Aristides, Aelius, Orationes, Πρὸσ Δημοσθένη περὶ ἀτελείας

(아리스티데스, 아일리오스, 연설, Πρὸσ Δημοσθένη περὶ ἀτελείας)

πάντα μᾶλλον, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ἔγωγ’ ἂν ᾤμην ἢ Δημοσθένη ποτὲ τουτονὶ πρὸσ τοσοῦτον ἀπονοίασ καὶ τοῦ μὴ καλῶσ ἔχοντοσ ἥκειν ὡσ καὶ ἀτελείασ ἕνεχ’ ἡμῖν συμβεβουλευκέναι προῆχθαι, καὶ τοῦτο πολλοῦ τινοσ εἶναι φάναι, καὶ φέρειν εἰσ δόξαν τοῖσ δοῦσιν οὐχ ἧττον ἢ τοῖσ λαβοῦσιν· οἷσ καὶ εἴ τισ ἄλλοσ ἐγχειρεῖν ἠξίου, τοῦτον αὐτὸν πρῶτον ἔδει παντὶ σθένει διακωλύειν πειρᾶσθαι, οὐ μόνον ὅτι τῶν ἀλυσιτελῶν τοῦτ’ ἐστὶ καθάπαξ τῇ πόλει, ὡσ προϊόντοσ ἐπιδείξω τοῦ λόγου· ‐ ὁ δὲ πᾶν τοὐναντίον αὐτῇ καὶ βούλεται καὶ συνεύχεται, καὶ οὕτω τὸν ἀεὶ πολιτεύεται χρόνον ὡσ καὶ πεπεῖσθαι λέγειν περὶ αὑτοῦ μὴ ἂν ἕνα μηδένα τῶν πάντων τὰ τοιαῦτα δόξαι βελτίω, καὶ οὐ λέγειν μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖσ ἔργοισ δεικνύναι· ‐ ἀλλ’ ὅτι καὶ μεγίστη τισ ἐντεῦθεν γένοιτ’ ἂν τοῖσ πράγμασι βλάβη, εἰ τοῦθ’ ἑξῆσ διὰ πάντων χωρήσει.

νῦν δὲ οἷσ τὰ τοιαῦτα συνηγορεῖ, καὶ οἷσ πλείω τούτων ἢ πάντων ὧν πώποτ’ εἶπεν ἢ συνεβούλευσε λόγον ποιεῖται, δυοῖν θάτερον λογίζεσθαι δίδωσιν, ἢ ’κεῖνα μὴ καλῶσ εἰρηκέναι ἢ ταῦτ’ οὐκ ὀρθῶσ ἐψηφίσθαι· μᾶλλον δὲ εἰ μὲν ὀρθῶσ ταῦτ’ ἔχει, κόμποσ ἐκεῖνα καὶ οὐδὲν ὑγιὲσ, εἰ δ’ ἐκ τῶν ἔργων ἐκείνοισ ἡ πίστισ, καὶ οὐδ’ ἂν εἷσ ἐξ ὧν, ὦ Δημόσθενεσ, ἔπραξασ φήσαι μὴ οὐ ταῦτα προσηκόντωσ εἰρῆσθαι, εὔδηλον πάντωσ ὡσ ἔξω λόγου τὰ τοιαῦτ’ ἐσπουδάκεισ, καὶ πρὶν ὑφ’ ὁτουοῦν ἐληλέγχθαι, κατ’ αὐτὸσ σαυτοῦ ταυτηνὶ φέρεισ τὴν ψῆφον. ἐγὼ δὲ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, οὐχ οὕτω δεινὸν εἶναι τοῦτον ἠξίουν ὡσ τοῦ βούλεσθαί τισιν ἕνεκα καταθέσθαι χάριν τῇ πόλει λυμαίνεσθαι, μηδὲ τῶν πρὸσ ταύτην δικαίων μείζω τὰ τούτων ποιεῖσθαι, μηδὲ βοηθεῖν τούτοισ οἰόμενον δεῖν ἔπειτ’ αὐτῇ πολεμεῖν, ἀλλ’ ὃ μέλλει κοινῇ συνοίσειν, τοῦθ’ ὡσ ἔθοσ αὐτῷ καὶ διανοεῖσθαι καὶ πράττειν ἀεί. ὅπου γὰρ καὶ τῶν ὡσ ἀληθῶσ ἡμῖν συμφερόντων ἔσθ’ ὅτε, μᾶλλον δ’ ἐν τῷ καθάπαξ, δι’ αὐτὴν ταύτην ὑπερορῶμεν, πῶσ οὐκ ἀλογία σαφὴσ ἑτέρῳ τῳ κατ’ αὐτῆσ χαρίζεσθαι; ὁ δὲ τοσοῦτον ἐδέησε τοῦ ταῦτ’ ἤδη πράττειν αἱρεῖσθαι, ὥσθ’ ὅσον πρόσθεν χρηστὸσ ἦν καὶ δημοτικὸσ καὶ τῆσ πολιτείασ ἀκριβὴσ σπουδαστὴσ, τοσοῦτον νῦν ἐξέστη τῆσ ὑποθέσεωσ, καὶ τοὐναντίον ἢ πρόσθεν τοῖσ πράγμασι χρῆται· οὐχ ἃ τῇ πόλει συμφέρει, ἀλλ’ ἃ τῷ Χαβρίου παιδὶ, ἢ εἰ βούλεσθε, οἷ αὐτῷ ‐ τὴν γὰρ δὴ τούτου μητέρα μετὰ τὴν ἐκείνου τελευτὴν αὐτὸσ γεγαμήκει ‐ ταῦθ’ ἡμᾶσ πείθειν ἐθέλων, μονονουχὶ ταῦτ’ ἐν τούτοισ βοῶν, ὡσ οὐδένα ποιοῦμαι τῆσ πόλεωσ λόγον, ἀλλὰ λῆροσ πάντ’ ἐμοὶ πρὸσ τὸ γένοσ. ἀμέλει καὶ ὃν ἐξ ἀρχῆσ ἔδει κεῖσθαι τῇ πόλει νόμον, μηδένα τῶν πολιτῶν ἀτελῆ μήτ’ εἶναι μήτ’ ἂν γενέσθαι, τοῦτον ἤδη καλῶσ ὑπὸ Λεπτίνου τεθέντα, ὡσ καὶ πάντων τῶν εὖ φρονούντων, ὡσ εἰκὸσ, αὐτὸν ἐπαινούντων, καὶ πάνυ τοι συνηδομένων αὐτῷ τε καὶ τῷ νόμῳ, τῷ μὲν τῆσ κοινῆσ ὠφελείασ, τῷ δὲ τοῦ πρόνοιαν ταυτησὶ πεποιῆσθαι, μόνοσ οὗτοσ, ἢν εὖ πάθωμεν ὡσ ἐοίκε δυσχεραίνων, ἀντὶ τοῦ συγκροτεῖν αὐτὸν καὶ θαυμάζειν καὶ ὅπωσ εἰσ ἀεὶ κύριοσ ἔσται παρασκευάζειν.

ὁ δὲ καὶ ὅπωσ ἄκυροσ ἔσται πάντα ποιεῖ· οὐ τὸ ξυμφέρον, ὡσ ἂν εἴποι τισ, ἀγνοῶν· τίσ γὰρ τούτου τὰ τοιαῦτα δεινότεροσ; ἀλλ’ ὅπωσ εἰσ τὴν πατρῴαν ἀτέλειαν καὶ αὖθισ ἐγκαταστήσῃ Κτήσιππον, οὐκ εἰδὼσ ὡσ ἐν μὲν τῷ τὴν πόλιν εὖ πράττειν καὶ αὐτὸν εὖ πράττειν ἀνάγκη, ἐν δὲ τῷ τὸν μὲν νῦν εὖ ἔχειν ἐθέλειν, τὴν δὲ μὴ, καὶ αὐτὸν ὅσον οὐκ ἤδη τῶν αὐτῶν πεπειρᾶσθαι. ἔτι τοίνυν εἰ μὲν, ὦ Δημόσθενεσ, οὐκ εὖ ἔχειν ὁ νόμοσ ἐδόκει οὐδὲ τοῦ γιγνομένου διὰ πάντων τυγχάνειν, ἀλλὰ φλυαρίαν ταῦτ’ εἶναι καὶ οὐδὲν ὑγιὲσ, αὐτόν σε πρῶτον ἐχρῆν εἰσ μέσον παριόντα διακωλύειν τοῦτον, αἰτιᾶσθαι, παρανόμων γράφεσθαι, οὐ τούτουσ ἢ ’κείνουσ ἐξ ἀφανοῦσ καθιέντα δι’ αὐτῶν ἐλέγχειν τοῦτον πειρᾶσθαι, καὶ κατὰ τοῦδε σφίσι συνηγορεῖν. σοὶ γὰρ, εἴπερ τῳ, τὰ τοιαῦτα μάλιστα μέλει. οἷσ δὲ τότε μὲν σιγᾶν ᾤου δεῖν, νυνὶ δὲ μετ’ αὐτῶν αὐτὸν διαβάλλειν, ἀμφότερα βεβαιοῖσ, τόν τε νόμον ὡσ κάλλιστα ἔχειν, αὐτόν τέ σε μάτην κατ’ αὐτοῦ κεκινῆσθαι· ὅσ γε καὶ ἵνα μὴ τοῦ μὲν Κτησίππου μόνου δόξασ ἀντιποιεῖσθαι, τὸ δὲ τῆσ πόλεωσ παρὰ φαῦλον ποιεῖσθαι, εἶτα πρὸσ τῷ μηδὲν ὧν βούλει κατωρθωκέναι καὶ ὧν μὴ βούλει, τούτων αἴτιοσ αὐτῷ κατασταίησ, τὸν δῆμον εἰσ ὀργὴν κεκινηκὼσ, ταῦτ’ οὖν δεδιὼσ δεινότατα πάντων ἐξεῦρεσ, ὅπωσ καὶ τὴν ὑπόνοιαν ταύτην εὐχερῶσ ἀποκρούσῃ καὶ πρὸσ ἃ δεῖται τῷ Χαβρίου συνάρῃ· πρῶτα μὲν ὡσ μάλιστα τῇ πόλει συμφέρειν τὴν ἀτέλειαν φήσασ καὶ τούτοισ τὸν ἀκροατὴν ὑφελόμενοσ, ἔπειτα τούτου μνησθείσ.

καίτοι ὅταν οὐ θαρρούντωσ οὐδ’ ἐλευθέρωσ, ἀλλὰ δεδιότωσ τε καὶ ὑπούλωσ καὶ μετὰ τοῦ πάνυ τοι λανθάνειν ἐθέλειν ἐπὶ ταῦτα χωρῇσ, ἐοίκασ ὧν λέγεισ πρῶτοσ αὐτὸσ ἐπιλαμβάνεσθαι καὶ μισεῖν καὶ διὰ τοῦθ’ οὕτωσ σχηματίζειν τε καὶ προάγειν τὸν λόγον. ἀλλὰ μὴν εἰ κατηγοροῦντοσ καὶ συκοφαντοῦντοσ ταύτην ἅπαντεσ ἴσμεν διαφορὰν, τὸ τὸν μὲν τὰ οὐκ ὄντα συμπλάττειν, τὸν δὲ τοῖσ οὖσι κακοῖσ ἢ φαινομένοισ ἐπιπηδᾶν, καὶ τὸν μὲν, εἰ καὶ μὴ δικαίασ, ἀλλ’ οὖν ἔσθ’ ὅτ’ ἀξιοῦμεν συγγνώμησ, τῷ μηδὲν οἴκοθεν καὶ παρ’ ἑαυτοῦ συντιθέναι, ἀλλὰ τοῖσ οὖσι κεχρῆσθαι, τῷ δὲ ἀπρόσωποσ ἡ κακία, ποτέρασ βούλει μερίδοσ θησόμεθα σέ; πότερον τῆσ μετρίασ καὶ παραίτησιν δεχομένησ, ἢ τῆσ φαυλοτάτησ τε καὶ κακίστησ καὶ παντὸσ μίσουσ ἀξίασ, ἢ καὶ ἀμφοτέρων ὁμοῦ, ὡσ ἔγωγε οἶμαι καὶ νῦν ἀποδείξω; οἷσ μὲν γὰρ τὸν νόμον, ὃν μάλιστα θαυμάζειν ἐχρῆν διὰ τὸ τῇ πόλει συμφέρειν, τοῦτον ὡσ μηδενὸσ ἄξιον διαγράφειν ἐθέλεισ, κακίζων καὶ κατατρέχων καὶ μηδενόσ τινοσ κατ’ αὐτοῦ φειδόμενοσ ῥήματοσ, οὐ μόνον κατηγόρων, ἀλλὰ καὶ βασκάνων δόξαν λαμβάνεισ. ὅτι δὲ πρὸσ τοῖσ εἰρημένοισ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ συκοφαντῶν οἷσ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου κέχρηται δείκνυται αἰσχυνοίμην ἂν ἐμαυτὸν εἰ τοῦτ’ ἀποδεικνύναι διὰ πλείστου πειρῴμην. αὐτὰ γὰρ ταῦτ’ ἐστὶ καὶ συκοφαντία περιφανὴσ καὶ ἀπόδειξισ ἐναργὴσ τοῦ μηδὲν συκοφαντίασ ἐλλείπειν. ἃ γὰρ οὐκ ἂν οὔτ’ ἐνεθυμήθη Λεπτίνησ οὔτ’ εἰ κατὰ νοῦν ἔσχε δοκεῖ μοί ποτ’ ἂν εἰρηκέναι, ὡσ οὐχ ἱκανὰ πρὸσ ὃ βούλοιτο δρᾶσαι, ταῦθ’ οὗτοσ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ὡσ ἂν ἀτεχνῶσ εἰρηκότοσ κατηγορεῖ, ταυτόν τι ποιῶν ὥσπερ ἂν εἴ τισ πρὸσ ἀνταγωνιστὴν ἰσχυρὸν καὶ ἄμαχον ἔχων, φαρμάκοισ ἀνελεῖν τοῦτον ἠξίου, ὅτι μὴ χερσὶν οἱο͂́σ τ’ ἦν·

καὶ σὺ τοίνυν αὐτὸσ οὐκ ἔχων ἄλλωσ ἐξελέγξαι τὸν νόμον πλάττεισ αἰτίασ διὰ κενῆσ, τὰ μὲν αὐτὸσ κακουργῶν καὶ πονηρευόμενοσ, ἔστι δ’ ἃ καὶ παρ’ αὐτὸσ σαυτοῦ συντιθεὶσ καὶ συρράπτων. οὐκοῦν θάτερον τούτων ἡμῖν εἰκάζειν παρέχεισ, ἢ μηδ’ ὁπωστιοῦν ἐντυχεῖν τῷ βιβλίῳ, ἢ, εἴ μοι δίδωσ εἰπεῖν, ἐντετυχηκὼσ καὶ θαυμάσασ τὸ τῶν βασκαινόντων καὶ αὐτὸσ πεπονθέναι, ἐκστῆναί πωσ ὑπὸ λύπησ σαυτοῦ, ὅτι σοι πρᾶγμα πάλαι προσῆκον Λεπτίνησ ἤδη παραλαβὼν ἤνυσεν, ὥστε μηδὲ καθαρῶσ ἐντεῦθεν τοῦ νόμου μεμνῆσθαι δύνασθαι. εἰ γὰρ ὁ μὲν τοῦ μὴ παντάπασιν ἂν ἐπιλελοιπέναι τὰσ λειτουργίασ τὴν πόλιν, τούτου χάριν ἐγεγράφει τὸν νόμον, ὁρῶν ὑπὸ πλήθουσ ἀτελειῶν ταυτασὶ σπανιζούσασ καὶ τὴν τῆσ πόλεωσ εὐδαιμονίαν ὥσπερ ἐντεῦθεν ὑποδιδοῦσαν, ὁ δὲ τοῦθ’ ἑκὼν σιωπῶν, φάσκει δὲ διά τινασ ἀναξίουσ εὑρομένουσ ἀτέλειαν ταυτὶ νενομίσθαι, πῶσ οὐχ ὃ λέγω συνίστησι; πῶσ δὲ οὐκ αὐτὸσ ἐξελέγχεται μήτε τὰ ὄντα λέγων καὶ προσέθ’ ἡμᾶσ ὥσπερ τινὰσ παῖδασ φενακίζειν ἐπιχειρῶν; καὶ ὅτι ταῦτα λέγων οὐδὲν ἀληθὲσ λέγει δῆλον ἔκ τε ὧν ἔφην καὶ οἷσ αὐτὸσ τὸν Λεπτίνην εἰσάγει οὐ ταῦτ’ εἰρηκότα, ἀλλ’ ὡσ ἐοίκεν εἰσέπειτ’ ἐροῦντα. "ἔστι δ’ οὐκ ἄδηλον, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τοῦθ’ ὅτι Λεπτίνησ, κἄν τισ ἄλλοσ ὑπὲρ τοῦ νόμου λέγῃ, δίκαιον μὲν οὐδὲν ἐρεῖ περὶ αὐτοῦ, φήσει δ’ ἀναξίουσ τινὰσ ἀνθρώπουσ εὑρομένουσ ἀτέλειαν ἐκδεδυκέναι τὰσ λειτουργίασ, καὶ τούτῳ πλείστῳ χρήσεται τῷ λόγῳ. ὁρᾶτε, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ὥσπερ ἐπαγγέλλεται τοῦτον ταῦτ’ ἐρεῖν καὶ τούτῳ πλείστῳ χρήσεσθαι τῷ λόγῳ.

] χωρὶσ δὲ τούτων εἰ τοῖσ ἀξίοισ μόνοισ ἀτελείασ μετέσται, οὐκ ἔσθ’ ὅ τι μᾶλλον καθ’ ἡμῶν αὐτῶν ἔσται. οὐκ ἀλόγωσ γε μὴν οὐδὲ τὸ τῶν ἀναξίων ἐμνήσθη, ἀλλὰ μετὰ πάνυ τοι πονηροτάτησ τῆσ γνώμησ, ἵνα τῶν ἀναξίων ἀτελείασ ἐκβεβλημένων ταύτησ ἀξιόχρεωσ Κτήσιπποσ δόξῃ, καὶ αὐτὸσ ἐφ’ ἑαυτοῦ καὶ διὰ τὸν πατέρα Χαβρίαν. ἀλλ’ εἰσ κενὸν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τὰ τῆσ ἐπινοίασ τἀνδρὶ, καὶ οὐδὲν ἔσται πλέον ταῦτ’ αὐτῷ τεχνωμένῳ, ὑμῶν τὰ δίκαια ποιούντων καὶ ἃ μάλιστα τῇ πόλει προσῆκε καὶ προσέτι τοὺσ τἀληθῆ διαστρέφειν ἐπιχειροῦντασ μισούντων. ἐπεί τοι καὶ αὐτὸσ τοσούτου δέω τούτοισ πεπεῖσθαι καὶ προσέχειν τὸν νοῦν ὡσ πάντα μᾶλλον ἢ ταῦτ’ ὀρθῶσ ἔχειν νομίζειν. ἄνευ γὰρ τοῦ ταῦτ’ αὐτὸν, ὡσ ἔφην, πεπραγματεῦσθαι καὶ τὴν αἰτίαν Κτήσιππον εἶναι, οὐδὲ τὸ τῶν ἀναξίων ὅλωσ ἔχω γιγνώσκειν ὡσ εἰσ καιρὸν εἰρημένον καὶ τῶν πραγμάτων ἀξίωσ, κἂν ὅτι μάλιστ’ αὐτὸσ τούτοισ ἐπιχειρῇ. εἰ μὲν γὰρ ἐξέτασισ προὔκειτο γένουσ καὶ μόνουσ ἔδει τοὺσ εὖ γεγονότασ τιμᾶσθαι, καλῶσ ἂν εἶχε τοὺσ εὖ πεισομένουσ φυλοκρινεῖν· εἰ δ’ ἁπλῶσ εὖ πάσχειν ἀνάγκη τοὺσ εὖ πεποιηκότασ, καὶ τῆσ ἀρετῆσ οὗτοσ μισθὸσ, ἀτέλειαν δὲ οὐδὲν ἕτερον ἴσμεν ἀλλ’ ἢ κατωρθωμένων ἀντίδοσιν, οὐχ ὁρῶ τίν’ ἔχει λόγον ἀναξίων τε καὶ μὴ μνημονεύειν, ἔνθα πάντασ ἀνάγκη κατ’ αὐτὸ δὴ τοῦθ’ ὁμοίωσ τιμᾶσθαι, κἂν φαῦλόσ τισ ὢν τύχῃ καὶ τῆσ κάτω φρατρίασ κἂν εἰσ Κόδρον ἀνήκων. τί γὰρ Ἀχιλλεὺσ μᾶλλον Θερσίτου πρὸσ τὸ τὴν παρὰ τῶν Ἑλλήνων φέρεσθαι χάριν, ἂν ἐξ ἴσησ ἄμφω τοὺσ Τρῶασ ἕλωσιν; [ἐπειδὴ ὁ μὲν ἐκ θεῶν, ὁ δ’ οὐ τοιοῦτοσ. πρῶτον μὲν γὰρ οὐδένεσ, εὖ οἶδα, τῶν πάντων ἔτ’ ἀξιώσουσι λειτουργεῖν καὶ τὰσ ἀναγκαίασ εἰσφορὰσ, ὡσ νόμοσ, εἰσφέρειν, ἀλλὰ φυγῇ τὰ πράγματα φεύξονται, οἱ μὲν ἀτελεῖσ δι’ αὐτὸ τοῦτο, οἱ δὲ μὴ τούτου τυχόντεσ διὰ τὸ μηδὲ τυχεῖν ἂν ὅλωσ ἐξεῖναι.

κἀντεῦθεν τοῖσ μὲν βασκανία τισ πρὸσ ἐκείνουσ ἔσται καὶ φθόνοσ καὶ δυσμεναίνειν ἀεὶ καὶ πάντα τρόπον μισεῖν· τῇ πόλει δὲ, ἵνα μηδὲν δυσχερὲσ εἴπω, τὸ μένειν ἐπὶ ταὐτοῦ καὶ μὴ πρὸσ ἐπίδοσιν ἄγειν διὰ τὴν τούτων ἀργίαν καὶ ἔριν. ἔπειτ’ εἰ καί τινεσ λειτουργοῦντεσ ἔσονται· οὗτοι δ’ ἂν εἰε͂ν οἱ μηδὲν ἐξ ἀτελείασ εἰργόμενοι· ὅτι μὲν μικρά τισ ἔσται καὶ φαύλη καὶ τοῦ μηδενὸσ ὡσ εἰπεῖν ἀξία ἡ παρὰ τούτων αὕτη συντέλεια καὶ σπουδὴ οὐδεὶσ ἀγνοεῖ. πλὴν ἔστω γ’, εἰ βούλεσθε, καλή τε καὶ πρέπουσα καὶ τοῖσ πράγμασιν ἀποχρῶσα· πότερον οὖν τῇ πόλει κάλλιον καὶ λυσιτελέστερον καὶ πρὸσ αὔξησιν μᾶλλον λειτουργοῦντασ ἅπαντασ ἴσχειν ἢ τινάσ; καὶ κοινῆσ καὶ δαψιλοῦσ ἀπολαύειν προνοίασ ἢ μετρίων δή τινων τυγχάνειν τῶν σπουδαστῶν; καὶ βελτιόνων τε καὶ χειρόνων ἢ τοῦτο αὐτὸ μόνον χειρόνων; καὶ πότερον ἐπαινέτασ τοὺσ ἄλλουσ πάντασ ἢ μεμφομένουσ κεκτῆσθαι; ἐγὼ μὲν γὰρ οἶμαι καὶ τοὺσ βαρβάρουσ αὐτοὺσ εἰκότωσ ἂν ἡμῖν νεμεσῆσαι, ὅτι διπλοῦ κέρδουσ ἁπλοῦν ἀνθειλόμεθα, καὶ δέον εὖ πράττειν κατ’ ἄμφω, οἱ δ’ ἀπὸ μέρουσ ᾠήθημεν δεῖν. τὸ μὲν οὖν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τοὺσ μὲν ἀτελεῖσ εἶναι, τοὺσ δὲ μὴ, ὡσ οὐ μόνον οὐδενὸσ ὧν ἄνω καὶ κάτω διέξεισι Δημοσθένησ, ἀλλ’ ὧν ἐμοῦ λέγοντοσ ἠκούσατ’ ἀρτίωσ, αἰτιώτατον ἔσται τῇ πόλει πάντασ ὑμᾶσ ἀκριβῶσ οἶμαι πεπεῖσθαι, ἀγχίνουσ τε ὄντασ καὶ πρὸσ τὴν τοῦ καλοῦ καὶ δικαίου καὶ συμφέροντοσ κρίσιν οἴκοθεν καὶ παρὰ τῆσ φύσεωσ παρεσκευασμένουσ. τὸ δὲ μηδένα τῶν πάντων ἀτελῆ κατὰ τὸν νόμον μήτε νῦν εἶναι μήτ’ εἰσαῦθισ ἂν ταῦτ’ ἔχειν ἐξεῖναι, τοῦτ’ οὖν οὕτω πολλοῦ τινοσ ἄξιον καὶ γέμον ἐλπίδων καὶ πάσῃ πόλει καὶ πολιτεία διαφερόντωσ προσῆκον, ὡσ τοὺσ μὲν ἄλλουσ νόμουσ τοὺσ μὲν ὑπὲρ τῶν ἰδίᾳ διαφερόντων ἑκάστῳ, τοὺσ δὲ δημοτελεῖσ τινασ εἶναι συμβαίνειν, μόνον δὲ τοῦτον ἡμῖν κοινότατον καὶ λυσιτελέστατον καὶ διαρκῆ καὶ βεβαίαν καὶ διὰ πάντων ἥκουσαν τὴν ὠφέλειαν ὡσ μάλιστα παρεχόμενον· στρατεύεσθαι γοῦν καὶ τριηραρχεῖν καὶ πρεσβείασ τὸ μὲν πέμπειν, τὸ δὲ δέχεσθαι, καὶ προσέτι συμμάχοισ χρῆσθαι, σπένδεσθαι πολεμίοισ, ἀμύνεσθαι πολεμίουσ, τῶν οἰκείων ἀντιποιεῖσθαι καὶ σώζειν, καὶ νὴ Δία γε ταὐτὰ φρονεῖν πρὸσ ἀλλήλουσ καὶ πάντασ ἓν εἶναι τὴν γνώμην, καὶ συλλήβδην εἰπεῖν ὧν δεῖ πόλει τοσῇδε καὶ τοσούτων ἐθνῶν καὶ νήσων ἐπιστατούσῃ, πάντα ταῦθ’ ἑτοίμωσ καὶ μετὰ πολλοῦ τοῦ περιόντοσ καὶ βουλεύεσθαι καὶ ποιεῖν, ἐξ ἄρ’ ἡμῖν τούτου τοῦ νόμου μετὰ τὴν τῆσ Ἀθηνᾶσ ῥοπὴν κάλλισθ’ ὑπάρξει·

καὶ τοῦθ’ ὡσ ἂν οἱο͂́σ τε ὦ πειράσομαι δεῖξαι καὶ πᾶσι ποιῆσαι καταφανὲσ, ἵνα ἀκριβῶσ εἰδῆτε, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ γνῶτε ὅσον τῷ νόμῳ τοῦ βελτίστου περίεστι καὶ ὡσ, εἴπερ τισ ἀνθρώπων, Λεπτίνησ δημοτικὸσ καὶ περὶ τὴν πόλιν χρηστόσ. πᾶσα τοίνυν πολιτεία καὶ δυναστεία καὶ ὅλωσ οἱ τῶν ἀνθρώπων καθ’ ἕνα οὐκ εἴ τι πράξουσι μόνον σκοποῦσιν, ἀλλ’ εἰ συμφέρον τοῦτ’ αὐτοῖσ ἔσται, καὶ διὰ πάντων ὡσ εἰπεῖν πρὸσ αὐτῶν. βούλονται μὲν γὰρ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ μάλα βούλονται καὶ τοῦ δικαίου τυγχάνειν ἐν τούτοισ καὶ μηδὲν ἐλλείπειν τούτου τοῦ μέρουσ, ὡσ μόνην ταύτην οὖσαν πρᾶξιν ἀρίστην· ἂν δ’ ἄρ’ ἀμφότερα μὴ ἐξῇ, καὶ δίκαια πράττειν καὶ συμφέροντα αὑτοῖσ, οἱ δ’ αἱροῦνται συμφέροντα μᾶλλον ἢ δίκαια πράττειν. μᾶλλον δὲ οὐδὲ τὴν ἀρχὴν πράττειν οἰόνται δεῖν, ὅταν ἃ μέλλουσι πράττειν ἢ μὴ συμφέρονθ’ αὑτοῖσ αἴσθωνται ταῦτ’ εἶναι ἢ κατὰ σφῶν αὐτῶν. τὸ μὲν γὰρ μανία σαφὴσ, ἑκόντα τινὰ καθ’ αὑτοῦ πράττειν αἱρεῖσθαι· τὸ δ’ ὡσ ἀληθῶσ κουφότητοσ καὶ ἀνοίασ καὶ τῆσ περὶ τὸν Μαργίτην, ὡσ εἰπεῖν, συμμορίασ, εἰκῆ πονεῖν καὶ πράττειν διὰ κενῆσ καὶ εἰσ οὐδὲν δέον. Λεπτίνησ τοίνυν οὐ μόνον δίκαιον, ἀλλὰ καὶ συμφέροντα καὶ προσέτ’ αἴτιον τῇ πόλει δόξησ εἰσήνεγκε νόμον, τῶν μὲν ἐξ ἀρχῆσ καὶ πάλαι κειμένων οὐδὲν ἐλάττω, εἰ μὴ καὶ μείζω, ὅσον οὑκεῖνοι παρεῖσαν οὗτοσ ἐξεῦρε καὶ διωρθώσατο· ἄξιον δὲ οὐ παρὰ τοῖσ τῆσ Ἀθηνᾶσ τροφίμοισ μόνοισ ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ πᾶσιν ὡσ εἰπεῖν ἀνθρώποισ εὐδοκιμεῖν·

δίκαιον μὲν ἀνθ’ ὧν κοινῇ πάντασ λειτουργεῖν ἀναγκάζει, ὅπερ ἐστὶ δημοκρατουμένων ὡσ ἀληθῶσ καὶ τὴν ἰσότητα διὰ πάντων τιμώντων, ἀλλὰ μὴ δι’ ἀτελείασ τὴν ἀναγκαίαν καὶ δημοτελῆ ταύτην εἰσφορὰν παραιτεῖσθαι, ὥσπερ δεδιότασ μὴ δόξωμεν εὖ ποιεῖν τὴν ἡμῶν αὐτῶν. καίτοι πῶσ οὐκ ἄτοπον καὶ τοῦ δικαίωσ ἔχοντοσ πόρρω τῶν μὲν παρ’ αὐτῆσ ἀγαθῶν ἐξ ἴσησ ἡμᾶσ ἀπολαύειν ἔχειν, ἡμᾶσ δ’ οὐκ ἐξ ἴσου τὰ πρὸσ αὐτὴν διακεῖσθαι, ἀλλὰ τοὺσ μὲν λειτουργεῖν, τοὺσ δὲ μή; καὶ παραπλησίουσ ἀλλήλοισ ὄντασ τῇ πρὸσ ταύτην εὐνοίᾳ, ἐνταῦθα μόνον τὴν ἰσότητα φεύγειν; καὶ πολέμου μὲν ἐπιόντοσ πάντασ ὑπὲρ αὐτῆσ κινδυνεύειν αἱρεῖσθαι καὶ τῆσ αὐτῆσ ἔχεσθαι προθυμίασ, ἐν δὲ τοῖσ ἐλάττοσι τῶν πραγμάτων καὶ κίνδυνον μὲν οὐδ’ ὁντινοῦν οὐδὲ πόνον, ὠφέλειαν δ’ ὅτι πλείστην τῇ πόλει καὶ ἡμῖν προξενοῦσιν, ἔπειτα πολίτασ ὡσ εἰπεῖν ἐξ ἡμισείασ ὁρᾶσθαι; συμφέροντα δὲ μὴ μόνον τῷ συστάσεισ ἀτεχνῶσ πολιτειῶν τὰσ λειτουργίασ εἶναι καὶ θαυμαστὰσ καὶ μεγίστασ πρὸσ ἐπίδοσιν ἀφορμὰσ, ἀλλὰ καὶ ὅτι μηδενὸσ μὲν ἀτελοῦσ ὄντοσ, ὡσ ἔφην, πάντεσ λειτουργήσουσιν, ἐὰν δὲ ἀτελείασ μετέχωσι τινὲσ, οὐδὲ εἷσ. εἰ τοίνυν ᾧ μὲν χείρω τὰ τῆσ πόλεωσ εἶναι συμβαίνει καὶ πρὸσ φθορὰν αὐτῇ μᾶλλον ἢ δόξαν ἑτέροισ, τοῦτο τοῦ μηδενὸσ ἄξιον χρῆσθαι, ὃ δὲ μείζω ταύτην ἐπιφανῶσ καὶ βελτίω ποιεῖ καὶ τοῖσ ἅπασιν εὐθενοῦσαν, τοῦτ’ ἀνάγκη πᾶσα περὶ πάνυ τοι πολλοῦ πεποιῆσθαι, εἴ γ’ ἡμῶν αὐτῶν λόγοσ ἡμῖν· οὔτ’ ἀτελεῖσ τινασ εἶναι τὸ παράπαν προσῆκεν, ὡσ οὐ μικρὰν ταύτην οὖσαν τοῖσ πράγμασι βλάβην, ὅ τε νόμοσ οὕτω διὰ πάντων ἡμῖν συμφορώτατοσ ὢν, ὡσ ἐξ Ἀπόλλωνοσ ἥκων, δίκαιοσ ἂν εἰή μετὰ παντὸσ νοῦ συγκεχωρηκότοσ κύριοσ εἶναι καὶ τοῖσ πᾶσι κρατεῖν. χωρὶσ δὲ τούτων ἐκ μὲν ἀτελείασ οὐδ’ ὁτιοῦν ἔνεστι κέρδοσ τῇ πόλει, πλὴν τοῦ χάριν ἔχειν ἐντεῦθεν ἀποδιδόναι· ἀλλ’ οἱ ταύτην εἰληφότεσ τρυφῶσιν, αἱ δὲ λειτουργίαι αὐτῇ τε ταύτῃ τὰ μέγιστα πάντων λυσιτελοῦσιν, ἐξ ὧν αὔξεται συγκροτοῦσαι, τοῖσ τε δρῶσιν αὐτοῖσ ἰδίαν παρέχουσι δόξαν τὴν ὑπὲρ τῆσ ἐνεγκούσησ σπουδήν.

