιμάζειν ἀξίασ.

χωρὶσ δὲ τούτων οὐδὲ καθ’ ἕνα δή που τῶν τρόπων τοὺσ ἀφ’ Ἁρμοδίου καὶ Ἀριστογείτονοσ μνημονεύειν προσῆκεν. ἐάν τε γὰρ ὡσ φαύλων τῶν δωρεῶν ἀπέχεσθαι φάσκῃσ, ἐναντίον οὑτοιί σοι καθιστᾶσι τὸν λόγον, ἐάν τε πλείστου ἀξίασ, πάντεσ αὐτῶν ἐπ’ ἴσησ μεθέξουσι, καὶ οὐχ οἱ τῶν ἀφ’ Ἁρμοδίου καὶ Ἀριστογείτονοσ μόνοι. ἔτι τοίνυν Ἁρμόδιον μὲν καὶ Ἀριστογείτονα οὕτω θαυμαστούσ τινασ νομίζομεν ἡμῖν γεγενῆσθαι. καὶ τῶν ἄλλων ἀμείνουσ ὡσ καὶ τιμᾶσ ἐθελῆσαι τούτουσ εἰκόσι κατὰ ταὐτὰ τοῖσ θεοῖσ, καὶ πλὴν θυσιῶν μηδενὸσ εἰσ φιλοτιμίαν ἐλλείπειν. οὐ μὴν καὶ τοῖσ ἐξ αὐτῶν τῶν ἴσων ἀξιοῦσθαι δώσομεν, οὐδ’ ἐγγύσ. οὔτε γὰρ ὀλυμπιονίκασ μεταδεδωκότασ ποτ’ ἴσμεν τοῖσ παισὶ τοῦ κοτίνου, οὐ μᾶλλόν γε ἢ τοῦ προσρήματοσ σφῶν, οὔθ’ οἱο͂́ν τ’ αὐτοῖσ μετὰ τοῦ γένουσ καὶ τὴν ἀρετὴν ἐκδέχεσθαι, ἀλλὰ καὶ πολλάκισ ἐκ διαμέτρου ταῦτα ξυμβαίνει. πῶσ οὖν ὡσ ὁμολογουμένων ἀγαθῶν τούτων ἐμνήσθησ, εἰ καὶ ὅλωσ ἔδει μεμνῆσθαι;

εἰ γὰρ τῶν ὡσ ἀληθῶσ ἀγαθῶν οὐκ ἐχρῆν δι’ ἅπερ ἔφην μεμνῆσθαι, ἦ πού γε τὸ τῶν οὐκ ὄντων μνημονεύειν ὡσ ὄντων εἰσ γέλωτα φέρει. καὶ οὐ λέγω ὅτι περ ἐν αὐτοῖσ τούτοισ καὶ Ἁρμόδιον καὶ Ἀριστογείτονα, οὓσ τοσούτου δή τινοσ ἄγεισ, ὡσ δι’ αὐτοὺσ τούτουσ καὶ τοῖσ ἐξ ἐκείνων τὰσ δωρεὰσ ξυγχωρεῖν, λανθάνεισ τῶν εἰκόνων ἀποστερῶν, ἃσ ὡσ τυραννοκτόνοι γέρασ ἴσχουσι, καὶ τῆσ θαυμαστῆσ ταύτησ τόλμησ ἀξιόχρεων δῶρον καὶ μάλα σφίσι προσῆκον. ποτέρωσ δ’ ἂν ἦσθα καλλίων καὶ πιστεύεσθαι ἀξιώτεροσ, πότερον καθάπαξ τὰσ δωρεὰσ συνιστὰσ καὶ πᾶσιν ἀνθρώποισ κατὰ τοῦτο ξυμβαίνων, ἢ ταύτασ ἐκ μέρουσ μὲν συνιστὰσ, ἐκ μέρουσ δὲ διαβάλλων, καὶ τοῖσ μὲν εἰσ ἅπαν ἀπαγορεύων, τοῖσ δὲ συγχωρῶν, καὶ οὐ μόνον οὐδέτερον τούτων διὰ θάτερον βεβαιῶν, ἀλλὰ καὶ τῇ κοινῇ περὶ τούτων ἐναντιούμενοσ ψήφῳ; ἐγὼ μὲν ἐκείνωσ ἂν οἶμαι, καὶ πάντεσ ξυμφαῖεν ἄν.

