Aristides, Aelius, Orationes, Περὶ τοῦ παραφθέγματος

(아리스티데스, 아일리오스, 연설, Περὶ τοῦ παραφθέγματος)

δεινοί τινεσ εἰσὶ νουθετεῖν ἑτέρουσ ἀφέντεσ ἑαυτούσ. καὶ εἰ μέν γε ἐκ τοῦ εὐθέοσ προσιόντεσ ἐποίουν αὐτὸ, κέρδοσ ἦν ἄν. ἢ γὰρ ἐπείσθη τισ ἂν, ἢ πείσασ ἀπήλλακτο. νῦν δ’ ἑτέρουσ διακόνουσ ὑποβαλλόμενοι τῆσ συμβουλῆσ ὡσ ἀληθῶσ σκιαμαχεῖν ἀναγκάζουσι. τὰ τοιαῦτα. ταῦτα δ’ ἐστὶ πλεῖν ἢ ναυτιᾶν. καὶ τοίνυν καὶ πρώην τισ τὸ αὐτὸ πρόβλημα ποιησάμενοσ ἀπαγγέλλειν ἑνὶ τῶν ἐμῶν ἐκέλευε πρόσ με ὡσ ἄρα οὐκ ὀρθῶσ παραφθεγξαίμην μεταξὺ τοῦ ἐγκωμίου καὶ τῶν λόγων τῶν εἰσ τὴν θεόν· οὐ γὰρ εἰκὸσ ἄρα εἶναι περὶ αὑτοῦ καὶ τῶν αὑτοῦ τι λέγειν τινὰ, ἄλλωσ τε καὶ ἐν τοῖσ ἀκριβῶσ εἰδόσι, πάντωσ δὲ εἰδέναι πάντασ περὶ τῶν λόγων τῶν ἡμετέρων ὅσον τε ὑπερέχουσι, τουτὶ γὰρ προσετίθει, καὶ ὅτι εἴ τι ἄλλο ἄλλῳ, καὶ τοῦτο ἡμῖν ἀπείργασται· πολλὰ τοιαῦτα ἐχαρίζετο, τοῦ παραδέξασθαι τὴν αἰτίαν ἡμᾶσ. φέρε δὴ καὶ πρὸσ τοῦτον ἀποκρινώμεθα, ἐπειδή γε καὶ ὁ χθιζὸσ ἡμῖν ἑστιάτωρ ἔχει τὴν ἀξίαν. πόθεν οὖν ἂν αὐτὸν ἐπιχειρήσαιμεν ἀρξάμενοι μεταπαιδεύειν, ἄνδρα οὕτω σεμνὸν καὶ πόρρω σοφίασ ἐλαύνοντα ὥστε καὶ ἑτέρουσ ἐπιχειρεῖν νουθετεῖν οὑτωσὶ ῥᾳδίωσ; ἐγὼ μὲν ὑπὸ σπουδῆσ μοι δοκῶ τὸ τελευταῖον πρῶτον ποιήσειν, παρέξομαι γὰρ αὐτὸν καθ’ αὑτοῦ μάρτυρα, ὅτι συκοφαντεῖ. καὶ δὴ παρέστω μὲν ἁνὴρ, εἴτ’ οὖν πάρεστιν εἴτε μὴ, οὐ γὰρ οἶδά γε αὐτὸν ὅστισ ὢν τυγχάνει, οὔκουν ἔγωγε οὐδ’ αὐτὸν ὅλωσ, ἀποκρινέσθω δὲ ὡσ παρών. τὸ δὲ ἐρώτημα τοιοῦτον, ὦ ἄριστε ἀνδρῶν, ὅτι μὲν συγχωρεῖσ ποιεῖν λόγουσ, εὖ ποιεῖσ· τοσοῦτον δ’ ἡμῖν εἰπὲ, πότερον συγχωρεῖσ μὲν ποιεῖν αὐτοὺσ, γιγνώσκειν δ’ οὐκ ἐπιτρέπεισ περὶ αὐτῶν τούτων ἅ τισ ποιεῖ·

καὶ τί γένοιτ’ ἂν χάριεν τοῦ ποιοῦντοσ μὲν, οὐ γιγνώσκοντοσ δὲ ὃ ποιεῖ; ἆρ’ οὖν γιγνώσκειν μέν ἐστι περὶ τῶν πραγμάτων, φρονεῖν δὲ ὑπὲρ ὧν γιγνώσκει τισ οὐκ ἔστιν; ἀλλὰ μὴν τοῦτό γε αἴνιγμα καὶ πέρα γε ἴσωσ αἰνίγματοσ ἂν εἰή. οὐκοῦν περὶ ὧν φρονεῖν, περὶ τούτων καὶ λέγειν φασὶ δεῖν οἱ σοφοὶ, εἰ μή τι σὺ κἀνταῦθα ἕτερον λέγεισ. σκόπει τοίνυν ὡσ τὸ πᾶν ὡμολόγηκασ ἓν τὸ πρῶτον δούσ. εἰ γὰρ ἓν μὲν τῶν καλῶν κατ’ αὐτόν σε τὸ τοὺσ λόγουσ ποιεῖν, ποιεῖν δὲ ἀμήχανον καλῶσ ὁτιοῦν μὴ γιγνώσκοντα περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ μὴν περὶ ὧν γε γιγνώσκειν, περὶ τούτων ἀνάγκη καὶ φρονεῖν, περὶ δ’ ὧν φρονεῖν, καὶ λέγειν, δέδωκασ περὶ ὧν τισ ποιεῖ, περὶ τούτων χρῆναι καὶ λέγειν. νὴ Δί’ ἀλλ’ ἐν εἰδόσιν ἦν τὰ λεγόμενα. τί δῆτ’ ἂν ἐποίησασ, ἢ οὐ κατηγόρησασ ἂν εἴ μ’ ἔλαβεσ ψευδόμενον, ὅσ γε ὧν ἅπαντασ εἶναι φῄσ μοι μάρτυρασ, ταῦθ’ ὡσ οὐ προσήκοντα ᾐτιάσω; καὶ ὡσ ἐοίκεν, ἂν μὲν Δημοσθένη, ἢ Μιλτιάδην, ἢ Θεμιστοκλέα, ἢ τὸν ὁμώνυμον ὑποκρίνωμαι, τότε μὲν πολὺ σοῦ κατ’ αὐτόν σε ἀμείνων εἰμὶ γνῶναι τοὺσ ἑκάστῳ προσήκοντασ λόγουσ· οὓσ δ’ ἐμοὶ περὶ ἐμοῦ καὶ τῶν ἐμῶν προσήκει ποιεῖσθαι λόγουσ, τούτουσ δὲ σὺ καλλίων εἰδέναι; καὶ πῶσ ἂν σοὶ παριεὶσ εἰδέναι βέλτιον ὀρθῶσ ἂν φρονοίην; καὶ μὴν τὸ μὲν ἐκείνων ἦθοσ εἰκάσαι δεῖ με, τὸ δ’ ἐμαυτοῦ σαφῶσ, οἶμαι, ἐπίσταμαι. καὶ νῦν εἰ μὲν περὶ τῆσ Ἀθηνᾶσ αὐτῆσ ἐχρῆν εἰπεῖν, ἐγὼ βελτίων ἦν σοῦ γνῶναι τοῖσ σοῖσ λόγοισ, ἃ δ’ ὑπὲρ τῶν λόγων τῶν εἰσ τὴν Ἀθηνᾶν σὺ κρείττων ἐμοῦ; καὶ τοὺσ μὲν ἄλλουσ ἐπίστασθαι φῂσ αὐτὰ, αὐτὸν δέ με οὐκ ἐᾷσ; καὶ σὺ μὲν ἡμῖν ἐπιτιμᾷσ, ἐμοὶ δ’ οὐκ ἐξέσται τοῖσ οἱο͂σ εἶ σὺ, καὶ ταῦτα ἐπιστροφῆσ ἕνεκα; καὶ σὺ μὲν ὢν ἀκροατὴσ μετείληφασ ῥήτοροσ σχῆμα, τὸν δὲ ῥήτορα ἀξιοῖσ ἡσυχίαν ἄγειν εἰσ τὰ οἰκεῖα, καὶ ὑπὲρ μὲν ἄλλων λέγειν, ὑπὲρ δ’ ἑαυτοῦ σιγᾶν; τί δῆτ’ ἂν, εἰ ἡμῖν ἐδεδώκεισ ἐξελὼν ὁππόθι πιότατον πεδίον Καλυδῶνοσ ἐραννῆσ ἢ περὶ οὗ Χαλκιδεῖσ ποτὲ καὶ Ἐρετριεῖσ διέστησαν, ἢ τὸ μέσον Κορίνθου καὶ Σικυῶνοσ, ὁ χρησμὸσ ἔφη, ὅτε ἁπλῶσ οὑτωσὶ φιλίασ ἕνεκα αὐτῆσ παρών τε καὶ ἀπολαύων τῶν καλλίστων, οἷ’ ἂν τὰ ἡμέτερα εἰή κάλλιστα, εἰ μὴ ἄρα σοι καὶ τοῦτο προσίσταται, σὺ δὲ οὐδὲ τοσοῦτον ἡμῖν ἐν μισθοῦ μέρει κατέθου, ὅσον εἰ καί τι παρεληρήσαμεν τοῦτο συγγνῶναι; οὐκ οἶσθ’ ὅτι κἂν τοὺσ ἐν Αἰγύπτῳ νομοὺσ συνθεὶσ κἂν τὴν γῆν τὴν Βαβυλωνίαν προσθεὶσ μισθὸν ἐμοὶ διδῷσ τούτων τῶν λόγων, ἀνιάσω γάρ σε καὶ νῦν, οὐδέποτ’ ἐγγὺσ ἀφίξει τῆσ ἀξίασ;

ἀλλὰ τίσ ἡμέτεροσ μισθὸσ καὶ πρέπων ἡμῖν; φιλία, εὔνοια, σύνεσισ, μνήμη, μετρία τιμὴ τῶν λόγων, αἰδὼσ τοῦ ποιοῦντοσ τοὺσ λόγουσ. ἐπεὶ δὲ δέδοικασ μή τινοσ αὐθαδείασ ἢ ἀλαζονείασ ταῦτ’ ἐγγὺσ εἶναι δοκῇ, φέρε ἐγώ σε παραμυθήσωμαι. σκόπει δῆτα ἀκούων ὡσ ἔχω περὶ τούτων, κἂν λάβῃσ ψευδόμενον, τὸ τοῦ Σοφοκλέουσ, φάσκειν ἐμὲ ἤδη μηδὲν φρονεῖν, καὶ τὴν μαντικὴν διάγραφε. ἐγὼ νομίζω τὸν μὲν τῶν ὑπαρχόντων μεῖζον φρονοῦντα, ἢ καὶ σχηματιζόμενον πρὸσ τοὺσ πολλοὺσ ὡσ ἂν ἐκπλήξειεν εἴτε λόγοισ εἴτε καὶ πράξεσιν, οὐχ ὑγιαίνειν, ἀλλ’ εἶναι τοῦτον ἐκεῖνον τὸν ἀλαζόνα καὶ γόητα, καὶ ὅ τι τοιοῦτον βούλει καλεῖν· ὅστισ δ’ εἰσ ὅσον ἥκει δυνάμεωσ ἐξεπιστάμενοσ πρὸσ τοῦτο καὶ τὴν ἀξίαν φρονεῖ, καὶ μηδὲν πλέον μήτε ζητεῖ μήτε θηρᾶται, τοῦτον ἀκριβῶσ τὸν τῆσ ἐλευθερίασ ὁρ́ον πληροῦν, ὥσπερ γε κἀν χρήμασιν ὅστισ μὲν οἶμαι πλείω τῶν ὑπαρχόντων τὸν ὄγκον περιβάλλεται καὶ περινοστῶν σοβεῖ διὰ κενῆσ, καὶ τοῦτ’ ἐσπούδακεν ἐξαπατᾶν τοὺσ ἐντυγχάνοντασ, ἀλαζόνα που καλοῦμεν καὶ βλᾶκα καὶ χαῦνον τοὺσ τρόπουσ· ὁ δ’ αὖ ταπεινότεροσ ἢ κατὰ τὴν δύναμιν ἀξιῶν φαίνεσθαι καὶ συστέλλων ἑαυτὸν ἐπίτηδεσ εἰσ τοὔλαττον ἑκὼν καὶ προχειρότεροσ ἐξαρνεῖσθαι τὰ ὄντα ἢ ὁμολογεῖν οὐ μάλα ἐν ἐλευθέροισ ἐστὶν, ἢ κἂν εἰ μικροπρεπῆ καὶ γλίσχρον καὶ τοῦ κέρδουσ ἥττω καλοίησ, τυγχάνοισ ἂν μᾶλλον τοῦ προσήκοντοσ. οὕτωσ οἶμαι καὶ περὶ τῶν λόγων ἔχει, καὶ πάντων ὡσ εἰπεῖν τῶν ἐν τῇ φύσει πρὸσ τὴν ἀξίαν ἕκαστον κρίνεται· καὶ ὅ γε ἁπλοῦσ ἀνὴρ καὶ οὐ πολλαπλοῦσ οὗτόσ ἐστιν, ἐμοὶ δοκεῖν, ὅστισ οἶδε μὲν ἐπὶ τοῖσ αὐτὸσ αὑτοῦ μεῖζον φρονεῖν, οἶδε δὲ ἔλαττον, ἐπαινεῖ δὲ καὶ τὰ αὑτοῦ καὶ τὰ τῶν πλησίον, ἂν αὐτὸν προσίηται, ψέγει δὲ καὶ τὰ αὑτοῦ καὶ τὰ τῶν πλησίον, ἄν τι τοιοῦτον ἐνευρίσκῃ, μηδὲν τοῦ δοκοῦντοσ ἀληθοῦσ εἶναι προτιθεὶσ μηδαμοῦ.

σκόπει δὲ κἀνθένδε. ἐμοὶ γὰρ σὺ ἴσωσ οὔπω ἐνέτυχεσ· ἐπεὶ ἔγνωσ ἂν ὅσα ἐπὶ τῶν ἐμαυτοῦ ψέγω. ἃ γὰρ διαγράφω καὶ μεταποιῶ, πῶσ οἰεί με πρὸσ ταῦτα ἔχειν; φημὶ δὲ τοῦ πάντασ ἴσον φρονεῖν ἐπὶ τοῖσ ἑαυτῶν οὐδὲν εἶναι μᾶλλον κατ’ ἀνθρώπουσ ἄνισον. ἀλλά μοι δοκεῖ καὶ τὸ γράμμα τὸ θεῖον ἄντικρυσ τοῦτο κελεύειν καὶ λέγειν τὸ γνῶθι σεαυτὸν, οὐχ ἁπλῶσ οὑτωσὶ, φάθι μηδὲν εἶναι, ἀλλὰ μήτε ὑπερβάλῃσ μήτε ἐλλίπῃσ. ἐπικυροῖ δὲ τὸ δεύτερον γράμμα καὶ ἐπισφραγίζεται ὅτι οὗτόσ ἐστιν ὁ νοῦσ τοῦ προτέρου· τὸ γὰρ μηδὲν ἄγαν εἰσ τοῦτο οἶμαι φέρει. τὴν τοίνυν ἀξίαν ὅ τ’ Ἀπόλλων, ἅτε μάντισ καὶ ποιητὴσ ὢν καὶ κατ’ ἀμφότερα ἐξηγητὴσ τῆσ ἀληθείασ, παρακελεύεται τιμᾶν, σύ τ’ ἂν εὖ φρονῇσ καὶ μὴ θεοῖσ ἐχθρὸσ ᾖσ, σκέψει πανταχοῦ, σκέψει δ’ ὅπωσ ἁπάντων ὑπαρχόντων οὐ δείξεισ ἀτιμάζων, ἀλλ’ ἐπὶ παντὸσ ἀεὶ παραλαμβάνων, οὕτω κρινεῖσ ἀναφέρων ἐπ’ ἐκεῖνο τὴν γνώμην, τὸ ποῖόσ τισ ἕκαστοσ ἡμῶν καὶ πόσου τινὸσ ἄξιοσ. τὰ γὰρ αὐτὰ τοῖσ μὲν ἄξια, τοῖσ δ’ οὔ· οἱο͂ν ὅταν μὲν ὁ Θερσίτησ λέγῃ ὅν κεν ἐγὼ δήσασ ἀγάγω ἢ ἄλλοσ Ἀχαιῶν, γέλωσ ἐστὶν, οἶμαι. σὺ δήσασ; εἰ δὲ μὴ σὲ ἕτεροσ αὐτῶν τῶν Ἀχαιῶν, οὐκ ἀγαπήσεισ; οὐ γνώσει κατὰ τοῦ νώτου ληρῶν; ἀλλ’ ὅταν γε Ἀχιλλεὺσ, οἶμαι, διηγῆται δώδεκα δὴ σὺν νηυσὶ πόλεισ ἀλάπαξ’ ἀνθρώπων, πεζὸσ δ’ ἕνδεκά φημι κατὰ Τροίην ἐρίβωλον· τάων ἐκ πασέων κειμήλια πολλὰ καὶ ἐσθλὰ ἐξελόμην, καὶ πάντα φέρων Ἀγαμέμνονι δόσκον, οὐδείσ ἐστιν ὅστισ ἔτι νεμεσήσει τῶν Ἀχαιῶν. διὰ τί; ὅτι συμβαίνουσιν οἱ λόγοι τοῖσ ἔργοισ. τρεῖσ καὶ εἴκοσι, φησὶ, πόλεισ εἷλον. τί οὖν; οὗτοσ αὐτὸσ τὰσ ἁπάσασ; οὐκ ἔχομεν ἀντειπεῖν. ἀλλ’ οὐ τὰσ μὲν ἐν θαλάττῃ, τὰσ δὲ πεζὸσ, καὶ τὰσ μὲν τόσασ, τὰσ δὲ τόσασ, ἀλλὰ καὶ ταῦτα συνίσασιν οἱ ἀκούοντεσ. οὐκοῦν ἅπαντα ἀληθῆ.