καὶ μὴν εὐεργέτασ μὲν ἔστι καὶ ἄλλωσ ἀμείβεσθαι, πόλιν δὲ δίχα λειτουργιῶν σωζομένην οὐδ’ ἐν τοῖσ μύθοισ ἐγνώκειν. ἀλλὰ κἂν ἡρ́ωσ οἰκήτορασ ἴσχῃ, κἂν τὴν ἀγαθὴν τύχην συναιρομένην, οὐδὲν αὐτῇ πλέον ἔσται μὴ ταυτησὶ τῆσ ξυμμαχίασ ἐνούσησ. εἰ γὰρ μήτε δημαγωγεῖν δεῖ μήτε στρατεύεσθαι μήτε τριηραρχεῖν μήτε μηδὲν τῶν πάντων ποιεῖν ἃ λειτουργιῶν μέν ἐστιν εἴδη, συστάσεισ δ’ ὡσ ἀληθῶσ τῶν πόλεων, οὐδὲν ἀλλ’ ἢ σώματι δόξομεν ἐοικέναι χειρῶν τε καὶ ποδῶν καὶ προσέτ’ αἰσθήσεων ἀποροῦντι. ὃ γὰρ πάντα ταῦτ’ ἔστ’ ἐκείνῳ, τοῦτο τῇ πόλει τὸ δι’ ὧν ἔφην ὑπηρετεῖσθαι. οὐ μὴν ἀλλ’ εἰ καὶ μηδ’ εἱστισοῦν μὲν τὸ παράπαν ἐλείπεθ’ ἕτεροσ ἀποδόσεωσ τρόποσ, ἀλλ’ εἰσ ἀτέλειαν πάντ’ ἦγε, καὶ τοῦτ’ ἦν μόνον γέρασ τοῖσ εὖ πάσχειν ἀξίοισ ὧν ἕνεχ’ ὑπὲρ ἡμῶν προτεθύμηνται, βεβλάφθαι δ’ ἂν οὐ μικρῶσ ἐντεῦθεν ἡ πόλισ ἐδόκει, οὐδ’ οὕτωσ ἄν μοι δοκοῦμεν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τὰ τοιαῦτ’ ἀνασχέσθαι, οὐδὲ διὰ τὴν πρὸσ τὸν δεῖνα ἢ τὸν δεῖνα χάριν αἴτιοι ζημίασ καθεστάναι τῇ πόλει, ἀλλὰ τῶν ὑπὲρ αὐτῆσ δικαίων καὶ τοῦ κοινῇ λυσιτελοῦντοσ πάντα θέμενοι λόγον τὸ κατ’ αὐτοὺσ τούτουσ εἰκότωσ ἐᾶσαι, ἱκανὴν ἔχοντασ χάριν τὸ πόλεωσ τοιαύτησ εὐεργέτασ φανῆναι· ἐπεὶ καὶ οὕτω τιμᾶσθαι μᾶλλον περίεστ’ αὐτοῖσ, τῷ δοκεῖν μὴ τὴν ἀρετὴν ὥσπερ ὤνιον πεποιῆσθαι, μηδ’ ὁτουοῦν ἑτέρου, ἀλλὰ μεγαλοψυχίασ ἕνεκα τῆσ αὑτῶν καὶ τῆσ πρὸσ τὴν πόλιν εὐνοίασ ταῦτ’ ἐνδεδεῖχθαι, καθάπερ ἐπὶ τοῦ Μηδικοῦ πολέμου Θεμιστοκλεῖ τῷ Νεοκλέουσ ὑπῆρξε καὶ Παυσανίᾳ τῷ Κλεομβρότου, καὶ ἔτι πρὸ τούτων τῷ γ’ Εὐφορίωνοσ Κυναιγείρῳ καὶ Καλλιμάχῳ τῷ Πολεμάρχου· οὗτοι γὰρ πάντεσ οὔτε πρὶν ἧφθαι τῆσ μάχησ πρὸσ ἀριστείων μέγεθοσ ἀφεορακότεσ ἐθάρρησαν τὸν ἀγῶνα οὔτ’, ἐπεὶ μηκέτ’ εἶναι κινδυνεύουσαν διεσώσαντο τὴν Ἑλλάδα, ἔτυχον ὧνπερ εἰκὸσ, ἀλλ’ ἀποχρῶσάν σφισιν αὐτοῖσ ᾤοντο δόξαν τό τε μείζω στεφάνων εἰργάσθαι τό τε δι’ αὑτῶν τὴν Ἑλλάδα σεσῶσθαι.

οὐ μὴν ἀλλ’ εἰ καὶ δοίημεν εἶναί τι παρ’ ἀτελείᾳ συμφέρον, ὡσ ἔγωγ’ οὐκ οἶμαι, ἀλλὰ πρῶτον μὲν οὐχ ὅσον ἐκ λειτουργίασ, οὐδ’ ὥστε καὶ παραβεβλῆσθαι, οὐδ’ ἐγγύσ. ἔπειτα τὸ μὲν εἰσ πᾶσαν ἥκει τὴν πόλιν, τὸ δ’ εἰσ ὀλίγουσ δή τινασ. καὶ τὸ μὲν ἥκιστ’ ἂν λυμήναιτο παροφθὲν, ἐκ δὲ τῶν μὴ λειτουργούντων τὰ μέγιστ’ ἂν αἱ πόλεισ βλαφθεῖεν. καὶ νὴ Δία γε τὸ μὲν ταυταισὶ ξυνυπέστη· ἅμα γὰρ πόλισ, ἅμα καὶ λειτουργεῖν· μᾶλλον δὲ ἢν ἀκριβῶσ ἐξετάσῃσ, εὑρήσεισ καὶ τὸ τὰσ πόλεισ ἐξ ἀρχῆσ γεγενῆσθαι λειτουργίαν ἄντικρυσ οὖσαν καὶ οἱο͂́ν τινα κοινὴν τῶν ἀνθρώπων ἐπὶ συστάσει τῆσ οἰκουμένησ δήπουθεν εἰσφοράν· ἀτέλεια δέ τισιν ὕστερον κατὰ τὸ τῆσ γνώμησ ἐπινενόηται δόξαν, ὥσπερ τι φιλοτιμίασ φάρμακον. ὅσον δὴ καὶ μέγιστον καὶ ἀναγκαιότατον τοῦτο καὶ τοῖσ ἅπασιν ὑπεραῖρον, τοσοῦτον δεῖ καὶ ἡμᾶσ παντὸσ μᾶλλον προστίθεσθαι καὶ σεμνύνειν. καὶ μὴν εἰ τῶν πραγμάτων ἐκεῖνα πλείονοσ ἄξια καὶ τούτοισ ἐπαίνων διαφερόντωσ προσῆκεν ὧν ἡγεμόνεσ θεοὶ, οὐκ ἂν φθάνοιμεν εὖ ἴσθι τὸ λειτουργεῖν ὅτου τισ ἂν εἴποι μεῖζον τιθέντεσ. μὴ γὰρ οὖν οἰέσθε, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ὥσπερ τὰ ἄλλα καὶ τοῦθ’ ἡμῖν ἐξευρῆσθαι μηδ’ ἐντεῦθεν τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι, ἀλλ’ εἴπερ τι παρ’ ἀνθρώποισ διοπετὲσ, καὶ τοῦτ’ ἐκεῖθεν ἀφῖχθαι· εἴπερ οἱ τῶν ὅλων κύριοι θεοί τε καὶ δαίμονεσ οὐ μόνον οἷσ τὸ πᾶν ἐξ ἀρχῆσ ὑπεστήσαντο, μεγάλην καὶ θαυμαστήν τινα ταύτην εἰσήνεγκάν τε καὶ προὔφηναν λειτουργίαν τῷ βίῳ, ἀλλὰ καὶ νῦν οὐχ ἥκιστα τοῦτο δρῶσιν οἷσ ἡμῶν τοσοῦτον αὐτοῖσ ἑκάστοτε μέλει καὶ οὕτω κηδομένωσ ἔχουσιν ὡσ μηδὲν τῶν εἰσ ἡμετέραν σύστασιν καὶ σωτηρίαν ἡκόντων μηδὲ καθ’ ὅντινα δήποτε τρόπον ἐλλείπειν, ἀλλ’ ἀπὸ πολλοῦ τοῦ μείζονοσ ἢ ὥστε καὶ προσδοκᾶν ἐξεῖναι τὰ παρ’ ἑαυτῶν χορηγεῖν, δι’ ἀλλήλων ἄμφω δεικνύντεσ, διὰ μὲν τῆσ ἀκαμάτου καὶ συνεχοῦσ ταύτησ προνοίασ τὸ δημιουργοὶ γεγενῆσθαι, διὰ δ’ αὖ τοῦ γενέσθαι δημιουργοὶ τὸ καὶ πρὸσ ἀνάγκην ἔχειν ἡμῶν ὅσαι ὡρ͂αι φροντίζειν, ἵνα μὴ δίχα τῆσ τούτων προνοίασ εἰσ τὸ μηδὲν ἥκωμεν, καθάπερ τι σκάφοσ κυβερνητῶν ἀποροῦν.

καίτοι ὅταν ἐξ ἀτελείασ, ὦ Δημόσθενεσ, τὰ τῶν λειτουργιῶν κατὰ μικρὸν ὑπορρέῃ καὶ τούτων αὐτὸσ ᾖσ σπουδαστὴσ, πῶσ οὐκ ἀτεχνῶσ τοῖσ θεοῖσ πολεμεῖσ, ἁκεῖνοι καλῶσ ἔθεσαν, ταῦτ’ αὐτὸσ οἷσ ποιεῖσ διαφθείρων καὶ τήν γε χάριν αὐτῶν τὸ κατὰ σαυτὸν ἀνατρέπων; εἰ τοίνυν τοῖσ τὸ νόμισμα διαφθείρουσι κατὰ τὸν σὸν λόγον θάνατοσ ἡ ζημία, τίνοσ ποτ’ ἄρ’ αὐτὸσ δίκαιοσ ἂν ἡμῖν εἰήσ τιμᾶσθαι δι’ ὧν ἀτελείασ ἀντέχει, τά τε τῶν θεῶν ἀτιμάζων τήν τε πόλιν ἅπασαν διαφθείρων; ναὶ, φησὶν, ὑπὲρ γὰρ ὑμῶν καὶ τῶν ὑμετέρων αὐτοῖσ προσηκόντων διαναστῆναι, καὶ ὧν ἑκάστοτ’ ἀπολαύοντεσ διαγίγνεσθε· οὐδὲ γὰρ οὐδ’ ἂν εἷσ ἔτ’ ἀξιώσαι τοῦ νόμου κρατοῦντοσ μεγαλοψυχία πρὸσ τὴν πόλιν ἐν τῷ τῶν πραγμάτων ἀπαιτοῦντι. κεχρῆσθαι καὶ φιλοτιμήσασθαι τὰ εἰκότα, ἀλλὰ τῆσ ἀτελείασ ἀναιρουμένησ συναναιρήσεται πάντωσ καὶ τὸ ὑπὲρ αὐτῆσ ἐθέλειν ὁντινοῦν προθυμεῖσθαι· τὸ δ’ οὐ μόνον κέρδουσ ἡμᾶσ, ἀλλὰ καὶ δόξησ ἀποστερεῖ, ὧν χάριν πάντα καὶ ποιεῖν καὶ λέγειν οἰέσθε δεῖν· εἰ τοίνυν μέλει τούτων ἡμῖν, καὶ ἀτελείασ ἐξ ἀνάγκησ μελήσει. ὅτι μὲν οὖν, ὦ Δημόσθενεσ, οὐδένεσ τῶν πάντων, ὡσ σὺ φῂσ, ἵν’ ἀτελεῖσ ὦσι, φιλοτιμίασ ἅπτεσθαί μοι δοκοῦσιν, ἀλλὰ δόξησ ἕνεχ’ αὑτῶν καὶ τοῦ πρὸσ τὴν πόλιν ζήλου καὶ φίλτρου, δῆλον ἔκ τε τῶν μετὰ τὸ πάνυ τοι πεφιλοτιμῆσθαι οὐδὲν οὐδ’ ὁτιοῦν τὸ παράπαν λαβεῖν βουληθέντων, ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο μόνον ἀποχρῆν ἡγουμένων, ὅτι περ οὕτωσ αὐτοῖσ τὰ πρὸσ τὴν πόλιν ὑπῆρξεν·

τὸ δ’ ἔστι σφόδρα διατεινομένων μὴ διὰ πάντων ἀφῖχθαι. ἔκ τε τῶν ἄλλου δή τινοσ, ὄντων μυρίων οἷσ τοὺσ ὑπὲρ αὑτῆσ ἡ πόλισ δωρεῖται, ἀλλ’ οὐκ ἀτελείασ ἠξιωμένων. ὅτι δ’ εἰ καὶ τοῦτ’ ἦν, προτετιμῆσθαι ἔδει τὸ τῇ πόλει ξυμφέρον, καὶ τούτου μάρτυσ αὐτὸσ, παντὸσ ὁτουοῦν τὸ συμφέρον ἀεὶ προτιθεὶσ καὶ τούτῳ τὰ πρεσβεῖα διδούσ· ἐπεὶ καὶ Κερκυραίουσ, ἐκσπόνδουσ ὄντασ, συμμάχουσ εἱλόμεθ’ ἡμῖν αὐτοῖσ, συμφέρειν κρίναντεσ, ἐπειδήπερ ἴσχυον. ἴσωσ τοίνυν κἀκεῖνο Δημοσθένησ ἤ τισ ἄλλοσ ἐρεῖ, ὡσ εἰ μέν ἐστι λυσιτελὲσ καὶ μάλιστα πολιτείᾳ προσῆκον ἑνὶ μηδενὶ τῶν πάντων ἀτελείασ μετεῖναι, τί μὴ μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο τοῖσ παλαιοῖσ ὡρ́ισται νόμοισ, τὸ κοινῇ συμφέρον σκοποῦσιν; νῦν δ’ οἷσ πολλὰ καὶ καλὰ διεξιόντεσ τοῦτ’ οὐκ ἠξίωσαν λόγου, φαίνονται τοῦθ’ ὡσ ἀλυσιτελὲσ παρεικότεσ· εἰ τοίνυν ἃ κελεύουσιν οὗτοι, ταῦτα δεῖ περὶ πλείστου ποιεῖσθαι, καὶ ὧν μνησθέντεσ οὐκ ἔγνωσαν οὐδ’ ἡμᾶσ μεμνῆσθαι προσήκει, ἵνα μὴ νόμουσ τιμῶντεσ νόμουσ ἀτιμάζειν δόξωμεν. ἀλλ’ ὦ τᾶν, πρῶτον μὲν οὐ πάνθ’ ἁπλῶσ ἃ δεῖ τοῖσ νόμοισ ἐντέτακται, οὐδὲ διὰ πάντων χωροῦσιν, ὡσ μηδὲν ἔξω τῆσ τούτων διαγνώμησ ἑστάναι, ἀλλ’ ἔσθ’ ἃ καὶ τούτουσ ἐκφεύγει· ἐξεῖναι γοῦν αὐτῶν ἀφελεῖν καὶ προσθεῖναι, ἐάν τι μὴ καλῶσ ἔχον ᾖ, ἐν αὐτοῖσ τούτοισ εἴρηται· ἔπειτα, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, οὐχ ὅτι μηδ’ εἱστισοῦν τοῦτ’ ἔφη τῶν νόμων σκοπεῖσθαι δεῖ, ἀλλ’ εἰ καὶ κάλλιστα καὶ δικαιότατα ἔχει, καὶ ταύτῃ τὰσ ψήφουσ τίθεσθαι.