σὺ δ’ οἷσ περὶ τὰσ ξυμβουλὰσ οὕτω χωλεύεισ ἀνδρὸσ ἔργον ἐργάζει οὐχ οἷσ λέγει θαρροῦντοσ, ἀλλ’ ἀπιστοῦντοσ ὡσ εἰπεῖν ἑαυτῷ. δεῖ δὲ καὶ νομοθέτην καὶ ξύμβουλον καὶ πάντα τοιοῦτον καθαρῶσ ἀποφαίνεσθαι, καὶ μὴ διπλᾶ κρούειν, ὡσ λόγοσ. καίτοι ὅταν ὁ τοῖσ ἄλλοισ πιστεύεσθαι ἀξιῶν μὴ τὴν αὐτὴν αὐτὸσ οὗτοσ περὶ ὧν λέγει δόξαν ᾖ κεκτημένοσ, σχολῇ γ’ ἂν ὁτῳοῦν τῶν ἁπάντων ἀξιόπιστοσ δόξαι. ἐμοὶ δὲ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ Λεπτίνου θαυμάζειν ἔπεισιν, ὅπωσ πανοῦργοσ ὢν καὶ δεινὸσ πράγμασι χρῆσθαι τοῦτ’ ἠγνόηκεν ὅτι περ οἷσ τοὺσ ἄλλουσ ἀφαιρεῖται τὰσ δωρεὰσ, κατ’ αὐτὸσ αὑτοῦ κινεῖ τὸν ἀνάγυρον, ἑαυτὸν ἀποστερῶν τῶν μεγίστων, παρρησίασ καὶ δόξησ καὶ λόγων καὶ τοῦ περὶ ὧν ἂν ἑκάστοθ’ αἱρῆται παρελθεῖν εἰσ μέσουσ ἐξεῖναι.

οὐ γὰρ ὁ τὴν ἐν πρυτανείῳ σίτησιν ἢ ἀτέλειαν ἢ πλέθρα γῆσ ἤ τι τοιοῦτον λαμβάνων, μόνοσ οὗτοσ δῶρα λαμβάνει, ἀλλὰ καὶ ὃν ἂν ὁ δῆμοσ ἀξιώσῃ ταυτησὶ τῆσ παρόδου, καὶ οὗτοσ αὐτὸ τοῦτο δῶρα λαμβάνει· καὶ τοσοῦτον μᾶλλον ταῦτα δεῖ δῶρα καλεῖν ἢ ’κεῖνα, ὅσον ἐκεῖνα μὲν ἀπόδοσισ ἂν μᾶλλον δικαίωσ καλοῖτο ἢ δῶρα, ταῦτα δὲ καθαρῶσ ἐστι δῶρα μηδὲν προεισενεγκοῦσι δοθέντα. ὥστε τοῦτον τὸν τρόπον ἀδικήσομεν μὲν τοὺσ ἄλλουσ, ἀφῃρηκότεσ τὰσ δωρεὰσ, οὗτοσ δ’ οὐδέν τι τοιοῦτον ἕξει προί̈στασθαι·

