Aristides, Aelius, Orationes, Ἐπὶ Ἀλεξάνδρῳ ἐπιτάφιος

(아리스티데스, 아일리오스, 연설, Ἐπὶ Ἀλεξάνδρῳ ἐπιτάφιος)

Ἀριστείδησ τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ τῷ Κοτυαέων χαίρειν. εἰκὸσ μὲν ἦν καὶ ἀπὸ πάσησ τῆσ Ἑλλάδοσ ὡσ ὑμᾶσ ἰέναι συναχθεσθησομένουσ ἐπὶ τοιαύτῃ συμφορᾷ καὶ κοσμήσοντασ ἄνδρα τῶν Ἑλλήνων τοσοῦτον πρῶτον· ἐγὼ δ’ οὖν πέμπων καὶ τάττων ἐμαυτὸν εἰσ τοὺσ οἰκεῖον τὸ συμβεβηκὸσ νομίζοντασ οὐκ ἄν μοι περιεργάζεσθαι δοκῶ. ὅσα γὰρ νομίζεται κατ’ ἀνθρώπουσ καλὰ καὶ ἔντιμα ὀνόματα καὶ παισί τε ἡδονὴν ἔχοντα καὶ πρεσβυτέροισ αἰδέσιμα, οὐδὲν τούτων ἀνὴρ ἐλλελοιπὼσ ἦν ἐμοί. ἀλλὰ καὶ τραφεὶσ ὑπ’ ἐκείνῳ καὶ παιδευθεὶσ καὶ ὅσων ἡ τύχη παρέσχε μετὰ ταῦτα κοινωνήσασ πάντων διὰ σπουδῆσ, τροφέα, διδάσκαλον, πατέρα, ἑταῖρον, πάντ’ εἶχον καλεῖν. μέγιστον δ’ ἦν ἡμῖν πρὸσ ἀλλήλουσ ὅτι ἴσον φρονῆσαι ἐπ’ ἀλλήλοισ εἴχομεν, ἐγὼ μὲν ἐκείνῳ διδασκάλῳ φιλοτιμούμενοσ, ὁ δ’ ἐν οἰκείασ δόξησ μέρει τὸ καθ’ ἡμᾶσ τιθέμενοσ. ἑώσ μὲν οὖν ἐξῆν ὡσ ἐκεῖνον πέμπειν, ἐποίουν τοῦτο, καί τισ ἦν ἡμῖν οὐκ ἄμουσοσ διατριβὴ περὶ λόγουσ διὰ γραμμάτων.

ἐπειδὴ δ’ οὐκέτ’ ἔξεστιν ἐκείνῳ διαλέγεσθαι καὶ οὐδ’ ἃ πρώην ἔτυχον πέμψασ ἀπεδέξατο ταῖσ ἡδίσταισ ἐμοὶ χερσὶν, ὑπόλοιπον ἦν ὡσ ὑμᾶσ ἀποστεῖλαι τὴν τῆσ πόλεωσ ἑστίαν ἀντ’ ἐκείνου θέμενον. ἐδόκουν γὰρ οὕτωσ Ἀλέξανδρόν τε διπλῇ τιμῇ τιμῆσαι, ἅμα μὲν αὐτοῦ μεμνημένοσ τὰ πρέποντα, ἅμα δὲ ὑμᾶσ οἰκειούμενοσ δι’ ἐκεῖνον, ὑμῖν τε δὶσ ἂν ποιεῖν κεχαρισμένα, δημοσίᾳ τε θαρρῶν ὑμῖν καὶ μεμνημένοσ ἀνδρὸσ οὗ πλεῖστον λόγον ποιεῖσθε· οἶμαι δ’ οὐχ ὑμεῖσ μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντεσ ὅσοι καὶ ὁπωσοῦν τελοῦσιν εἰσ Ἕλληνασ. συμβαίνει δ’ ἐμοὶ τῇ μὲν μνήμῃ πάντων ἐφικνεῖσθαι τῶν ἐκείνου καλῶν, τῷ λόγῳ δὲ ἀπόρωσ ἔχειν ἐπεξελθεῖν. ἀθρόα γὰρ πάντα ἐπέρχεται, ἃ καθ’ ἕκαστον μὲν εἰπεῖν ἀδύνατον, ἀρχὴν δὲ οὐδὲ πειρᾶσθαι καιρὸν ἔχειν μοι δοκεῖ· ἀπὸ μέρουσ δ’ εἰ λέγοιμι, δέδοικα μὴ βελτίων ὦ σιωπῶν. ἐκεῖνοσ γὰρ ἓν μὲν καὶ πρῶτον ἁπάντων μετέθηκε τὸ γιγνόμενον περὶ τοὺσ ἐπαίνουσ. τοσοῦτον γὰρ ἀπέσχε τοῦ διὰ κοινότητα γένουσ εὐδοκιμεῖν, οἱο͂ν ἔθνει προσφεύγων ἢ πόλει, ὥστε παλαιότατον μὲν δή που γενῶν τὸ ὑμέτερον καὶ ἐν τῷ κοινῷ γένει τῶν Φρυγῶν ἡ πόλισ αὖ, καθά φασιν, ἡ ὑμετέρα, ὁ δὲ καὶ τῇ πόλει καὶ τῷ γένει σύμπαντι τὴν φιλοτιμίαν αὑτοῦ κατέστησε, καὶ πᾶσιν ὑμῖν οὐ μικρὸν καύχημα πρὸσ τοὺσ Ἕλληνασ ἐκείνου πολίτασ εἶναι. διδασκάλοισ δὲ χρήσασθαι μὲν λέγεται τοῖσ ἀρίστοισ, ὑπερβαλόμενοσ δ’ ὅσον παῖδασ ἅπαντασ φαίνεται. ἐφαψάμενοσ δὲ τοῖσ χρόνοισ τῆσ ἡλικίασ ἁπάντων τῶν ἐνδοξοτάτων τῶν μὲν ἀρχαιοτάτων μαθητὴσ, τῶν δ’ ἐπὶ τούτοισ ἁπάντων τῶν μὲν διδάσκαλοσ, τῶν δὲ συνεργὸσ κατέστη. καὶ ὁποίουσ μέν τινασ ἀπειργάσατο ἐροῦσιν ἕτεροι, οἷσ δ’ αὖ συνεπαίδευσεν οὐδεὶσ ἦν ἐκείνων μείζων αὐτοῦ. καὶ μὴν οἱ μὲν ἄλλοι τῶν μεγάλων ὀρεγόμενοι τὰ μικρὰ παριᾶσιν, ὁ δὲ ἀρξάμενοσ ἐκ τῶν βραχυτάτων ἄχρι τῶν τελεωτάτων διεξῆλθεν, ὥσπερ φασὶ καὶ μυεῖσθαι θεμιτὸν εἶναι τὰ μικρὰ πρῶτον. ἕτεροι δὲ τὰ μὲν ἴχνη καὶ τὰσ ἀρχὰσ μέχρι πολλοῦ διηρευνήσαντο, μᾶλλον δὲ καὶ κατέτριψαν ἐν τούτοισ τὸν ἑαυτῶν βίον, ὧν δὲ ἕνεκα ταῦτα ἐξευρεῖν ἄξιον οἱ μὲν ὅλωσ οὐκ εἶδον, οἱ δ’ οὐκ ἐφίκοντο, ὡσ ἐοίκεν·

ὁ δ’ ὥσπερ ὁδόν τινα ἐξ ἀρχῆσ εἰσ τέλοσ ἠρευνήσατο, οὐδὲν οὐδαμοῦ παριεὶσ τῶν σχολῆσ καὶ ὁποσηστινοσοῦν ἀξίων. καὶ γάρ τοι κατέστη τοῖσ Ἕλλησιν ἀντὶ ταμιείου κοινοῦ· ἦν γὰρ ὅτου τισ δέοιτο τῶν εἰσ παιδείαν παρ’ ἐκείνου λαμβάνειν, ὥσπερ ἐκ πηγῶν ἀρυόμενον. τὸ δὲ δὴ μέγιστον τῶν ἐκείνου καὶ μάλιστα ἄξιον ἐπισημήνασθαι, ὃ καὶ πρὸσ αὐτὸν ἔγωγέ ποτε εἶπον διαλεγόμενοσ· πάντα γὰρ ὥσπερ λέγω διεξελθὼν τὰ μαθήματα καὶ οὐδὲν ἔσθ’ ὅ τι οὐκ ἀκριβέστερον τῶν ἐφ’ ἑκάστῳ καθημένων, οὔτε τὸ σοβαρώτατον αὑτῷ τῶν ὀνομάτων ἐπεγράψατο, ἀλλ’ ἔμεινεν ἐπὶ τοῦ ἀρχαίου, καὶ τοὺσ ἄλλουσ οὐκ ἀπεστέρει τῶν διατριβῶν, ἀλλὰ συμπράττων ἑκάστοισ ἦν φανερὸσ καὶ συναύξων κατὰ δύναμιν ἀεί. καὶ γὰρ οὖν οἱ μὲν ἄλλοι μείζουσ διὰ τὰσ τέχνασ γίγνονται, ὁ δὲ καὶ τὴν τέχνην αὐτὴν μείζω τῷ παρ’ ἑαυτοῦ μέρει κατέστησε· πολλαχόθεν γὰρ αὐτὴν ἦρεν, ὥστ’ ἀπ’ ἐκείνου τὸ σχῆμα ἔχειν. τοῖσ μὲν γὰρ ἄλλοισ ἐξαρκεῖ τῶν καθ’ αὑτοὺσ ὑπερσχεῖν, ὁ δὲ συμπάσησ ἁπλῶσ τῆσ τέχνησ πρωτεύσασ φαίνεται. τῶν γὰρ ἄλλων τῶν ἐνταῦθα παιδείασ ταχθέντων τῶν μὲν κρίσεωσ εὖ σχεῖν δοξάντων, φωνὴν δὲ οὐδένων γενομένων, τῶν δ’ εἰπεῖν μὲν ἐξικνουμένων, τῇ δ’ ἐπιστήμῃ οὐ πολλὰ ὡμιληκότων, τῶν δ’ αὖ πολυμάθειαν ἀσκησάντων, ὑπὸ δ’ αὐτῆσ ταύτησ εἰσ τὰ κρείττω τυφλωθέντων καὶ μεθέντων τὸ βέλτιστον, πάντα δὴ συλλαβὼν εἷσ ἀνὴρ εἶχε. καὶ μὴν τό γε φωνῆσ οὕτωσ ἔχοντα μὴ εἰσ συγγραφάσ τε καὶ τοιοῦτον σχῆμα ἀναχωρῆσαι, ἀλλ’ ἑλέσθαι τὴν τοῖσ παλαιοῖσ Ἕλλησι διακονίαν, πῶσ οὐχ ὅμοιον τῷ πρὸσ τοὺσ φοιτῶντασ ἀφθόνῳ καὶ ἀφειδεῖ; διὸ τῶν τε μαθημάτων εὐθέωσ ἐνεπίμπλη καὶ ὅσουσ ἑώρα βίου δεομένουσ συστάσεισ αὐτοῖσ καὶ τάξεισ ἐπορίζετο·

ὥστε πλείστουσ δὴ εἷσ ἀνὴρ οὗτοσ παιδεύσασ τε καὶ διαδοὺσ φαίνεται καὶ γενόμενοσ ἀκριβῶσ τοῖσ Ἕλλησιν ἀντ’ οἰκιστοῦ. εἰκάσαι δὲ ἔξεστι τὸ κατ’ αὐτὸν καὶ ταῖσ μητροπόλεσιν. ἄλλουσ γὰρ ἄλλοθι τῆσ γῆσ κατῴκισεν, ἐπ’ ὠφελείᾳ αὐτῶν τε ἐκείνων καὶ τῶν χρωμένων. μόνοσ δὲ καὶ τὸν Ἡσίοδον ἤλεγξεν ἔργῳ ψευδόμενον ποιήσαντα ὅτι καὶ ἀοιδὸσ ἀοιδῷ φθονέει. ἦν γὰρ τῶν ὁμοτέχνων οἱο͂ν πατὴρ κοινὸσ, καὶ πάντεσ ἐπ’ ἐκείνῳ πλείουσ ἐλπίδασ εἶχον ἢ ἕκαστοσ ἑαυτῷ. μόνοσ δ’ ἰδιώτασ τε οὐκ ἤλεγχε καὶ παρὰ τοῖσ δεξιοῖσ εἰσ τὰ πρῶτα ἐθαυμάζετο. καὶ μόνοσ πλήθει τε καὶ ἀκριβείᾳ μαρτύρων ἐνίκα. ἦν δὲ καὶ τοῖσ περὶ τοὺσ λόγουσ φιλοτιμία ἐκείνῳ συγγεγονέναι καὶ τοῖσ ἄλλωσ ἐνδόξοισ τε καὶ λαμπροῖσ ἀντ’ ἄλλου τινὸσ τῶν εἰσ τὸ ὑπερέχειν τὸ ἐκείνῳ χρωμένουσ φαίνεσθαι. ὥστ’ ἦν ἅπασιν ἀσπαστὸσ, καὶ ὁπότε μὴ δημοσιεύοι, ἢ παρὰ τοῖσ δυνάσταισ ἂν ἦν, ἢ ἐν αὐτῷ τῷ βασιλέωσ οἴκῳ. καὶ μὴν καὶ τὰσ μετὰ τῶν βασιλέων διατριβὰσ ὥσπερ ὁδῷ τινι χρησάμενοσ οὕτωσ ἐποιήσατο, διὰ παντὸσ γὰρ τοῦ Ἑλληνικοῦ πρωτεύσασ καὶ πεῖραν ἑαυτοῦ παρασχὼν μυρίαν, οὕτωσ καὶ εἰσ βασιλέωσ αὐλάσ τε καὶ ἀκοὰσ ἀφίκετο. ἐκ δὲ τούτου ἕτεροσ παρ’ ἑτέρου παραλαμβάνων αὐτὸν εἶχεν ἀντ’ ἄλλου κόσμου τῶν βασιλικῶν. γενόμενοσ τοίνυν ἐπ’ ἐξουσίασ καὶ δυνάμεωσ τοσαύτησ ὥστε καὶ τροφέωσ χώραν, οὐχὶ διδασκάλου μόνον τῶν παίδων ἔχειν, τὴν μὲν ἄλλην σωφροσύνην καὶ κοσμιότητα ὅσην παρέσχετο οὐ φαῦλον ἔργον διηγήσασθαι. ἔπραττε δὲ ταυτὸν ὅπερ καὶ περὶ τὰσ ἀρχαίασ διατριβάσ. ἔν τε γὰρ ταῖσ διατριβαῖσ δυσχεροῦσ μὲν οὐδενὸσ οὐδενὶ πώποτε τῶν πάντων αἴτιοσ γενέσθαι λέγεται, ἀγαθοῦ δὲ ἀεί τινοσ καὶ μαθηταῖσ αὐτοῖσ καὶ παιδαγωγοῖσ αὐτῶν. καὶ γὰρ ἐλευθέρουσ ἀφεθῆναι καὶ ἑτέρων τιμῶν τυχεῖν. πλείστοισ δὴ πάντων αἴτιοσ Ἀλέξανδροσ ἐγένετο, μάλιστα μὲν οἶμαι τοιούτουσ παρέχων ἑκάστοισ τοὺσ παῖδασ ὥστε καὶ τοὺσ ἀκολουθοῦντασ καὶ μετέχοντασ τῆσ εἰσόδου τῆσ παρ’ ἐκεῖνον εὐδοκιμεῖν παρὰ τοῖσ ἐπιστήσασιν, ἔπειτα καὶ αὐτὸσ ἐκ τοῦ φανεροῦ τὰσ τοιαύτασ χάριτασ ἀντὶ τῶν συνήθων τοῖσ ἄλλοισ αἰτούμενοσ. παραπλήσια δὲ καὶ ἐν τοῖσ βασιλικοῖσ πράγμασιν·

ἐλύπησε μὲν γὰρ οὐδένα πώποτε, ἀγαθὸν δέ τι καὶ συγγενεῖσ καὶ φίλουσ καὶ πατρίδα καὶ πόλεισ ἐργαζόμενοσ διεβίω. μυρία δὲ εὐεργετήσασ μυρίουσ οὐδένα πώποτε τῆσ εὐεργεσίασ μισθὸν ᾔτησε, τῆσ μέντοι τέχνησ οὐκ ᾐσχύνετο λαμβάνων. ἐδόκει γὰρ αὐτῷ λυσιτελεῖν τοῖσ νέοισ μαθημάτων ἕνεκα τολμᾶν προί̈εσθαι, καὶ ταῦτα ὅστισ δυνατόσ· ἐπεὶ τούσ γε ἀδυνάτουσ οὐκ ἠνώχλει, ἀλλὰ καὶ παρ’ αὑτοῦ προστιθέντα αὐτὸν ἴσμεν. οὐ τοίνυν ἀπὸ μὲν τῆσ τέχνησ καὶ τῶν συνουσιῶν τοσαῦτα