οὕτω δ’ ἀεὶ καὶ κάλλιστα ἔχει αὐτό τε ἑαυτοῦ καὶ τῶν ἄλλων, ἔκ τε ὧν αὐτὸσ ἔφην ἔκ τε ὧν ὁ πολὺσ καὶ παντοδαπὸσ ἔδειξε χρόνοσ, ὥστε δέδοικα μὴ καὶ τῶν νόμων αὐτῶν τιμιώτερον δόξῃ αὐτῷ τε τούτῳ καὶ τῷ πρεσβύτερον εἶναι καὶ πρὶν ἢ νόμουσ γενέσθαι τοῦτ’ ἐν ἀνθρώποισ ἐνεῖναι. ἔτι τοίνυν οὐ πᾶν ὃ τούτοισ παρεῖται, τοῦτ’ ἤδη καὶ φαῦλον εὐθὺσ, οὐδὲ παρὰ τοῦτο τῶν ἀπειρημένων κεχρῆσθαι, ἀλλ’ ὃ λυμαίνεσθαι τοῖσ πράγμασι πέφυκεν ἀτεχνῶσ καὶ προσεγκαλοῦντασ ἅπαντασ ἴσχει, ὥσπερ αὖ τοὐναντίον πολλοῦ τινοσ ἄξιον· ὅθεν ἡμῖν περίεστι κέρδοσ, ἐάν τε φάσκωσι τοῦθ’ οἱ νόμοι ἐάν τε καὶ μή. εἰ δὲ ταῦθ’ οὕτω καὶ τὸ συνοῖσον πανταχῆ δεῖ ζητεῖν, περίεργον ἂν εἰή, ὅταν περὶ ὁτουοῦν ἐξέτασισ ᾖ, παρέντασ ὅπωσ τοῦτ’ ἔχει ζητεῖν, ἔπειτα νόμων μεμνῆσθαι. ὡσ ἔστι γε, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ νόμων ἐνίουσ ἀλυσιτελεῖσ δή τινασ εὑρηκέναι, νόμων δὲ ἄλλωσ σώζοντασ τάξιν, καὶ πράγματα ἄττα νόμων μὲν ἐκτὸσ ὄντα, νόμων δὲ οὐδὲν ἧττον πρὸσ τὴν ἀγαθὴν ἡμῖν συμπράττοντα τύχην, καὶ δεῖ περὶ βελτίονοσ ταῦθ’ αἱρεῖσθαι τῶν μὴ συμφερόντων νομίμων. ἐπεὶ καὶ τὸ γεωργεῖν καὶ φυτηκομεῖν καὶ τέχναισ κεχρῆσθαι οὐχ ὅτι μὴ τὴν ἀρχὴν ἐξεῦρον οἱ νόμοι, διὰ τοῦτο καὶ ἡμᾶσ τούτων ἀπέχεσθαι δεῖ, ἀλλ’ ὅτι μόνα ταῦτα τὸν τῶν ἀνθρώπων συνίστησι βίον καὶ τῶν καθ’ ἡμᾶσ πραγμάτων ἔχει τὰσ ἀφορμὰσ, καὶ τούτων χωρὶσ περιεῖναι καὶ ζῆν ὅλωσ οὐχ οἱο͂́ν τε. διὰ τοῦτο καὶ προσέχειν τούτοισ παντὸσ μᾶλλον ᾠόμεθα χρῆναι καὶ μηδ’ ὁντινοῦν ἀφίστασθαι τρόπον, εἴ γε σώζεσθαι μέλον ἡμῖν καὶ μὴ φανερῶσ θανατῶμεν. τί οὖν εἰ καὶ τὸ λειτουργεῖν οὐκ ἐγγέγραπται νόμοισ, καθάπερ ἐκεῖνα, καὶ προσέτι τὸ τρέφεσθαι καὶ καθεύδειν καὶ ὅσα κοινότατα καὶ τῷ τῆσ φύσεωσ ἐνέχεται νόμῳ; οὐ μὴν ἀλλ’ εἴ τισ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ἀκριβῶσ ἐξετάσει καὶ πάντασ ὡσ ἀληθῶσ εὑρήσει τοὺσ νόμουσ οὕτω περὶ τὸ λειτουργεῖν ἔχοντασ, ὡσ μὴ ὅτι τοὺσ ἄλλουσ ἐξ ὧν ἑκάστοτε παραινοῦσι καὶ τῆσ πολιτείασ ὅπωσ ἄριστα ἔχει ποιοῦνται λόγον μετὰ πολλοῦ τοῦ περιόντοσ ἐνταῦθα παρακαλεῖν, ἀλλὰ καὶ τούτουσ αὐτοὺσ τῷ ταῦτα ποιεῖν εἰσ λειτουργοῦντασ, ὡσ ἄν τισ φήσαι, τελεῖν.

καὶ τί δεῖ νόμουσ λέγειν, ὅταν καὶ Δημοσθένησ αὐτὸσ, ὁ δι’ ὧν ἀτελείασ φροντίζει τὸ λειτουργεῖν πολεμῶν, φαίνηται μάλιστα πάντων τουτὶ βεβαιῶν, νῦν μὲν δημηγορῶν καὶ γράφων καὶ συμβουλεύων, νῦν δὲ προσβεύων καὶ χορηγῶν καὶ διὰ πάντων τουτωνὶ λειτουργῶν, καὶ οὔτε πώποτ’ αὐτὸσ ἀτέλειαν αἰτησάμενοσ οὔτε ταύτησ πέρι λόγον ποιησάμενοσ ὁντινοῦν, πλὴν ἐν τῷ παρόντι διὰ τὸν ἑαυτοῦ καὶ Χαβρίου παῖδα Κτήσιππον τουτονί. ἄνευ δὲ τούτων εἰ κατ’ αὐτοῦ τοῦτ’ ἰσχυρὸν ἔχειν νομίζεισ, ὅτι μὴ τοῖσ νόμοισ ἐγγέγραπται, λανθάνεισ οὐδὲν ἧττον καὶ τά γε σὰ παιδικὰ ταύταισ ὑποβάλλων ταῖσ ψήφοισ. καὶ τί τούτου μᾶλλον ἐντεῦθεν ἢ τῆσ σῆσ ἀτελείασ κατηγορεῖσ; οὐ γὰρ ἡ μὲν κατὰ νόμουσ, τὸ δ’ οὒ, ἀλλ’ ἐξ ἴσησ καὶ ἄμφω τῶν νόμων ἀποστατεῖ· καὶ οὐδὲν παρὰ τοῦτ’ οἶμαι βελτίω ταῦτ’ εἶναι καὶ χείρω καὶ αὐτὰ καθ’ αὑτὰ καὶ πρὸσ ἄλληλα· ἐπεὶ ἄλλωσ γε τοσοῦτον ἀτελείασ μεῖζον τὸ λειτουργεῖν ὡσ μηδὲ παραβάλλειν ἐξεῖναι. τὸ μὲν γὰρ καὶ δίκαιον καὶ συμφέρον ὅτι μάλιστα πόλει καὶ τῆσ καλλίστησ καὶ γιγνομένησ αἰτιώτατον τύχησ, καὶ προσέτ’ ἐξ ἀρχῆσ καὶ παρὰ πάντα δή που τὸν χρόνον κεκρατηκόσ· ἀτέλεια δὲ μὴ μόνον χθὲσ καὶ πρώην εὑρέθη, ἀλλὰ καὶ τοιοῦτόν ἐστ’ οὐδὲν τὸ παράπαν τά γε πρὸσ πόλιν πλὴν αὐτὸ τοῦτο μόνον, ὡσ ἔφην, εἰσ ὄνησιν μὲν τοῖσ χρωμένοισ, τῇ πόλει δὲ πᾶν τοὐναντίον, ὥστ’ εἶναι πᾶσιν ἐντεῦθεν εἰκότωσ περὶ αὐτῶν ἀποφαίνεσθαι, τὴν μὲν οὕτωσ ἔχουσαν, εἰ δὴ τοῖσ νόμοισ ἐνῆν, διαγεγράφθαι χρῆναι καθάπαξ τῶν νόμων· τὸ δ’ ὅτι τοιοῦτον, ἐξ ἀντιστρόφου πᾶσιν ἐγγεγράφθαι τοῖσ νόμοισ καὶ πλείστων ὅσων ἠξιῶσθαι τῶν ψηφισμάτων, μᾶλλον δὲ νόμον αὐτὸ γεγενῆσθαι.

ὃ πάλαι προσῆκον νῦν ὁ βέλτιστοσ οὑτοσὶ Λεπτίνησ, τοῦτο μὲν ὑπὸ θεῶν κινηθεὶσ, τοῦτο δὲ καὶ τούτοισ εἴξασ τοῖσ λογισμοῖσ, ἅθ’ ὑπὲρ πάντασ φιλόπολισ ὢν, ὥσπερ ὄφλημά τι κοινὸν ἀποδεδώκει τῇ πόλει, γράψασ μηδένα τῶν πάντων ἀτελείασ μετέχειν, κἂν εἰ πολλάκισ εὐεργετῶν εἰή τὴν πόλιν· οὐ μόνον ἵνα καὶ τῆσ ἐκ τούτων προσαπολαύοι συντελείασ ἡ πόλισ καὶ τὸ λειτουργεῖν ἐξ ὁλοκλήρου γίγνοιτ’ αὐτῇ, ἀλλ’ ὅτι καὶ δέοσ οὐ μικρὸν ἐντεῦθεν ὑφώρμει μὴ προϊόντοσ ἄρα τοῦ χρόνου καὶ τῆσ ἀτελείασ οὕτω διὰ πάντων χωρούσησ ἐκλίπῃ καθάπαξ τὸ λειτουργεῖν. καὶ τί πλέον τηνικαῦτ’ ἔσται τῇ πόλει, περὶ τὰ μείζω βλαφθείσῃ καὶ ὧν ἄνευ οὐχ οἱο͂́ν τε σεσῶσθαι; ψυχὴ γὰρ πόλει τὸ λειτουργεῖν· καὶ ὡσ οὐ περιεῖναι καὶ ζῆν πέφυκε· σῶμα ψυχῆσ μὴ παρούσησ, ὣσ δὲ καὶ πόλισ μοι δοκεῖ λειτουργιῶν ἀποροῦσα· εἰκότωσ· εἰ γὰρ χρειῶν οὐδένεσ ἀνθρώπων ἐλεύθεροι, πλὴν θεῶν, αὗται δὲ τὰσ λειτουργίασ ἀναγκαίασ ὡσ οὐκ οἶδ’ εἴ τι ποιοῦσι, τηνικαῦθ’ ἡμῖν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, λειτουργιῶν οὐ δεήσει, ἡνίκα μηδὲ χρειῶν· εἰ δὲ χρειῶν ποτ’ οὐχ οἱο͂́ν τε, πῶσ οἱο͂́ν τε λειτουργιῶν συνιδεῖν οὐκ ἔχω· ὧν διὰ τὰσ Δημοσθένουσ ἀτελείασ ἡ πόλισ ἐκπεσεῖν κινδυνεύει. ἀλλ’ ἔδει, φησὶν, ἀναμεμενηκότα τὸ μέλλον καὶ τὴν τοῦ λειτουργεῖν ἀπορίαν τηνικαῦτα εἰσάγειν τὸν νόμον. νῦν δ’ οἷσ πρὶν ἢ τοῦτο γενέσθαι νομοθετεῖ, ἐοίκεν οὐκ ἐν καιρῷ προὔχεσθαι ταῦτα. τί οὖν κωλύει καὶ ἡμᾶσ, ὦ Δημόσθενεσ, τοῖσ αὐτοῖσ πρὸσ σὲ τούτοισ ἐξ ἀντιστρόφου χρήσασθαι λόγοισ, καὶ δικαιότερόν γε ἢ σύ; ὡσ ἔδει καὶ σέ γ’ αὐτὸν ἀναμεμενηκότα τὸ μέλλον, εἴ γε καὶ τοῦθ’ ὅλωσ ἐπὶ τῶν αὐτόθεν μάλιστα δήλων λέγειν ἐχρῆν, τηνικαῦτ’ ἐπιχειρεῖν ἀντιλέγειν τῷ νόμῳ· νῦν δ’ οἷσ αὐτὸν πρὶν ἢ τοῦτο γενέσθαι διώκεισ ἐοίκασ οὐκ ἐν καιρῷ τὴν γραφὴν πεποιῆσθαι.

τῆσ τ’ ἀτελείασ, ὡσ ἔφην, ἀνατετραφυίασ τὴν πόλιν οὐδὲν πλέον ἔσται πρὸσ τὸ τὴν μὲν ἐξελεῖν βεβουλῆσθαι, ἡμᾶσ δ’ αὐτοὺσ ἀνασώσασθαι, ἀλλὰ μεθ’ ἡμῶν ἀνάγκη, καὶ ταύτην ἐφθάρθαι, καθάπερ τινὰ νόσον συνοιχομένην σώματι· εἶτα θαυμάζειν ἔπεισί μοι, πῶσ οἰεί, ὅτι σοι ταῦτ’ ἔπεισι λέγειν, οὐ μόνον ὅτι τοῖσ οἰκείοισ πτεροῖσ καὶ λόγοισ ἁλίσκει, ὃ δεινότατόν ἐστι πάντων καὶ συμφορὰ τοῖσ χρωμένοισ, καὶ προσέτ’ αὐτὸσ διαφερόντωσ κακίζεισ, τὸ μετὰ τὰ πράγματα λέγω τῷ βουλεύεσθαι χρῆσθαι, τούτου νῦν ἡμᾶσ ὡσ δὴ χρηστοῦ τινοσ ἔχεσθαι πείθων, ἀλλ’ ὅτι καὶ, δεινὸν εἶναι φάσκων, λανθάνεισ σαυτὸν ἃ μὴ ἔξεστι φάσκων. οὔτε γὰρ οὐδεὶσ, οἶμαι, τῶν πάντων φρενῶν κύριοσ ὢν, ἐξὸν, ὅπωσ μὴ πείσεται κακῶσ, εὖ βεβουλεῦσθαι, ὁ δ’ ὅπωσ πείσεται κακῶσ πρόσθεν ἐάσασ, ἔπειθ’ ὑπὲρ ἀπαλλαγῆσ ἕλοιτ’ ἂν βεβουλεῦσθαι, ὅτ’ οὐδὲ τοῦτ’ ἴσωσ ἐξέσται· οὔθ’ ἡμεῖσ, τὴν κάκιστ’ ἀπολουμένην ἀτέλειαν νῦν ἔχοντεσ ἐκποδὼν πεποιῆσθαι, εἶτα διὰ τοὺσ σοὺσ λόγουσ ἀναμενοῦμεν τὸ μέλλον, ὥσπερ ὅ τί ποτ’ ἐστὶν ἀγνοοῦντεσ καὶ διὰ τοῦτο τῆσ ἐκεῖθεν δεόμενοι πείρασ. ἄνευ γὰρ τοῦ τῆσ ἐσχάτησ παραπληξίασ τοῦτ’ ἄντικρυσ εἶναι, περὶ ὧν μάλιστα ἴσμεν, ταῦτ’ ἀφέντασ ἃ οὐκ ἴσμεν διώκειν, οὐδὲ τοὺσ λόγουσ καθ’ οὓσ ἔδει ταῦθ’ αἱρεῖσθαι γιγνώσκειν ἔχω. εἰ μὲν οὖν ὡσ μηδὲν μηδέπω περὶ ἀτελείασ σαφὲσ εἰδότασ παραπέμπεισ τῷ χρόνῳ καὶ ταῖσ ἔπειτα ψήφοισ, ἐοίκασ ἀγνοεῖν ὅτου χάριν τοὺσ κατ’ αὐτῆσ ἤδη κεκινήκαμεν λόγουσ· εἰ δ’ ἐπισταμένουσ, ὡσ ἀληθῶσ οὐδὲν ἄλλο μοι δοκεῖσ συμβουλεύειν ἢ ἡμῶν αὐτῶν μετὰ τὸ καθάπαξ ἐφθάρθαι πεποιῆσθαι φροντίδα. ἀλλ’ οὔτε σύ γ’ αὐτὸσ, εὖ ἴσθι, ἄν σέ τισ ἀνέλῃ, ἔπειτ’ εἰσ Ἄρειον πάγον οἱο͂́σ τ’ ἂν εἰήσ τουτονὶ προκαλεῖσθαι· οὐ μᾶλλόν γε ἢ οἱ μηκέτ’ ὄντεσ τοὺσ ἔτ’ ὄντασ ἀδικίασ εἰσάγειν· ὥστ’ οὐχ ὁρῶ τίν’ ἔχει λόγον ὁ περὶ τοῦ μέλλοντοσ λόγοσ.