ἀλλὰ χάριν μὲν ἂν εἰδείη μὴ τοῦτο παθὼν, παθὼν δὲ οὐ δυσχερανεῖ δή που δικαίωσ, οὐδ’ ὡσ ἠδικημένοσ βοήσεται. μᾶλλον δὲ εἰ μὲν οὐδεὶσ τῶν δωρεῶν ἐκπεσεῖται, οὐδὲ σὺ τῶν εἰσ τὰσ ἐκκλησίασ προόδων, εἰ δ’ ἀφαιρεθήσονται ταύτασ, καὶ αὐτὸσ, εὖ ἴσθι, παραπολαύσεισ τοῦ νόμου. ἀπολωλεκὼσ δὲ τὸ παρρησίᾳ κεχρῆσθαι καὶ ὃν ἐντεῦθεν τέθεικασ νόμον συναπολλύμενον ἕξεισ. ταύτῃ δὲ τούτων κεχωρηκότων, σὺ μὲν τὸ λοιπὸν ἄτιμοσ ἔσει, πάντεσ δ’ ὡσ πρόσθεν τὰσ δωρεὰσ ἕξουσι πεπαυμένου τοῦ νόμου, καὶ μηδενὸσ ἔτ’ εἰσαῦθισ ἐμποδὼν ἐσομένου. ἑλοῦ τοίνυν δυοῖν θάτερον, ἢ τὸν νόμον χαίρειν ἐάσασ τῆσ προσούσησ ἔχεσθαι δόξησ, ἢ τοῦτον στῆσαι ζητῶν πρὸσ τῷ μηδὲν πλέον εἰργάσθαι καὶ ταύτην ἀπολέσαι καθάπαξ. καὶ μὴν οὐδ’ ἐκεῖνό γ’ ἂν ἔχοισ εἰπεῖν, ὡσ ἄρα τῶν εὑρομένων τὰσ δωρεὰσ οἱ μὲν φαῦλοί τινεσ ὄντεσ, οἱ δὲ μικρὰ ἄττα εὖ πεποιηκότεσ τὴν πόλιν, μειζόνων ἢ προσῆκεν ἠξίωνται.

μάλιστα μὲν γὰρ εἰ καὶ διὰ πάντων τοῦτ’ ἦν, πρὸσ ἡμῶν μᾶλλον ἂν ἦν. διὰ τί; ὅτι πεφύκαμεν ἐξ ἀρχῆσ ὥσπερ τοῖσ ἄλλοισ πᾶσιν, οὕτω κἀν ταῖσ εὐεργεσίαισ πάντασ ἀνθρώπουσ νικᾶν. κοινοὺσ γοῦν εὐεργέτασ πάντεσ ἡμᾶσ ᾄδουσι. νῦν δὲ τοσαῦτα μέν ἐστι τούτων τὰ πλεῖστα καὶ οὕτω πολλοῦ τινοσ ἄξια ὡσ εἰ καὶ μηδαμόθεν ἦσαν περιφανεῖσ οἱ ταῦτ’ εἰργασμένοι, ἐξαρκεῖν ἂν αὐτοῖσ ἐντεῦθεν διαφερόντωσ τιμᾶσθαι. τοιοῦτοι δέ τινεσ οὗτοι καὶ πρὸσ τοσοῦτον ἥκοντεσ τοῦ θαυμάζεσθαι, ὡσ μὴ μόνον τὰσ δωρεὰσ, ἃσ παρ’ ἡμῶν ἔσχον, μᾶλλον σεμνύνειν ἢ ὑπ’ ἐκείνων οὗτοι σεμνύνεσθαι, ἀλλὰ καὶ εἰ μή πω κατ’ ἀνθρώπουσ νενόμισται τὸ τῶν δωρεῶν, δι’ αὐτοὺσ ἂν νενομίσθαι· οὓσ καθ’ ἕκαστον μὲν διιέναι, οὐ τοὺσ ἐπὶ τῶν ἄνω χρόνων λέγω, ἀλλὰ καὶ πάντασ τοὺσ ἐφ’ ἡμῶν τουτουσὶ, μακρὸν ἂν εἰή καὶ πόρρω τοῦ καθ’ ἡμᾶσ δυναμένου. ἑνὸσ δὲ μόνου τοῦ χθὲσ καὶ πρώην πολλῶν καὶ μεγάλων ἀγαθῶν αἰτίου καταστάντοσ τῇ πόλει μνησθεὶσ, ὑμῖν αὐτοῖσ καταλείπω τὴν ψῆφον, εἰ ἄρ’ ἄξιόσ ἐστιν ἁνὴρ οὐκ ἀτελείασ μόνον, ἣν ἔδοτ’ αὐτῷ καὶ παισὶν, οὐδὲ πλείστων ὅσων ἄλλων δωρεῶν καὶ στεφάνων, ἀλλὰ καὶ τοῦ πολλοὺσ ἂν ἑτέρουσ δι’ αὐτὸν εὖ πεπονθέναι.