ἀλλὰ καὶ προθυμότατοσ εἰσ τὸ κοινὸν ἐγενόμην, φησίν. ἑώσ ἂν δείξῃ ὅτι οὐ προθυμότατοσ, οὐ ληρεῖ. διὰ ταῦτα ὁ αὐτὸσ ἀνὴρ Ὀδυσσεὺσ τὸν μὲν ἐμαστίγου, τὸν δ’ ἱκέτευεν. ἵνα τοίνυν εἰδῇσ ὅτι καὶ ὅλωσ ἀρχαῖον νόμιμον τοῦτο καὶ Ἑλληνικὸν, φρονεῖν ἐπὶ τοῖσ ἑαυτοῦ, καὶ χωρὶσ τούτου τοῦ φρονήματοσ οὔτε πρᾶξισ κατ’ ἀνθρώπουσ ἀξία μνήμησ οὔτε λόγοσ διαφέρων οὔτ’ ἄλλο τελεσθείη ποτ’ ἂν οὐδὲν, ἄκουε οἱᾶ καὶ ὅσα παρῆλθέ σε. ἀδελφοὺσ δέ που τοῖσ χθὲσ ἐοίκα ποιήσεσθαι τοὺσ λόγουσ, καὶ γὰρ ἡ ἀπόκρισισ τῆσ αὐτῆσ ἔχεται γνώμησ σχεδόν. ὅσα μὲν δή σοι Ὅμηροσ ἐφαίνετο λέγων αὐτὸσ ὑπὲρ αὑτοῦ καλεῖν κελεύων τοὺσ προσαγωγέασ μέμνησαι· ὥστε ἀφίημι αὐτά. καίτοι γε ἐκεῖνα τὰ ἔπη σχεδὸν ἄντικρυσ λέγει τοῦθ’ ὅτι Ὅμηροσ αὑτὸν ψηφίζεται ποιητῶν εἶναι κράτιστον. ἀφεῖται μὲν δή σοι Ὅμηροσ. σκόπει δὲ καὶ Ἡσιόδου φρόνημα, εἰ ἄρα πρότερον μὴ κατεῖδεσ. ἐκεῖνοσ γὰρ ἀρξάμενοσ τῆσ θεογονίασ καὶ τὰσ Μούσασ ὑμνῶν εὐθὺσ λέγει αἵ νύ ποθ’ Ἡσίοδον καλὴν ἐδίδαξαν ἀοιδήν. καὶ οὕτω σχέτλιοσ ἦν καὶ ὑβριστὴσ ὥστ’ οὐδὲ τοσοῦτον ἐνέμεινεν ἐκτελέσαι τὸ προοίμιον ταῖσ θεαῖσ, ἀλλὰ λέγων ὅτι αἱ Μοῦσαι ὑμνοῦσι τὸν Δία καὶ Λητώ τ’ Ιἀπετόν τε ἰδὲ Κρόνον ἀγκυλομήτην, εἶτα οὐ καρτερεῖ, ἀλλ’ ὀλίγου μεταξὺ τῶν θεῶν τῶν ὀνομάτων φησὶν αἵ νύ ποθ’ Ἡσίοδον καλὴν ἐδίδαξαν ἀοιδὴν, ὡσ εἰ μὴ καὶ τοῦτο δόξει τῶν Μουσῶν ἔργον εἶναι, ὥσπερ τοὺσ θεοὺσ ᾄδειν οὕτω καὶ Ἡσίοδον ποιητὴν ἀπεργάσασθαι, μοῖράν τινα αὐταῖσ ἀπολλυμένην τῆσ εὐφημίασ. καὶ οὐ μόνον λαβεῖν φησι παρ’ αὐτῶν τὴν ᾠδὴν, ἀλλ’ ὅτι καὶ καλὴν οὖσαν προστίθησι· νὴ Δί’ ἀσφαλῶσ γε, φαίησ ἂν, προστιθεὶσ ταῖσ Μούσαισ ἑαυτόν. οὐκοῦν καὶ ἡμεῖσ ἃ προήχθημεν εἰπεῖν προσετίθεμεν ταῖσ Μούσαισ καὶ τῇ θεῷ. ἐλέγομεν γοῦν, εἰ μέμνησαι, ὅτι καὶ ἄντικρυσ ἔστιν ἃ τῶν ῥημάτων ἀπεμνημονεύσαμεν ὧν ἡ θεὸσ προὔδειξεν, εἰ μὴ τὸ σὸν κωλύει. ὅσῳ δὲ ἡμεῖσ ἐπιεικέστεροι Ἡσιόδου μάθε, ἐπειδή γε ἀναγκάζεισ. ὁ μὲν μεταξὺ τὸν ὕμνον ποιῶν ταῖσ θεαῖσ τοῦτο ἐντέθεικε τὸ ἔποσ, ἐγκώμιον ὡσ εἰπεῖν ἑαυτοῦ·

ἡμεῖσ δὲ τοὺσ εἰσ τὴν θεὸν λόγουσ καθαροὺσ καθαρῶσ ἐξεργασάμενοι μικρόν τι περὶ ἡμῶν αὐτῶν ἄγραφον παρεφθεγξάμεθα. καὶ οὐχ ἁπλῶσ γε οὑτωσὶ ὅτι τὴν ᾠδὴν ἔλαβε παρὰ τῶν Μουσῶν εἰπὼν ἀπαλλάττεται ὁ Ἡσίοδοσ οὐδ’ ἐπὶ τῇ προτέρᾳ προσθήκῃ περὶ τῆσ ᾠδῆσ ὡσ εἰή καλὴ, ἀλλ’ οὕτωσ ἀλαζὼν καὶ φιλότιμοσ ἦν ὥστε καὶ σκῆπτρόν φησι λαβεῖν παρ’ αὐτῶν. τοῦτο δ’ αὐτῷ τι βούλεται πλέον ἢ νοήσειεν ἂν ἀργὸσ ἀκροατήσ. ἀνένεγκε δὲ εἰσ Ὅμηρον τί περὶ τοῦ σκήπτρου λέγει, νῦν δέ μιν υἱε͂σ Ἀχαιῶν ἐν παλάμῃσ φορέουσι δικασπόλοι. κἀγὼ, φησὶν ὁ Ἡσίοδοσ, τὸ τῶν Μουσῶν μέροσ εἰμὶ τούτων εἷσ. ἐν ὑπερβολῇ δὲ σεμνύνων τὰ αὑτοῦ τί φησί; "δρέψασθαι θηητόν· ὡσ οὐδὲ τὸν τυχόντα κλαδίσκον λαβὼν, ἀλλὰ πολλῶν ὄντων τὸν μάλιστα περίβλεπτον εἶναι σκῆπτρον Ἡσιόδῳ. "ἐνέπνευσαν δέ μοι αὐδήν. "ἵνα κλείοιμι τά τ’ ἐσσόμενα πρό τ’ ἐόντα. τοῦτο δ’ ἐστὶ τί; τὰσ Μούσασ φησὶν ὑμνεῖν τά τ’ ἐσσόμενα πρό τ’ ἐόντα, καὶ ταύτην εἶναι φύσιν αὐτῶν. κἀγὼ οὖν, φησὶν, ὑμνῶ ταῦτα ἅπερ αἱ Μοῦσαι. ἐὰν οὖν σοι δοκῇ ταῦτα διαγράφειν Ἡσιόδου, καὶ ἡμεῖσ τὴν ἐπιτίμησιν δεξόμεθα. δείξεισ δὲ δή που πρότερον ὡσ ἀντάξιοσ εἶ τῶν ἐπῶν. φέρε δὴ πάλιν ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοὺσ ἄνδρασ περὶ ὧν διαλέγονται. οὔκουν δοκεῖ σοι σαφέστατα ἀνθρώπων Ὅμηροσ πεποιηκέναι τὸν Ἀχιλλέα λέγοντα εἰσ αὑτὸν ἄλλα τε δὴ καὶ εἰσάπαξ οὕτωσ; ἀλλ’ ἧμαι παρὰ νηυσὶν ἐτώσιον ἄχθοσ ἀρούρησ, [ἄν τε σὺ βούλῃ, φησὶν, ἄν τε μή· κἂν ἔτι κάκιον ἢ νῦν διαφθαρῇ] τοῖοσ ἐὼν οἱο͂σ οὔ τισ Ἀχαιῶν χαλκοχιτώνων. νὴ Δία ἀλλ’ ὁ Ἀχιλλεὺσ νεανιεύεται.

ὁ δέ γε Ὀδυσσεὺσ ὠμογέρων ὢν τί λέγει; καὶ προσέθηκεν ὅτι καὶ πολλόν. οὐδὲ γὰρ ὥσπερ οἱ φαῦλοι τῶν γραμματιστῶν λυμαίνονται τῷ ἔπει οὐχ οὕτωσ ἔχει, οἳ τὸ πολλὸν ἀπολύουσιν ἀπὸ τοῦ προτέρου, ἄγουσι δ’ ἐπὶ τὰ ἑξῆσ, ὧν ἡγεῖται κατὰ τὴν τοῦ ἔπουσ ἀρχήν. ἐμοὶ δὲ οὗτοι οὐ πάνυ τι δοκοῦσιν ἐπαί̈ειν περὶ λόγων. ἔστι γὰρ ἄντικρυσ ἀντίθετον· φησὶ γὰρ κρείττων εἶσ ἐμέθεν καὶ φέρτεροσ οὐκ ὀλίγον γε ἔγχει τὸ πρότερον· εἶτα, ἐγὼ δέ κε σεῖο νοήματί κεν προβαλοίμην πολλόν. ἄκουε δὴ πῶσ ἀντίκειται. ὃ μὲν ἐκεῖ τὸ ἔγχει, νοήματι ἐστὶν ἐνταῦθα, ὃ δ’ ἦν τὸ οὐκ ὀλίγον γε, τοῦτ’ ἀντ’ ἐκείνου τὸ πολλὸν, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ οὕτωσ εἶπε μεταλαβὼν, πολὺ κρείττων σὺ ἐμοῦ τὰ ἐν πολέμῳ, ἐγὼ δὲ σοῦ ταῦτα οὐκ ὀλίγον. ἔτι δέ σε ἐπάξω βεβαιότερον, εἰ βούλει. Ὅμηροσ γὰρ περὶ μὲν ἡλικίασ οὐ πάνυ τι χρῆται προσθήκαισ τοιαύταισ, ὅσα γε ὡσ ἐν τῷ παρόντι μεμνῆσθαι, εἰσ δὲ ἀρετῆσ κρίσιν πολλάκισ, οἱο͂́ν τι λέγω, φησὶ δή που περὶ τοῦ Διὸσ λέγων καὶ τοῦ Ποσειδῶνοσ ἀλλὰ Ζεὺσ πρότεροσ γεγόνει, τοσοῦτον μόνον, καὶ πολὺ οὐ προστίθησι. καίτοι ὅτι πολὺ δῆλον καὶ μὴ προσθέντοσ αὐτοῖσ τε τοῖσ ἐκείνου καὶ τοῖσ ἄλλοισ. ᾄδει γὰρ εἰσ αὐτὸν ἀεὶ, πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε. ὥστε πῶσ οὐ μακρῷ πάντων ἐστὶ πρεσβύτατοσ; ἑτέρωθι τοίνυν φησὶν ὁ δ’ ἅμα πρότεροσ καὶ ἀρείων ἡρ́ωσ Πρωτεσίλαοσ. τοσοῦτον μόνον ὅτι πρότεροσ, πόσον δέ τι οὐ λέγει. ἀλλ’ ἐπειδὰν κρίνῃ, προστίθησι πολὺ, μέγα, τὰ τοιαῦτα, ἀνδρῶν αὖ μέγ’ ἄριστοσ ἐήν Τελαμώνιοσ Αἰάσ, ὄφρ’ Ἀχιλεὺσ μήνιεν. εἶτα πῶσ; ὁ γὰρ πολὺ φέρτεροσ ἠε͂ν. τοῦτο δὴ τὸ οἴκοθεν ἔθοσ διαβιβάζει καὶ ἐπὶ τὸν Ὀδυσσέα, νομίζων κἀκείνῳ προσήκειν οὕτωσ εἰρῆσθαι, ὅτι ἐγὼ σοῦ προφέρω πολὺ εἰσ γνώμην. καὶ ὅ γε Ὀδυσσεὺσ θαρρῶν αὐτὸ, οἶμαι, προσετίθει. ᾔδει γὰρ καὶ αὐτὸν τὸν Ἀχιλλέα ἃ μὴ δυνατὸσ ἦν οὐ προσποιούμενον οὐδ’ ἀλαζονευόμενον. αὐτὰ γὰρ ταῦτα ὧν ἀρτίωσ ἐμνήσθην, ἐν οἷσ ὁ Ἀχιλλεὺσ ἐπαρρησιάζετο, ὁμολογίαν τινὰ εἶχεν ἀδελφὴν τοῖσ λόγοισ τοῦ Ὀδυσσέωσ, ἐπεὶ κἀκεῖνοσ οὕτωσ διορίζεται λέγων ὅτι ἐν πολέμῳ, ἀγορῇ δέ τ’ ἀμείνονέσ εἰσι καὶ ἄλλοι.

ἔχων οὖν ἐνέχυρον ὁ Ὀδυσσεὺσ τὴν ἐκείνου ψῆφον καὶ εὖ εἰδὼσ ὅτι οὐκ ἀηδῶσ τἀληθὲσ ἀκούσεται, ἀλλὰ τοῦ αὐτοῦ καὶ λέγειν καὶ ἀκούειν ἐθέλειν ἐστὶ τἀληθῆ· ἐκεῖνά τε σὺ, ἔφη, πολὺ κρείττων ἐμοῦ καὶ ταῦτα ἐγὼ σοῦ τοσοῦτον ἕτερον. τὸ δὲ ἔτι κάλλιον, ὁ γὰρ Νέστωρ οὐδ’ ὠμογέρων τισ ἔτι ὢν, ἀλλ’ οὕτω σφόδρα πρεσβύτησ καὶ πέπων ὥστ’ αὐτῷ δύο μὲν γενεαὶ μερόπων ἀνθρώπων ἐφθίαθ’, οἵ οἱ πρόσθεν ἅμα τράφεν ἠδ’ ἐγένοντο, μετὰ δὲ τριτάτοισιν ἄνασσεν· οὕτω σφόδρα δόξει σοὶ κριτῇ μειρακιεύεσθαι ὥστε μηδὲν εἶναι χρῆμα λαλίστερον αὐτοῦ μηδ’ αὐθαδέστερον. οὐδὲ γὰρ εἰσάπαξ ποτὲ ἐπαινέσασ αὑτὸν ἀπηλλάγη, ἀλλ’ ἐστὶν ὅμοιοσ ἁπανταχοῦ· ὃσ πρῶτον μὲν τοὺσ βασιλέασ διαλλάττων φησὶ συγγενέσθαι ἀνδράσιν οὐ κατὰ τοὺσ νῦν, ἀλλὰ μακρῷ πάντων κρατίστοισ, ἑαυτὸν δι’ ἐκείνων σεμνύνων· ὥστ’ οὐδ’ ἀπεκρύψατο αὐτὸ, ἀλλ’ εἶπεν ἄντικρυσ καὶ μέν μευ βουλέων ξύνιον, πείθοντό τε μύθῳ, ὄντεσ, φησὶ, τοιοῦτοι. τὸ δ’ ἔτι μεῖζον καὶ μὲν τοῖσιν ἐγὼ μεθομίλεον ἐκ Πύλου ἐλθὼν τηλόθεν ἐξ Ἀπίησ γαίησ· καλέσαντο γὰρ αὐτοί. ὡσ δὴ οὕτω σφόδρα ἔνδοξοσ καὶ θαυμαστὸσ ὤν. φημὶ κἀγὼ, καὶ οὐδαμοῦ τοὺσ μαινομένουσ ἐπῄνεσα, ἀλλά τοι τῆσ αὐτῆσ ἐστι δεξιότητοσ καὶ τὰ προκείμενα, καί πωσ ἀμφότερά ἐστιν ἀληθῆ καὶ τοῦ ἐμοῦ λόγου. οὗ δὲ κἀκείνων κρείττων καὶ τούτων πρὸσ οὓσ διελέγετο, ὑπό τ’ ἐκείνων προκριθῆναί φησι καὶ τούτουσ ἀξιοῖ συγχωρεῖν, ἄντικρυσ εἰσ ταυτὸν ἰὼν τῷ Ὀδυσσεῖ τῷ λέγοντι πρὸσ τὸν Ἀχιλλέα ὅτι χείρων μὲν εἰή αἰχμὴν ἐκείνου, γνῶναι δ’ ἃ χρὴ βελτίων, ὥσπερ πρότερον καὶ αὐτῷ τῷ Ἀχιλλεῖ περὶ αὑτοῦ συνεδόκει. οὐ γὰρ ἄλλο γε οὐδὲν ἢ μία τισ γνώμη τῶν τριῶν φαίνεται κατ’ αὐτό γε τοῦτο, τοῦ νεανίου, τοῦ ὠμογέροντοσ, τοῦ γέροντοσ, φρονεῖν περὶ αὑτοῦ καὶ λέγειν πρὸσ ἀξίαν τῶν ὑπαρχόντων.

λέγων γοῦν παρακλητικὸν τοῖσ Ἀχαιοῖσ ὁ πρεσβύτατοσ αὐτὸσ ὑπὲρ τοῦ δέξασθαι τὴν πρόκλησιν τοῦ Ἕκτοροσ οὐδὲν ἀλλ’ ἢ ἐγκώμια αὑτοῦ διεξέρχεται· "εἴθ’ ὣσ ἡβώοιμι ὡσ ὅτ’ ἐπ’ ὠκυρόῳ Κελάδοντι μάχοντο. τὸ δὲ δὴ πέρασ τῆσ ἀλαζονίασ, οὐδὲ γὰρ οὐδ’ ἀπέχρησεν αὐτῷ εἰπεῖν ὅτι ἀπέκτεινε τὸν ἀντίπαλον, ἀλλ’ ὥσπερ αὑτῷ τὸν ἐπίνικον ποιῶν τὸν δὴ μήκιστον, φησὶ, καὶ κάρτιστον κτάνον ἄνδρα· πολλὸσ γάρ τισ ἔκειτο παρῄοροσ ἔνθα καὶ ἔνθα, τῆσ αὐτῆσ ὁδοῦ δηλῶν ὅτι καὶ ἑτέρουσ ἀπεκτονὼσ εἰή συχνοὺσ καὶ μεγάλουσ καὶ καλούσ. ἀλλ’ ὦ τᾶν ὁρ́α μὴ οὐκ εἰκῆ ταῦτα ἀλαζονεύηται, ἀλλὰ παροξυντικὰ εἰσ τοὺσ Ἀχαιοὺσ ἐξεπίτηδεσ λέγῃ. καὶ ὅτι ἔτυχε τοῦ σκοποῦ καὶ ἥψατο αὐτῶν μαρτυρεῖ ὁ πάντα ταῦτα συγγράψασ ποιητήσ. ἐπὶ γὰρ τῇ δημηγορίᾳ τοῦτο ἐπιτίθησιν, ὣσ νείκεσσ’ ὁ γέρων, οἱ δ’ ἐννέα πάντεσ ἀνέσταν. καὶ μὴ ὅτι ἐν τῷ δημοσίῳ τοιοῦτόσ ἐστιν ὁ Νέστωρ, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖσ ἰδίαισ συνουσίαισ ἀλαζών τίσ σοι φανεῖται, ὅσ γε καὶ τὸν Πάτροκλον πεμφθέντα ὑπὸ τοῦ Ἀχιλλέωσ ὡσ αὐτὸν, ὅπωσ ἔροιτο ὅντινα ἄγει καὶ οὕτω σφόδρα ἠπειγμένον ὥστε μηδ’ ἀναπαύσασθαι βούλεσθαι διὰ τὸ ὀκνεῖν μὴ αἰτιάσαιτο αὐτὸν Ἀχιλλεὺσ, ἀλλ’ ἐξεπίτηδεσ καθέζεσθαί τε κελεύει καὶ ἀκροᾶσθαι τῶν λόγων, καὶ πάλιν ἀπ’ ἀρχῆσ τινοσ ὁμοίασ ἀρξάμενοσ καὶ τὴν ἥβην τὴν ἀρχαίαν ποθήσασ τε καὶ ἀνακαλέσασ διήγησίν τινα περαίνει μακρὰν, ἧσ τὰ μὲν ἄλλα καὶ μνησθῆναι χαλεπὸν, τὸ δὲ ὑβριστικώτατον αὐτῷ τῶν ἐπῶν καὶ οὐδέν τι τοῖσ ἐμοῖσ ῥήμασι προσεοικὸσ, ἃ πρώην παρεφθεγξάμην, πάντεσ δ’ εὐχετόωντο θεῶν Διὶ, Νέστορί τ’ ἀνδρῶν. ἐῶ γὰρ οἱᾶ καὶ πρὸσ τὸν Ἀγαμέμνονα ὁ σοφὸσ ἡμῖν ἀποκρίνεται διεξιόντα τὰσ τάξεισ κατὰ σπουδήν.

ἀλλὰ τὸ πάντων ἥδιστον τοῦ γὰρ Ἀχιλλέωσ διατιθέντοσ τὸν ἀγῶνα ἐπὶ τῷ Πατρόκλῳ καὶ ἄλλων ἄλλα νικώντων αὐτὸσ οὐχ οἱο͂́σ τε ἦν οὐδὲν ἀγωνίσασθαι, ἀλλὰ τὸ λεγόμενον δὴ τουτὶ οὐδὲν ἔτι ὢν εἰσ ταῦτα ὑπὸ γήρωσ ἃ πρόσθεν ποτ’ ἐνίκα, λέγει ὡσ δή τι ταύτῃ δρῶν, καὶ φησὶ πρὸσ τοὺσ Ἀχαιοὺσ οὐ τούτοισ αὐτοῖσ τοῖσ ῥήμασιν, ἀλλά πωσ σχηματιζόμενοσ, ὅτι ὑμῶν μὲν ἕκαστοσ ὁ μὲν δρόμον νενίκηκεν ἢ νικήσει, ὁ δ’ ἴσωσ πάλην, ἄλλοσ δὲ ἄλλο τι· ἐγὼ δὲ πὺξ μὲν ἐνίκησα Κλυτομήδεα Οἴνοποσ υἱὸν, Ἀλκαῖον δὲ πάλῃ Πλευρώνιον, ὅσ μοι ἀνέστη, Ἴφικλον δὲ πόδεσσι παρέδραμον ἐσθλὸν ἐόντα, δουρὶ δ’ ὑπερέβαλον Φυλῆά τε καὶ Πολύδωρον· τοσοῦτον ἐγὼ τῶν νῦν νικώντων κρείττων εἰμὶ, εἰ καὶ τῷ γήρᾳ συγκεχώρηκα. εἰ δ’ αὖ βούλει, τοῦ πύκτου τοῦ Φωκέωσ ὅσον τὸ χρῆμα τῆσ ὑπερηφανίασ, ἆσσον ἴτω ὅστισ δέπασ οἴσεται ἀμφικύπελλον· ἡμίονον δ’ οὔ φημί τιν’ ἀξέμεν. ὧδε γὰρ ἐξερέω, καὶ μὴν τετελεσμένον ἔσται· ἀντικρὺ χρόα τε ῥήξω, σὺν δ’ ὀστέ’ ἀράξω. κηδεμόνεσ δέ οἱ παρέστων, φησὶν, οἵ κέ μιν ἐξοίσουσιν ἐμῇσ ὑπὸ χερσὶ δαμέντα. ἆρ’ οὖν ἠπείλησε μὲν, οὐκ ἐποίησε δέ; οὐδὲν μὲν οὖν ἄλλο ἢ ἐμαντεύσατο ἃ δράσειν ἔμελλεν. οὔκουν θρασύτησ, οἶμαι, ταῦτ’ ἦν. ἀλλὰ καί πωσ παρακολουθῶν αὐτῷ, ὥσπερ δὴ καὶ ἀπολογούμενοσ ὑπὲρ αὐτοῦ Ὅμηροσ; ὅτι οὐδεμιᾷ δυσμενείᾳ ταῦτ’ ἔλεγεν εἰσ τοὺσ ἄλλουσ οὐδ’ αὐθαδείᾳ δυσχερεῖ, ἀλλ’ ὅσον αὑτῷ συνῄδει, τοσοῦτον ἐνεδείκνυτο, κόψαι μέν φησιν αὐτὸν ὡσ προεῖπεν, ὡσ δὲ εἶδε καίριον οὖσαν τὴν πληγὴν, αὐτὸν ἤδη γενέσθαι τῷ Εὐρυάλῳ τῶν κηδεμόνων ἕνα. λέγει γὰρ ἀτὰρ μεγάθυμοσ Ἐπειὸσ χειρὶ λαβὼν ὤρθωσεν, ἐν ᾗπερ καὶ κατέβαλλε. ταῦτ’ ἄρα καὶ Ὀδυσσεὺσ ἐν τοῖσ Φαίαξιν οὐδὲν ὑποστέλλεται, ἀλλὰ τοῦτο μὲν πρὸσ τὸ μειράκιον παροξυνθεὶσ τὸν Εὐρύαλον ἐν τοῖσ ἄθλοισ τῶν Φαιάκων οὐδὲν παρίησιν ἐγκώμιον αὑτοῦ λέγων μεθ’ ὅσησ ὡρ́ασ ἐν σώματι καὶ κάλλουσ ὁπόσου τινὸσ ἀντάξιον ἡ τῶν λόγων χάρισ καὶ τὸ ταύτησ κάλλοσ ὑπερπέφυκεν. ἢ ταῦτ’ οὐκ εἰσ αὑτόν σοι δοκεῖ λέγειν;

ἀλλὰ θεὸσ μορφὴν ἔπεσι στέφει· οἱ δέ τ’ ἐσ αὐτὸν τερπόμενοι λεύσσουσιν, ὁ δ’ ἀσφαλέωσ ἀγορεύει αἰδοῖ μειλιχίῃ, μέγα δ’ ἐμπρέπει ἀγρομένοισιν· ἐρχόμενον δ’ ἀνὰ ἄστυ θεὸν ὣσ εἰσορόωσι. καὶ μὴν ὅτι γ’ εἰσ αὑτὸν αὐτῷ ταῦτα ἔχει δῆλον ἐκ τοῦ ἑτέρου τοῦ ἐναντίου. φησὶ γὰρ ὣσ καὶ σοὶ εἶδοσ μὲν ἀριπρεπέσ. τὸ μὲν γὰρ ἐκείνῳ δίδωσι δυοῖν ὄντοιν, τὸ δ’ αὑτῷ, τὸ λοιπόν. καὶ ταῦτ’ οὐχ ὑπ’ αὐθαδείασ, ὦ σοφίασ ὄφελοσ σὺ καὶ μέγα κῦδοσ Ἀχαιῶν, οὐδὲ τηνάλλωσ ἐκεῖνοσ διεξῄει τῷ θυμῷ παραδοὺσ ἑαυτὸν, ἀλλ’ ἐπιστρέψαι βουλόμενοσ τὸ μειράκιον, τεθραμμένον ἐν τρυφῇ καὶ πολὺ τῆσ ἀληθείασ διημαρτηκόσ. καὶ ὡσ ἐοίκεν ὤνησε. μεταγιγνώσκει τε γὰρ οὐκ εἰσ μακρὰν καὶ πατέρα αὐτὸν ἀντὶ τῶν προτέρων ἐκείνων καλεῖ καὶ εἰσ διαλλαγὰσ ἔρχεται. πάλιν δ’ αὖ περὶ τῆσ ἐν τοῖσ ἄθλοισ ἕξεωσ αὐτοῦ λέγων, ἄντικρυσ ὥσπερ Νέστωρ ἐν Ἰλιάδι, καθ’ ἕκαστον διελόμενοσ ὁπόσον κρατοίη λέγει πάντα γὰρ οὐ κακόσ εἰμι, μετ’ ἀνδράσιν ὅσσοι ἀέθλοι. εὖ μὲν τόξον οἶδα ἐύ̈ξοον ἀμφαφάασθαι, πρῶτόσ κ’ ἄνδρα βάλοιμι ὀϊστεύσασ ἐν ὁμίλῳ ἀνδρῶν δυσμενέων, εἰ καὶ μάλα πολλοὶ ἑταῖροι ἄγχι παρασταῖεν καὶ τοξαζοίατο φωτῶν· δουρὶ δ’ ἀκοντίζω ὅσον οὐκ ἄλλοσ τισ ὀϊστῷ. ταῦτα μὲν ἐν τῇ θέᾳ τῶν Φαιάκων, πρὶν καὶ τοὔνομα εἰπεῖν πρὸσ αὐτοὺσ ὅ τι ἐστὶν αὐτῷ. ἐρωτηθεὶσ δὲ καὶ τοῦτο ἐν τῷ δείπνῳ εἴμ’ Ὀδυσεὺσ, ἔφη, Λαερτιάδησ, ὃσ πᾶσι δόλοισιν ἀνθρώποισι μέλω, καί μευ κλέοσ οὐρανὸν ἵκει· εὖ εἰδὼσ ὅτι οὐχ ὁμοίωσ Φαίακεσ ἀκούσονται αὐτοῦ τῶν λόγων, ἕνα τε εἶναι τῶν πολλῶν νομίζοντεσ καὶ προλαβόντεσ ἐν ταῖσ γνώμαισ ὅτι νῦν αὑτοῖσ τῶν Ἑλλήνων ὁ ἄριστοσ διαλέγοιτο. οὐκ ᾐσχύνετο οὖν ἑαυτὸν ἐπαινῶν, εἴπερ γε μηδ’ ἑτέρουσ ὠφελῶν. οὕτω μὲν αὐτοί τε οἱ ποιηταὶ φρονοῦσιν ἐφ’ αὑτοῖσ καὶ οἱ ἄνδρεσ περὶ ὧν διαλέγονται, καὶ οὓσ μάλιστα παρ’ αὐτῶν ἐπαινοῦσιν οἱ ποιηταί. εἰ δὲ δή τισ ἔροιτό σε πότερον τοὺσ τὰ ψευδῆ περὶ αὑτῶν λέγοντασ κακίζεισ, ἢ καὶ τοὺσ ὁπωσοῦν, εἰ μὲν ἐκείνωσ ἐρεῖσ, ἔλεγχε ὡσ ἡμεῖσ ταῦτα ἐψευδόμεθα, εἰ δ’ ὅλωσ, ἐὰν γρύζῃ τισ, σκόπει τί τῷ δευτέρῳ χρήσει. ἃ γὰρ ἂν αἰσχρὰ φαίησ ἐπ’ ἀνθρώπων εἶναι, ταῦτ’ οὐκ ἂν ἔχοισ εἰπεῖν μὴ οὐ πολὺ τοῦ γε θεοῖσ πρέπειν ἀπέχειν.

ἃ δὲ μηδὲ θεῶν μηδενὶ φαίησ ἂν πρέπειν, κομιδῆ τῷ γε ἀρίστῳ τῶν θεῶν οὐκ εἰκὸσ πρέπειν. πῶσ οὖν Ὁμήρῳ πεποίηται τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα λέγων ὁ Ζεὺσ περὶ αὑτοῦ καὶ τοὺσ ἄλλουσ θεοὺσ ἐκπλήττων καὶ φοβῶν ὥσπερ παιδάρια, τοῦτο μὲν ἐν θεῶν ἀγορᾷ ὅτ’ εἰσ τὸ κοινὸν ἀπειλεῖ γνώσετ’ ἔπειθ’ ὅσον εἰμὶ θεῶν κάρτιστοσ ἁπάντων, ὁ ἀπειθῶν δὴ τοῖσ παραγγέλμασι· καὶ τἀπὶ τούτοισ, εἰ δ’ ἄγε πειρήσασθε θεοὶ, ἵνα εἴδετε πάντεσ, σειρὴν χρυσείην ἐξ οὐρανόθεν κρεμάσαντεσ, πάντεσ δ’ ἐξάπτεσθε θεοὶ πᾶσαί τε θέαιναι· ἀλλ’ οὐκ ἄν μ’ ἐρύσαιτ’ ἐξ οὐρανόθεν πεδίονδε Ζῆν’ ὕπατον μήστωρ’, οὐδ’ εἰ μάλα πολλὰ κάμοιτε. ἀλλ’ ὅτε κεν καὶ ’γὼ πρόφρων ἐθέλοιμι ἐρύσσαι, αὐτῇ κεν γαίῃ ἐρύσαιμ’ αὐτῇ τε θαλάσσῃ· τόσσον ἐγὼ περί τ’ εἰμὶ θεῶν περί τ’ εἴμ’ ἀνθρώπων· καὶ ταῦτα ἐν εἰδόσι δή που λέγων τοῖσ θεοῖσ. οὐ γὰρ δὴ τότε γ’ ἐμάνθανον πρῶτον ὅτι ὁ Ζεὺσ κρείττων ἐστὶν αὐτῶν. ἄλλα τοίνυν ὅσα τοιαῦτα ἀποφθέγγεται ἢ πρὸσ τὴν Ἤραν ὀργιζόμενοσ ἢ κατὰ πᾶσαν πρόφασιν, τίσ ἂν ἐκλέξαι ῥᾳδίωσ; καὶ ὅπωσ μή μοι σοφὸσ ἐνταυθοῖ γένῃ μηδὲ γελάσασ εἴπῃσ, τί δ’ οὐκ ἂν πρέποι τῶν μεγίστων τῷ Διί; οὐ γὰρ τοῦτ’ ἐστὶ τὸ ἀμφισβητούμενον, ἀλλ’ εἰ τῷ ἐν ὁτῳοῦν καὶ ὁσονοῦν προέχοντι μὴ προσήκει λέγειν περὶ αὑτοῦ μηδὲ φρονεῖν, ἀλλ’ ἀποχρῆν ἐὰν οἱ συνειδότεσ ὦσιν, ἥκιστα πάντων ὑπὲρ αὑτοῦ προσήκει λέγειν τῷ Διί. καὶ γὰρ πλεῖστον κρατεῖ καὶ πάντεσ συνίσασι καὶ ὅτι αὖ συνίσασιν αὐτὸσ ἐπίσταται. ἑλοῦ δὴ ποτέρωσ ἐμὲ συκοφαντεῖσ, πότερον τοῦτο λέγων, ὡσ ἐμοὶ τούτων οὐχὶ προσῆκε τῶν λόγων οὓσ ἄν τισ εἴποι συνειδὼσ ἑαυτῷ τι πλέον τῶν ἀκροατῶν, ἢ καθάπαξ οὐκ ἐῶν οὐδὲν ὁτιοῦν παρρησιάζεσθαι. καὶ μὴν οὐδ’ ἐκεῖνό γ’ ἂν εἴποισ, ὡσ ἐμοὶ μὲν αἰσχύνην φέρει τὸ τοιοῦτον, Ὁμήρῳ δ’ εἰσ τὸν Δία ἀναφέροντι αἰσχύνην οὐκ ἔχει. ἀλλ’ ὡσ ἐοίκεν, ὅ τε Ζεὺσ ἐξηγεῖται τοῖσ θεοῖσ τἀληθῆ σωτηρίασ τῶν ὅλων ἕνεκα καὶ Ὅμηροσ ὡσ προσήκοντα τὰ τοιαῦτα οὕτω πεποίηκεν, ὅ τ’ Ἀπόλλων καὶ αὐτὸσ παραπλήσια ἐν τοῖσ χρησμοῖσ ἐπιδείκνυται, οὐκέθ’ οὗτοσ διὰ ποιητοῦ λέγων, ἀλλ’ ὡσ θέμισ αὐτῷ οἶδα δ’ ἐγὼ ψάμμου τ’ ἀριθμοὺσ καὶ μέτρα θαλάσσησ καὶ κωφοῦ συνίημι καὶ οὐ λαλέοντοσ ἀκούω.

τίνι γὰρ καὶ μᾶλλον προσῆκε τἀληθὲσ εἰπεῖν ὑπὲρ αὑτοῦ ἢ τῷ τἀληθῆ περὶ πάντων εἰδότι καὶ λέγοντι; οὕτω τοίνυν καὶ τῶν ἀνθρώπων ὅσοι θεοφιλεῖσ καὶ τῶν ὁμοφύλων προέχουσιν, οὐκ αἰσχύνονται τἀληθῆ λέγοντεσ, ἀλλ’ ἡγοῦνται τοὺσ ἀλήτασ ὑπὸ ἀπορίασ πολλὰ ψευδομένουσ καὶ κατὰ τὴν τῆσ χρείασ αἰτίαν ποιῆσαι τοὔνομα τοῦτο ὃ σὺ φεύγεισ, τὸν ἀλαζόνα, ᾧ πᾶσαν τὴν ἐναντίαν ἔρχεται δήπουθεν ὁ τἀληθῆ λέγων. ἔστι δὲ κἀν τοῖσ νόμοισ μὴ λέγειν κακῶσ, οὐχ ἁπλῶσ, ἀλλὰ τὰ ψευδῆ. ὥσπερ τοίνυν ἐν τοῖσ εἰσ ἕτερον λόγοισ οὐ τὸ κακῶσ εἰπεῖν, ἀλλὰ τὰ ψευδῆ δεινὸν, οὕτωσ οὐδ’ ἂν περὶ ἑαυτοῦ τισ εὐφημῇ, δικαίωσ ἂν ἔχοι μέμψιν, ἑώσ ἄπεστι τὸ τὰ ψευδῆ λέγειν. ὡσ ὅ γε ἀψευδὴσ οὔθ’ ἕτερον κακῶσ ἀδίκωσ ἐρεῖ οὔθ’ αὑτὸν ἐπαινέσαι δεῆσαν φεύξεται. οἶμαι δέ σε καὶ Σαπφοῦσ ἀκηκοέναι πρόσ τινασ τῶν εὐδαιμόνων δοκουσῶν εἶναι γυναικῶν μεγαλαυχουμένησ καὶ λεγούσησ ὡσ αὐτὴν αἱ Μοῦσαι τῷ ὄντι ὀλβίαν τε καὶ ζηλωτὴν ἐποίησαν καὶ ὡσ οὐδ’ ἀποθανούσησ ἔσται λήθη. "ἡ Μῶσα κεκλήγει, ἡ λίγεια Σειρήν. καίτοι τί τοιοῦτον ἐγὼ περὶ ἐμαυτοῦ καὶ τῶν ἐμαυτοῦ λόγων παρεφθεγξάμην; πότερον τοῖσ Σειρήνων μέλεσι παρέβαλον αὐτοὺσ, ἢ πρὸσ βιβλία βιβλίον ἀντεξετάσαι κελεύειν αὐθαδέστερόν ἐστιν ἢ τῇ τῶν Μουσῶν φωνῇ τὴν αὑτοῦ φῆσαι προσεοικέναι; προστίθει δὲ κἀκεῖνο, ὅτι αὐτῆσ τῆσ Μούσησ δεηθεὶσ κατ’ ἀρχὰσ ὁ ποιητὴσ, ἵν’ ἐνεργὸσ ὑπ’ αὐτῆσ γένοιτο, εἶτα ὥσπερ ἐξέστη καὶ φησὶν ὅτι τοῦτο ἐκεῖνο χορὸσ αὐτὸσ ἀντὶ τῆσ Μούσησ γεγένηται. καὶ εἰ μὲν ἄνευ τῆσ Μούσησ τοῦτο ἐξελάλησεν, οὐ κοινωνεῖ τοὐμὸν τῆσ αἰτίασ, ἐγὼ γὰρ τῶν ἐν τοῖσ λόγοισ ἀγαθῶν ἀφιστάμην τῇ θεῷ·

εἰ δ’ ἡ Μοῦσα κληθεῖσα καὶ παραγενομένη ταῦτ’ ἤγαγεν ἐπὶ νοῦν αὐτῷ, δοκοῦντα καὶ ταῖσ Μούσαισ, ὡσ ἐοίκεν, ἐστὶ τὰ τοιαῦτα παρρησιάζεσθαι τοὺσ ὑπ’ αὐταῖσ ζῶντασ. ἑτέρωθι τοίνυν καλλωπιζόμενοσ παρ’ ὅσοισ εὐδοκιμεῖ τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα ἔθνη καταλέγει ὥστ’ ἔτι νῦν τοὺσ ἀθλίουσ γραμματιστὰσ ζητεῖν οὗ γῆσ ταῦτ’ εἶναι, λυσιτελεῖν δ’ αὐτοῖσ καὶ μακρὰν, ὡσ ἐοίκεν, ἀπελθεῖν ὁδὸν μᾶλλον ἢ περὶ τῶν Σκιαπόδων ἀνήνυτα πραγματεύεσθαι. ἀλλαχῆ δὲ οὕτω σφόδρα ἔνθεοσ γίγνεται ὥστε φαίησ ἂν ὅτι οὐδ’ οὑτωσὶ κατὰ τὸ ῥῆμα ἔνθεόσ ἐστιν, ἀλλ’ αὐτὸ δὴ τοῦτο ὥσπερ θεὸσ τῶν ἀπὸ μηχανῆσ λέγει, Εἴπατέ μοι τάδε, φῦλα βροτήσια. πρὸσ θεῶν σὺ δ’ αὐτὸσ ἡμῖν τίσ εἶναι φήσεισ; φέρε δὴ γνώρισον καὶ ταῦτα, εἰ ἄρα οἱο͂́σ τε εἶ, μαθόντεσ λάβροι παγγλωσσίᾳ κόρακεσ ὣσ ἄκραντα γαρύετον Διὸσ πρὸσ ὄρνιχα θεῖον. οὐκ ἐνταῦθα ὁ ποιητὴσ, ὅστισ ποτὲ οὗτόσ ἐστι, καλεῖ κόρακασ μὲν τοὺσ ἄλλουσ ποιητὰσ, ἀετὸν δ’ ἑαυτὸν πρὸσ ἐκείνουσ; οὐκοῦν τοσούτῳ κρείττω τῶν ἄλλων ποιητῶν ἑαυτὸν, ὅσον κοράκων ἀετόν; "ὄπισθεν δὲ κεῖμαι θρασειᾶν ἀλωπέκων ξανθὸσ λέων. οὐ γὰρ δή που καὶ Πίνδαρον φήσεισ ὑπ’ ἐμοῦ ταῦτα ἀναπεισθέντα ἐμβαλεῖν εἰσ τὴν ποίησιν τὴν ἑαυτοῦ. ἄκουε δὴ καὶ ἑτέρων κεκρότηται χρυσέα κρηπὶσ ἱεραῖσιν ἀοιδαῖσ οἱᾶ τειχίζομεν ἤδη ποικίλον κόσμον αὐδάεντα λόγων. Ἡράκλεισ ταυτὶ μὲν οὐδὲ παντάπασιν ἀναίτια τοῖσ ῥήμασιν, ἀλλ’ ὅμωσ καὶ ἐπὶ τούτοισ σεμνύνεται ὡσ οὐδὲν ἀτιμοτέροισ τοῦ νέκταροσ, καὶ φησὶν ὅτι οὗτοσ μέντοι ὁ τῶν λόγων κόσμοσ καὶ πολυκλείταν περ ἐοῦσαν ὅμωσ Θήβαν ἔτι μᾶλλον ἐπασκήσει θεῶν καὶ κατ’ ἀνθρώπων ἀγυιάσ· ὥσπερ οὐκ ἀρκοῦν εἰ κατὰ ἀνθρώπων μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺσ θεοὺσ ἔτι μειζόνωσ τιμήσοντασ δι’ ἐκεῖνον τὴν τῶν Θηβαίων πόλιν εἰσ τὸ λοιπόν. ἑτέρωθι δὲ ἔτι λαμπρότερον πρὸσ Ὀλυμπίου Διόσ σε χρυσέα κλυτόμαντι Πυθοῖ λίσσομαι Χαρίτεσσί τε καὶ σὺν Ἀφροδίτᾳ ἐν ζαθέῳ με δέξαι χώρῳ ἀοίδιμον Πιερίδων προφάταν. ὁρᾷσ ὡσ εὐχόμενοσ μεταξὺ οὐ κατέσχεν ἑαυτὸν, ἀλλὰ κἀνταῦθα ἐσεμνολογήσατο.

καίτοι τίσ ἂν ἦν τυχὼν τῶν ἐκ τῆσ εὐχῆσ; ὃσ εὐθὺσ ἀρχόμενοσ τῆσ εὐχῆσ τοσοῦτον ἐφ’ αὑτῷ φρονεῖ εἰπὼν εἰσ αὑτόν; μυρίουσ τοίνυν ἑτέρουσ ἔχων εἰπεῖν οὐδὲ πολλοῦ τινοσ ἀξίουσ ἀνθρώπουσ ἐπαρθέντασ ἐφ’ αὑτοῖσ φρονῆσαι, ἐξεπίτηδεσ παραλείπω, δεδοικὼσ μὴ περιστήσω τὸν λόγον εἰσ τοὐναντίον, ὡσ ἄρα καὶ φαύλων εἰή τὸ τὰ τοιαῦτα κοσμεῖν ἑαυτούσ. ἀλλὰ τήν γε τοῦ Σιμωνίδου σωφροσύνην οἶσθα, εἰ δὲ μὴ, ἀλλ’ ἕτεροι ἴσασιν, ὡσ ἕν τι τῶν ἀγαθῶν ἐστι τῶν ἐκείνου τὸ γνωριμώτατον σχεδὸν καὶ περὶ τὴν ποίησιν καὶ περὶ αὐτὸν τὸν βίον. οὗτοσ τοίνυν ἁνὴρ φανεῖταί σοι καὶ αὐτὸσ μειρακιευόμενοσ καὶ τὸ λεγόμενον δὴ τοῦτο ἐπὶ γήραοσ οὐδῷ γευόμενοσ τῆσ ἀλαζονίασ. ἐτόλμησε γοῦν εἰπεῖν μνήμῃ δ’ οὔτινα φημὶ Σιμωνίδῃ ἰσοφαρίζειν. ταυτὶ γὰρ οὐχ ἕτεροσ δή που περὶ τοῦ Σιμωνίδου λέγει, ἀλλ’ αὐτὸσ εἰσ ἑαυτὸν πεποίηκεν. ἵνα δὲ μὴ δόξῃ νέοσ ὢν ἔτι καὶ ὡραϊζόμενοσ λέγειν ταῦτα, προστίθησιν ὀγδωκονταέτει παιδὶ Λεωπρεπέοσ, ὥσπερ ἐνδεικνύμενοσ καὶ λέγων ὅτι ταῦτα ἐγὼ περὶ ἐμαυτοῦ φρονῶ καὶ λέγω κἀνακηρύττω, ὀγδοηκοντούτησ ὤν· ὥστε οὐ μειρακιεύομαι, ἀλλὰ τἀληθὲσ εἴρηκα. τὸ δὲ πάντων μέγιστον, καὶ γὰρ Σιμωνίδησ καὶ Πίνδαροσ ἀμφότεροι φανοῦνται σφίσιν αὐτοῖσ ἐπινίκουσ πεποιηκότεσ ἐκ τοῦ εὐθέοσ ὥσπερ ἄλλοισ τισίν. οὐ γάρ πώ σε ἤνεγκεν ἡ γῆ, ἀλλ’ ἔτι τοῖσ ἐλευθέροισ ἦν ἄδεια τῶν τοιούτων. ἐπιτιμήσαισ δ’ ἂν οὕτω καὶ τοῖσ ἀθληταῖσ αὐτοῖσ τοῖσ τοὺσ ἐπινίκουσ παρὰ τῶν ποιητῶν λαμβάνουσι. καὶ γὰρ οὗτοι τρόπον τινὰ ἑαυτοὺσ ἐγκωμιάζουσι, παρακαλοῦντέσ τε τοὺσ ποιητὰσ καὶ διδόντεσ ἀργύριον, καὶ τελευτῶντεσ παραλαβόντεσ τὸν ἐπίνικον, ᾄδοντεσ ἑαυτοὺσ ὑπ’ αὐλοῦ καὶ χοροῦ. κατηγορήσαισ δ’ ἂν ἀλαζονίαν καὶ τῶν τὰ τρόπαια ἱστάντων, ὡσ ἐοίκεν. ἔξεστι γοῦν καὶ πρὸσ τούτουσ λέγειν, ἄνθρωποι, τί ζητεῖτε; ἐξαρκεῖ νενικηκέναι. τί δέ σοι βούλεται τὸ παράγραμμα; Ἀθηναῖοι ἀπὸ Θηβαίων ἢ Περσῶν, ἢ Λακεδαιμόνιοι ἀπὸ τῶν δείνων, ἢ ὁτιδήποτ’ ἂν, ἢ τοὐπίγραμμα ἐξαλειπτέον. ἆρά σοι καὶ τὰ τοιάδε δόξει ἀλαζονία τισ εἶναι;

Ἑλλήνων προμαχοῦντεσ Ἀθηναῖοι Μαραθῶνι, ἔκτειναν Μήδων ἐννέα μυριάδασ· καὶ ἀμφί τε Βυζάντειον ὅσοι θάνον, ἰχθυόεσσαν ῥυόμενοι χώραν ἄνδρεσ ἀρηίθοοι· καὶ πάντα ἐκεῖνα καλλίω τῶν σῶν οἶμαι λόγων ἐπιγράμματα, καὶ ἔτι γε μᾶλλον ἐξ οὗτ’ Εὐρώπην Ἀσίασ δίχα πόντοσ ἔκρινε καὶ πόλιασ θνητῶν θοῦροσ Ἄρησ ἐφέπει, οὐδενί πω κάλλιον ἐπιχθονίων γένετ’ ἀνδρῶν ῤ́γον ἐν ἠπείρῳ καὶ κατὰ πόντον ὁμοῦ. οἵδε γὰρ ἐν γαίῃ Μήδων πολλοὺσ ὀλέσαντεσ Φοινίκων ἑκατὸν ναῦσ ἕλον ἐν πελάγει ἀνδρῶν πληθούσασ, μέγα δ’ ἔστενεν Ἀσὶσ ὑπ’ αὐτῶν πληγεῖσ’ ἀμφοτέραισ χερσὶ κράτει πολέμου. καὶ πρό γε τούτων ἔθνεα Βοιωτῶν καὶ Χαλκιδέων δαμάσαντεσ παῖδεσ Ἀθηναίων, οἶμαι λέγει τὸ ἐπίγραμμα καὶ πολλὰ ἕτερα. νὴ Δί’ ἀλλὰ ταῦτα Ἀττικὰ καὶ θερμότερα. ἀλλ’ ὡσ μὲν καὶ ἡμεῖσ οὐκ εἰσ ἕτερον τελοῦμεν ἔθνοσ τῇ προαιρέσει τῶν λόγων ἅπασι πρόδηλον. σὺ δ’ οὖν ἐξέταζε τὰ Δώρια, εἰ βούλει, καὶ τὰ Λακωνικά· μυριάσιν ποτὲ τῇδε τριηκοσίῃσ ἐμάχοντο ἐκ Πελοποννήσου χιλιάδεσ τέτορεσ. ἆρ’ οὖν οὐκ ἀλαζονία ταῦτα καὶ πολλὴ καὶ πρόσ γε αὐθάδεια λαμπρά; τετρακισχίλιοι, φασὶν, ὄντεσ τριακοσίαισ μυριάσι πολεμίων ἀντήραμεν. ἕτεροι δ’ αὖ λέγουσιν ἀκμῆσ ἑστηκυῖαν ἐπὶ ξυροῦ Ἑλλάδα πᾶσαν ταῖσ αὑτῶν ψυχαῖσ κείμεθα ῥυσάμενοι δουλοσύνασ· Πέρσαισ δὲ περὶ φρεσὶ πήματα πάντα ἥψαμεν, ἀργαλέησ μνήματα ναυμαχίασ. ὀστέα δ’ ἄμμιν ἔχει Σαλαμίσ· πατρὶσ δὲ Κόρινθοσ ἀντ’ εὐεργεσίησ μνῆμ’ ἐπέθηκε τόδε. ὥστε ὡρ́α σοι σκώπτειν αὐτοὺσ ὡσ ἀδολέσχασ τινὰσ νεκροὺσ καὶ οὐκ εἰδότασ ἡσυχίαν ἄγειν. κᾆτά σε ἀνήρ τισ Σιμωνίδειοσ ἀμείψεται, ὤνθρωπε, κεῖσαι ζῶν ἔτι μᾶλλον τῶν ὑπὸ γῆσ ἐκείνων. φέρε δὴ καὶ ταῦτα ἐξέτασον ἁ Μοῦσα γὰρ οὐκ ἀπόρωσ γεύει τὸ παρὸν μόνον, ἀλλ’ ἐπέρχεται πάντα θεριζομένα. ταῦτ’ οὐ δοκεῖ σοι σαφῶσ ὁ ποιητὴσ ἑαυτὸν ἐπαινῶν λέγειν ὡσ γόνιμον καὶ πόριμον εἰσ τὰ μέλη; τί δ’ ἐπειδὰν λέγῃ μή μοι καταπαύετ’, ἐπεί περ ἤρξατο τερπνοτάτων μελέων ὁ καλλιβόασ πολύχορδοσ αὐλόσ;

νὴ Δί’ ἀλλ’ οἱ ποιηταὶ μόνοι οὕτωσ ἐφρόνησαν. σκόπει δῆτα καὶ τοὺσ ῥήτορασ, οὓσ μόνουσ σὺ φῂσ θαυμάζειν, ἅτε καὶ σφόδρα κατ’ αὐτοὺσ ὢν τὴν φύσιν. πρότερον δὲ τοὺσ μεταξὺ τῶν ποιητῶν τε καὶ ῥητόρων ἐξετάσαι βούλομαι. "Ἡροδότου Ἁλικαρνασσέοσ ἱστορίησ ἀπόδεξισ ἥδε, ὡσ μήτε τὰ γενόμενα ἐξ ἀνθρώπων τῷ χρόνῳ ἐξίτηλα γένηται μήτε ἔργα μεγάλα καὶ θωυμαστὰ, τὰ μὲν Ἕλλησι, τὰ δὲ καὶ βαρβάροισ ἀποδεχθέντα, ἀκλεᾶ γένηται. εἰε͂ν, ὦ βέλτιστε Ἡρόδοτε, ἐν σοὶ δὴ καὶ τοῖσ σοῖσ λόγοισ ἀξιοῖσ εἶναι τὸ σωθῆναι μνήμῃ τάσ τε Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων πράξεισ, ἢ διεφθάρθαι πάσασ; ἔγωγε, φησὶν ὁ Ἡρόδοτοσ, εἰ μὴ παντάπασιν ὕπνου μεστὸσ εἶ. καί μοι δοκεῖ τὸν ἕτερον τοῦτο ἡσυχῆ κνίζειν. οὐκ ἔχων γοῦν ὅστισ γένηται τὸν πόλεμον αἴρει, καὶ βουλόμενοσ εἰπεῖν, οἶμαι, ὅτι αὐτὸσ ἀξιολογώτατοσ εἰή τῶν συγγραφέων τῷ πολέμῳ τὴν ψῆφον δίδωσι. καὶ τὸ μὲν κεφάλαιον ὅπερ λέγω τῆσ σπουδῆσ τοῦτ’ ἔστι. περιέρχεται δ’ αὐτὸ καὶ μάλα ἀστείωσ καὶ τοὺσ πρεσβυτέρουσ πολέμουσ ὡσ ἂν σὺ δόξαισ καθαιρεῖ. ἔστι δὲ ταῦτα οὐδὲν ἕτερον ἀλλ’ ἢ ἐνδείκνυται τῷ Ἡροδότῳ καὶ τοῖσ Ἑλλανίκοισ καὶ τοῖσ Ἑκαταίοισ καὶ πᾶσι τούτοισ ὅτι ἐγὼ ὑμῶν προέχω τῇ κρίσει πρῶτον· τὰ γοῦν κράτιστα ἐξειλεχὼσ, ταῦτα καὶ περὶ τούτων γράφω, τὰ δὲ πλείω παιδιά. ὅτι δ’ οὖν ἔνεστι φρόνημα τῷ Θουκυδίδῃ εὑρ́οισ ἂν καὶ διὰ πάσησ τῆσ συγγραφῆσ. πρῶτον μέν γε ἐπίπαν οἱ δημηγοροῦντεσ αὐτῷ κατὰ πόλεισ μετέχουσι τοῦ τοιούτου, ἔπειτα κατ’ ἄνδρα. τίσ οὐκ οἶδεν οἱο͂σ μὲν ὁ Περικλῆσ αὐτῷ, εἰ ἄρα καὶ Περικλέουσ ὄνομα ἤκουσασ· ὃσ οὐκ ἐν ὁμιλίᾳ καὶ κατ’ ἐξουσίαν οὑτωσὶ παραφθέγγεται, ὃ σὺ πρώην ἡμῶν ἀφῃροῦ, ἀλλ’ ἐν τοιούτοισ καιροῖσ ἐμβεβηκὼσ αὐτόσ τε καὶ τοῦ δήμου τοῦ παντὸσ ὄντοσ, ἐν οἷσ σύ γ’ ἂν αὐτῷ συνεβούλευσασ καὶ ἱκετηρίαν θεῖναι, φθειρομένησ μὲν τῆσ χώρασ ὑπὸ τοῦ πολέμου, φθειρομένων δὲ τῇ νόσῳ τῶν ἐν τῇ πόλει, πάντων δ’ ἐγκειμένων αὐτῷ καὶ παρωξυμένων ὡσ πρὸσ μόνον αἴτιον τῶν κακῶν, παρελθὼν αὐτὸσ ἔλεγε τοιαυτὶ, Καὶ προσεδόκων ταῦτα, ὦ Ἀθηναῖοι, καὶ ἀδικεῖτε ὅτι ὀργίζεσθε. εἰμὶ γὰρ ὑμῶν, φησὶ, πάντα ἄριστοσ, ὥσπερ Ζεύσ τισ Ὁμηρικόσ.

καὶ τὰ μὲν ἄλλα ἧττον ἄν τισ θαυμάσειε, τὸ δ’, ὦ Ζεῦ καὶ θεοὶ, ῥήτορα μὲν καὶ στρατηγὸν ὄντα, λέγοντα δ’ ἐν ἐκκλησίᾳ, ὕποπτον δὲ τοῖσ πολλοῖσ καὶ κατὰ ταύτην ἴσωσ τὴν δεινότητα μηδ’ αὐτὸ τοῦτο ὡσ ὑπεναντίον φυλάξασθαι μηδ’ ἀποκρύψαι, ἀλλὰ δέον παραιτεῖσθαι καὶ λέγειν ἅπερ ἄν τισ καὶ ἄλλοσ, Καὶ μή μοι νομίσητε, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ὅτι ἐγὼ λόγων δεινότητι ἢ τὸ ἐξ ἀρχῆσ τοῦθ’ ὑμᾶσ ἔπεισα, ἢ περὶ τῶν παρόντων ἀξιῶ θαρρεῖν, ἀλλ’ ἀντὶ τοῦ ταῦθ’ οὕτω κομψεύεσθαι καὶ περιστέλλειν μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο φάσκει προέχειν, ὅτι καὶ λέγειν εἰή κράτιστοσ αὐτῶν, καὶ ταῦτα ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου, σχεδὸν γὰρ καὶ τοῦτό μοι δοκῶ μεμνῆσθαι. πότερον οὖν σὸν, ὦ Θουκυδίδη, ἢ Περικλέουσ ἦν; ἕτεροσ δ’ αὖ φησι τῷ αὐτῷ ποιητῇ, Καὶ προσήκει μοι, ὦ Ἀθηναῖοι, ἄρχειν, ἀνάγκη γὰρ ἐντεῦθεν ἄρξασθαι, ἐπειδή μου, φησὶ, προστίθει γὰρ, οὐ σοί τισ παραπλήσιοσ, ἀλλὰ Νικίασ καθήψατο· ὃσ σοῦ γε οὐδ’ ἂν τοὔνομα ἀναγκαζόμενοσ εἰπεῖν ἀνασχέσθαι μοι δοκεῖ. ὁ δ’ ἐν Συρακούσαισ δημηγορῶν Ἑρμοκράτησ οὐκ ἄντικρύσ σοι κομπαστὴσ εἶναι δοκεῖ; λέγει γοῦν ἑαυτόν τε καὶ τοὺσ Συρακοσίουσ σεμνύνων δεῖξαι Ἀθηναίοισ ὅτι οὐκ Ιὤνεσ ταῦτα οὐδὲ Ἑλλησπόντιοι, κελεύων ἀπαντᾶν αὐτοῖσ ἔξω τῆσ Σικελίασ. καὶ ταυτὶ μὲν καὶ μετριώτερα· ἀλλ’ ὁρ́α τὰσ ὑπερβολάσ· ἰέναι δ’ ἐπὶ τοὺσ πολεμίουσ μὴ φρονήματι μόνον, ἀλλὰ καὶ καταφρονήματι. σὺ δ’ ἀφῄρησαι καὶ τὸ φρονήματι. καὶ ὁ μὲν ἀξιοῖ καταφρονεῖν τῶν δεινῶν, σὺ δὲ μηδὲ φρονεῖν ὅλωσ, ἀπὸ σαυτοῦ μοι δοκεῖν ἀρξάμενοσ. φέρε δὴ καὶ ἑτέρου κόσμον ὥσπερ ἵππου κατάμαθε. οἶμαι γάρ σε τῶν Δημοσθένουσ εἰ μή τι ἄλλο, ἀλλὰ τόν γε ὑπὲρ τῆσ ἀναρρήσεωσ λόγον τὸν πολυύμνητον δὴ τοῦτον ἀνεγνωκέναι. ἐνταῦθα τοίνυν ἐστὶ τῷ Δημοσθένει, οὗ σὺ τοὔνομα θαυμάζεισ μόνον, ὡσ ἐοίκεν, Ἐπεπείσμην δὲ ὑπὲρ ἐμαυτοῦ, τυχὸν μὲν ἀναισθητῶν, ὅμωσ δὲ ἐπεπείσμην ‐ ὁρᾷσ ὅπωσ ἐρεθίζει σε δὶσ εἰπὼν ἐπεπείσμην ‐ μήτε γράφοντα ἂν ἐμοῦ γράψαι βέλτιον μηδένα ‐ ἐγὼ δὲ ὑπὲρ ὧν ἔγραψα μόνον καὶ ὧν ἐπὶ τοῦ παρόντοσ ἐδείκνυον, περὶ τούτων τι παρεφθεγξάμην, καὶ ταῦτα τοῖσ φήνασι θεοῖσ θαρρῶν·

ὁ δὲ προστίθησι, μήτε πράττοντα πρᾶξαι μήτε πρεσβεύοντα πρεσβεῦσαι προθυμότερον μηδὲ δικαιότερον. διὰ ταῦτα ἐν ἅπασιν ἐμαυτὸν ἔταττον. ἀναγνωσθείσησ τοίνυν τῆσ ἐπιστολῆσ, Εἰσ ταῦτα, φησὶ, κατέστησε Φίλιππον τίσ; οὐχ ὁ τῶν Ἀθηναίων δῆμοσ, ἀλλ’ ἡ ἐμὴ πολιτεία, Αἰσχίνη· ταύτην τὴν φωνὴν ἀφῆκεν ἐκεῖνοσ, πολλοὺσ καὶ θρασεῖσ τὰ πρὸ τούτων ἐπαιρόμενοσ τῇ πόλει λόγουσ· οὑτωσί πωσ, οὐ γὰρ ἀκριβῶσ μέμνημαι τὰ ῥήματα. "εἰ δ’ οἱο͂σ ἐγὼ παρ’ ὑμῖν κατὰ τὴν ἐμαυτοῦ τάξιν εἷσ ἐν ἑκάστῃ τῶν Ἑλληνίδων πόλεων ἀνὴρ ἐγένετο, μᾶλλον δὲ εἰ ἕνα ἄνδρα μόνον Θετταλία καὶ ἕνα ἄνδρα Ἀρκαδία ταὐτὰ φρονοῦντα ἔσχεν ἐμοὶ, οὐδεὶσ οὔτε τῶν ἔξω Πυλῶν Ἑλλήνων οὔτε τῶν εἴσω τοῖσ παροῦσι κακοῖσ ἐκέχρητ’ ἂν, ἀλλὰ πάντεσ ἂν ὄντεσ ἐλεύθεροι καὶ αὐτόνομοι μετὰ πάσησ ἀδείασ ἀσφαλῶσ ἐν εὐδαιμονίᾳ τὰσ ἑαυτῶν ᾤκουν πατρίδασ, τούτων τῶν τοσούτων καὶ τοιούτων ἀγαθῶν ὑμῖν καὶ τοῖσ ἄλλοισ Ἀθηναίοισ ἔχοντεσ χάριν δι’ ἐμέ. καὶ ἴσωσ τινὲσ τότε τῷ Δημοσθένει ταῦτα λέγοντι ἤχθοντο ἄνθρωποι μικροὶ καὶ δυστυχεῖσ καὶ ἀπεκάλουν αὐτὸν ἀλαζόνα. ὁ δ’ ἐπιὼν ἔδειξε χρόνοσ ὅτι οὐδὲν καθ’ ὑπερβολὴν ἐλέγετο, ἀλλὰ καὶ συμπάσῃ τῇ Ἑλλάδι ἱκανὴ φορὰ τοιοῦτοσ εἷσ τισ ἦν γενόμενοσ. οὐκοῦν οὐδ’ ἀμφισβητήσαισ αὐτῷ πρωτείων, οὐδὲ πρὸσ οὓσ ἐμοὶ νομίζεισ ἀποχρῆν εἶναι τὸν λόγον. καί μοι πρὸσ θεῶν ἀπόκριναι τοῦτο αὐτὸ, εἰ κατὰ τοὺσ αὐτοὺσ ἐγένου χρόνουσ ἐκείνῳ, πότερόν ποτε καὶ τῷ Δημοσθένει αὐτὰ ταῦτα ἂν ἐνεκάλεισ, ἢ ἐκεῖνόν γ’ ἂν ἠφίεισ αἰτίασ; εἰ μὲν γὰρ κἀκείνῳ ταῦτ’ ὠνείδιζεσ, πόρρωθεν συκοφάντησ εἶ, εἰ δ’ ἐκεῖνόν γ’ ἂν ἀφῆκασ, τοῖσ αὐτοῖσ ἐμὲ συκοφαντεῖσ.