διὸ καὶ τὸ νῦν ἀπολέσομεν κἀκεῖνο οὐχ ἕξομεν. οὐδὲ γὰρ οἱο͂́ν τε, ὡσ αὐτὸσ λέγεισ, ἂν τὰ παρόντα τισ ἀναλώσῃ πρὸσ ἃ μὴ δεῖ, τῶν ἀπόντων εὐπορῆσαι πρὸσ ἃ δεῖ· ἀλλ’ ἑώσ ἂν σώζηται τὸ σκάφοσ, ἄν τε μεῖζον ἄν τε ἔλαττον ᾖ, τότε χρὴ καὶ ναύτην καὶ κυβερνήτην καὶ πάντ’ ἄνδρα ἐφεξῆσ πρόθυμον εἶναι, καὶ ὅπωσ μηδεὶσ μήθ’ ἑκὼν μήτ’ ἄκων ἀνατρέψει τοῦτο σκοπεῖσθαι, ἐπειδὰν δὲ ἡ θάλαττα ὑπέρσχῃ, μάταιοσ ἡ σπουδή· εἰκότωσ. φαρμάκων γοῦν καὶ ποτῶν καὶ σιτίων, πρὶν μὲν ἡμῖν πεπονηρεῦσθαι τὸ σῶμα, μετέχειν οἰόμεθα δεῖν εἰσ τὸ μηκέτ’ ἂν ἐνταῦθ’ ἐμπεσεῖν, ἂν δ’ ἄρα πρότερον ἡ νόσοσ ἐπίῃ, οἱ δὲ πῶσ οἰεί καὶ τύχην καὶ ἡμᾶσ αὐτοὺσ δυσχεραίνομεν; καίτοι ὅταν, ὦ Δημόσθενεσ, σωμάτων καὶ νεῶν καὶ τοιούτων δή τινων ὅπωσ ἀεὶ κάλλιστα ἔχῃ τοσοῦτον ποιώμεθα λόγον, ἦ πού γε πόλεωσ τοσαύτησ καὶ τηλικαύτησ καὶ οὕτω διὰ πάντων κρατίστησ, ὡσ καὶ θεοὺσ, ἵνα μηδὲν πλέον εἴπω, περὶ αὐτῆσ ταύτησ πρὸσ ἀλλήλουσ ἐρίσαι, οὐδ’ ἔστιν εἰπεῖν ὅσον ὀφείλομεν. ἔτι τοίνυν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, εἰ μὲν ἦν καὶ ἀτελείασ ἀντιποιεῖσθαι καὶ μηδὲν εἰσ τὸ λειτουργεῖν βεβλάφθαι τὴν πόλιν, μανία σαφὴσ ἂν ἦν ταῦτα κωλύειν αἱρεῖσθαι, ἃ μήτε τῷ κοινῷ λυμαίνεται καὶ τοῖσ μετασχοῦσιν ἔνεστι κέρδοσ. ὅτε δ’ ἀνάγκη διὰ τὰσ ἐν μέρει χάριτασ κοινὴν ἡμᾶσ ὑποστῆναι ζημίαν, πότερον βέλτιον καὶ λυσιτελέστερον πάντων ὁμοῦ ἢ λόγον ὀλίγων δή τινων σχεῖν; ἄνευ δὲ τούτων ἀτελειῶν μὲν ἐκποδὼν γενομένων οὐδ’ ἡτισοῦν ἔσται ταῖσ πόλεσι βλάβη, ἀλλὰ καὶ κέρδοσ οὔ τοι μικρὸν τὸ πλείουσ ἂν ἐντεῦθεν τὰσ λειτουργίασ γενέσθαι, ἐξ ὧν αἱ πόλεισ συνίστανται· εἰ δ’ αἱ λειτουργίαι τοῦτ’ αὐτὸ πείσονται, οἰχήσονται μὲν αἱ πόλεισ, οἰχήσεται δὲ καὶ τὰ τῶν πόλεων ἆθλα. οὐ γὰρ μόνον ἐξ ἀτελειῶν οὐδὲν αὐταῖσ ἔπειθ’ ὑπάρξει, ἀλλὰ καὶ τὸ τάχιστ’ ἐφθάρθαι μᾶλλον αὐταῖσ προσυπάρξει, εἴπερ ἐκ μὲν λειτουργιῶν ταῖσ πόλεσι σωτηρία, ἐν δὲ τῷ ταύτασ εὖ ἔχειν καὶ τὸ ταῦτ’ ἔχειν διδόναι προσέσται.

εἶτα τούτων οὕτωσ ἐχόντων καὶ τοσαύτησ ἑκατέρων οὔσησ διαφορᾶσ, ὡσ τὸ μὲν πλείστην ὄνησιν ἔχειν, τὸ δὲ πᾶν τοὐναντίον, ἔπειθ’ ἡμεῖσ Δημοσθένει πεισθέντεσ ἢ οὐκ οἶδ’ ὅτῳ καὶ φῶ, οὐχ ὃ πρὸσ ἡμῶν ἐστιν ἀτεχνῶσ, ἀλλ’ ὃ καθ’ ἡμῶν αἱρησόμεθα; καὶ ὃν ἐξ ἀρχῆσ ὑπὲρ τῆσ ἡμετέρασ αὐτῶν ἀσφαλείασ τε καὶ προνοίασ ἔδει νόμον τεθεῖσθαι, καὶ νῦν αὐτῷ τὰ πλείστου φασὶν ἄξια χρῆσθαι, τούτῳ χαίρειν εἰπόντεσ τὴν ἐπὶ καθαιρέσει τῆσ πολιτείασ ἀτέλειαν ὡσ πάνυ λυσιτελὲσ νομιοῦμεν; δι’ ἧσ οὐδ’ αὐτὴν ταύτην, ὡσ ἔφην, ἔτ’ ἔχειν τοῖσ βουλομένοισ ἐξέσται, ἀλλὰ πρὸσ σφίσιν αὐτοῖσ καὶ τήνδε προσαπολοῦσιν καὶ τίσιν οὐκ ἂν δόξαιμεν κακοδαιμονᾶν, εἰ τὸ συμφέρον ἡμῖν παντὸσ μᾶλλον εἰδότεσ, ἡμεῖσ δ’ ἐξεπίτηδεσ δρῶμεν ἃ παντὸσ ἡμᾶσ μᾶλλον ἐκτρίψει; ὅλωσ δὲ εἴ τισ ἔροιθ’ ὑμᾶσ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, πότερον τοῖσ μὲν ἔχουσι μείζονοσ καὶ περιφανεστέρασ καθέστηκε δόξησ, τῇ δὲ πόλει μηδ’ ὁτουοῦν δυσχεροῦσ, πότερον ἀτέλεια καὶ τὸ μὴ λειτουργεῖν ἔτ’ ἔχειν, ἢ τὸ τυγχάνειν εἰκόνων καὶ μεθ’ Ἁρμοδίου καὶ Ἀριστογείτονοσ τὸν ἀεὶ πρεσβεύεσθαι χρόνον, εὖ οἶδ’ ὅτι τοῦτ’ ἂν φήσαιτ’· εἰκότωσ. τί γὰρ δὴ βλάβοσ τῇ πόλει, ἐὰν οὐχ ὁ δεῖνα ἢ ὁ δεῖνα λέγω, ἀλλ’ ὁμοῦ πάντεσ Ἀθηναῖοι, ἢ, εἰ βούλει, πάντεσ ὡσ εἰπεῖν ἄνθρωποι εἰκόνων ἢ στεφάνων μετάσχωσι παρ’ αὐτῇ; μᾶλλον μὲν οὖν καὶ δύο τὰ πάντων κάλλιστ’ ἐντεῦθεν προσγίγνεται, οὐ μόνον ἔπαινόσ τε καὶ δόξα τοῖσ τε ταυτὶ τιμωμένοισ τῇ τε τιμώσῃ πόλει, ἀλλὰ καὶ θαυμαστή τισ ἐπὶ τὰ ἴσα παράκλησισ ἔσται. ὅτε τοίνυν καὶ ἄλλωσ ἔνι τῇ πόλει καὶ μεγαλοψυχίᾳ πρὸσ οὓσ ἔδει κεχρῆσθαι, καὶ μηδὲν αὐτὴν μηδενὶ τὸ παράπαν βεβλάφθαι τίσ ἀτελείασ ἀνάγκη καὶ τοῦ τοῖσ ἡμετέροισ αὐτῶν ἐντεῦθεν λυμαίνεσθαι; ὥστε καὶ ἃ Δημοσθένησ λαμπρῶσ ἄγαν ὑπὲρ ἀτελείασ προί̈σχεται, τῶν ἀτοπωτάτων εἶναι φάσκων καὶ τῆσ εἰσ ἅπαντ’ ἀνάξιον μεγαλοψυχίασ ἡμῶν, ἐὰν ἃ δεδώκαμεν ἀφελώμεθα, ταῦτ’ εἰσ κενὸν αὐτῷ καθειστήκει τοῦτον τὸν τρόπον.

οὐ γὰρ μόνον τοὺσ εὖ παθόντασ ἀφαιρησόμεθα τοῦθ’, ὡσ αὐτὸσ οἰέται, οὐδ’ ἧσ παρ’ ἡμῶν ἀπέλαυσαν δόξησ, ταύτησ ἐκπεσοῦνται διὰ τὸν νόμον, ἀλλὰ καὶ καλλίω καὶ περιφανεστέραν ταύτην νῦν κομιοῦνται, ἀντ’ ἀτελείασ θαυμαστῶν τινων ἐπιγραμμάτων καὶ εἰκόνων τυχόντεσ, καὶ κατὰ παντὸσ εἰσέπειθ’ ἑστήξοντεσ δημοσίᾳ τοῦ χρόνου· ὡσ καὶ τοῖσ ἐπιγιγνομένοισ σαφῶσ μανθάνειν ἐξεῖναι ὁπόσον τι τούτοισ ἡ πόλισ τῆσ εἰσ αὐτὴν ἕνεκ’ εὐνοίασ ἐχρῆτο· ὃ τίνοσ ἀτελείασ οὐ μεῖζον; εἴπερ ἡ μὲν οὐ διηνεκὴσ οὐδὲ διὰ πάντων ἥκουσα τῷ γιγνώσκεσθαι, τὸ δ’ ἀθάνατον ὡσ εἰπεῖν καὶ οὐδένα τῶν πάντων οἱο͂́ν τε λανθάνειν, οὐ μᾶλλόν γε ἢ τὴν πόλιν ὁντινοῦν ἔστι λανθάνειν. οὐκοῦν καὶ Ἐπικέρδησ καὶ Λεύκων καὶ ὅστισ ἕτεροσ, εἰ ὅτ’ αὐτοὺσ ἡ πόλισ ἐτίμα, δυοῖν αἱρ́εσισ ἦν, ἢ ἀτελείασ ἢ ἀνδριάντων μετέχειν, οὐκ ἄν μοι δοκοῦσι μηδ’ ὅσον περὶ ἀτελείασ ἀκοῦσαι δεδέχθαι, ἐξὸν πολλῷ τινι μείζονι τετιμῆσθαι καὶ ὃ τοὺσ μετασχόντασ παραπλησίουσ εἶναι δοκεῖν ποιεῖ τοῖσ θεοῖσ· τοὺσ τοίνυν τότ’ ἂν οὕτω διατεθέντασ καὶ ὅλῳ θυμῷ πρὸσ ταῦτ’ ἐσχηκότασ εὖ οἶδα καὶ νῦν μὴ μόνον τῆσ προσούσησ ἀτελείασ περὶ πλείονοσ ἂν πεποιῆσθαι τὴν ἐν ταῖσ εἰκόσιν ἐπιτιμίαν, καὶ αὐτοὺσ καὶ τούσ γ’ αὐτῶν παῖδασ, ἐάν γε μὴ περιῶσιν, ἀλλὰ καὶ τοσοῦτον ἡσθῆναι ὡσ καὶ πλείστην χάριν ὁμολογῆσαι δή που τῇ πόλει τοῦ τε ταυτὶ διανενοῆσθαι τοῦ τ’ ἐψηφίσθαι συμφέροντα μὲν ἑαυτῇ, συμφέροντα δὲ καὶ σφίσιν αὐτοῖσ. ἀλλ’ ὅταν, φησὶ, ταῦτα δῶμεν, οἱ τούτων παῖδεσ, ὅτι μὴ κἀνταῦθα κοινωνεῖν ἔθ’ ἕξουσι τοῖσ πατράσιν, ὥσπερ ἐν ἀτελείᾳ, ἅτε τὰ μέγιστ’ ἠδικημένοι, βοήσονται.

καὶ μὴν εἰ ἃ τοῖσ πατράσι δίδοται γέρα, τούτων ἔπειθ’ οἱ παῖδεσ ἀξιοῦσι μετέχειν διὰ τὴν φύσιν, τί μὴ καὶ τῶν ἀτυχημάτων αὐτοῖσ ἀξιοῦσι μετέχειν ἀπὸ τῆσ αὐτῆσ ταύτησ αἰτίασ; πρῶτον μὲν οὖν, ὦ οὗτοσ, οὐκ οἶμαί τιν’ αὐτῶν τὸ παράπαν δυσχερανεῖν διὰ τὸ καὶ τοῖσ υἱέσιν εὖ μάλα προσεῖναι τῶν γεγεννηκότων τὴν δόξαν, ἀλλ’ ὡσ εἰκὸσ αὐτοὺσ ἀγαπήσειν, εἰ μόνον τηλικούτων πατέρων προσαγορεύοιντο παῖδεσ· ὡσ γὰρ τὸ πατρὸσ ἢ μητρὸσ κακὰ συνειδέναι, κατὰ τοὺσ ποιητὰσ, καὶ τούσ γε θρασυσπλάγχνουσ δουλοῖ, οὕτωσ ἡ τούτων, εὔκλεια καὶ λαμπρότησ ζηλωτοὺσ, ἄγαν παρασκευάζει τοὺσ ἐξ αὐτῶν, ἔπειτ’ εἰ μὲν ἁπάντων ὧν ἀξιοῖ τοὺσ εὐεργέτασ ἡ πόλισ καὶ τοῖσ ἐκ τούτων ἀνάγκη μετεῖναι καὶ ταῦθ’ ὥσπερ τισ κλῆροσ εἰσ τοὺσ ἐκγόνουσ κάτεισιν, εἰκότα ἂν καὶ οὗτοι λέγειν δοκοῖεν τούτων στερόμενοι· εἰ δ’ ἐπὶ μόνησ μὲν ἀτελείασ τοῦτ’ ἦν, ἑτέρου δὲ οὐδενὸσ, αὕτη δὲ νῦν καθάπαξ ἀνῄρηται, οὔτ’ ἔχει λόγον τὰ τοιαῦτα ζητεῖν ἐθέλειν τῶν τε τῆσ ἀτελείασ κἀν τοῖσ ἄλλοισ μεμνῆσθαι. καὶ σύν γε ἔτι παραπλήσιον ἔσται ὥσπερ ἂν εἴ τισ ὀλυμπιονίκου πατρὸσ ὢν, ἔπειτ’ ἀξιοῖ διὰ τὴν φύσιν καὶ τοῦ κοτίνου μετέχειν· ἀλλ’ ἀκούσεται πάντωσ ὅ γε τοιοῦτοσ ὡσ οὐ γένουσ, ἀλλ’ ἄθλων ἐστὶ τὰ γέρα, καὶ ὁ τούτων ἐπιθυμῶν ἐκείνοισ ἐπαποδύσεται πρῶτον, κᾆθ’ οὕτω καὶ πρὸσ ταῦτα χωρήσει. εἰ τοίνυν τὰ μικρὰ καὶ οὐ τοσούτου δή τινοσ λόγου ‐ τί γὰρ δὴ πρὸσ ἀνδριάντα θαλλόσ; εἴπερ ὁ μὲν διαρκὲσ, θαλλὸσ δὲ κατ’ αὐτὸν δὴ μόνον τὸν τοῦ προσίεσθαι χρόνον ἔχει τὸ κέρδοσ· ‐ εἰ τοίνυν ἐξ ἄρα τοῦ πεφυκέναι ταῦτ’ οὐχ οἱο͂́ν τε λαβεῖν μὴ καὶ πόνων ἡγησαμένων, πῶσ οἱο͂́ν τε ἀκονιτὶ κεκαρπῶσθαι τὰ μείζω; οὐ γὰρ ἐν μὲν τοῖσ βελτίστοισ εἰσὶ παῖδεσ, ἐν δὲ τοῖσ πονηροτάτοισ οὐκέτι, ἀλλὰ καὶ πολὺ μᾶλλον ἐνταῦθα δεῖ τούτουσ τὸ πεφυκὸσ ἐνδεδεῖχθαι, εἰ μὴ μέλλοιεν ἔλαττον ἔχειν τῶν φίλων, οὓσ αἱ συμφοραὶ παριστᾶσιν·