ἄξιοσ δὲ καὶ τούτου Χαβρίασ, καθάπερ πρόσθεν Τιμόθεοσ Κέρκυραν ᾑρηκὼσ καὶ τὴν μόραν κεκοφὼσ Ἰφικράτησ. μόνοσ γὰρ οὗτοσ τῶν εἰσ κοινὸν πολιτευσαμένων πλείστασ τε καὶ καλλίστασ ὑπὲρ ἡμῶν ἑκάστοτε κτησάμενοσ νίκασ, οὐδαμοῦ δὲ ἡττηθεὶσ, οὐδὲ τῆσ προσούσησ εὐψυχίασ οὐδὲ καθ’ ὁντιναδήποτε τρόπον ἔλαττον σχὼν, οὐ μόνον παρ’ οὐδενὸσ ἐπεσπάσατο φθόνον, ἀλλὰ καὶ ὡσ τὰ μέγιστα τὴν πόλιν εὖ πεποιηκὼσ παρὰ πάντων βοᾶται, τοῦτο μὲν πρὸσ πολλοῖσ ἄλλοισ καὶ Λακεδαιμονίουσ οὕτω καταναυμαχήσασ ἐν Νάξῳ, ὡσ ἑβδομήκοντα δή που τριήρεισ καὶ τρισχιλίουσ αἰχμαλωτοὺσ λαβεῖν, τοῦτο δ’ ἑπτακαίδεκα παραστησάμενοσ πόλεισ, δέκα δὲ καὶ ἑκατὸν ἀπὸ τῶν πολεμίων τάλαντ’ ἀποφήνασ ἡμῖν, καὶ τὸ ξύμπαν εἰπεῖν θαυμαστὸσ διὰ πάντων φανείσ.

εἶτα τὸν βέλτιστον μὲν οὕτω τοῖσ ὅλοισ, ἐπαινούμενον δὲ ὑφ’ ἁπάντων, τοσούτοισ δὲ καὶ τηλικούτοισ κοσμηθέντα τροπαίοισ, ἀήττητον δὲ διαγεγονότα καθάπαξ, μεγίστασ δὲ εἰσ εὐπορίαν ἀφορμὰσ παρασχόντα τῇ πόλει, τοῦτον τοίνυν τῶν μεγίστων ἀξιόχρεων ὄντα καὶ ὑπὲρ πάντασ τοὺσ ἄλλουσ τιμᾶσθαι δίκαιον, ἡμεῖσ δὲ καὶ ἧσ παρὰ πολὺ τῆσ αὐτοῦ δόξησ ἠξιώκαμεν ἀτελείασ ἀποστερήσομεν; καὶ πῶσ οὐ δόξει καὶ νῦν καὶ τόθ’ ὑφ’ ἡμῶν τὰ μέγιστα ἀδικεῖσθαι, τότε μὲν τῶν οὐ προσηκόντων τυχὼν, νῦν δ’, ὦ θεοὶ, καὶ τούτων ἐκπεπτωκώσ;