δοκεῖ δέ μοι καὶ τὸ ἐπίγραμμα οὐκ ἔξω τῆσ Δημοσθένουσ γνώμησ ἔχειν τὴν ἐπιγραφὴν, ὃ νῦν ἀναγιγνώσκομεν ἐν Κεραμεικῷ. ἐμοὶ μὲν οὖν ἐξήρκει, ἐπειδή γε καὶ ῥητόρων ἐμνήσθην, τάττοισ γὰρ ἄν που καὶ ἡμᾶσ ἐνταῦθα χοροῦ· οὐ μὴν ἀλλ’ ὑπέρ γε τῆσ ἀληθείασ διὰ πάντων ἐθέλω τὸν λόγον ἐξακριβῶσαι, ὅπωσ καὶ γνῷσ οἱο͂σ ὢν ἐμὲ νουθετεῖσ, τῆσ παροιμίασ σοι λεγούσησ αἰπολεῖν. σκόπει δὴ καὶ ἑτέραν ἀπολογίαν ἀνδρὸσ σοφοῦ, ὃσ τοσοῦτον ἀπέχει τοῦ κομπάζειν ὥστε καὶ τοὺσ σοφιστὰσ ἤλεγχε περιιὼν ὡσ μάτην θρασυνομένουσ. λέγει τοίνυν τοῖσ Ἀθηναίοισ ἀπειλῶν ὡσ, ἐὰν αὐτὸν ἀποκτείνωσιν, ἕτερον τοιοῦτον οὐχ εὑρήσουσι. καὶ ταῦτα εἰσ ἀξιόχρεων ἀναφέρει τὸν θεὸν τὸν ἐν Δελφοῖσ. καὶ ἐγὼ οἶμαι, φησὶν, οὐδέν πω ὑμῖν μεῖζον ἀγαθὸν γενέσθαι ἐν τῇ πόλει ἢ τὴν ἐμὴν τῷ θεῷ ὑπηρεσίαν. τοιαῦτ’ ἄττα ἐστὶν ἐν ἀπολογίᾳ Σωκράτουσ. καὶ γάρ τοι καὶ ἑάλω διὰ ταῦτα, φαίησ ἄν. καὶ μετέγνωσάν γε οἱ καταγνόντεσ, φαῖεν ἂν οἵ γε ἀπ’ ἐκείνων. νὴ Δί’ ἀλλ’ οὐκ εἶπε τούτουσ τοὺσ λόγουσ Σωκράτησ αὐτόσ. ἔστω τοῦτο. ἀλλ’ εἰ τὰ μάλιστα αὐτὸσ μὲν μὴ εἶπεν, ἕτεροσ δὲ ὁμότιμοσ εἴρηκεν ὡσ ἐκείνῳ προσήκοντασ, εἰσ ταυτὸν ἀφικνεῖται. φημὶ δ’ ἐγὼ καὶ διὰ βίου Σωκράτη μεγαλαυχεῖσθαι, καὶ εἰ τοὺσ πολλοὺσ λέληθεν. ἢ τί νομίζεισ εἶναι τὴν πολλὴν εἰρωνείαν αὐτοῦ; ἐγὼ μὲν ἡγοῦμαι ὅτι τοῖσ πολλοῖσ ἐκεῖνοσ ὥσπερ παισὶ διελέγετο, ὡσ ἀληθῶσ προσπαίζων τε καὶ ὡσ εὐηθικοῖσ οὕτω προσφερόμενοσ. οὐκοῦν ὅτε σπουδῇ μὲν οὐκ ἐθαύμαζεν, οὐτ’ ἔφασκεν, οὐδ’ αὖ διενοεῖτο περὶ ἑαυτοῦ ὡσ τῷ ὄντι οὐδενὸσ ἀξίου, φαίνεται δ’ ὅμωσ τοῖσ ῥήμασι τούτοισ χρώμενοσ, ἄλλο τι ἢ περιλείπεται ὡσ οὐδενὸσ ἀξίων ὄντων πρὸσ ἑαυτὸν φαίη γ’ ἄν τισ οὑτωσὶ συμβαίνειν; καὶ δὴ τὸν μὲν Σωκράτη, εἰ βούλει, παρίημι, τὸν δὲ Ἰφικράτη σκόπει, ἄνδρα οὐ μεθόριον ῥήτοροσ καὶ στρατηγοῦ, ἀλλ’ ἀμφοτέρων ἐφικνούμενον. ἆρ’ οὖν διῆλθέσ ποτ’ αὐτοῦ τὴν ἀπολογίαν τὴν ὑπὲρ τῆσ δωρεᾶσ; καίτοι τίθει μὲν, εἰ βούλει, Λυσίου τὸν λόγον εἶναι, τίθει δ’ Ἰφικράτουσ, εἰ τοῦτο αἱρεῖ. ἔστι τοίνυν οὐδὲν οὕτω τοῦ παντὸσ ἀγῶνοσ ἐπιφανὲσ ὡσ τὸ φρόνημα, ὃ δὴ καὶ ποιεῖ κρείττω Λυσίου τῶν πολλῶν εἶναι τὸν λόγον. λέγει γὰρ ἄλλα τε δὴ τοῖσ Ἀθηναίοισ, οὐ τῆσ σῆσ ψυχῆσ, καὶ εἰ, φησὶν, ἑπτὰ ὑμῖν ἦσαν τοιοῦτοι στρατηγοὶ οἱο͂σ ἐγὼ, ἀοίκητοσ ἂν ἦν ἡ Λακεδαίμων.

καὶ μνησθεὶσ Ἁρμοδίου καὶ Ἀριστογείτονοσ, οὓσ Ἀθηναῖοι πρώπουσ ἁπάντων τῶν εὐεργετῶν ἦγον, ἢ παραλαβεῖν ἂν αὐτούσ φησιν, ἢ ὑπ’ ἐκείνων παρακληθῆναι, εἰ κατ’ ἐκείνουσ ἐγένετο. καὶ ὑμεῖσ μὲν, φησὶν, οἰέσθε, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, παρ’ ὑμῶν ταῦτά μοι γράμματα καὶ τὴν στήλην εἶναί τι σεμνὸν, ἐμοὶ δὲ στήλη οὐρανομήκησ ἕστηκεν ἐν τῇ Πελοποννήσῳ μαρτυροῦσα τὴν ἀρετήν. εἰσ τοσοῦτον δὲ ἀφικνεῖται τῆσ παρρησίασ ὥστ’ ἀμφοτέροισ ἑαυτὸν ἀντεξετάζει τοῖσ στρατηγοῖσ, καὶ τοῖσ τῶν πολιτῶν καὶ τοῖσ τῶν πολεμίων. καίτοι πρὸσ θεῶν εἴ σε σύμβουλον τότε ὁ Ἰφικράτησ παρεκαθίσατο μέλλων ἀπολογήσεσθαι, πότερον αὐτῷ συνεβούλευσασ τοῦτον ἀπολογεῖσθαι τὸν τρόπον, ἢ πεσόντα εἰσ γόνυ ἱκετεύειν τοὺσ δικαστάσ; ἆρ’ οὖν περὶ μὲν τῆσ δωρεᾶσ ἀπολογούμενοσ παρρησίᾳ τινὶ χρώμενοσ φαίνεται, κινδυνεύων δ’ ὑπὲρ τῆσ ψυχῆσ ὑπ’ Ἀριστοφῶντοσ μετέθετο; ἀλλὰ κἀκεῖ τὴν φύσιν διεσώσατο. ἐρόμενοσ γὰρ τὸν Ἀριστοφῶντα, ὥσ φασι, σὺ δ’ αὐτὸσ εἰ κύριοσ ἦσθα τῶν νεῶν, πότερον προὔδωκασ ἂν, ἢ οὔ; ἐπειδὴ ἀπέφησεν ὁ Ἀριστοφῶν, εἶτα σὺ μὲν οὐκ ἂν προὔδωκασ ὢν Ἀριστοφῶν, Ἰφικράτησ δὲ προὔδωκεν; ἔτι τοίνυν ἑνὸσ ῥήματοσ τῶν ἐκείνου μνησθεὶσ ἐπ’ ἄλλο τι τρέψομαι. λέγεται γὰρ ἐν Αἰγύπτῳ παρατάττων καὶ μελλούσησ ἔσεσθαι τῆσ μάχησ φάναι πρὸσ τοὺσ παρόντασ ὅτι αὑτῷ τὰ μὲν ἄλλα ἐπιεικῶσ ὑπάρχοι πάντα, ἓν δὲ ἀπείη τὸ μέγιστον. ἐρομένου δέ τινοσ τί τοῦτο λέγοι, Ὅτι, ἔφη, τὸ τοῦ Ἰφικράτουσ ὄνομα οὐκ ἴσασιν οἱ πολέμιοι, ὃ πρὸσ τοὺσ ἐν τῇ Ἑλλάδι κινδύνουσ μέγιστον εἶναι φάρμακον αὑτῷ. ἀκούω δὲ καὶ τὴν Ἐπαμεινώνδα πρὸσ Θηβαίουσ ἀπολογίαν ἔτι ὑπὲρ τὴν τοῦ Ἰφικράτουσ γενέσθαι· καὶ τί ταῦτα θαυμάζοι τισ ἄν; ἀλλ’ ἐμὲ πρώην ἀνὴρ ἑταῖροσ, ὃσ οὑτωσὶ καθῆστο μάλα πλησίον, ζωγράφου τι ἐπίγραμμα ἐξεδίδασκε τοιοῦτον εἰ καὶ ἄπιστα κλύουσι λέγω τάδε, φημὶ γὰρ ἤδη τέχνησ εὑρῆσθαι τέρματα τῆσδε σαφῆ χειρὸσ ὑφ’ ἡμετέρησ, ἀνυπέρβλητοσ δὲ πέπηγεν οὖροσ. ἀμώμητον δ’ οὐδὲν ἔγεντο βροτοῖσ.

εἴτ’ ὦ πρὸσ τοῦ Διὸσ τὸν μὲν δεῖνα τὸν γραφέα ἠξίουσ τοσαύτασ ὑπερβολὰσ περὶ αὑτοῦ λέγειν καὶ παρρησιάζεσθαι, ᾧ καὶ σιγῇ τὸ αὑτοῦ περαίνειν ἐκ τῆσ τέχνησ ἦν, ἄνθρωπον δὲ ἐν ὀλίγοισ ἐξεταζόμενον, οὐδὲν γὰρ ἄλλο λέγω τὰ νῦν περὶ τῶν ἐμαυτοῦ λόγων, καὶ ὁσονοῦν παραφθέγξασθαι θαυμαστόν τί σοι καὶ δεινὸν κατεφάνη; ἄκουε δὴ καὶ ἑτέρου ζωγράφου, ὡσ μὲν σὺ φαίησ ἂν, ἀλαζονευομένου, ὡσ δὲ οἱ ταῦτα δεινοὶ λέγουσιν, οὐ μεῖζον ἢ προσῆκον φρονήσαντοσ. λέγει δὲ τί; Ἡράκλεια πατρίσ· Ζεῦξισ δ’ ὄνομ’· εἰ δέ τισ ἀνδρῶν ἡμετέρησ τέχνησ πείρατά φησιν ἔχειν, δείξασ νικάτω· δοκῶ δὲ, φησὶν, ἡμᾶσ οὐχὶ τὰ δεύτερ’ ἔχειν. καὶ τοῦτο τὸ ἐπίγραμμα οὔτ’ ἐκεῖνοσ ἀπώκνησεν ὡσ θρασὺ οὔτε τισ αὐτῷ τῶν ἑταίρων ἀπαλεῖψαι συνεβούλευσεν, ἐπειδή γε ἐποίησεν. οἱο͂ν δ’ αὖ καὶ τόδε ἔρεξε καὶ ἔτλη ὁ ὑβριστὴσ ἐκεῖνοσ ἐγγράψαι. ποιήσασ γὰρ αὖ τὴν τῆσ Ἑλένησ εἰκόνα προσπαρέγραψε τὰ τοῦ Ὁμήρου ἔπη οὐ νέμεσισ Τρῶασ καὶ ἐϋκνήμιδασ Ἀχαιοὺσ τοιῇδ’ ἀμφὶ γυναικὶ πολὺν χρόνον ἄλγεα πάσχειν, ὥσπερ τὸ αὐτὸ ποιοῦν εἰκόνα τε Ἑλένησ ποιῆσαι καὶ τὸν Δία Ἑλένην αὐτὴν γεννῆσαι. καὶ δή σοι τοὺσ μὲν ζωγράφουσ ἐῶ χαίρειν· ἀλλ’ ἔγωγε κωμῳδιοποιοῦ τινοσ ἤκουσα σεμνολογουμένου θαυμαστὰ οἱᾶ. καίτοι ἐάν τισ ἔρηται τοὺσ τῆσ κωμῳδίασ ποιητὰσ ἐφ’ ὅτῳ μέγα φρονοῦσι, φαῖεν ἂν, οἶμαι, ὅτι γέλωτα κινοῦσιν, ὥσπερ καὶ αὐτῶν τισ ὡμολόγηκεν οὐδενὸσ ἐρωτῶντοσ. ἀλλ’ ὅμωσ καὶ οὗτοι χωρὶσ ἀξιοῦσιν εἶναι τά τε τῶν ἀστείων σκώμματα καὶ τὰ τῶν πολλῶν· καί τισ αὐτῶν ἐν ἀρχῇ τοῦ δράματοσ μεγαλαυχούμενοσ ὡσ προφήτησ προαγορεύει τοιάδε Ἀφυπνίζεσθαι χρὴ πάντα θεατὴν, ἀπὸ μὲν βλεφάρων αὐθημερινῶν ποιητῶν λῆρον ἀφέντα, ὥσπερ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ μέλλων ἅπαντασ σοφούσ τε καὶ σπουδαίουσ ποιήσειν. , τοῖσ δ’ ἄλλοισ ἐν ἅπαντι βίῳ προτιθέναι φησὶ ποιηταῖσ μιμεῖσθαι, δηλονότι ὡσ οὐδένα ἐφιξόμενον.

ἕτεροσ δ’ αὐτῶν Ἡρακλέουσ ὀργήν τιν’ ἔχων φησὶ μεγίστοισ ἐπιχειρεῖν· καὶ πάλιν προελθὼν ἀκόλουθον τούτῳ ῥῆμα ἐπιτίθησι τοιόνδ’ εὑρόντεσ ἀλεξίκακον τῆσ χώρασ τῆσδε καθαρτήν. οὔκουν δεινὸν, ὦ γῆ καὶ θεοὶ, Ἀριστοφάνη μὲν τὰ ἑαυτοῦ σκώμματα τοῖσ Ἡρακλέουσ ἔργοισ ἐπιχειρεῖν ἀπεικάζειν, τοὺσ δὲ τῶν σπουδαίων, ὃ κἂν αὐτὸσ ἐκεῖνοσ δοίη, λόγων ποιητὰσ τοὺσ ἑαυτῶν λόγουσ τοῖσ ἑτέρων ἀξιοῦν παραβαλεῖν ὑβριστικόν τι δοκεῖν εἶναι σοὶ κριτῇ; κἀκεῖνοσ μὲν κωμῳδίαν τινὰ τῶν αὑτοῦ σεμνύνων ἑτέρωθι, σπένδων πόλλ’ ἐπὶ πολλοῖσ ὄμνυσιν τὸν Διόνυσον μὴ πώποτ’ ἀμείνον’ ἔπη τούτων κωμῳδικὰ μηδέν’ ἀκοῦσαι. σὺ δὲ τὸν τῇ θεῷ καὶ σὺν τῇ θεῷ λόγον ποιηθέντα οὐδ’ ἀνωμότωσ συνεχώρησασ ἐπαινέσαι, καὶ ταῦτα ἀπὸ στόματοσ μόνον. καὶ σιωπῶ τοὺσ ἑτέρουσ· ἀλλ’ ἵν’ ἐπ’ αὐτοφώρῳ λάβῃσ σεαυτὸν ὑβριστὴν ὄντα καὶ συκοφάντην καὶ περίεργον, ἐξέτασον τίσ ἦν ὁ τὸν αὑτοῦ λόγον οὕτωσ ἐπαινέσασ ὥστε ἄντικρυσ ἐν αὐτῷ ἐκείνῳ περὶ αὑτοῦ διαλέγεσθαι, ὥσπερ ὁ τῆσ κωμῳδίασ ποιητὴσ περὶ τοῦ δράματοσ, τοῦτο μὲν ἀρχόμενοσ τοῦ προοιμίου ὑπισχνούμενοσ ἀξίωσ ἐρεῖν καὶ τοῦ πράγματοσ καὶ τοῦ χρόνου τοῦ διατριφθέντοσ αὐτῷ περὶ τὸν λόγον, καὶ πρόσ γ’ ἔτι προστιθεὶσ ὅτι καὶ παντὸσ ὃν τυγχάνει βεβιωκώσ· τοῦτο δ’ ἐν τοῖσ τελευταίοισ ὥσπερ εἰσ ἀγῶνα καὶ ἅμιλλαν ἅπαντασ προκαλούμενοσ, ὡσ οὐδένα ἂν οὐδ’ ἐγγὺσ ἐλθόντα. καίτοι τί φήσεισ; πότερα ἐκείνῳ μεῖζον ἐπὶ τοῖσ αὑτοῦ προσῆκον φρονεῖν, ἢ ’κείνῳ μὲν ἐξεῖναι καὶ μεῖζον τοῦ δέοντοσ, ἐμοὶ δὲ μηδ’ ὅσον ἄξιον; κἀκείνῳ μὲν εἰσ αὐτοὺσ τοὺσ λόγουσ ἐγγράφειν ἃ φρονεῖ περὶ αὐτῶν, ἐμοὶ δὲ μηδ’ ὅσον λόγου ἔξω παραφθέγξασθαι; καὶ κωμῳδοῖσ μὲν καὶ τραγῳδοῖσ καὶ τοῖσ ἀναγκαίοισ τούτοισ ἀγωνισταῖσ ἴδοι τισ ἂν καὶ τοὺσ ἀγωνοθέτασ καὶ τοὺσ θεατὰσ ἐπιχωροῦντασ μικρόν τι περὶ αὑτῶν παραβῆναι, καὶ πολλάκισ ἀφελόντεσ τὸ προσωπεῖον μεταξὺ τῆσ Μούσησ ἣν ὑποκρίνονται δημηγοροῦσι σεμνῶσ· σὺ δ’ ἡμῖν οὐδὲ τοσοῦτον μετέδωκασ ἀναπνεῦσαι, καὶ ταῦτα ὢν οὐδεὶσ, ἀλλ’ ἀγαπᾶν σοι προσῆκον, εἰ καὶ ἐν οἰκέτου τάξει παρῆσθα τοῖσ γιγνομένοισ.

τί καὶ φήσεισ πρὸσ θεῶν εἴ τισ ἔροιτό σε; ἐπαχθῆ νὴ Δί’ αὐτὰ εἶναι καὶ φορτικά; οὐκοῦν εἰ μὲν τοῖσ πολλοῖσ, τί οὐχ οὗτοι δυσχεραίνουσιν; εἰ δὲ σοὶ, τί καταφεύγεισ ἐπὶ τοὺσ πολλούσ; οἱ γὰρ πολλοὶ οὗτοι σχεδόν τι εἷσ τισ ἀναφαίνεται, βάσκανοσ καὶ οὗτοσ, εἰ δὲ μὴ, ψυχρόσ γε. καὶ μὴν εἰ μὲν καὶ αὐτὸσ ἐπῄνεισ τὸν λόγον, κατὰ νοῦν ἦν σοι τὰ λεχθέντα. οὐ γὰρ δή που σαυτῷ μὲν ἠξίουσ μετεῖναι τῆσ ἐπὶ τοῖσ ἐμοῖσ ἡδονῆσ, ἐμὲ δ’ αὐτὸν ὁρῶν γανύμενον συμφορὰν ἐποιοῦ. εἰ δὲ παρῄει σε τὸ τοῦ λόγου κάλλοσ, εἰκότωσ ὑφ’ ἡμῶν ταῦτα ἐλέγετο. ἐπ’ αὐτοῖσ τοίνυν οἷσ παρεφθεγξάμην ποτέρωσ διετέθησ; εἰ μὲν γὰρ καὶ αὐτὸσ ἐδυσχέρανασ, διὰ τοῦτο ἐλέγοντο, ἵνα ἀχθεσθῇσ. οὐ γὰρ δή που σὺ μὲν ζημίαν ποιεῖ ἐμοῦ τοῖσ ἐμαυτοῦ χαίροντοσ, ἐγὼ δ’ οὐ ποιήσομαι κέρδοσ, ἂν σὺ λυπῇ διὰ ταῦτα. ἀλλὰ μὴν εἴ γε ἀπεδέξω τὰ λεχθέντα, πῶσ αἰτιᾷ νῦν περὶ ὧν τότ’ ἦσθα σύμψηφοσ, ἢ ποτέρου κατηγορεῖσ ὅταν οὕτωσ ἔχῃσ; φαίνει γὰρ οὐχ ἧττον σεαυτοῦ. οὐ τοίνυν μόνον κατ’ ἄνδρασ ὅλωσ καὶ πρὸσ τὴν ἀξίαν εὑρεθήσεται τὰ τοιαῦτα κρινόμενα, ἀλλὰ καὶ πρὸσ τοὺσ καιροὺσ καὶ πρὸσ τὴν τῆσ προφάσεωσ ἀεὶ προσθήκην. οἱο͂ν εἴ τισ ὕβρει καὶ ὑπερηφανίᾳ τοὺσ τοιούτουσ λόγουσ προαιρεῖται, ἢ τοὺσ πολλοὺσ ἐξεπίτηδεσ ἀτιμάζων καὶ τοῦ μηδενὸσ ἀξίουσ ἡγούμενοσ, ἢ καὶ ὅπερ ἀρτίωσ εἶπον, ἕνεκ’ οἰκείου τινὸσ, οἱούσ ἐγώ τινασ εἶδον ἤδη τὰσ ὀφρῦσ ἀνεσπακότασ καὶ βαδίζοντασ ὥσπερ δεσπότασ τῶν ἐντυγχανόντων, καὶ καταπεπλασμένουσ οὕτω τὸν βίον ὥστε πλήττειν εὐθέωσ τοὺσ ἀπαντῶντασ, τοῖσ μὲν τοιούτοισ δίκαιον οἶμαι νεμεσᾶν καὶ νομίζειν τῆσ Γοργείασ κεφαλῆσ ἀπογόνουσ τινὰσ εἶναι καὶ οὐ τὰ κάλλιστα ἀπολελαυκέναι τῶν λόγων οὓσ προί̈στανται. ὅστισ δὲ τὸν μὲν ἄλλον βίον οὕτω μέτριον καὶ κοινὸν ᾕρηται, ὥστ’ ἀπ’ αὐτοῦ τούτου μάλιστα γιγνώσκεσθαι καὶ τοῦτ’ εἶναι σύμβολον αὐτοῦ, εἰ μὴ καὶ νῦν ἔλαθόν τι μεῖζον εἰπὼν, καὶ δεῖ παραιτήσασθαι, ἡνίκ’ ἂν δὲ ὁ θεὸσ κινήσῃ, τότε καὶ περὶ αὑτοῦ τι φθέγγεται, καὶ ταῦτα ἅττα ποτέ ἐστι, καὶ φθεγξάμενοσ παρ’ αὐτὸν τὸν ἀγῶνα καὶ τὸν καιρὸν, ἡνίκ’ οὐδενὸσ ἄλλου μεμνῆσθαι πλὴν τῶν λόγων εἰκόσ ἐστιν, εἶτ’ ἀπηλλάγη, τί τούτῳ ταῦτ’ ὀνειδίξοι τισ ἄν; σὺ δ’ ὦ πρὸσ Διὸσ τοσαύτην εἰπέ μοι σχολὴν ἦγεσ, ὥστ’ ἀφεὶσ ἐκεῖνα τὰ φάσματα μικρὰ καὶ τοῦ μηδενὸσ ἄξια ὥσπερ οἱ ὄρνιθεσ παρεξέλεγεσ, ἵνα ἀπίῃσ ὥσπερ ἑρ́μαιον ἔχων ὃ κακῶσ ἐρεῖσ;

φάθι δή με καὶ τοῦτο φιλανθρωπίᾳ πεποιηκέναι, ἵνα μὴ παντάπασιν ἀθυμήσῃσ, ἀλλ’ ἔχῃσ ἐφ’ ὅτῳ βουλήσει ζῆν. ἦν γὰρ, ὡσ ἐοίκε, σοί τι πυθόχρηστον, ὅταν πάντασ ἐπαινέσῃσ ἀπολωλέναι. ὥστ’ ἄποινα ὀφείλεισ μοι, καὶ εἰ τοῦτ’ αἰτιᾷ, δικαίωσ αἰτιᾷ. ἢ καὶ τὴν Πυθίαν αὐτὴν καὶ τοὺσ χρησμολόγουσ, ὅταν αὐτοματίζωσιν, ἀκριβῶσ ἐξετάζεισ ἐπιτηρῶν καὶ σχῆμα καὶ βλέμμα, καὶ εἴ τί σοι δόξουσι λέγειν θρασύτερον, εἶτ’ αὐτοῖσ ὕστερον ἐγκαλεῖσ; ἄθλιε καὶ πόρρω θεῶν, ἅπαντα ταῦτα ἦν τοῦ καιροῦ; ἀναμνήσω δέ σε καὶ Ξενοφῶντοσ, ὃσ περὶ τοῦ Κύρου τοῦ μεγάλου διαλεγόμενοσ τὸν μὲν ἄλλον χρόνον εὐσταλῆ φησι καὶ κόσμιον αὐτὸν εἶναι καὶ ἥκιστα ἀλαζόνα, ἡνίκα δ’ εἰσ τοὺσ ἀγῶνασ ἰοί καὶ ὑποθερμαίνοιτο, οὐδὲν μικρὸν λέγειν οὐδ’ ὑποστέλλεσθαι, ἀλλὰ καὶ αὑτὸν καὶ τοὺσ στρατιώτασ ἐξαίρειν. εἰκότωσ· ἐὰν γὰρ, ὦ τᾶν, ἐξέλῃσ τὸ κέντρον ἐκ τῆσ ψυχῆσ, ἀνῄρηκασ τὸ τῆσ ἀνδρείασ ἐφόδιον. κἀμὲ οὕτωσ ἐξέταζε, καὶ ἔτι μεῖζον προστίθει· εἰ μὴ μέλλων ἀγωνιεῖσθαι, ἀλλ’ ἐμβεβηκὼσ, ἀγωνιζόμενοσ, εἰ παρ’ αὐτὴν τὴν χρείαν, εἰ τοῦ κρείττονοσ ὢν, εἰ ζέοντοσ τοῦ λόγου, εἰ πρῶτοσ μὲν αὐτὸσ ἐλαυνόμενοσ, εἶτα τοὺσ πολλοὺσ τῷ αὐτῷ κέντρῳ κινῶν, ταῦτα παρεφθεγξάμην ἐπιστροφῆσ ἕνεκα καὶ κοινῆσ ὠφελείασ τῶν ἀκουόντων, ὃ καὶ τῶν προοιμίων ἐπαινοῦμεν καὶ προσδεῖν αὐτοῖσ φαμέν. κἂν εὑρίσκῃσ ἃ λέγω προσόντα, τόλμησον εἰπεῖν, οὐχ ὅδ’ ἄνευ θεοῦ τάδε μαίνεται, ἀλλὰ παρούσησ τῆσ Ἀθηνᾶσ, ᾗ τὰ κράτιστα τῆσ σωφροσύνησ ἀνεῖται. ἤκουσασ δέ που καὶ Ὁμήρου περὶ ἀγωνιστῶν λέγοντοσ μαίνετο δ’ ὡσ ὅτ’ Ἄρησ ἐγχέσπαλοσ, ἢ ὀλοὸν πῦρ οὔρεσι μαίνηται βαθέησ ἐν τάρφεσιν ὕλησ, ἀφλοισμὸσ δὲ περὶ στόμα γίγνετο·

καὶ οἶσθα δὴ τἀπὶ τούτοισ, ἵνα σοι καὶ χαρίσωμαι. νὴ Δί’ ἀλλὰ βάρβαροσ οὗτοσ καὶ κατέχειν αὑτὸν οὐ δυνάμενοσ. τὸν δ’ ἕτερον τί φῶμεν, τὸν κάλλιστον τῶν Ἀχαιῶν; οὐκ ἀναμνησθήσει πῶσ αὖ καὶ τοῦτον ὁπλίζει μετὰ τὴν ἀπόρρησιν τῆσ μήνιδοσ; ἐν δὲ μέσοισι κορύσσετο δῖοσ Ἀχιλλεὺσ, τοῦ καὶ ὀδόντων μὲν καναχὴ πέλε· τὼ δέ οἱ ὄσσε λαμπέσθην ὡσεί τε πυρὸσ σέλασ, ἐν δέ οἱ ἦτορ δῦν’ ἄχοσ ἄτλητον· ὁ δ’ ἄρα Τρωσὶν μενεαίνων δύσατο δῶρα θεοῦ. ὁρᾷσ ὅτι πάντα ὁμοῦ τῷ ἀνδρὶ προστίθησιν, ὀδόντων κρότον, πῦρ ἐν ὀφθαλμοῖσ, ὀργὴν εἰσ τοὺσ πολεμίουσ, λύπην ἐπὶ τῇ συμφορᾷ, καλλωπισμὸν εἰσ τοὺσ συστρατιώτασ. Ἐνυοῦσ μὲν δὴ καὶ Ἐνυαλίου χορευταὶ τοῦτον ἵστανται τὸν τρόπον, οὔτε τὴν γνώμην ἀτρεμεῖν δυνάμενοι, πολὺ δὲ ἧττον ἔτι τὼ χεῖρε ἀτρεμίζοντεσ, κινεῖται δὲ ἄτοπόν τινα κίνησιν καὶ τὰ χείλη καὶ πᾶν μέροσ τοῦ σώματοσ, καί τισ αὐτοὺσ θαυμαστὴ κατέχει κρᾶσισ λύπησ, ὀργῆσ, ἐπιθυμίασ, λογισμοῦ· καὶ δυστήνων δέ τε παῖδεσ ἐμῷ μένει ἀντιόωσι· τοὺσ δὲ Ἑρμοῦ τε καὶ Μουσῶν χορευτὰσ, περὶ οὓσ τὰ τῶν πτερωτῶν λόγων κάλλη τε καὶ τολμήματα Ζεὺσ ὁ θεῶν βασιλεὺσ ἔταξεν εἶναι, πότερα εἰσ γῆν κάτω βλέποντασ ὥσπερ τοὺσ Ἐρεμβοὺσ οὕτωσ ἀξιώσεισ ἐπιδείκνυσθαι τὰ σφέτερ’ αὐτῶν ἔργα, μηδὲν τῶν κανθηλίων διαφέροντασ, μέσουσ ἐγρηγορότων καὶ καθευδόντων, ἢ μηδὲν ἀμβλυτέρουσ ὄντασ φαίνεσθαι τῶν ἐκ Κορυβάντων ἤ τινοσ ἄλλου δαίμονοσ θερμοῦ κατεχομένων, ἀλλ’ ἅμα τῷ μέλει κινεῖσθαι τὰ γιγνόμενα; ἀλλὰ τοῦ μὲν Διομήδουσ οὐκ αἰτιᾷ τὴν κόρυν οὐδὲ τὴν ἀσπίδα, πῦρ ἀφιεῖσαν, ὥσ φησιν Ὅμηροσ, ἀλλὰ καὶ θαυμάζεισ καὶ μεγάλων αὐτὸ ποιεῖσ σύμβολον, ὧν δ’ ἐξ αὐτῆσ τῆσ κεφαλῆσ ἀνίησι τὸ πῦρ ἡ θεὸσ, τούτοισ οὐδὲ συγγνώμησ μεταδίδωσ; καὶ ποίασ μάχησ τοσαύτην θέρμην φήσεισ ἡγεῖσθαι, ὅσην τῶν ἐμψύχων λόγων καὶ ἀληθινῶν;

λέγω γὰρ οὖν ὡσ ἐπειδὰν περιέλθῃ τὸ τοῦ θεοῦ φῶσ, καὶ τὸ λεγόμενον δὴ τοῦτο ἀστράψῃ δι’ ἁρ́ματοσ, οἱᾶ δὴ ταῖσ Μούσαισ ἁρ́ματα οἱ ποιηταὶ δεδώκασι, καὶ κατάσχῃ τὴν ψυχὴν τοῦ λέγοντοσ, ὥσπερ τι πῶμα παρελθὸν ἐξ Ἀπόλλωνοσ πηγῶν, εὐθὺσ μὲν τόνου καὶ θέρμησ ἐνέπλησε μετ’ εὐθυμίασ, ἦρε δὲ τοὺσ ὀφθαλμοὺσ ἄνω καὶ τὰσ τρίχασ διέστησε, βλέπει δὲ οὐδ’ εἰσ ἓν ἄλλο ὁ τοιοῦτοσ, εἴτε χορευτὴν εἴτε βάκχον βούλει λέγειν, οὔτε παρὸν οὔτε ἀπὸν, ἀλλ’ ἢ πρὸσ αὐτοὺσ τοὺσ λόγουσ καὶ τοὺσ ταμίασ αὐτῶν, ὥσπερ οἱ πρὸσ τοὺσ ἄλλο τι ὀρέγοντασ ἑαυτοῖσ βλέποντεσ, καὶ ταῦθ’ ὅταν ἐξ ὑψηλῶν προτείνωσι, καί τι ἔποσ, φησὶ, προέηκεν ὅπερ ἄρρητον οὐ φορητὸν ἦν ‐ φέρει γὰρ ὁ καιρὸσ πόλλ’ ἅ τισ οὐκ ἂν ἐννοήσειεν ἰδιώτησ τῶν τοιούτων ἀγώνων ‐ καὶ οὐκ ἔστιν ἀνέντα τὴν γνώμην οὐδ’ ὑποθέντα ἑαυτὸν τοῖσ ἀκροαταῖσ, ὃ προσήκει κέντρον τῶν λόγων διασώσασθαι, ἀλλ’ ἡ θέρμη καθάπερ τι φάρμακον μόνη δὴ παραπέμπει καὶ κατευθύνει καθάπερ ναῦν τὸν λόγον καὶ τοῖσ ἐναντίοισ χώραν οὐ δίδωσιν. πάντα μὲν γὰρ ἴσωσ κατὰ Δαρεῖον τὸ πῦρ ἐκόσμησε, καὶ οὐ δυνατοῦ μᾶλλον τὸ ῥῆμα ἢ ἀνδρὸσ σοφοῦ, λόγων δ’ αὕτη πηγὴ μία, τὸ ὡσ ἀληθῶσ ἱερὸν καὶ θεῖον πῦρ τὸ ἐκ Διόσ ἐστιν, ἐφ’ ᾧ καθεύδειν οὐκ ἔνι δή που τὸν τετελεσμένον τε καὶ εἰσ τὸ μέσον φερόμενον. σὺ δὲ τηνικαῦτα ἀξιοῖσ σκοπεῖν εἰσ σὲ καὶ τοὺσ σοὺσ ὀφθαλμοὺσ, δεδοικότα ὥσπερ παῖδα μή τι γρύξειεν ὅ σοί τινα ἀηδίαν οἴσει. καὶ τίθησ οὐχὶ τῷ χειμάρρῳ ὁρ́ια, ἀλλὰ τῷ Νείλῳ, καὶ ταῦτα ὁμοῦ τῷ μεγέθει τὴν συμμετρίαν ἔχοντι. οὐκ οἶσθ’ ὅτι ὥσπερ τὰ παρ’ Ἡφαίστου ὅπλα αὐτὰ καθ’ αὑτὰ κινούμενα ἁνὴρ ἐκεῖνοσ ἐποίησεν; οἶμαι δέ που καὶ τοὺσ τοῦ Ἀπόλλωνοσ ὀϊστοὺσ αὐτοὺσ ἐφ’ αὑτῶν ἐπηχῆσαι συνοργισθέντασ αὐτῷ. οὕτω κἀν τοῖσ ἀγῶσι τοῖσ περὶ τοὺσ λόγουσ τοὺσ περὶ τῶν θεῶν πολλὰ τοιαῦτα αὐτῶν τῶν λόγων ἰδίᾳ κινουμένων ὥσπερ ἔκφορα γίγνεται, καί τινα ἠχὴν παρέχεται τότε ὁ λόγοσ ἀναγκαίαν καὶ ἀκόλουθον τῇ ῥύμῃ καθάπερ βέλοσ τι σὺν ῥοίζῳ φερόμενον. δέδοικα μὲν οὖν μὴ παρὰ κωφὸν λέγω καί τινα τρόπον ἐξορχῶμαι δεικνὺσ ἀμυήτῳ τὰ ἱερά· ὅμωσ δὲ ὥσπερ ἐν μύθῳ τισ ἀπόρρητοσ λόγοσ τοῖσ μὲν ἀκούειν δυνατοῖσ εἰρήσεται, σοὶ δὲ οὐδὲν μᾶλλον. ἡνίκ’ ἂν δὲ αὕτη προλίπῃ, ὑπορρεῖ τὰ τῶν λόγων καὶ τὰ τῆσ νάρκησ νικᾷ, καὶ ἀνάγκη δὴ κάτω φέρεσθαι τὸν τοιοῦτον ῥήτορα ὑπὸ τῆσ ἀμβλύτητοσ ἀποψυχόμενον, καθάπερ τινὰ ἀετὸν τῶν πτερῶν ὑφιέντα.

ἔχω δέ σοι καὶ λόγον τινὰ ἱερὸν διελθεῖν, ἀκούσασ νύκτωρ οὐ πάλαι παρά του τῶν κρειττόνων, οἱο͂́ν ἐστι τὸ χρῆμα τῆσ θείασ μανίασ. εἶχε δέ πωσ ὧδε ὁ λόγοσ. ἀνάγκη τὸν νοῦν, ἔφη, κινηθῆναι τὴν πρώτην ἀπὸ τοῦ συνήθουσ καὶ κοινοῦ, κινηθέντα δὲ καὶ ὑπερφρονήσαντα θεῷ συγγενέσθαι καὶ ὑπερέχειν. καὶ οὐδέτερόν γε, ἔφη ὁ διδάσκων, θαυμαστόν. ὑπεριδών τε γὰρ τῶν πολλῶν ὁμιλεῖ θεῷ θεῷ τε ὁμιλήσασ ὑπερέχει. τάδε μέν σοι τῆσ ἱερᾶσ, ὡσ οἱ ποιηταὶ καλοῦσι, νυκτὸσ ἀπομνημονεύματα διὰ κεράτων μὲν ἥκοντα, στιλπνότερα δὲ ὡσ ἀληθῶσ ἐλέφαντοσ παντόσ. ὥστ’ εἰ καὶ μηδένα μηδ’ ἀφ’ ἑνὸσ εἴδουσ εἴχομεν εἰπεῖν ἐπ’ αὐτῷ τι φρονήσαντα, μηδ’ ἦν ἀναγκαῖον τῶν λόγων τὸ τοιοῦτον πάθημα, ἡμᾶσ δ’ εἰσ ταύτην ὁ θεὸσ νῦν ἦγεν, οὐκ ἂν τὰ πρεσβεῖα δή που συμφορὰν ἐποιούμεθα. σὺ δ’ αἰτιᾷ τὸ σύμβολον αὐτοῦ τοῦ ῥήματοσ. ἢ πρὸσ θεῶν ἀκροατὴσ μὲν οὐχ ὅστισ σφόδρα σώφρων, ἀλλ’ ὅστισ ἐπίσταται κινεῖσθαι βέλτιστοσ καὶ ὅστισ ἀπαντᾷ τοῖσ λεγομένοισ, ῥήτωρ δὲ οὐχ ὁ θερμότατοσ καὶ πρῶτοσ αὐτὸσ αὑτοῦ συνιεὶσ ἄριστοσ, ἀλλ’ ὅστισ ἡττᾶται τῶν ἀκροωμένων, ἢ παρ’ ἐκείνων δεῖται μαθεῖν ὁποῖ’ ἄττα ἐστὶν ἃ λέγει; σκόπει δὴ καὶ τοῦτο. φημὶ γὰρ αὐτῶν ἕνεκα τῶν λόγων συμβαίνειν ἀνάγκην πολλάκισ παραφθέγξασθαι τόν γε δὴ καθαρῶσ ἁπλοῦν καὶ φιλάνθρωπον· εἰ δὲ μὴ, τοὺσ πολλοὺσ ἐκφεύγειν ἐστὶν ἃ τῶν κρειττόνων μὴ λαθεῖν.

σὺ δὲ τὸν νόμον μεταβάλλεισ καὶ τὴν τάξιν ἐναλλάττεισ, ἣν ἡ φύσισ κατέδειξεν οὐκ ἐν ἀνθρώποισ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖσ ἄλλοισ ζώοισ, αὕτη δ’ ἐστὶν ἀκούειν τοῦ βελτίονοσ, καὶ νομίζεισ τὸν ἀετὸν οἱο͂́ν τ’ εἶναι τὸ ἴσον κινεῖσθαι τῷ κολοιῷ, οὗ καὶ προσιόντοσ ἔτι πόρρωθεν δήλη τοῖσ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν δυναμένοισ ἡ ἀλκὴ σχίζοντοσ τὸν ἀέρα, ὥσπερ ὅταν ναῦται τῇ κώπῃ τὴν θάλατταν. οἱο͂́ν τι λέγω, ἔστι κάλλη περὶ λόγουσ, ὡσαύτωσ δὲ περὶ ποίησιν, καί τινεσ ἰδέαι καὶ πόρρω καὶ ἐγγὺσ ἀλλήλων, ἃσ ἅμα μὲν πάσασ λαβεῖν οὐ ῥᾴδιον, μέροσ δὲ ἕκαστοσ ἀποτεμόμενοσ κατὰ τοῦτο ηὐδοκίμησεν· Ὅμηρον δὲ, εἰ βούλει, ποιητῶν ἐξαίρει λόγου. ὅταν οὖν τισ ἀγώνισμα ποιήσηται διὰ πάντων τῶν καλῶν τούτων διεξελθεῖν καὶ πάσασ μίξεισ μῖξαι περὶ τοὺσ λόγουσ, καὶ πρῶτον μὲν τὰ ἤθη πρέποντα τοῖσ καιροῖσ ἀποδοῦναι, ἔπειτα τὰσ συζυγίασ, οὗ μὲν ἀκριβείασ δεῖ, ἐνταῦθα ὡρ́αν προστιθεὶσ, οὗ δ’ ἐργασίασ, ἐνταῦθα τάχοσ, τῷ δὲ περιττῷ σαφήνειαν, χάριν δὲ οὗ σεμνότησ, οὗ δὲ εὑρ́εσισ, ἐνταῦθα διαχειρίζειν, οὗ δὲ τολμήματα, ἐνταῦθα ἀσφάλειαν, ἐφ’ ἅπασι δὲ ῥᾳστώνην καὶ δρόμον, καί μοι παρείη περὶ τούτων ἄμεινον σοῦ καὶ τῶν σοὶ προσομοίων ἐπίστασθαι, σκοτοδινιᾷ δὴ πᾶσ ἐνταῦθα ἀκροατὴσ καὶ οὐκ ἔχει τίσ γένηται, ἀλλ’ ὥσπερ ἐν παρατάξει κυκλούμενοι θορυβοῦνται, καὶ ὡσ ἕκαστοσ ἔχει φύσεωσ ἢ δυνάμεωσ οὕτωσ ἐπαινεῖ, ὁ μὲν τῆσ λέξεωσ τὴν ἀκρίβειαν, ὁ δὲ τοῦ νοῦ τὴν λεπτότητα, ὁ δὲ ὡσ ὡραία. ὁ δὲ ῥήτωρ ὑπὲρ αὐτῶν ῥήγνυται. τί φῄσ; οὐχ ὁρᾷσ τὸ ἀγώνισμα οὐδὲ ἀπὸ πολλοῦ, ἀλλ’ εἰσ ἑκάτερον, φησὶ, τῶν αὐλῶν ἐμοῦ χωρὶσ αὐλοῦντοσ καὶ πάσαισ ἅμα ταῖσ ἁρμονίαισ χρωμένου κάθησαι πρὸσ ἑνόσ τινοσ τῶν δακτύλων κίνησιν βλέπων, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ ἐν λύρᾳ ἢ κιθάρᾳ πάντων ὁμοῦ δεικνυμένων μιᾶσ χορδῆσ ἤχου δοκοίησ ἀκούειν. διδάσκει σε ὁ ῥήτωρ, ἄλλου μὲν οὐδενὸσ ἕνεκα, ἴχνοσ δέ τι θεῖον σώζων ἐν αὑτῷ καὶ προνοούμενοσ καὶ σοῦ καὶ ἑτέρων, μάλιστα δὲ αὐτῆσ τῆσ φύσεωσ τῶν λόγων, ὅπωσ αὐτῶν τὰ σπέρματα εἰσ γνῶσιν ἐλθόντα σωθείη κατὰ τὸ δυνατόν. ταῦτ’ ἐστὶν, ὦ τἀμὰ μὲν εἰδὼσ, τὰ σαυτοῦ δ’ ἀγνοῶν, ἃ κἀμὲ πρώην ἐκίνησε. δῆλοσ δὲ καὶ λέων ἐπιβρυχώμενοσ οἱᾶ δράσει, μὴ ὅτι μασσῶν.

εἰ δ’ ὡσ ἡ τοῦ λόγου φύσισ εἰργάζετο καὶ προήγετο, οὕτω διεκείμην, καὶ τῶν ἐμαυτοῦ λόγων ἠκροώμην ὡσ ἀλλοτρίων, μᾶλλον δὲ ταύτῃ γε καὶ παντάπασιν ἠλαττούμην καὶ ἐπειχόμην, οὐχ οἱο͂́σ τε ὢν βακχεύειν καὶ μετὰ ἀδείασ τῆσ ἡδονῆσ ἀπολαύειν, ὥσπερ ἂν εἰ ἑτέρου τὸ βιβλίον ἦν, οὐδ’ ἂν πηδῶν ᾐσχυνόμην, τί τὴν ἐγκράτειάν μου θαυμάζειν ἀφεὶσ αἰτιᾷ τὰ μηδὲν ἐμοὶ προσήκοντα; σὺ δ’ ἀπαιτεῖσ ἵππου μὲν δρόμον, σχῆμα δὲ τῆσ κεφαλῆσ ὄνου, πράγματα οὐχὶ συμβαίνοντα· ἐκείνων δ’ οὐκ ἤκουσαισ ἀμφὶ δὲ χαῖται ὤμοισ ἀί̈σσονται, ὁ δ’ ἀγλαί̈ῃφι πεποιθὼσ ῥίμφα ἑ γοῦνα φέρει μετά τ’ ἤθεα καὶ νομὸν ἵππων. ὄνῳ δὲ ἀρκοῦν ἐστι γαύρωμα, ἀπαλλαγῆναι τοῦ φορτίου, ὃ τῆσ ἐφ’ ἡμέρᾳ χρείασ ἕνεκα τῷ δεσπότῃ περιφέρει, πλείουσ τῶν βημάτων τὰσ πληγὰσ ἐκλέγων. ἀλλὰ γὰρ ᾠχόμην ὥσπερ κατὰ ῥοῦν ὑπὸ τοῦ λόγου φερόμενοσ. ἐπάνειμι δὴ ἐπ’ ἐκεῖνο, ὅτι ἀξιοῖσ μεταβάλλειν τὸν τῆσ φύσεωσ νόμον, ὃσ κελεύει τὴν τῶν κρειττόνων ὑπερβολὴν ἀνέχεσθαι καὶ ζῆν πρὸσ τὸ ἡγούμενον. αἰσχρὸν τῷ στρατηγῷ βλέπειν εἰσ τοὺσ στρατιώτασ, καλὸν δέ γε τοῖσ στρατεύμασιν εἰσ τοὺσ στρατηγοὺσ, ὥσπερ, οἶμαι, τοῖσ χορευταῖσ εἰσ τὸν ἡγεμόνα, τοῖσ ναύταισ εἰσ τὸν κυβερνήτην, τοῖσ δήμοισ εἰσ τὸν ἄρχοντα, τοῖσ ἀκροαταῖσ εἰσ τὸν ῥήτορα. εἰ μὲν οὖν ῥήτωρ τισ ἡμῖν ἐξ ἀκροατοῦ μετεσκεύασαι, ὡρ́α σοι παραλαμβάνειν τὸν θρόνον, εἰ δὲ μικρὸσ μικρὰ ἀπολαμβάνων περὶ ταῦτα διατρίβεισ, ἐγὼ μὲν οὐδὲν εὔφημον ἐπενεγκεῖν ἔχω σοι, βούλομαι δ’ ὃ μικρῷ πρόσθεν ἔφην διὰ πλειόνων ἐξετάσαι τὸ τῆσ αἰτίασ, ἐπειδή γε καὶ σὺ συμφαίησ ἂν τὰ πολλὰ ταύτῃ κρίνεσθαι. εἰ μὲν γὰρ ἐγὼ τούτου χάριν, ὅπωσ ἢ μειράκια ὑπαγοίμην, ἢ πατέρασ τινὰσ κακοδαίμονασ ἐξαπατήσασ ἐπάραιμι τελεῖν ἐμαυτῷ μισθοὺσ, οὕτω ταῦτα σεμνῶσ ἀνῆγον, καὶ μὴ μόνον εἰ πρώην, ἀλλὰ καὶ ὁποτοῦν ἐν τῷ παντὶ χρόνῳ τοιούτου τινὸσ ἡττηθεὶσ ὁτιοῦν ἢ μικρὸν ἢ μεῖζον εἴρηκα ἢ πεποίηκα, ὅ τι βούλει χρῶ λαβὼν, οὐ παραιτοῦμαι· ἐγὼ τοίνυν ὑπερβολὴν ἔτι ποιήσομαι·

ἔστω ταῦτα πάντα ἄρρητα· ἐκεῖνο πρὸσ θεῶν ἔχεισ εἰπεῖν, ὡσ ἄρα χρείασ μὲν οὐδεμιᾶσ ἕνεκα οὐδὲν ἔδρων, τηνάλλωσ δὲ σοφιστοῦ νόμῳ καὶ χαυνότητι ταῦτα ἐκομψευόμην καὶ σχήματοσ ἕνεκα; οὐ πάντεσ ἐμοὶ συνίσασιν ὅσον τούτων χωρὶσ εἰμί; οὐ πᾶν ἕτερον τὸ ἡμέτερον; οὐκ ἐπ’ ἔσχατον μὲν ἀληθείασ ἥκοντασ τοὺσ λόγουσ ἐκ τῶν δυνατῶν ὁρᾶτε, ἐπ’ ἔσχατον δ’ ἀληθείασ πᾶσαν τὴν περὶ αὐτῶν βουλὴν ἅπαντεσ ὁρᾶτε; ποίαν ἢ χειρῶν ἐγὼ κίνησιν, ἢ χειλῶν παραγωγὴν ἐξεπίτηδεσ περαιτέρω τοῦ μετρίου νενόμικα; ποῖον ἐσθῆτοσ σχῆμα λυπηρόν; ὥσπερ ἤδη τινὲσ αὑτοὺσ ἀπέκρυψαν τοῖσ ἱματίοισ, ἴσωσ μὲν τιμήσαντεσ τῆσ ἀξίασ αὑτοῖσ· ἐγὼ δ’ οὒ, καίτοι πλείονοσ σκέπησ ἢ κατὰ τοὺσ πολλοὺσ δεόμενοσ, ὅμωσ τὸ πρόβλημα τοῦτο ἔφυγον. ἀλλὰ ἄλλο τι τοιοῦτον πώποτε ἐπλασάμην; ἀλλὰ ὀρχοῦμαι δίπτυχα, ὥσπερ ἕτεροί τινεσ; ἀλλὰ προσήκει μοί τι κακῶν ἀλλοτρίων; ἀλλ’ εἰσ τοσοῦτον ἥκει μοι σχολῆσ; ἀλλ’ ἔμοιγε ἱκανὸν, ἂν περὶ αὐτοὺσ τοὺσ λόγουσ καὶ τἀναγκαῖα πραγματευόμενοσ οἱο͂́σ τε ὦ διαγίγνεσθαι, μηδὲν ἐπακτὸν κακὸν ἐμαυτῷ προστιθέμενοσ. οὐκοῦν ἁφθεὶσ ὑπὸ τοῦ λόγου ταῦτ’ ἔλεγον. ὥστ’ εἰ ὅτι μάλιστα μὴ δεῖ μὲν παραληρεῖν, ὡσ σὺ φῂσ, ἐκ δὲ τῆσ τοῦ λόγου ῥύμησ καὶ τὸ τοιοῦτον ἐπέρχεται, τί τῆσ ἀδυνάτου συμβουλῆσ πλέον; ὥσπερ ἂν εἴ τινα ὑπὸ πνεύματοσ ἁρπασθέντα ἐν τῇ θαλάττῃ σὺ κελεύοισ ἀτρεμεῖν καὶ μένειν, ἀπὸ τῆσ ἀκτῆσ λέγων, ὁρᾷσ, ἐγὼ κάθημαι σιωπῇ. καί μοι δοκεῖσ κατὰ τὴν παροιμίαν τὸν ὑπὸ τῆσ ἐχίδνησ δηχθέντα αἰτιᾶσθαι, μηδεπώποτ’ αὐτὸσ δηχθείσ. ταῦτα δ’ ἄν σου Φιλοκτήτησ ὁ τοῦ Ποίαντοσ οὐκ ἠνείχετο ἀκούων. ἀλλὰ γὰρ ἴσωσ ᾠήθησ με τούτων ἕνα τῶν σοφιστῶν εἶναι, οὓσ οἱ προσαγωγεῖσ νουθετοῦσι καλῶσ ποιοῦντεσ. ἔγωγ’ οὖν ἤδη ποτὲ εἶδον σοφιστὴν μεταξὺ λέγοντα ὑπὸ προσαγωγέωσ ἐξαγόμενον οὕτωσ ὡσ ὅ τε προσαγωγεὺσ ἀμείνων ᾤετο εἶναι γνῶναι καὶ ἅττα ἐκείνῳ ῥητέον καὶ εἰσ ὅσον καὶ αὐτὸσ δὴ ἐκεῖνοσ συνεχώρει, ἀλλὰ μὴ πάντα ἐν ταὐτῷ φύρειν, ἵνα μὴ καὶ γέλωτα ὀφλήσῃ. ἡμεῖσ τοι καὶ εἰσ τὸ σῶμα πληγέντεσ οὐκ ἐπ’ ἀγεννεῖσ ἱκετείασ ἰατρῶν ἀφικόμεθα, ἀλλὰ καίτοι σὺν θεοῖσ εἰπεῖν τοὺσ ἀρίστουσ τῶν ἰατρῶν φίλουσ κεκτημένοι κατεφύγομεν εἰσ Ἀσκληπιοῦ, νομίσαντεσ εἴτε δέοι σώζεσθαι, δι’ ἐκείνου κάλλιον εἶναι, εἴτε μὴ ἐγχωροῖ, καιρὸν εἶναι τεθνάναι. ἔχοιεν δ’ ἂν καὶ οἱ συμφοιτηταὶ φράζειν περὶ τῆσ φύσεωσ τῆσ ἐμῆσ.

ἐγὼ γάρ τοι καὶ παῖσ ὢν, εἴ τι ἤρετο διδάσκαλοσ ὧν ἠπιστάμην, εἰ ἕτεροσ ἔφθη ὑπολαβὼν, οὐκ ἂν ἔτι ἐφθεγξάμην, ἵνα δὴ μὴ τὰ ἑτέρου δοκοίην λέγειν. παραπλήσια δὲ καὶ τὰ νῦν ἐν Ἀσκληπιοῦ. εἰρήσεται γὰρ καὶ πρὸσ ὑμᾶσ τά γε ἀληθῆ, χείρω δὲ καὶ βελτίω νομίζειν ἔξεστιν ὡσ ἂν ἑκάστῳ δοκῇ. οὕτω γὰρ αὖ καὶ πρὸσ τοὺσ ἐκεῖ συμφοιτητὰσ καὶ εἶχον καὶ ἔχω, ὥστε ὅστισ μὲν μὴ ὑπανίσταται, οὐκ ἄχθομαι αὐτῷ, ὑπανισταμένῳ δὲ αἰσχυνοίμην ἂν μὴ παρεὶσ τὴν χώραν. σὺ δ’ εἰ μὲν ὡσ ἄρξων ἐνταῦθα ἀφικνεῖ, πεῖσον τούτουσ ὡσ σοὶ προσήκει πρὸ ἡμῶν, εἰ δὲ παρίησ ἑτέρῳ τὴν ἡγεμονίαν, ἀναμνήσθητι τῶν Ὁμήρου τέττα, σιωπῇ ἧσο, ἐμῷ δ’ ἐπιπείθεο μύθῳ· καὶ ὧδ’ ἔστω, Τρῶεσ μεγαλήτορεσ, ὡσ ἀγορεύω· καὶ Πάτροκλοσ δέ οἱ οἰο͂σ ἐναντίοσ ἧστο σιωπῇ, στρατήγει δὲ μὴ παρὰ τὸν στρατηγόν. αἰσχρὸν γὰρ ἀμφοτέροισ, καὶ σοὶ καὶ τῷ στρατηγῷ. μικρὰ δὲ προσθεὶσ ἀπαλλάξομαι. καὶ ταῦτα ἐξεπίτηδεσ ἀπέτεινα, οὐχ ὡσ οὐ καὶ ἓν τούτων ὁτιοῦν ἱκανὸν ὂν, ἀλλ’ ἵν’ εἰδῇσ διὰ πόσων ἀμαθὴσ εἶ τῶν ἐλέγχων καὶ ὅσων ἀθέατοσ καὶ ἀνήκοοσ δεῦρο εἰσῆλθεσ ὥσπερ τισ βέβηλοσ παντάπασιν. εἶτα μύστησ ὢν τὸν ἱεροφάντην ἐξετάζεισ; καὶ ὁ μὲν ἀρτιτελὴσ μύστησ ἀτιμότεροσ τοῦ πάλαι μύστου, ὁ δὲ νῦν πρῶτον εἰσ μύστασ τελῶν κρίνεισ τὸν μυσταγωγόν; ἀρχαῖον δέ μοι δοκεῖσ περὶ Μώμου καὶ Ἀφροδίτησ λόγον ἀνανεοῦσθαι. φασὶ γὰρ ὡσ ἡ μὲν καθῆστο κεκοσμημένη, ὁ δὲ Μῶμοσ διερρήγνυτο, οὐκ ἔχων ὅ τι αἰτιάσεται·

τελευτῶν δὲ αὐτῆσ μὲν ἀπείχετο, τὴν δὲ βλαύτην ἔσκωψεν αὐτῆσ. ὥστε ἄμφω συμβῆναι, μήτε δὴ τὴν Ἀφροδίτην ἀκοῦσαι κακῶσ μήτε τὸν Μῶμον εἰπεῖν εὖ. καὶ σὺ τὴν σκηνὴν θαυμάζων τὰ παρασκήνια ᾐτιάσω καὶ τοὺσ λόγουσ ἀφεὶσ ἐτήρεισ τὰ παραφθέγματα. οὕτω πόρρω τοῦ νόμου βαίνεισ. ἵνα τοίνυν εἰδῇσ ὅτι καὶ Σόλων ὁ τῶν νομοθετῶν ἐνδοξότατοσ παραφθέγγεται, ἄκουε καὶ τούτου. καίτοι τοσοῦτόν γε ἐμὲ τόλμῃ καὶ αὐθαδείᾳ παρελήλυθε, ταῦτα γὰρ αὐτῷ τὰ ὀνόματα ἐκ τῆσ σῆσ αἰτίασ ἁρμόττει, ὥστ’ ἐγὼ μὲν ἔξω τοῦ βιβλίου παρελήρησα, καὶ ταῦτα ἐξαχθεὶσ ὑπὸ τοῦ λόγου, ὁ δὲ δὴ Σόλων καὶ βιβλίον ἐξεπίτηδεσ πεποίηκεν, ὥσπερ ἡμεῖσ εἰσ τὴν Ἀθηνᾶν, οὕτωσ ἐκεῖνοσ εἰσ αὑτὸν καὶ τὴν ἑαυτοῦ πολιτείαν, ἐν ᾧ ἄλλα τε δὴ λέγει καὶ ταῦτα ἃ μὲν ἀέλπτα σὺν θεοῖσιν ἤνυσ’, ἄλλα δ’ οὐ μάτην ἔρδον. ὁρᾷσ ὡσ αὐθαδῶσ καὶ οὐ τῆσ σῆσ συμβουλῆσ; καὶ ταῦτα μέν ἐστιν ἐν τετραμέτροισ· ἐν δὲ τοῖσ ἰάμβοισ συμμαρτυροίη ταῦτ’ ἂν ἐν δίκῃ χρόνου μήτηρ μεγίστη δαιμόνων Ὀλυμπίων ἄριστα, Γῆ μέλαινα, τῆσ ἐγώ ποτε ὁρ́ουσ ἀνεῖλον πολλαχῆ πεπηγότασ, πρόσθεν δὲ δουλεύουσα, νῦν ἐλευθέρα. πολλοὺσ δ’ Ἀθήνασ πατρίδ’ εἰσ θεόκτιτον ἀνήγαγον πραθέντασ ἄλλον ἐκδίκωσ, ἄλλον δικαίωσ, τοὺσ δ’ ἀναγκαίησ ὕπο χρησμὸν λέγοντασ γλῶσσαν οὐκέτ’ Ἀττικὴν ἱέντασ, ὡσ ἂν πολλαχῆ πλανωμένουσ, τοὺσ δ’ ἐνθάδ’ αὐτοῦ δουλίην ἀεικέα ἔχοντασ ἠδὲ δεσπότασ τρομευμένουσ ἐλευθέρουσ ἔθηκα. ταῦτα μὲν κράτει ὁμοῦ βίαν τε καὶ δίκην συναρμόσασ ἔρεξα, καὶ διῆλθον ὡσ ὑπεσχόμην. θεσμοὺσ δ’ ὁμοίουσ τῷ κακῷ τε κἀγαθῷ εὐθεῖαν εἰσ ἕκαστον ἁρμόσασ δίκην ἔγραψα. κέντρον δ’ ἄλλοσ ὡσ ἐγὼ λαβὼν κακοφραδήσ τε καὶ φιλοκτήμων ἀνὴρ οὐκ ἂν κατέσχε θυμόν. τίθει δὴ καὶ ὑπὲρ ἡμῶν λέγειν τὸν Σόλωνα, ἄλλοσ δ’ ἂν τοῦτο τὸ κέντρον εἰσ τοὺσ λόγουσ εἰσενεγκάμενοσ οὐκ ἂν τοσοῦτον σωφροσύνησ εἰσηνέγκατο. ἐξελέγξεισ δέ με ἡνίκ’ ἂν αὐτὸσ κτησάμενοσ τὴν αὐτὴν δύναμιν τῶν λόγων, οἶμαι δ’ οὐ ῥᾷστόν σοι, εἶτα μετριώτερον ἐπὶ σαυτῷ φρονῶν ὀφθῇσ.

ἂν δ’ αὐτὸσ προσαιτῶν καὶ τῆσ ἐφημέρου τροφῆσ ἀπορῶν καὶ βλέπων εἰσ δύο καὶ τρεῖσ ὀβολοὺσ ἔγκλημα ποιῇ τῷ βασιλεῖ τῷ γράφοντι, μηδὲ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου δαπάνη κεκωλύσθω, φάσκων ὑπερηφανίαν εἶναι ταῦτα καὶ λόγων κόμπον, ὁμοίωσ ἀργυρίου καὶ φρενῶν ἀπορῶν ἔσει. εἶτα τί φησὶν ὁ Σόλων; εἰ γὰρ ἤθελον ἃ τοῖσ ἐναντίοισιν ἥνδανεν τότε, αὖθισ δ’ ἃ τοῖσιν ἁτέροισ δρᾶσαι, διὰ πολλῶν ἂν ἀνδρῶν ἥδ’ ἐχειρώθη πόλισ. ατῶν οὕνεκ’ ἀρχὴν πάντοθεν κυκεύμενοσ ὡσ ἐν κυσὶν πολλαῖσιν ἐστράφην λύκοσ. ὁρᾷσ ὅτι καὶ Σόλων καλλωπίζεται καὶ σοῦ μεῖζον ἐφ’ αὑτῷ φρονεῖ. ἡγεῖτο γὰρ, οἶμαι, τὰ εἰσ αὑτὸν αὐτῷ ταῦτα ἐγκώμια πεποιημένα λυσιτελεῖν τοῖσ ἄλλοισ γίγνεσθαι παραδείγματα. διὰ ταῦτα ὁ εἴσω τὴν χεῖρα ἔχων τὸ φθέγμα ἐπαίρεται καὶ τὰ αὑτοῦ κοσμεῖ δικαίωσ. τὴν μὲν γὰρ χεῖρα, οἶμαι, εἴσω ἔχειν ἠξίου, τὴν κεφαλὴν δ’ οὐ κάτω. φέρε δή σε καὶ δι’ ἑτέρου τῶν ὀνομαστοτάτων παραμυθήσομαι, ἐπειδὴ δειλότεροσ εἶ τοῦ δέοντοσ, ἵνα μὴ λέγω θρασύτεροσ. ἔστι δ’ ὑπερβολὴ τῶν τοῦ Σόλωνοσ ἃ οὗτοσ εἴρηκε. σκόπει γάρ· "τὸν δὲ ὑπερουράνιον τόπον οὔτε τισ ὕμνησέ πω τῶν τῇδε ποιητὴσ οὔτε ὑμνήσει κατ’ ἀξίαν· "ἔχει δὲ ὧδε. εἶδεσ ὡσ ἐξεφύσησεν ἅπαντασ τοὺσ βασκάνουσ, γράψασ ἐλευθέρωσ περὶ τῆσ ἑαυτοῦ φύσεωσ καὶ ὡσ εἰκὸσ ἦν τὸν βεβαιοῦντα τὸν ἐν χειρὶ λόγον, ὡσ ἄρα ἡ τῶν κρειττόνων ἐπίπνοια ὑπερφρονεῖν ποιεῖ τῶν πολλῶν. ἢ τοῖσ ἐκ τῶν τριόδων παραπλησίωσ ἔχειν δοκεῖ σοι ταῦτα; διαπερανάμενοσ τοίνυν τὸν λόγον τὸν περὶ τοῦ ἔρωτοσ ποίαν εὐφημίαν ὕστερον περὶ αὑτοῦ παραλέλοιπεν, ἢ τί τῶν καλλίστων οὐκ εἴρηκε; πρῶτον μὲν ὡσ ὀρθῶσ ἐζήτησε τἀληθὲσ, τῷ τὰ μὲν συναγαγεῖν, τὰ δὲ τέμνειν πρὸσ λόγον εἰδέναι· ἔπειθ’ ὡσ ἐν τάξει τὸν λόγον διέθετο· "τὸν λόγον δέ σου πάλαι θαυμάσασ ἔχω, ὅσῳ καλλίω τοῦ προτέρου ἀπειργάσω, ὥστε ὀκνῶ μή μοι ὁ Λυσίασ ταπεινὸσ φανῇ, ἐὰν ἄρα θελήσῃ πρὸσ αὐτὸν ἄλλον ἀντιπαρατεῖναι.

ἐκεῖνα δ’ αὖ τί φήσεισ; φεῦ ὅσῳ τεχνικωτέρασ λέγεισ νύμφασ τὰσ Ἀχελώου καὶ Πᾶνα τὸν Ἑρμοῦ Λυσίου τοῦ Κεφάλου πρὸσ λόγουσ εἶναι. ταῦτα οὐ μετὰ πάντων ἐγκωμίων εἰσ αὑτὸν εἰρῆσθαί σοι δοκεῖ τῷ ἀνδρὶ, εἴπερ γε μὴ τὰ Μίδου ὦτα ἔχεισ, οὗ τὸ ἐπίγραμμα ἐκεῖνοσ ἐπέσκωπτε προσεικάζων τῷ τοῦ ἑταίρου λόγῳ, καὶ κατὰ πάσασ γέ που τὰσ ἀρετάσ; ἀναγκαίωσ· ταῦτα διεξέρχεται περὶ αὑτοῦ. φρονίμου μὲν γὰρ, οἶμαι, καὶ σώφρονοσ γνῶναι τὴν ἀξίαν, δικαίου δὲ τὰ πρέποντα καὶ αὑτῷ καὶ ἑτέροισ ἀποδοῦναι, ἀνδρείου δὲ μὴ φοβηθῆναι τἀληθὲσ εἰπεῖν. ὁ δ’ αὖ νεμεσῶν ἅπασι τοῖσ ἐναντίοισ τούτων εἰκότωσ ἐνέχεται, ἑώσ ἂν μὴ δείξῃ ὡσ ἀλλότριοι τοῦ λέγοντοσ οἱ λόγοι καὶ μείζω δόξαν τῆσ ἀληθείασ ἐφέλκονται. ἄλλα τοίνυν μυρί’ ἔχων εἰπεῖν παραλείπω. ἀλλ’ ἐπειδὴ Σόλωνοσ ἐμνήσθην καὶ ὧν ἐκεῖνοσ διαλέγεται περὶ τῆσ αὑτοῦ πολιτείασ, φέρε σκόπει τί αὖ καὶ οὗτοσ ἐν αὐτοῖσ τοῖσ νόμοισ οὓσ ἐτίθει λέγει; ταῦτα δὲ νομοθέτῃ προσήκει μᾶλλον εἰδέναι ἢ ποιηταῖσ ξύμπασιν. οὐκοῦν ἄντικρυσ δοκεῖ σοι συμπάντων τῶν ποιητῶν πρῶτον καὶ σοφώτατον ἀνακηρύττειν ἑαυτόν; μετ’ ἰσχυρᾶσ γέ που τῆσ ἀνάγκησ οὕτω τοῦτο συμβαίνει. ὅταν γὰρ αὐτὸσ μὲν ὁ φάσκων εἶναι νομοθέτησ ᾖ, αὐτὸσ δὲ ὁ φάσκων δεῖν τοὺσ ποιητὰσ παραχωρεῖν τῷ νομοθέτῃ καὶ ταῦτα σύμπαντασ, πῶσ οὐκ εἰσ τοῦθ’ ὃ προεῖπον τελευτᾷ; ἆρ’ οὖν ἐνεθυμήθησ διὰ πάντων τούτων πόσον τὸ μεταξὺ σοῦ τε κἀκείνου πρὸσ ταῦτα; ἢ πάντων οὖν κατηγόρει τῶν ἀρίστων ἐν τοῖσ Ἕλλησιν, ἢ καὶ ἡμῖν πρᾳότεροσ εἶναι τοῦ λοιποῦ, ὦ τὰ μὲν ὑπὲρ ἐμοῦ δεδιὼσ, τὰ δ’ ὑπὲρ σαυτοῦ μὴ σκοπῶν, καὶ αὐτὸσ μὲν κατ’ εὔνοιαν ἀξιῶν παρρησιάζεσθαι πρὸσ ἐμὲ, ἐμὲ δ’ οὐκ ἐῶν πρὸσ τούτουσ παρρησιάζεσθαι κατ’ εὔνοιαν, καὶ σαυτῷ μὲν ἐκ δειλίασ παρρησίαν ποριζόμενοσ, ἐμοῦ δ’ οὐκ ἀξιῶν τὴν ὀρθὴν καὶ δικαίαν ἐκ φρονήματοσ εἶναι. ἔτι τοίνυν ἑνὸσ ἢ δευτέρου τῶν στρατηγῶν μνησθῆναι βούλομαι.

οἶμαι γὰρ οὐ φαυλοτέραν ὠφέλειαν ἐπενεγκεῖν τῇ Θηβαίων πόλει τὴν Ἐπαμεινώνδου τότ’ ἐκείνου φύσιν ἢ σὲ τοῖσ σαυτοῦ παρεσχῆσθαι φήσεισ. τούτου μὲν γὰρ χωρὶσ τῆσ ἀπολογίασ ἧσ ἀρτίωσ ἐμνήσθην καὶ ἕτερόν ἐστιν ἐπίγραμμα κατηγοροῦν τὸ ἦθοσ ἐν Πελοποννήσῳ, ὃ πρὸσ θεῶν εἴ τισ ἀπαλείψειεν, ἆρ’ οὐκ ἂν ἀχθεσθείησ; ἐγὼ μὲν καὶ σφόδρα ἂν, οἶμαι δὲ καὶ ἕτεροι τῶν κατ’ ἐμὲ, ἀλλ’ οὐ τῶν κατὰ σὲ ἴσωσ. τί δὴ τοῦτό ἐστι τὸ ἐπίγραμμα ὃ πάντεσ ᾄδουσιν; ἡμετέραισ βουλαῖσ Σπάρτη μὲν ἐκείρατο δόξαν, Μεσσήνη δ’ ἱερὰ τέκνα χρόνῳ δέχεται. ἐπανόρθωσον οὖν, εἰ βούλει, καὶ τοῦτο τοῖσ σαυτοῦ λόγοισ, ὅτι ταυτὶ συνίσασιν ἅπαντεσ, σὲ δ’ οὐ χρὴ γρύζειν. ᾄδουσι δὲ καὶ Χαβρίου τι ῥῆμα, δοκεῖν ἐμοὶ μετὰ τὴν ἐν Νάξῳ ναυμαχίαν εἰπόντοσ· εἰ δ’ ἄρα καὶ πρὸ τῆσ ναυμαχίασ, οὐ χεῖρον. ᾐνίττετο δ’ ἁνὴρ εἰσ αὑτὸν, ἔφη γὰρ φοβερώτερον εἶναι ἐλάφων στράτευμα λέοντοσ ἡγουμένου ἢ λεόντων ἐλάφου. οὕτω δή σοι διὰ πάντων ἐπιδέδεικται καὶ ποιητῶν καὶ ῥητόρων καὶ στρατηγῶν καὶ ὧν τι ὄφελοσ ἐν Ἕλλησιν ἀναγκαῖόν τι κτῆμα καὶ ὥσπερ ἔμφυτον ἡ μεγαλοφροσύνη τοῖσ κρείττοσι, καὶ ὁ τοῦ Δημοσθένουσ λόγοσ εὖ ἔχων, ὁποῖ’ ἄττα γὰρ ἂν τὰ ἐπιτηδεύματα τῶν ἀνθρώπων ᾖ, τοιοῦτον ἀνάγκη καὶ τὸ φρόνημα ἔχειν. καίτοι θαυμαστὸν ἐν μὲν τοῖσ ἄλλοισ κατ’ ἀξίαν τῶν ὑπαρχόντων ἐγγίγνεσθαι τὸ φρόνημα, ἐν δὲ τοῖσ περὶ αὐτὴν τὴν γνώμην καὶ τοὺσ λόγουσ μὴ πολὺ μᾶλλον οὕτω τοῦτ’ ἔχειν. οὐ γὰρ ἄλλο γε οὐδὲν ἢ καθάπερ πηγὴ καὶ ὁρμητήριον τοῖσ λόγοισ τὸ φρόνημά ἐστιν, ὅτῳ περὶ τούτων σχολὴ λογίζεσθαι. δοκεῖ δέ μοι καὶ ὅλωσ παντὸσ τοῦ Ἑλληνικοῦ σύμβολον καὶ ὥσπερ εἰκὼν εἶναι τὸ τοιοῦτον εἶδοσ τῆσ γνώμησ. τέχνασ μὲν γὰρ καὶ λογισμοὺσ τοὺσ κατὰ χεῖρα καὶ ὅσα τοιαῦτα κἂν παρὰ τοῖσ βαρβάροισ πιστεύοι τισ ἐγγίγνεσθαι μὴ χείρω, ἡ δὲ τῆσ ψυχῆσ ῥώμη καὶ τὸ φρονεῖν μετ’ ἐλευθερίασ ἀνεπαχθοῦσ ἀρχαῖον ἄρ’ ἦν καὶ ἴδιον τῶν Ἑλλήνων ἀγαθόν. θαυμάζω δ’ ὅπωσ εὖ πεφυκὼσ πρὸσ τὸ παιδαγωγεῖν οὐχ ὁρᾷσ τούτουσ τοὺσ ἀργυρίῳ τὸν ἔπαινον ὠνουμένουσ οὐ μόνον ἐν ταῖσ ἐπιδείξεσιν, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖσ θεάτροισ. καίτοι οὗτοι τί σοι δοκοῦσιν ἕτερον ποιεῖν ἢ αὐτοὶ σφᾶσ αὐτοὺσ ἐπαινεῖν;

καὶ ταῦτα ἃ μὴ χρή γε καὶ ὃν ἥκιστα ἔδει τρόπον, καὶ πρόσεστι τὸ τὰ ὄντα ἐλάττω ποιεῖν, ἐπιθήκη τισ τῆσ ἀνοίασ. ἐγὼ δὲ τούτων εἰ μή τῳ ἄλλῳ, ἀλλὰ τούτῳ γε, ὡσ ἐοίκεν, εἰμὶ κομψότεροσ· προῖκα γὰρ ἐμαυτὸν ἐπαινεῖν ἀξιῶ, καὶ ταῦθ’ ἃ σύνοιδα· ὡσ δ’ οὐ πολλάκισ αὐτὸ δρῶ, συνίσασιν οὗτοί μοι. ὥστ’ οὐκ ἀναισθησίασ μᾶλλον ἢ καὶ σοφίασ τινὸσ ἐκφέρω δεῖγμα. ὅτι δ’ οὐ ψεύδομαι, τοῦτο καὶ σοὶ συνδοκεῖ. ἓν δέ τί σε λοιπὸν ἐρήσομαι. πρὸσ θεῶν εἴ σοι περὶ παίδων εὐχομένῳ τῶν θεῶν εἴποι τισ ὡσ ἔσονται μὲν, ἔσονται δὲ τούτῳ παραπλήσιοι καὶ τὸ φρόνημα καὶ τοὺσ λόγουσ, ἐμὲ δὴ λέγων, οὐκ ἂν δέξαιο; οἶμαι μὲν κἂν ἐπιδράμοισ. εἶθ’ ὧν αὐτὸσ, εἰ τύχοισ, εὐχῆσ ἂν ἐφῖχθαι δόξαισ, ταῦθ’ ἡμῖν ὀνειδίζεισ; καὶ ὧν χάριν ἂν τοῖσ θεοῖσ ἔχοισ, ταῦθ’ ἡμῖν ἐμέμψω; καὶ οὐδὲ τὴν Περσικήν τε καὶ Λακωνικὴν τάξιν τῆσ δίκησ ἐτίμησασ, οὐδὲ ἔδωκασ τὰ ὀλίγα τοῖσ πολλοῖσ καὶ τὰ ἐλάττω τοῖσ μείζοσιν; εἰ μὲν οὖν σοι μετρίωσ ἀπελογησάμεθα· εἰ δὲ μὴ, σκόπει ὅ τι χρήσει σαυτῷ. παιδαγωγήσεισ δὲ ἡμᾶσ οὔτ’ αὐτὸσ οὔτε ἕτεροσ οὐδὲ εἷσ· ἱκανὸσ γὰρ ὁ προστάτησ.

상위

Aristides, Aelius (아리스티데스, 아일리오스)

목록

SEARCH

MENU NAVIGATION