εἰ δ’ οὐδ’ ἂν ἐν ὀνείροισ συνατυχεῖν αὐτοῖσ ἕλοιντο, οὔκουν γε ἑκόντεσ εἶναι, ὥσ γε ἐγὼ νομίζω, πῶσ ταῖσ τούτων εὐπραγίαισ δεῖν οἰόνται χρῆσθαι; πῶσ δ’ οὐ σφίσιν αὐτοῖσ περιπίπτουσιν, ὅταν ταῦτ’ ἀξιῶσιν, εἴπερ ἐπὶ μὲν τῶν φαυλοτάτων ἀρνοῦνται τὴν φύσιν, ἐπὶ δὲ τῶν εὖ ἐχόντων ἄνω καὶ κάτω ταυτησὶ λόγον ποιοῦνται; ὅλωσ δὲ εἰ μὲν ὀρθῶσ καὶ δικαίωσ ταύτην προί̈σχονται, δεῖ δή που ταύτησ διὰ πάντων ἔχεσθαι καὶ μὴ νῦν μὲν, νῦν δ’ οὔ· εἰ δὲ κέρδουσ ἕνεκα μόνου πρὸσ αὐτὴν καταφεύγουσιν, ἄλλωσ δὲ οὐδαμῶσ, λανθάνουσι σφᾶσ αὐτοὺσ ταύτησ οὐδὲν ἧττον ἀλλοτριοῦντεσ ἢ συνιστάντεσ· οὔκουν οὐδὲ προσέχειν τὸν νοῦν αὐτοῖσ δεῖ τὰ τοιαῦτα προκαλουμένοισ. ἔτι τοίνυν κἀκεῖθεν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, μάλιστ’ ἔχοιτ’ ἂν συνιδεῖν ὃ λέγω καὶ τὸ συμφέρον ἐξ ἀνάγκησ νομοθετεῖν, ὅτι πλὴν ἀτελείασ πάντα τἄλλα πρὸσ τοὺσ εὐεργέτασ ἔσθ’ ἡμῖν ποιητέα, ἂν τοὺσ ἡμετέρουσ προγόνουσ ὁποῖοί τινεσ περὶ ταῦτ’ ἦσαν ἐνθυμηθῶμεν, ὅτε καὶ τὰ τῆσ πόλεωσ ὡσ μάλιστα ἤνθει, καὶ τὸ πρὸσ ταύτην ἐπιδείκνυσθαι καὶ φιλοτιμεῖσθαι φιλοτιμότερόν πωσ καὶ μετὰ μείζονοσ ἀπήντα παρασκευῆσ. ἐκεῖνοι τοίνυν καὶ ἀγχινοίᾳ καὶ συνέσει καὶ τοῖσ ἄλλοισ ἀγαθοῖσ τῶν ἁπανταχῆ πάντων κρατοῦντεσ καὶ πᾶσαν πολιτικῆσ ἀρετῆσ ἐπιστήμην ἐν τῇ ψυχῇ φέροντεσ, μᾶλλον δ’ αὐτὸ τοῦτο ψυχὴ τῶν πραγμάτων καὶ δοκοῦντεσ καὶ ὄντεσ, οὐ μόνον ὅπωσ ἑαυτῆσ ἀξίωσ ἡ πόλισ εὖ πράττοι καὶ διαγίγνοιτο, ἀλλ’ ὅπωσ καὶ τῶν παρὰ τῆσ τύχησ εὐποιιῶν μειζόνων ἀεὶ διὰ πάντων πειρῷτο, τοῦτ’ ἔχοντεσ προὔργου, αὐτοί τε πάνθ’ ὑπὲρ αὐτῆσ καὶ ποιεῖν καὶ λέγειν ᾤοντο χρῆναι, μηδὲν τῶν ὅσα πρὸσ εὐδαιμονίαν τοῦ κοινοῦ φέρει μηδ’ ὁπωστιοῦν παριέντεσ, τούσ τε πρὸσ αὐτὴν ὁτιοῦν ἀγαθὸν διαπραξαμένουσ, καὶ πολίτασ λέγω καὶ ξένουσ, καὶ γενομένουσ τοῖσ πράγμασιν ἐν καιρῷ, ὁμοῦ μὲν ἀμειβόμενοι τῆσ σπουδῆσ, ὁμοῦ δὲ καὶ πρὸσ τὸ μέλλον καὶ αὐτοὺσ καὶ τοὺσ ἄλλουσ ἐπὶ τὰ ἴσα καὶ μείζω παρακαλοῦντεσ, μεγίσταισ ὅτι μάλιστα καὶ φιλοτιμοτάταισ ἐδωροῦντο τουτουσὶ ταῖσ τιμαῖσ, τοῦτο μὲν χαλκοῦσ ἐπ’ ἀγορᾶσ ἱστάντεσ, τοῦτο δὲ παρέδρουσ τοῖσ ἐν ἀκροπόλει θεοῖσ καθιστάντεσ, τοὺσ δὲ μεγάλων καὶ θαυμαστῶν καὶ τῶν αὐτῶν τοῖσ θεοῖσ ἀξιοῦντεσ τῶν προσρημάτων, ἔστι δ’ οἷσ καὶ χρήματα ὅτι πλεῖστα διδόντεσ· καὶ γὰρ πλέθρα τῆσ μὲν πεφυτευμένησ, τῆσ δὲ καὶ ψιλῆσ·

οἱ δὲ σίτησιν ἢ στεφάνουσ ᾑροῦντο καὶ ἄττα τοιάδε. ταῦτ’ ἦσαν αἱ τηνικαῦτα τῆσ πόλεωσ ἀμοιβαὶ πρὸσ τοὺσ ἑκάστοτ’ εἰσ αὐτὴν καλοὺσ κἀγαθούσ. οὕτωσ Ἐρεχθεὺσ ὁ τῆσ Ἀθηνᾶσ, οὕτωσ Ἁρμόδιοσ καὶ Ἀριστογείτων· Περικλέα δὲ τὸν Ξανθίππου τίσ οὐκ οἶδε τῶν πάντων Ὀλύμπιον προσρηθέντα κατὰ ταὐτὰ τῷ Διί; ἀτελείασ δὲ οὐδ’ εἱστισοῦν μὰ τοὺσ θεοὺσ λόγοσ τότ’ ἦν οὐδ’ ἐξέτασισ, οὐδ’ ἠξίουν ἐντεῦθεν δή που ποιεῖσθαι τὰσ δωρεὰσ, οὐχ ὅτι ταύτην ἠγνόουν, ἀλλ’ ὅτι σαφῶσ ᾔδεσαν ὡσ ἐν μὲν τῷ ταῦθ’ ἅπερ ἔφην διδόναι οὐδ’ ὁτιοῦν ἔσται βλάβοσ τῇ πόλει, ἐν δὲ τῷ τοὺσ δεῖνασ ἢ τοὺσ δεῖνασ εἰσ ἀτέλειαν ἄγειν οὐ μικρά τισ ζημία. ἡ γὰρ τῶν λειτουργιῶν κατὰ βραχὺ δήπουθεν σπάνισ καὶ τὸ ταῦθ’ ἅπερ ἔφην ἔχειν διδόναι προϊόντοσ ἀναιρήσει τοῦ χρόνου, πάντων ἀτελῶν καταστάντων. ἔπειτα κἀκεῖνο προσῄδεσαν καὶ σφόδρα γε πεφυκὸσ ἐν ἀτόποισ, εἰ ὧν ἐνεδείξαντό τινεσ ἀγαθῶν εἰσ τὴν πόλιν, τούτων ἕνεκ’ αὐτῇ παραίτιοι κατασταῖεν ζημίασ διὰ τὰσ ἀτελείασ, δέον, εἰ ταῦτ’ ἔπειτ’ ἔμελλον ἔσεσθαι, μηδὲ τὴν ἀρχὴν εἰσ εὐεργέτασ τελέσαι. πῶσ οὖν οὐκ ἄτοπον τοὺσ μὲν οὕτω διακειμένουσ τῶν πάλαι μηδεμιᾶσ μὲν ἡστινοσοῦν ὑπερβολῆσ ἐν ταῖσ ἀμοιβαῖσ ἀποσχέσθαι, ἀτελείασ δὲ μηδαμοῦ τὸ παράπαν μηδ’ ὁπωστιοῦν μνημονεῦσαι, ἡμᾶσ δὲ τοὺσ τἀκείνων μάλιστα πάντων καὶ στέργοντασ καὶ θαυμάζοντασ, καὶ νόμον τοῦ τί δεῖ ποιεῖν ταῦθ’ ἡγουμένουσ, ἔπειτα ταύτῃ κεχρῆσθαι καὶ τὰσ τιμὰσ ἐντεῦθεν ὁρίζειν, ὥσπερ ἐκείνων κατεγνωκότασ, ὅτι μὴ τοῦτο συνεῖδον, ἢ συνιδόντεσ ὑπὸ βασκανίασ ἀπεῖπον. καίτοι ὅταν μὲν τούτουσ ὡσ διὰ πάντων κρατίστουσ θαυμάζωμεν, καὶ μιμεῖσθαι διὰ πάντων ὀφείλομεν τούτουσ, ἵν’ ἃ τοῖσ λόγοισ κοσμοῦμεν βεβαιῶμεν τοῖσ ἔργοισ·

ὅταν δὲ ἁκείνοισ εἰκότωσ ὡσ μὴ καλῶσ ἔχοντ’ ἀπείρηται, ταῦθ’ ἡμεῖσ ὡσ ἔχοντα καλῶσ ἀσπαζώμεθα, θατέρῳ δυοῖν ἐνεχόμεθα, ἢ τῷ περὶ τὰσ κρίσεισ ἐσφάλθαι ἢ περὶ τὰσ μιμήσεισ ἐψεῦσθαι. ὅλωσ δὲ εἰ μὲν ἀτέλεια κάλλιστον καὶ λυσιτελέστατον καὶ πολιτικῇ μάλιστα πρέπον, οὐχ ἡμᾶσ ἔδει μόνουσ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ἀλλὰ καὶ πάντασ τοὺσ ἄλλουσ ταυτησὶ λόγον ποιεῖσθαι, ὡσ ἄν τινοσ κοινοφελοῦσ καὶ διὰ πάντων χωροῦντοσ. εἰ δ’ οὐδένεσ ἄχρι τοῦ δεῦρο πλὴν ἡμῶν ἐπὶ ταῦτα προήχθησαν ‐ μηδ’ ἔτ’ ἔπειτα προαχθεῖεν, ὦ δέσποινα Ἀθηνᾶ ‐ τί μόνοι τῶν πάντων ἡμεῖσ τὰ τοιαῦτα νοσοῦμεν, ἐκτὸσ εἰ μόνοι τῶν πάντων ἡμεῖσ μισεῖν ἡμᾶσ αὐτοὺσ ἀξιοῖμεν; οὐ δή που, φησὶν, οὐδὲ ταῦθ’ ἡμᾶσ ἐγκαλεῖσθαι χρεών. εἰ μὲν γὰρ, τῶν αὐτῶν ἐθῶν τε καὶ νόμων ἅπασιν ὄντων, ἔπειθ’ ἡμεῖσ μόνοι τῶν πάντων ἀτελείασ εἰχόμεθα, πονηροί τινεσ ἂν ἦμεν εἰκότωσ, οἷσ οὐκ ἐξῆν ἐγχειροῦντεσ καὶ παρὰ τὸν κοινὸν πολιτευόμενοι νόμον. εἰ δὲ πολλή τισ ἐνταῦθα διαφορὰ, καὶ τοὺσ μὲν τούτοισ, τοὺσ δ’ ἐκείνοισ ἴσμεν χρωμένουσ, καὶ πάντασ ἁπλῶσ οἷσ ἐκ πολλοῦ δοκιμάσειαν, τί δεινὸν εἰ παρ’ οὐδέσι τῶν ἄλλων ἀτελείασ νομιζομένησ, μόνοισ ἡμῖν ταύτησ ἔνεστι λόγοσ; οὐδὲ γοῦν Λακεδαιμονίοισ οὐδὲ Θηβαίοισ οὐδ’ οἷστισιν ἄλλοισ ἐγκαλεῖν ἔχομεν διὰ ταῦτα, ἀλλὰ τῷ τῶν πραγμάτων ἐξ ἀρχῆσ ἐσχηκότι διδόναι. ὡσ μὲν οὖν, ὦ Δημόσθενεσ, ἕκαστοι πρὸσ ἀλλήλουσ ταύτῃ διίστανται ὁμολογῶ καὶ αὐτὸσ, ἐπεὶ μηδὲ νομοθέτασ κέκτηνται τοὺσ αὐτοὺσ, ἀλλ’ οἱ μὲν τοὺσ, οἱ δὲ τοὺσ, ὅπωσ ἡ τύχη καὶ ὁ συμπίπτων χρόνοσ ἑκάστοισ παρεσκευάκει.

ἐπεὶ καὶ τὸ συκοφαντεῖν καὶ δωροδοκεῖν καὶ ἀσελγαίνειν καὶ λάθρα τοῖσ πολεμίοισ κεχρῆσθαι καὶ φάρμακα καθ’ ὁτουοῦν συντιθέναι καὶ νὴ Δία γε λῃσταὶ καὶ τοιχωρύχοι καὶ τοῦ πονηροῦ κόμματοσ ὁστισοῦν τότε μᾶλλον μισοῦνται καὶ δίκην ὑπέχουσι μείζω, ὅταν οἷσ δρῶσιν, ἐγκαλύπτεσθαι δέον καὶ τρέμειν, οἱ δ’ ἐπὶ τούτοισ τοσοῦτον φρονῶσιν ὡσ καὶ σεμνύνειν ταῦτ’ ἐθέλειν πρὸσ πάντασ, διττὰ δή που νοσοῦντεσ, κακίαν καὶ θράσοσ, καὶ μηδ’ ἑκάτερον συνιέντεσ, ἀλλὰ καὶ δίκην τίνοντεσ ταύτην τὸ δημοσίᾳ σφᾶσ αὐτοὺσ ἐξελέγχειν. σοῦ δ’ ἂν ἡδέωσ πυθοίμην, εἰ ἐν οἷσ οὗτοι διίστανται, πότερα τῶν λυσιτελούντων ταῦτ’ ἐστὶν ἢ τῶν ἰδίᾳ καὶ κοινῇ λυμαινομένων τοῖσ πράγμασιν. εἰ μὲν γὰρ τῶν λυμαινομένων ἐρεῖσ, πρῶτον μὲν ἐπιεικῶσ ἄτοπον καὶ δεινὸν διὰ τούτων ἡμᾶσ ἐπὶ τὰ ἴσα πείθειν ἐπιχειρεῖν καὶ κακῷ τὸ κακὸν, ὡσ λόγοσ, ἰᾶσθαι, ἀλλὰ μὴ διὰ τῶν βελτίστων ἐντεῦθεν ὡσ μάλιστ’ ἀπάγειν καὶ τούτοισ ὡσ οἱο͂́ν τε προσάγειν. ἔπειτα μετὰ τῆσ ἀτελείασ καὶ ταῦτ’ ἐξαίρειν ὥσπερ τινὰσ Κῆρασ προσῆκε τοῦ βίου καὶ παραπέμπειν εἰκότωσ εἰσ τὸ τῶν ποιητῶν ὄροσ καὶ κῦμα· μὴ γὰρ οὖν εἰή μηδὲν τὸ παράπαν, ὃ δημοσίαν ἴσχει τὴν βλάβην. εἰ δὲ ταῦτα μὲν κοινοῦ τινοσ κέρδουσ ἕνεχ’ εὑρέθη καὶ τοῦ τὰ γιγνόμενα δύνασθαι συντελεῖν, ἀτελείασ δὲ οὐδὲν μᾶλλον ταῖσ λειτουργίαισ ἐχθρὸν ‐ ὅταν δὲ ταύτασ λέγω, τὴν πόλιν λέγω, δι’ ὧν ταύτῃ τὸ σώζεσθαι ‐ τί περιττὰ συλλογίζει καὶ σοφιστὴσ ὧν οὐκ ἔξεστι γίγνει, τὴν μὲν πρὸσ ἃ μὴ χρὴ παραβάλλων, ἡμᾶσ δ’ ἐντεῦθεν ὡσ ἀγαθοῦ τινοσ ταύτησ ἀντέχεσθαι πείθων; τὸ δ’ ἐστὶν ἀτεχνῶσ ἐπίβουλον καὶ πειρωμένου τὴν πόλιν ἐσχάτοισ περιβάλλειν κακοῖσ. ὥσπερ γὰρ τὸ τοῖσ ἀδικοῦσιν ἐπεξιέναι καὶ πολεμεῖν διὰ πάντων αἱρεῖσθαι οὐδ’ ἂν εἷσ φαίη μὰ τοὺσ θεοὺσ μὴ οὐχὶ τιμῶντοσ τοῦτ’ εἶναι τοὺσ νόμουσ, οὕτωσ ἐάν τισ τοῖσ λυμαινομένοισ τῇ πόλει μετὰ πολλοῦ τοῦ περιόντοσ συνηγορῇ, τεκμήριον ἐναργὲσ παρέχεται γνώμησ οὐχ ὑγιοῦσ καὶ τὰ δεινότατα καθ’ ἡμῶν τεχνωμένησ. καίτοι ὅταν διὰ τὴν ἐξ αὐτῶν βλάβην ἐκτρεπώμεθα σφᾶσ, τίνοσ ἂν εἰκότωσ ἄξιοσ εἰή ὁ δι’ ὧν τούτοισ συνηγορεῖ αὐτόσ τε τοιοῦτοσ ὢν καὶ τούσ γ’ ἄλλουσ ἐπὶ τὰ ἴσα παροτρύνων; καὶ μὴν οἷσ ἡμᾶσ κἀκείνωσ φενακίζειν ἐπιχειρῶν οἰεί λανθάνειν, τούτοισ οὐδὲν ἧττον ἁλίσκει πονηρευόμενοσ καὶ κατ’ αὐτὸσ σαυτοῦ μᾶλλον ἢ ἡμῶν αὐτῶν.