ὃσ εἰ μὴ τοιοῦτόσ τισ ἐτύγχανεν ὢν μηδ’ ὧν ἔφην αὐτῷ περιῆν, οἷσ οὕτωσ ὑπὲρ ἡμῶν ἐτελεύτησε δίκαιόσ ἐστι καὶ διὰ πάντων ὡσ εἰπεῖν τῶν ἐκγόνων τιμῆσ ἀξιοῦσθαι. καὶ γὰρ ἂν εἰή τῶν ἀτόπων τοὺσ μὲν ἐν τῷ πολέμῳ τετελευτηκότασ αὐτούσ τε καθ’ ἕκαστον ἐνιαυτὸν λόγοισ ἐπιταφίοισ τιμᾶν τούσ τε παῖδασ αὐτῶν δημοσίᾳ μάλιστα τρέφειν, ἑώσ ἂν ηὐξηκότεσ εἰσ ἥβην ἀναχωρήσωσιν οἴκαδε μετὰ τῶν πανοπλιῶν·

τὸν δ’ ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ζῶντα καὶ μέχρι θανάτου κεκινδυνευκότα πολλάκισ καὶ τὴν τελευτὴν τῆσ προαιρέσεωσ ἀξίαν ἐπιθέντα τῷ βίῳ, αὐτόν τε δή που καὶ τοὺσ υἱεῖσ οὐχ ὅσον τῶν ἴσων ἀξιοῦν ἐκείνοισ ἐθέλειν, ἀλλὰ καὶ τῶν δοθέντων ἀποστερεῖν, καὶ τοὺσ μὲν οὐκ ὀλιγάκισ ἐν ταῖσ μάχαισ ὑπ’ αὐτοῦ πεπονθότασ κακῶσ οὕτω καὶ πάλαι καὶ νῦν ἄνδρα ἀγαθὸν τοῦτον ἡγεῖσθαι καὶ διαφερόντωσ τιμᾶν, ὡσ καὶ συνήδεσθαι μὲν τούτῳ τῶν ἔργων καὶ τῆσ ὑπερφυοῦσ εὐψυχίασ, σφίσι δ’ αὐτοῖσ τὸ τοιούτου δή τινοσ εὐτυχηκέναι πολίτου συνεύχεσθαι, ἡμᾶσ δ’ ὑπὲρ ὧν οὕτω λαμπρῶσ παρετάξατο, καὶ οὓσ μεγάλοισ καὶ θαυμαστοῖσ ἤγαλε τοῖσ τροπαίοισ, καὶ τὴν ὑπάρχουσαν δόξαν αὐτῷ διαφθείρειν τῷ τοῖσ υἱέσιν ἐπηρεάζειν, ὥσπερ ἤτοι μηδ’ ὁτιοῦν ἐκείνου τὴν πόλιν χρηστὸν ἢ τὰ πάντων αἴσχιστα εἰργασμένου. καὶ μὴν εἰ μὲν, ὅθ’ οὑτοσὶ περιῆν, πᾶσαν ἡντιναοῦν ὑπὸ μεγαλοψυχίασ ἀπηξίωσε χάριν καὶ μηδὲν ὧν εἰσ ἡμᾶσ ἔδρασεν ἐζήτησε πλέον, ἀλλ’ ἀποχρῆν ᾠήθη μόνον τὸ πολλοῦ τινοσ ἄξιοσ γεγονέναι τῇ πόλει, ἔδει δή που τὴν ἀρετὴν ἐκείνου δυσωπηθέντασ ἡμᾶσ καὶ τὰσ ὑπερφυεῖσ αὐτοῦ πράξεισ ὥσπερ ἔμψυχόν τινα νομίσαντασ στήλην φιλοτιμότατα νῦν τῷ ’κείνου χρῆσθαι παιδὶ, καὶ πρὸσ αὐτὸν τοῦτον ἀπομνημονεῦσαι τὴν χάριν, καὶ οὐχ ὅσον ἀτελείασ, ἀλλὰ καὶ πολλῶν ἑτέρων αὐτὸν ἀξιῶσαι.

νῦν δὲ καὶ αὐτῷ καὶ παιδὶ τῷ αὐτοῦ πάλαι ταυτησὶ μεταδόντεσ, νῦν ἕτερόν τι βουλεύσεσθε; καὶ πῶσ οὐκ ἄτοπον τὴν μὲν ὠφέλειαν τὴν παρ’ ἐκείνου βεβαίαν καθάπαξ καθεστάναι τῇ πόλει, ἃ δὲ τούτου χάριν ἐκείνῳ διανενόησθε, ταῦτ’ εἰσ παλινῳδίαν τετράφθαι; Κτησίππῳ μὲν οὖν τῷ Χαβρίου·

ὅταν δὲ τοῦτον λέγω, πάντασ λέγω καθ’ ὧν ὁ νόμοσ ἔσθ’ οὑτοσί· οὐδὲν ἔσται πλέον ἀτελείασ ἐκπεπτωκότι· ὑμεῖσ δὲ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ταύτῃ περὶ τοὺσ εὐεργέτασ ὑμῶν διακείμενοι, πλείστων δή τινων ἀνδρῶν καλῶν κἀγαθῶν καὶ δυναμένων εὖ ποιῆσαι τὴν πόλιν ἐν παντὶ τῷ παρασχόντι στερήσεσθε; οὐδεὶσ γὰρ οἶμαι τῶν πάντων ἔθ’ ὑπὲρ ὑμῶν διαγωνιεῖται οὐδὲ παρακινδυνεῦσαι βουλήσεται, ὁρῶν τὴν ἀρετὴν παρ’ ὑμῖν ἄμισθον οὖσαν. ἐν τῷδε γὰρ κάμνουσιν αἱ πολλαὶ πόλεισ, κατὰ τὴν τραγῳδίαν, ὅταν τισ ἐσθλὸσ καὶ πρόθυμοσ ὢν ἀνὴρ μηδὲν φέρηται τῶν κακιόνων πλέον. οὐ μὴν ἀλλ’ εἰ μὲν εὖ πάσχειν μόνον ἐνῆν, εὖ ποιεῖν δὲ οὐ προσῆν, οὐδὲν ἂν ἦν πρᾶγμα. εἰ δ’ οὐκ ἔσθ’ ὅπωσ ἄν τισ εὖ πάθοι παρά του μὴ πρότερον αὐτὸσ ἢ τοῦτον εὖ ποιήσασ ἢ προσδοκώμενόσ γε ποιήσειν· οὐδὲ πόλισ ἂν εὖ πράξαι ποτὲ μὴ τοὺσ εὖ πεποιηκότασ τιμῶσα.

οὐκοῦν καὶ ὑμεῖσ, εἰ μὲν εὖ πάσχειν αἱρεῖσθε, εὖ ποιεῖν καὶ αὐτοὶ τοὺσ ἄλλουσ αἱρεῖσθε, εἰ δὲ δι’ ὧν τὰσ δωρεὰσ ἀφαιρεῖσθε τοῦτ’ ἀνέλοιτε, μηδ’ ὑμεῖσ εὖ πάσχειν αἱρεῖσθε, μηδ’ ὅπερ ἐν τοῖσ πρὸσ τοὺσ ἄλλουσ τοῦ μηδενὸσ ἀξιοῦτε, τοῦτ’ ἐν τοῖσ πρὸσ ὑμᾶσ αὐτοὺσ τοῦ παντὸσ ἀξιοῦτε. εἰ γὰρ καὶ μάλιστα πάντων εὖ πάσχειν ἡμεῖσ δίκαιοι, οὐ μόνον ὅτι μάλιστα πάντων ἐθάδεσ ἐσμὲν τούτου τοῦ μέρουσ τὸν ἅπαντα χρόνον, ἀλλ’ ὅτι καὶ πρῶτοι πάντων φιλανθρωπίασ καὶ μεγαλοψυχίασ τὰ κράτιστα παρὰ τῶν θεῶν ἀπολελαυκότεσ ἡμεῖσ, τῇ τε τῶν καρπῶν δόσει τῷ τ’ ἔρισ καὶ κλῆροσ τοῖσ πρώτοισ τῶν θεῶν γεγενῆσθαι· ἀλλ’ ἐπειδὴ τούτου τυχεῖν οὐχ οἱο͂́ν τε μὴ παρόντοσ ἐκείνου, δεῖ δή που καὶ ἀμφοτέρων ἡμῖν, ἵνα μὴ θάτερον ζητοῦντεσ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ πᾶν ἀπολέσωμεν·