οὐ γὰρ ὡσ ἔννομόν τι καὶ τῆσ ἐκεῖθεν ἐξημμένον ἀνάγκησ ἔχων ἀτέλειαν δεῖξαι, οὐδὲ τοὺσ ταύτησ πέρι διαγορεύοντασ νόμουσ εἰσ μέσον θεῖναι κἀντεῦθεν, ὡσ νομίζεισ, ἐξελέγξαι Λεπτίνην, σὺ δὲ καὶ οὕτωσ σφόδρ’ ἑτέρωσ ποικίλλεισ καὶ περιάγεισ τὸν λόγον ὡσ καὶ πείθειν ἔχειν ἐκ τοῦ παραχρῆμα δοκεῖν καὶ τοὺσ μὴ πάνυ τοι προσεσχηκότασ ἑτοίμωσ χειροῦσθαι. εἰ γὰρ οἱ μὲν νόμοι κελεύουσι, φῂσ, διαρρήδην βεβαίασ εἰσ τέλοσ εἶναι τοῖσ εἰληφόσι τὰσ δωρεὰσ καὶ μηδὲ καθ’ ὅντινα δήποτε τρόπον ταυτασὶ κεκινῆσθαι, ὁ δὲ ἃσ δεδώρηταί τισιν ἀτελείασ ἡ πόλισ ἐν παντὶ τῷ παρασχόντι, ταύτασ δι’ ὧν νομοθετεῖ νῦν ἀκύρουσ καθάπαξ ποιεῖ καὶ νῦν καὶ εἰσαῦθισ, πῶσ οὕτω παραβαίνων τοὺσ νόμουσ καὶ κατὰ τοῦτο δίκαιοσ ὢν τὴν τῶν παρανομούντων καὶ αὐτὸσ ὑποσχεῖν δίκην, ἔπειθ’ οἱο͂σ ἔσται περὶ ὧν συμβουλεύει παρ’ ἡμῶν πεπιστεῦσθαι; οὐ ταῦτα λέγεισ ἄνω καὶ κάτω στρέφων καὶ συνεχῶσ ἐρωτῶν εἰ μὴ δίκαιον τοὺσ εὖ πεπονθότασ διὰ τέλουσ εὖ πάσχοντασ εἶναι καὶ μετέχειν εἰσ ἅπαν τοῦ γέρωσ; ἔχε δὴ καὶ σκοπόν. ἐπέταξεν ὁ τοὺσ νόμουσ τιθεὶσ μὴ χρῆναι τὰσ δωρεὰσ ἀφαιρεῖσθαι· ἀτελείασ δὲ οὐδ’ ὁντινοῦν τὸ παράπαν ποιεῖται λόγον, ἀλλ’ ἁπλῶσ οὑτωσὶ δωρεῶν, πλὴν εἰ λάθρα αὐτὸσ λέγοντοσ ἤκουσασ. τί οὖν ἃ μὴ ’κεῖνοσ ἐμνήσθη, ταῦτ’ αὐτὸσ κακῶσ ὑφαρπάζεισ, καὶ τὰ μὴ δοκοῦντα τοῖσ νόμοισ ὡσ νόμοισ δοκοῦντα λέγεισ, ὁμοῦ μὲν τούτουσ ἐντεῦθεν συκοφαντῶν, ὁμοῦ δὲ καὶ ἡμᾶσ ἐλέγχων μηδὲν ἕνεκα νόμων ἐπισταμένουσ;

εἰ δὲ τοῦτο λέγεισ, ὡσ ἐν τῷ δωρεὰσ εἰρηκέναι συμπεριειλήφει καὶ ταύτην· δῶρον γὰρ δή που καὶ τοῦτο· ἐκεῖνο πάντωσ ἐροῦμεν, ὡσ οὐχ ὃ τοὺσ μὲν εἰληφότασ ἰδίᾳ σεμνύνει, τῷ δὲ παρασχόντι κοινῇ λυμαίνεται δήμῳ, τοῦθ’ ὡσ ἀληθῶσ δωρεὰ, ἀλλ’ ὃ καὶ τούτοισ κἀκείνοισ πρὸσ κέρδουσ ἐστίν· ὡσ ἐκεῖνό γε δωρεὰ μὲν τοῖσ λαβοῦσι, πρὸσ δὲ τὴν πόλιν ζημία. ταύτην δῆτα καὶ πάντεσ οἱ νόμοι φασὶ δωρεὰν, καὶ ὅπωσ μηδεὶσ ἐκπεσεῖται ταύτησ ἐφρόντισαν, ἅτε κοινοὶ παιδευταὶ καὶ κηδεμόνεσ τῶν ἡμῖν προσηκόντων· ἀτέλεια δὲ εἰ μὲν τῇ πόλει ξυμφέρει, δωρεὰ προσειρήσθω καὶ τῶν ἐχόντων ἀναφαίρετοσ ἔστω· εἰ δὲ λυμαίνεται καὶ διαφθείρει καὶ πάντα ποιεῖ, τί παραλογισμοῖσ τισι κεχρημένοσ ὥσπερ παρέγγραπτόν τινα καὶ ὑποβολιμαίαν φιλονεικεῖσ ταύτην εἰσποιῆσαι τοῖσ νόμοισ; ὁρᾷσ ὅπωσ διὰ σαυτοῦ τὸ ξίφοσ ἐπὶ τοὺσ ἄλλουσ ὠθεῖσ καὶ παίειν ἑτέρουσ δοκῶν αὐτὸσ ὑφίστασαι τὰσ πληγὰσ, ὑπὸ τοῦ θρασυτάτου τῆσ γνώμησ καὶ τοῦ φιλονεικεῖν ἔχειν ἀσχέτωσ μὴ ὅ τι τοῖσ σοῖσ λόγοισ παρὰ τῶν ἄλλων ἀπαντήσεται ξυνιείσ; ὁποῖον δὴ κἀκεῖνο, καὶ ταῦτά φασι γυμνασίου. οὐ γὰρ ἀνέχεται Δημοσθένησ, ὡσ ἐοίκεν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ἑνί γέ τῳ καὶ δυοῖν δόξαι κακὸσ, ἀλλ’ ἐκ περιουσίασ τοῦτο ὢν ἐληλέγχθαι. πρὸσ γὰρ αὖ τοῖσ ἄλλοισ οἷσ κατὰ Λεπτίνου χρησάμενοσ ἔγνω πᾶσαν μὲν αἰτίαν ἐπενεγκὼν, ἐκ δ’ ἄρα πασῶν ταῖσ ἀληθείαισ ἀποκρουσθεὶσ, ὁ δὲ καὶ παρανόμων ἀξιοῖ τοῦτον γεγράφθαι, ἐφ’ ᾧ καὶ αὐτὸσ νῦν μᾶλλον ἢ πρόσθεν τἀληθοῦσ καταψευδόμενοσ ἔσται. τί γάρ φησι; "χρὴ τοίνυν Λεπτίνην μὴ πρότερον τιθέναι τὸν ἑαυτοῦ νόμον πρὶν τὸν παλαιὸν τοῦτον ἔλυσε γραψάμενοσ· "νῦν δὲ μαρτυρίαν καθ’ ἑαυτοῦ καταλείπων ὅτι παρανομεῖ τουτονὶ τὸν νόμον ὅμωσ ἐνομοθέτει, καὶ ταῦτα ἑτέρου κελεύοντοσ νόμου καὶ κατ’ αὐτὸ τοῦτο ἔνοχον εἶναι τῇ γραφῇ, ἐὰν ἐναντίοσ ᾖ τοῖσ πρότερον κειμένοισ νόμοισ. χρὴ μὲν οὖν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ μάλιστα χρὴ τὰ τοιαῦθ’ οὕτωσ περαίνειν καὶ τοῦτον τὸν τρόπον αἱρεῖσθαι νομοθετεῖν, καὶ τὸν μὴ ταύτῃ γε παρεσκευασμένον, ἀλλ’ ὁμόσε χωροῦντα πρῶτοσ ἔγωγ’ αὐτὸσ ἕλοιμ’ ἂν παρανόμων, ὅτι μὴ συνίδοι τὸ δέον.

ἀλλ’ οὐ Λεπτίνησ τοιοῦτοσ. πόθεν; πολλοῦ γε καὶ δεῖ· εἰ μὲν γὰρ ἀτέλειαν ὁ νόμοσ ἐκέλευεν εἶναι, ὁ δ’ οὐ προσεῖχεν, ἀλλὰ καὶ πρὶν ἢ λελυκέναι τὸν νόμον καὶ δεῖξαι μὴ καλῶσ εἰρηκότα τἀναντία νομοθετεῖν αὐτὸσ ᾤετο χρῆναι, μαρτυρίαν καθ’ ἑαυτοῦ καταλείπει ὅτι παρανομεῖ. νῦν δὲ οὔτε νόμοσ ἦν ὁ κελεύων οὔθ’ οὗτοσ δή που παρανομεῖ τοιαῦτα νομοθετῶν· οὐ μᾶλλόν γε ἢ Σόλων ὁ παλαιόσ· ἀλλ’ εἰ χρὴ τἀληθὲσ εἰπεῖν, ὁ τἀναντία τοῖσ φανεροῖσ φρονῶν καὶ τὸ μὲν κοινῇ σῶζον τὴν πόλιν οὐ μὰ Δία σκοπῶν, ὃ δὲ πρὸσ ὀλέθρου ταυτηὶ καθειστήκει, πᾶσαν εἰσφέρων ὑπὲρ τούτου σπουδὴν, καὶ τῷ τοῖσ λόγοισ ᾗ βούλεται δύνασθαι χρῆσθαι νῦν μὲν πρὸσ τὸ δοκοῦν ἑαυτῷ μεμνημένοσ τῶν νόμων, νῦν δὲ τοὺσ οὐκ ὄντασ νόμουσ εἰσ νόμουσ τιθείσ· ὁποῖοσ αὐτὸσ εἶ. ὥσθ’ ὅταν ταῦτ’, ὦ Δημόσθενεσ, λέγῃσ, σαυτοῦ κατηγορεῖσ, οὐ Λεπτίνου, εἴ γε ὁ μὲν οὐ νόμου δή τινοσ περὶ ἀτελείασ κειμένου, ἀλλ’ ἔθουσ χθὲσ καὶ πρώην, ὦ Ζεῦ, εἰσκεκωμακότοσ τῇ πόλει τὸν ὑπὲρ τῆσ πολιτείασ τοῦτον εἰσήνεγκε νόμον, ὃν κάλλιστον καὶ δικαιότατον πάντεσ ἂν φαῖεν· σὺ δ’ αὐτὸν ἐλέγχειν ἐπιχειρῶν οὐ νόμῳ τοῦτο ποιεῖσ, ἀλλὰ κενοῖσ τισι λόγοισ καὶ μύθοισ παράγων, νόμων μὲν καὶ ἀληθείασ καθάπαξ ἀποστατοῦσι, ψεύδουσ δὲ καὶ παρανομίασ μεστοῖσ, κἂν χρησμῶν οὐδὲν ἧττον τούτοισ αὐτὸσ ἰσχυρίζῃ. καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ταύτη μάλιστα καταψεύδει Λεπτίνου, ὡσ ἐν τῷ δυσμεναίνειν ἰδία τισὶν οὐ τῷ τῆσ πόλεωσ προνοεῖσθαι, τεθεικότοσ τὸν νόμον·

ἐπεὶ ὅτι γε τοῦτ’ ἐστὶ καὶ οὐχ ὧν αὐτὸσ ἕνεκα φάσκεισ ἐπὶ ταῦτα προήχθη δῆλον ἐντεῦθεν· πρῶτον μὲν ὅτι πᾶσ ὁτῳοῦν χαλεπαίνων κατ’ αὐτοῦ μόνου χρῆται τοῖσ λόγοισ, καὶ τοῦτ’ ἀντὶ πάντων ἐσπούδακεν, ὅπωσ βέλτιστον μὲν ἑαυτὸν διὰ πάντων, ἐκεῖνον δὲ παμμίαρον καὶ κάκιστον ἀνθρώπων ἀποφανεῖ, ἐλέγχων, ἐγκαλῶν, διαβάλλων, πᾶσιν οἷσ ἔξεστι κατατρέχων, οὐ μέντοι μὰ Δία νομοθετῶν. οὐ γὰρ οἱο͂́ν τε ταῦθ’ ὁμοῦ συνελθεῖν, νόμον καὶ τὸ γεγράφθαι· τὸ μὲν γὰρ ἔλεγχόσ ἐστι καὶ διαβολὴ πονηρίασ καὶ τοῦ κακόν τινα εἶναι, ὁ δὲ κοινή τισ πρὸσ μὲν τὰ βέλτιστα προτροπὴ, τῶν δὲ χειρίστων ἀπαγωγὴ, ὡσ τὰ μὲν φεύγειν, τὰ δ’ αἱρεῖσθαι. πῶσ οὖν ἤμελλε δή που Λεπτίνησ ἀφεὶσ οἷσ ἐγκαλεῖν εἶχεν ἐπεξιέναι, τούτοισ ὅπωσ ἔσονται βέλτιστοι παραινεῖν, καὶ οὓσ κακῶσ πεπονθότασ ἥδιστ’ ἂν εἶδε, τούτων ὡσ ἑταιροτάτων τε καὶ φιλτάτων ἀντιποιεῖσθαι; οὐκ ἔστι ταῦτα, οὐκ ἔστιν. εἰ δ’ ὁ μὲν ὅπωσ μηδεὶσ ἀτελὴσ εἰή τῶν πάντων θέμενοσ νόμον αἰτιώτατοσ ἄλγουσ τοῖσ ἀτελείασ κεκτημένοισ κατέστη, σὺ δ’ ἐντεῦθεν ῥᾷστα συλλογίζει τὸ μῖσοσ, ὡρ́α σοι καὶ περὶ πάντων ὡσ εἰπεῖν τῶν νομοθετῶν ταῦτ’ ἐψηφίσθαι, καὶ δίκην ἀπεχθείασ καὶ τούτοισ λαχεῖν, ὅτι σωφροσύνησ πέρι καὶ δικαιοσύνησ καὶ τῶν ἄλλων διεξιόντεσ οὐ πᾶσιν ἁπλῶσ εἰσι δή που κεχαρισμένοι, ἀλλὰ τοῖσ εὖ ἥκουσι τρόπων· ὡσ τούσ γε πονηροτάτουσ καὶ τἀναντία τοῖσ νενομισμένοισ φρονοῦντασ οὐδ’ ἔστιν εἰπεῖν ὅπωσ ἀηδῶσ ἔχουσι τούτοισ. ἔπειτα εἴ σέ τισ, ὦ Δημόσθενεσ, ἔροιτο, τίνεσ ποθ’ οὗτοι, οὓσ δυσχεραίνων Λεπτίνησ τὸν νόμον ἔγραψεν, οὐκ ἄν μοι δοκεῖσ ἔχειν εἰπεῖν. ἀλλ’ ὅτι μὲν εἰσὶ τινὲσ ἁπλῶσ οὕτωσ εἰρήκεισ, τίνεσ δὲ οὗτοι λέγειν οὐκέτ’ ἀξιοῖσ· οὐ τῷ μὴ βούλεσθαι Λεπτίνην ἐκ περιουσίασ ἐλέγχειν, ἀλλὰ τῷ μηδέν τι περὶ αὐτῶν σαφὲσ ἔχων εἰπεῖν, ἔπειτ’ ἐκ περιουσίασ αὐτὸσ ἐληλέγχθαι βούλεσθαι.