ἐπειδὴ τὸ εὖ ποιεῖν τε καὶ πάσχειν, εἰ καὶ ἀλλήλων καθάπαξ διῄρηται, ἀλλὰ καὶ ἀλλήλων ἐξ ἀνάγκησ ὃν ἔφην τρόπον ἐξῆπται. ἐγὼ δὲ καὶ τοῦτο λέγω· ὡσ εἰ μὲν εὖ ποιοῦντεσ οὐκ εὖ πάσχειν ἐμέλλομεν, οὐδ’ οὕτωσ ἂν τὸ εὖ ποιεῖν ὑπὸ μεγαλοψυχίασ ἔδει παρεῖναι, ἱκανὸν νομίζοντασ κέρδοσ τὴν παρὰ τῶν εὖ πασχόντων αἰδῶ τε καὶ χάριν. ἦ που μανία σαφὴσ ἡμᾶσ αὐτοὺσ τῶν τοιούτων ἀποστερεῖν.

ἐν μὲν γὰρ τῷ τοὺσ ἄλλουσ ὅτ’ ἔξεστιν εὖ ποιεῖν προθυμεῖσθαι καὶ ἡμᾶσ αὐτούσ ἐστιν εὖ ποιεῖν, ἐν δὲ τῷ μηδένα τούτων ποιεῖσθαι λόγον ἐν τοῖσ μεγίστοισ ἡμᾶσ αὐτοὺσ ζημιοῦν. εἰ δὲ τὸ μὴ βούλεσθαι μὲν εὖ ποιεῖν μέμψεωσ οὐκ ἀπήλλακται, οὐδέ γε πολὺ μᾶλλον τὸ μὴ τοὺσ εὖ πεποιηκότασ ἀντευποιεῖν, τῷ καὶ τὰ δεδομένα σφίσιν ἐπιχειρεῖν ἀφελέσθαι, Ἡράκλεισ, πᾶσ τισ ἂν καθ’ ὑπερβολὴν νεμεσήσαι, ὡσ μήτε πώποτε παρ’ οἱστισινοῦν τῶν ἁπάντων γεγενημένῳ νῦν τε οὐκ ἂν παρ’ ἡμῖν ἀρχὴν εἰληφότοσ, νόμων ὄντων καὶ δίκησ, καὶ τοῦ κοινῇ διὰ πάντων λυσιτελοῦντοσ θεῶν βουλομένων ἀεὶ δήποτε νικῶντοσ τῇ πόλει, καὶ προσέθ’ ἡμῶν τοσοῦτον ἀπεχόντων τοῦ ταῦτα ποιεῖν αἱρεῖσθαι ὡσ καὶ τοὺσ παρ’ ἡμῶν δωρεὰσ εἰληφότασ, ἐάν ποθ’ ἡμῖν ἐθελήσωσι ταύτασ πάλιν προέσθαι, ἐχθροὺσ ἂν τῷ ὄντι νομίσαι, ὡσ ἀναξίωσ ἐν τούτοισ καὶ τοῦ τῆσ πόλεωσ ἤθουσ καὶ τῶν προγόνων βεβουλευμένουσ· εἰ δ’ οὐκ ἀνεκτὸν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τοῦτ’ ἤδη, πόσον τι χρὴ νομίζειν ἐκεῖνο;

상위

Aristides, Aelius (아리스티데스, 아일리오스)

목록

SEARCH

MENU NAVIGATION