οὐ γὰρ ἂν, εἰ εἶχεσ ὀνομαστὶ τούτων μεμνῆσθαι, σιγᾶν ἠνέσχου, οὐδ’ ἂν παρόντων ἐφείσω, ὁ καὶ μὴ παρόντων ὡσ ἂν παρόντων εἰσ τοὺσ περὶ τούτων λόγουσ ἐμπίπτων· οὐ μόνον ὅτι πάντων μάλιστα τὰ τοιαῦτ’ αὐτὸσ ἑτοιμότατοσ εἶ, ἀλλ’ ὅτι σοι καὶ τοῦτο πρὸσ τὸν ἀγῶνα τὸν σὸν συνήρατ’ ἂν οὐ μικρῶσ. νῦν δ’ οἷσ ἀνωνύμωσ προήνεγκασ οὐ μόνον ἀπειθοῦντασ ἅπαντασ ἔχεισ, ἀλλὰ καὶ δόξαν παρέχεισ μηδ’ ὅλωσ τούτουσ αὐτοὺσ εἶναι, ἀλλ’ ὑπὸ σοῦ συντεθεῖσθαι. οὕτω διὰ μὲν τοῦ μεμνῆσθαι μόνον προστρίψασθαι δόξαν οὐ καλὴν ἐθέλων Λεπτίνῃ, διὰ δ’ αὖ τοῦ μὴ πρὸσ ὄνομα φάσκειν αὐτὸσ τὸν ἔλεγχον φεύγων, ἔλαθεσ, ὦ Δημόσθενεσ, καὶ σαυτὸν ὡσ οὐκ ἀληθῆ λέγεισ ἐλέγξασ καὶ Λεπτίνην ὡσ ἀληθῶσ, ἀλλ’ οὐχ ἡττώμενοσ πάθουσ εἰσῆχε τὸν νόμον. καὶ τὴν μὲν ἐκ Μιλήτου φασὶ Διοτίμαν, ἐπεὶ δέκα ἔτη ἀναβαλέσθαι τῇ πόλει δυνηθεῖσα τῆσ νόσου οὐχ οἱά θ’ ὑπῆρξε καὶ τὸ πᾶν ἐξειργάσθαι, οὐδὲ τοῦτ’ εἰργάσθαι νομίσαι, οὐδὲ γενέσθαι τοῖσ πράγμασιν ἐν καιρῷ, ὥστε διχόθεν αὐτὴν βεβοῆσθαι, ἔκ τε ὧν ἠδυνήθη τοσοῦτον ἔκ τε ὧν ὅπωσ οὐ τὸ πᾶν ἠδυνήθη, ἡ δ’ ὥσπερ μηδὲν ἐπιδεδειγμένη οὕτω δυσχεραίνουσα ἦν· σὺ δὲ τοσοῦτον χρόνον νοσοῦσαν ἐξ ἀτελείασ τὴν ἐνεγκαμένην ὁρῶν οὔτ’ αὐτὸσ ᾤου δεῖν ταύτησ ἀπαλλάξαι τῆσ νόσου καὶ ταῖσ τῶν λόγων ἐπῳδαῖσ ὡσ εἰκὸσ ὑπὲρ ταύτησ κεχρῆσθαι, ῥᾴδιον ὂν παντὸσ μᾶλλον, τόν τε καλὸν κἀγαθὸν τουτονὶ Λεπτίνην κάλλιστα πάντων καὶ τῇ τῶν θεῶν τοῦτ’ εἰργασμένον προνοίᾳ ἥδιστα ἂν, εἴπερ ἦν, εἰσ τοὺσ Σικελικοὺσ ὤσασ κρατῆρασ, πανταχόθεν ἐπιχειρῶν τοῦτον ἐλαύνειν καὶ πᾶσιν οἷσ ἔξεστι διαβάλλων, ὅπωσ τὸν μὲν, ὦ θεοὶ καὶ νόμοι, δοῦναι δίκην παρασκευάσῃσ, ὡσ δι’ ὧν εἰσηγεῖται τοῖσ πράγμασι δυσμενῆ· ἀτέλειαν δ’ ὥσπερ τινὰ φυγάδα καὶ ὑπερόριον καταγαγεῖν αὖθισ τῇ πόλει, προπίνων ἐντεῦθεν Κτησίππῳ τὸ ταύτησ συμφέρον.

ἀλλὰ γὰρ τὸ προσγράψαι, φησὶ, μηδὲ τὸ λοιπὸν ἐξεῖναι δοῦναι, ἢ θανάτου τὸν τἀναντία γεγραφότα τιμᾶσθαι, οὐ μόνον τυράννου δίκην τὸ ταῦτ’ ἔχειν συνήθωσ ἐν τῷ τοῦ καιροῦ φιλοτιμεῖσθαι καλοῦντι, ἀλλὰ καὶ τὸ κατ’ ἐξουσίαν ἀνῃρήκει τῇ πόλει. εἰ μὲν οὖν καθάπαξ ἡμᾶσ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, Λεπτίνησ μεγαλοψυχίασ ἀπείργει, ὡσ μήτε τοὺσ εὐεργέτασ ἀντευποιεῖν οἱούσ τ’ εἶναι μήθ’ ὅλωσ τοὺσ εὖ πάσχειν ἀξίουσ τοῖσ γιγνομένοισ δωρεῖσθαι, ἀγνωμοσύνησ ἂν εἰκότωσ φέροιτο μέμψιν καὶ τοῦ μηδέν τι τῶν δεόντων συμβεβουλευκέναι δύνασθαι, καὶ δεῖ τοῦδε τῷ νόμῳ νόμων ἐξούλησ λαχεῖν. εἰ δὲ πλὴν ἀτελείασ πάντων εἶναι λέγει κυρίουσ, καὶ σίτησιν ἐν πρυτανείῳ καὶ συνοικίασ καὶ ἀρχὰσ καὶ γῆσ πλέθρα καὶ πάντα τὰ τοιαῦθ’ οἷσ ἔξεστι νέμειν, ποῦ ταῦτ’ ἐστὶν ἐγκαλεῖσθαι δίκαιοσ; ὥσπερ ἂν εἰ καὶ ἰατρὸν ἠξίουσ κακίζειν, ὡσ ἀσιτίαν παντελῆ τοῖσ κάμνουσιν ἐπιτάττει, παρὰ τὸ μὴ συγχωρεῖν τοῖσ βλάπτουσι χρῆσθαι· ἢ καὶ γεωργὸσ ἐδόκει σοι φαῦλοσ καὶ ταῖσ ἀρούραισ παντάπασι πολεμῶν ὁ τῶν λυμαινομένων ἐκκαθαίρων τὴν βλάστην. ἐγὼ δὲ καὶ τοῦτο λέγω, ὡσ εἰ μὲν παρανόμων, ὦ Δημόσθενεσ, γράφει τὸν νόμον, τί περὶ τοῦ μέλλοντοσ δυσχεραίνεισ; αὐτὸ γὰρ τοῦτο τὸ παρανομοῦντ’ αὐτὸν εἶναι τὸ μηδὲ τὸ παράπαν εἶναι τοῦτόν ἐστι· μάταιον οὖν περὶ τοῦ μὴ νῦν ὄντοσ ὡσ ἔτ’ ἐσομένου φροντίζειν· εἰ δ’ εὖ ἔχειν τοῦτον ὁμολογεῖσ, καὶ τὸ μηκέτ’ ἂν ἐξεῖναι λελύσθαι τοῦτον οὐδὲν ἧττον προσωμολόγηκασ· οὐ γὰρ δὴ νῦν μὲν φήσεισ τοῦτον λυσιτελεῖν, ὕστερον δὲ οὐκέτι, ἀλλὰ τὸν αὐτὸν διὰ τέλουσ εἶναι προσῆκεν, εἴ γε μέλλει ταῖσ ἀληθείαισ τὸ πρόσρημα σώζειν. ἐκεῖνο δ’ ἴσωσ ἐρεῖσ, ὡσ εἰ τῷ νόμῳ τὸ δίκαιον πρόσεστι, καὶ σύνοιδε Λεπτίνησ βεβαίωσ καὶ ἀσφαλῶσ ἔχοντι, τοῦ χάριν καὶ τῆσ εἰσέπειτ’ ἀσφαλείασ προσδεῖν τούτῳ νομίζει;

οὔτ’ ἐκείνουσ ἐχρῆν, διὰ τὸ μηδὲ τηνικαῦτα τοὺσ ἀντιλέγοντασ ἴσχειν, πρόνοιαν τοῦ μέλλοντοσ ἡντινοῦν πεποιῆσθαι· οὐδεὶσ γὰρ τῶν νομοθετῶν περὶ ὧν ἔθεσαν νόμων ταύτην ἔσχον τὴν γνώμην, οὐδ’ ἐγγὺσ, ἀλλ’ ἀποχρῆν ᾤονθ’ αὑτοῖσ, εἰ μετὰ τοῦ δικαίου πᾶσι προσφέροιντο. νῦν δ’ οἷσ αὐτὸσ μόνοσ τὰ τοιαῦτα διανοεῖ ἐοίκασ οὐκ ἀγαθὴν περὶ τοῦ νόμου δόξαν κεκτῆσθαι. ὡσ μὲν οὖν ὁ νόμοσ κάλλιστα καὶ δικαιότατα καὶ ἀσφαλέστατα πάντων ἔχων κοινοφελέσ ἐστιν ἀγαθὸν, οὐ μόνον, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ἐξ ὧν ἔφην γέγονε δῆλον, ἀλλὰ καὶ οἷσ ἐδείξαθ’ ὑμεῖσ, τῷ τοιοῦτον εὐθὺσ ὁρμῇ τινι θεοφορήτῳ καὶ ὅλῳ καὶ παντὶ δεδέχθαι θυμῷ, ὡσ καὶ τῆσ συνήθουσ χειροτονίασ καὶ ψήφου κοινῆσ αὐτὸν ἀξιῶσαι. ὅτι δὲ οὐκ ἄπο λόγου καὶ τὸ τοῖσ μὲν ἄλλοισ ἅπασι νόμοισ μηδὲν μηδ’ ὁτιοῦν προσγεγράφθαι, αὐτῷ δὲ μόνῳ τοῦτ’ ἐκ περιουσίασ ὑπάρξαι, οὐχ ὅπωσ εἴσεσθε σαφῶσ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ἀλλὰ καὶ φήσετ’, εὖ οἶδα, μὴ χρῆναι ταῦτ’ ἄλλωσ ἢ τοῦτον ἐσχηκέναι τὸν τρόπον, εἰ τὰσ αἰτίασ ἀμφοῖν λογιεῖσθε. εἰ γὰρ δὴ Σόλων μὲν καὶ Λυκοῦργοσ καὶ ὅστισ ἕτεροσ τῶν νομοθετῶν, οὐδεμιᾶσ τινοσ ἐπικειμένησ ἀνάγκησ, ἀλλ’ ἀπὸ δημοτικωτάτου τῆσ γνώμησ ἐπὶ τοὺσ νόμουσ ἧκον καὶ τὰσ κοινὰσ εἰσηγήσεισ, Λεπτίνησ δ’ ὑπ’ ἀνάγκησ καὶ τοῦ μηκέθ’ οἱο͂́σ τε εἶναι κινδυνεύουσαν ὁρᾶν ἐξ ἀτελείασ τὴν πόλιν. καὶ οἱ μὲν οὐδένα τῶν πάντων δι’ ὧν ἐνομοθέτουν ἐλύπουν· οὐδὲ γὰρ οὐδὲ γερῶν ἀπεστέρουν· ὁ δὲ πᾶν τοὐναντίον πολλοὺσ καὶ παντοδαποὺσ τοὺσ ταύτησ διὰ τὸν νόμον ἐκπεπτωκότασ ἐκπεπολεμωκὼσ ἑαυτῷ· οὔκουν οὐδὲ πεποίηνται·

οὔτε τούτῳ, διὰ τὸ πολλούσ τινασ τούτουσ κεκτῆσθαι, σεσιγῆσθαι τὸ μέλλον· οὔκουν οὐδὲ σεσίγηται· ἀλλ’ ὥσπερ τισ ἄριστοσ ἰατρὸσ, οὐ νόσουσ ἀκούμενοσ μόνον, ἀλλὰ καὶ φάρμακα ἄττα πρὸσ τὸ μέλλον ἐπιδιδοὺσ, καὶ προσέτι κελεύων μὴ δι’ ὧν ἡ νόσοσ ἐπῄει σιτίων, τούτων μηδ’ ὁπωστιοῦν διὰ βίου μετέχειν ἐξεῖναι, ἐφ’ ᾧ μὴ τῶν αὐτῶν καὶ αὖ πεπειρᾶσθαι· ὣσ δὲ καὶ Λεπτίνησ γράψασ μηδένα εἶναι ἀτελῆ, ὁ δὲ μηδὲ τὸ λοιπὸν ἐξεῖναι δοῦναι προσγράφει, τό τε νῦν εἶναι τό τ’ εἰσαῦθισ εἶναι καθάπαξ ἀσφαλιζόμενοσ, καὶ τὰ μὲν τῆσ πόλεωσ ἀεὶ προμηθούμενοσ, τὰ δὲ καὶ τοὺσ εἰσ νέωτα παραπλησίουσ Δημοσθένει τὰ τοιαῦτ’ ἐσομένουσ ἀνείργων. εἰκὸσ γὰρ, εἰκὸσ, μᾶλλον δὲ πᾶσα ἀνάγκη τὸν ἀεὶ χρόνον καὶ χρηστοὺσ καὶ φαύλουσ ἐνεῖναι τῇ πόλει. εἰ δὲ καὶ τυραννίδοσ εἰσ θέσιν νόμων ἐδέησεν εἱστισοῦν, τί καινὸν εἰ καὶ τῆσ εἰσέπειτ’ ἀσφαλείασ ὑπὲρ τοῦ κοινῇ λυσιτελοῦντοσ ἐδεήθη Λεπτίνησ; ἀλλ’ οὐ περὶ τῷ νόμῳ μὰ τοὺσ θεοὺσ, ὡσ ἄν τισ φαίη, δεδιώσ· ὁ γὰρ παρ’ ὑμῶν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ τῆσ ὑμετέρασ ψήφου παντὸσ μᾶλλον ἐπὶ τῷ βέλτιστοσ εἶναι τὸ συγκεχωρηκὸσ ἐσχηκὼσ, τί παρὰ τοῦτο ὄφελοσ, ἂν ὁ δεῖνα ἢ ὁ δεῖνα ληρῇ; οὕτωσ, ὦ Δημόσθενεσ, ἃ μὲν ὑπὲρ αὐτὸσ σαυτοῦ λέγειν ἐδόκεισ, ταῦθ’ ὑπὲρ Λεπτίνου λέγων ὡσ κάλλισθ’ εὑρέθησ· καὶ οἷσ τοῦτον αἱρήσειν ἤλπισασ, τούτοισ αὐτὸσ καθάπαξ ἑάλωσ. καὶ ἀτελείασ μὲν, ὑπὲρ ἧσ πάντ’ αὐτὸσ καὶ ποιεῖν καὶ λέγειν ᾥου δεῖν, ταύτησ οὐδὲν ἐξωλέστερον ὦπται· ὃν δ’ εἰσενήνοχε νόμον Λεπτίνησ, τούτου μηδὲν ἀναγκαιότερον χρῆσθαι. ὥστε σοι καὶ χάριν ἂν εἰκότωσ ἔχοι Λεπτίνησ οἷσ ὅτι πλέον ἐντεῦθεν τοῦτον σεμνύνεισ ἢ εἰ συνειρήκεισ τὸ ἐξ ἀρχῆσ. τότε μὲν γὰρ καὶ χαρίζεσθαι ἂν ἴσωσ ἐδόκεισ καί τισ ἀφῆκε βέλοσ ἐξ ἀφανοῦσ, νυνὶ δὲ ἀνύποπτοσ ἡ μαρτυρία, ὡσ ἄρα τῶν βελτίστων καὶ λυσιτελεστάτων ἁνὴρ, τῷ καὶ παρὰ τῶν ἐχθρῶν αὐτῷ ταῦτ’ ἐψηφίσθαι.

상위

Aristides, Aelius (아리스티데스, 아일리오스)

목록

SEARCH

MENU NAVIGATION