ὠφέλει, τὰ δ’ εἰσ πράξεισ τε καὶ πολιτείαν ἑτέρων ἡττήθη. εἰδείητε δ’ ἂν ὑμεῖσ μάλιστα κἀγὼ παρ’ ὑμῶν τινῶν ταῦτα πυνθάνομαι, ὡσ ὑμῖν μικροῦ πᾶσαν τὴν πόλιν ἐκ καινῆσ ἀνώρθωσεν. οὕτωσ οὐ μόνον λόγοσ ἦν τισ τὸ ἐκείνου πρᾶγμα· ὃ δὲ τῶν οἰκοδομημάτων πλείονοσ ἄξιον, ἡ σωφροσύνη καὶ τὸ δίκαιον, ἡγούμενον πάντων ὧν ἐκεῖνοσ καὶ λέγειν καὶ πράττειν ἠξίου, καὶ τὸ μηδαμοῦ τὴν χρείαν ἐκβαίνειν, ἀλλ’ εἶναι νοῦν ἐχούσασ τὰσ φιλοτιμίασ ἃσ ὑμῖν προὐξένει. οὐ μὴν οὐδ’ ἐπὶ τούτῳ προῖκα χρηστὸσ ἦν, ἀλλ’ οἱ μέγιστοι τῶν κόσμων ὑμῖν τῆσ ἐκείνου μεγαλοψυχίασ σημεῖον εἰσίν. ἡγοῦμαι δ’ εἰ καὶ μηδὲν πώποτε ἀνάλωσεν εἰσ ὑμᾶσ, ἔκ γε τῶν ἄλλων ὧν ἔλεγε καὶ ἔπραττεν ὑπὲρ ὑμῶν εἰκότωσ ἂν αὐτὸν εὐεργέτην νομίζεσθαι. εἰ δ’ αὖ μηδὲν μὲν ἄλλο μήτ’ εἶπε μήτ’ ἔπραξε, τοσαῦτα δὲ οἴκοθεν εἰσήνεγκεν, εἰκότωσ ἂν αὐτὸν ἐν πρώτοισ εὐδοξεῖν. καὶ μὴν εἰ μήτε ἀπὸ χρημάτων μήτε ἀπὸ τῶν ἄλλων χρήσιμοσ ὑμῖν ἐγένετο δημοσίᾳ, τό γ’ ἐν τούτῳ καταστῆναι τάξεωσ αὐτὸν ἐν τοῖσ Ἕλλησιν εἰκότωσ ἂν ὑμῖν εἶχε φιλοτιμίαν· ἡ γὰρ ἐκείνου δόξα κοινὴ τῆσ πόλεωσ γεγένηται.

μέγα γὰρ καὶ πόλει καὶ ἔθνει ἕνα τὸν πρῶτον παρέχεσθαι. ὑμεῖσ δὲ καὶ διαφερόντωσ ἑτέρων τῆσ ἐκείνου τύχησ ἀπελαύσατε. οὐδενὶ γὰρ τῶν πάντων οὕτωσ ὠνομάζετο ἡ πατρίσ. ἀλλ’ ὥσπερ οἱ ἄλλοι πατρόθεν ἢ ἀπὸ τῶν ἄλλων πραγμάτων γνωρίζονται, οὕτωσ ἐκεῖνοσ μετὰ τῆσ πόλεωσ εὐθὺσ ἠκούετο. ἐπεὶ κἀν τοῖσ βιβλίοισ ἃ διωρθοῦτο τοῦτο ἐγκαταλέλειπται σύμβολον. ἐπὶ γὰρ τῷ Ἀλεξάνδρῳ παράγραμμα ἦν ἡ πατρίσ. ὥστε ὁσάκισ τισ ἐκείνου μέμνηται, τοσαυτάκισ ὑμεῖσ εὐδοκιμεῖτε. καὶ καθέστηκεν ὑμῶν ἡ πόλισ ἐν μητροπόλεωσ σχήματι τῇ ἀρχαίᾳ Ἑλλάδι. ἀνθ’ ὧν δικαίωσ τόν τε τάφον κοσμεῖτε καὶ ὡσ ἀρχηγέτην καὶ οἰκιστὴν τιμᾶτε τοῖσ πᾶσι τὸν ἄνδρα καὶ ψηφίζεσθε, ἃ τοῖσ πρώτοισ κτίσασι τὴν πόλιν ὑμῶν. ταῦτα γὰρ οὖν μικρόν τί με ὡσ ἐπὶ τῇ συμφορᾷ παρεμυθήσατο ἀκούσαντα, καὶ διὰ ταῦτα μάλιστα ἐπιστεῖλαι προήχθην ἀγασθεὶσ τῆσ γνώμησ. αἰσχρὸν γὰρ εἰ Ἀμφιπολῖται μὲν Βρασίδᾳ θύειν ἠξίουν ὡσ ἡρ́ωι καὶ οἰκιστῇ, ὅτι αὐτοὺσ Ἀθηναίων ἀπέστησεν, ὑμεῖσ δὲ ὃσ ὑμᾶσ συνέστησεν ἅπασι τοῖσ Ἕλλησι, καὶ ὃσ δυσχεροῦσ μὲν οὐδενὸσ οὐδενὶ πώποτε αἴτιοσ κατέστη, πάντασ δὲ ὠφελῶν καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ διετέλεσεν ἀφ’ ὑμῶν ἀρξάμενοσ τῆσ πατρίδοσ, τοῦτον μὴ ἐμέλλετε ἐν ἀρχηγέτου μοίρᾳ τιμήσειν, κοινοῦ γε τοῖσ Ἕλλησιν, ὡσ ἐγώ φημι. καὶ μὴν εἰ Ὅμηρον Σμυρναίοισ παρασχέσθαι καὶ Παρίοισ Ἀρχίλοχον καὶ Βοιωτοῖσ Ἡσίοδον καὶ Κείοισ δὴ Σιμωνίδην καὶ Στησίχορον Ἱμεραίοισ καὶ Θηβαίοισ Πίνδαρον καὶ Μυτιληναίοισ Σαπφὼ καὶ Ἀλκαῖον καὶ ἑτέροισ ἑτέρουσ τινὰσ φέρει φιλοτιμίαν, τὰσ γὰρ Ἀθήνασ ἐῶ τὰ νῦν, ἦ που καὶ ὑμᾶσ μέγα φρονεῖν εἰκὸσ ἐπὶ τῷ τούτουσ ἅπαντασ κοσμήσαντι καὶ δείξαντι. οἶμαι γὰρ εἴ τισ θεῶν ἔδωκεν αὐτοῖσ ἀνάστασιν ἔτι τούτου ζῶντοσ πάντασ ἂν εἰσ ταυτὸν τοὺσ ὁμοτέχνουσ αὐτῶν συναγαγόντασ παρὰ τούτου κελεύειν μανθάνειν ἃ χρὴ περὶ αὐτῶν φρονεῖν καὶ λέγειν. ἐγέλων δ’ ἔγωγε ἐπὶ τοῖσ τὸν Πλάτωνα προϊσταμένοισ καὶ περὶ τοῦτον μόνον φιλοσοφοῦσιν, ὁ δὲ τῷ Πλάτωνι παντὸσ ἄλλου μᾶλλον γνώμην ἐμὴν κεχαρισμένοσ.

καὶ τοσοῦτον τοὺσ ἄλλουσ ἐνίκα ποιηταῖσ, λογογράφοισ, ἅπασι τοῖσ ἄνθεσιν ὅσοισ αἱ ὡρ͂αι, φασὶ, φύουσι. καὶ μὴν τοῦτό γε οὔθ’ ὑμᾶσ λανθάνειν εἰκὸσ οὔτε τοὺσ ὕστερον ὡσ καλὰ μὲν καὶ ἃ γράψασ κατέλιπε καὶ βελτίονα τῶν ὁμοφύλων πάντων. ὅμωσ δὲ μικρὰ ἄττα εἴδωλα τῆσ ἐκείνου παιδείασ τε καὶ γνώμησ. τοσοῦτον ἐνίκα ταῖσ συνουσίαισ ὥστ’ ἔμοιγε τὸ τοῦ Πλάτωνοσ αὐτοῦ παρίστασθαι, παιδιὰν εἶναι δοκεῖν τὰ ἐν τοῖσ γράμμασι πρὸσ τὰσ ὁμιλίασ αὐτὰσ τῶν σοφῶν ἀνδρῶν· ὥστε τοῦτό γε μήποτε οἰηθῇ τισ ἐκ τούτων ὄψεσθαι πάντα τὸν Ἀλέξανδρον· καίτοι τὸ τῆσ Ὁμηρικῆσ συγγραφῆσ ἀποχρῶν καὶ ταύτῃ κόσμοσ εἶναι πολλαχῆ. δοκεῖ δέ μοι καὶ τὸ Αἰσώπου πρᾶγμα κομψὸν μέν τι γενέσθαι καὶ σοφὸν, τῇ δὲ Ἀλεξάνδρου παιδείᾳ παραβαλεῖν παιδιά· ἐπεὶ πόστον μέροσ ἦν τῶν Ἀλεξάνδρου τὰ Αἰσώπου σοφὰ, τοσοῦτον τὰ δεύτερα τῶν πρώτων ὑμῖν βελτίω ἐξήνεγκεν ἡ γῆ. θαυμαστὸν δὲ καὶ τοῦτο. μόνῳ γὰρ αὐτῷ τὸ δαιμόνιον πάνθ’ ὁμαλῶσ συμμετρησάμενον φαίνεται, σῶμα μὲν κάλλιστον καὶ ἰσχυρότατον καὶ ὑγιεινότατον καὶ γεραρώτατον. οὔκουν ἔμοιγε κριτῇ οὐδεὶσ οὕτωσ ὡραῖοσ καὶ καλὸσ ὡσ ἐκεῖνοσ ἐν μυχῷ τοῦ γήρωσ. ψυχὴ δὲ ἡμερωτάτη καὶ παντὸσ καλοῦ φυὴν μετεσχηκυῖα, παιδεία δὲ εἰσ ὑπερβολὴν καὶ δόξα πρὸσ ἀξίαν καὶ τιμαὶ παρ’ ἰδιωτῶν καὶ παρὰ βασιλέων παραπλήσιαι κατὰ τὴν ἑκατέρων τάξιν· καὶ κλῆροσ οἴκου προϊὼν ἀεὶ καὶ πόνοι μετὰ ῥᾳστώνησ καὶ βίου πέρατα μήκιστα, ὡσ δ’ εἰπεῖν, πᾶν εἶδοσ εὐχῆσ συνεληλυθὸσ, καὶ τὸ δίκαιον θεωρούμενον μετὰ τῆσ τύχησ. καίτοι πάντα τὸν αὐτὸν λαβεῖν ἐδόκει μέχρι τούτου τῶν ἀδυνάτων εἶναι, ὁ δὲ ἢ τῶν γε δὴ πλείστων ἀνὴρ εἷσ τυχὼν φαίνεται.

γνοίη δ’ ἄν τισ ἐξετάσασ ἓν μόνον αὐτοῦ τὸ περὶ τὴν συνουσίαν τὴν πρὸσ τοὺσ βασιλέασ καὶ παραθεὶσ τὴν Ἀριστοτέλουσ πρὸσ Φίλιππον καὶ Ἀλέξανδρον γενομένην. ὡσ ἡ μὲν ἐκείνου οὐ παντάπασιν ἀναίτιοσ τοῖσ Ἕλλησιν, ἀλλ’ ἐδόκει τοῖσ ἀνταγωνισταῖσ καὶ τοῖσ πολεμίοισ συνεῖναι τοῦ κοινοῦ γένουσ, ἡ δὲ τούτου μετὰ τῆσ δυνάμεωσ τὴν εὐδοξίαν εἶχεν. οὐ γὰρ δυσμενέσι καὶ τοῖσ πολεμίοισ τῶν Ἑλλήνων, ἀλλ’ εὐεργέταισ, οὐδ’ ἐπὶ τῷ κοινῷ κακῷ τῶν ὁμοφύλων συνῆν, ἀλλὰ καὶ πρὸσ τῷ μηδὲν ἐναντιοῦσθαι καὶ ὠφελῶν εἴ τι δυνατὸν ἀεὶ τὸν εἰσ χρείαν ἐλθόντα τῶν Ἑλλήνων καὶ δημοσίᾳ πᾶσιν ἀντὶ προξένου κοινοῦ καθεστηκώσ. τὴν δ’ αὖ Πλάτωνοσ πρὸσ Διονύσιον, ὄντα μὲν δή που τὸν Διονύσιον ὅστισ ὤφθη καλῶσ ὕστερον ἐν Κορίνθῳ. ἀλλ’ ἐῶ τοῦτο. ἀλλ’ ὅ γε ἐβουλόμην εἰπεῖν περὶ τῆσ ὁμιλίασ, ὅτι γενναίαν μὲν, εὐτυχῆ δὲ οὐκ ἔξεστι προσειπεῖν, αὐτῷ δὲ ὑπῆρξεν ἀμφότερα, καὶ βούλεσθαι τὰ βέλτιστα ἀεὶ καὶ τυγχάνειν. καὶ γὰρ οὖν οὐ ῥᾴδιον εὑρεῖν ὁποτέρῳ τῷ γένει μᾶλλον ἀνὴρ τίμιοσ, πότερα τῷ Ῥωμαίων, ἢ τῷ Ἑλληνικῷ, οὕτω πολλοῦ τοῖσ ἄρχουσιν ἄξιον παρέσχεν ἑαυτόν. ἐν τίσι δὲ ἀνθρώπων οὐκ εἰκὸσ ἐκείνου λόγον εἶναι καὶ πάλαι καὶ νῦν; τίνεσ οὕτωσ ἐπ’ ἐσχάτοισ οἰκοῦσι; τίνεσ οὕτω τῶν καλῶν ἀναίσθητοι; τίσ οὐ δακρύσει τῆσ φήμησ ἐπελθούσησ; καὶ γὰρ εἰ καθ’ ὡρ́αν ὁ θάνατοσ, ἀλλ’ οὐ τοῖσ γε Ἕλλησιν ὡραῖον ἀνδρὸσ τοιούτου στερηθῆναι. ἦ που νῦν ἅπασα μὲν ποίησισ ἀπήνθηκε, πᾶσα δὲ συγγραφὴ συνέσταλται, πάντα δ’ ὑπολέλοιπε τὸν ἐξηγητὴν καὶ προστάτην οὐκ ἔχοντα, χήρα δ’ ἡ τέχνη. συνέσταλται δ’ ἀναγκαίωσ μικρὰ μικρῶσ τοῖσ πολλοῖσ. ὃ δέ φησιν Ἀριστοφάνησ περὶ Αἰσχύλου σκότον εἶναι τεθνηκότοσ, τοῦτ’ ἄξιον καὶ περὶ τούτου νῦν εἰπεῖν εἰσ παιδείασ λόγον. ὦ σχῆμα κάλλιστον.

ἔπειτα καὶ ἡ ζημία τοσούτῳ μείζων ὅσῳ μεῖζον καὶ σπανιώτερον τὸ ἑρ́μαιον ἄνδρα ἐν τούτῳ γήρωσ ἰδεῖν οὕτω τοῖσ πᾶσι πράττοντα, καὶ διὰ πάντων σώζοντα τὴν ἕξιν ὑγιείασ, μνήμησ, συνέσεωσ, φαιδρότητοσ, τῶν ἄλλων. ὦ τῶν Ἑλλήνων πρεσβύτατε. ὦ διὰ βίου θαυμασθείσ. ὦ ποθεινὸσ μὲν τοῖσ ἐντυχοῦσι, ποθεινὸσ δὲ τοῖσ ἄλλοισ ἐντυχεῖν, μακαριστὸσ δὲ καὶ τῆσ τελευτῆσ ἧσ πυνθανόμεθα, ὃσ οὐκ ἐν νόσοισ ἀναλωθεὶσ οὐδὲ ὀδύναισ πληγεὶσ, ἀλλὰ διημερεύσασ ἐν τοῖσ εἰωθόσιν, ὥσπερ κληθεὶσ ὑπὸ τοῦ δαίμονοσ μεθῆκασ ἐπὶ τῷ βιβλίῳ τὴν ψυχὴν, καὶ κατ’ ἐπωνυμίαν ἐτελεύτησασ τὸν βίον, ὥσπερ οἵ τι ἄλλο ἐξειργασμένοι δι’ ἀκριβείασ εἰσ τέλοσ, ἅπασαν δὴ τὴν πορείαν τοῦ βίου διεξελθὼν καὶ τὰ σαυτοῦ πράξασ εἰσ τὸ ἔσχατον τῆσ δυνάμεωσ. εἰ δὲ ἀληθεῖσ οἱ Πινδάρου λόγοι καὶ Πλάτωνοσ καὶ παντὸσ τοῦ περὶ Ἀλέξανδρον ἐργαστηρίου καὶ διατριβαί τινέσ εἰσι τῶν ἐν Αἵδου, ἦ που νῦν ποιητῶν τε χοροὺσ εἰκὸσ ἵστασθαι περὶ ἐκεῖνον ἀρχομένων ἀπὸ Ὁμήρου τὴν δεξιὰν προτεινόντων καὶ λογοποιῶν καὶ συγγραφέων καὶ ἁπάντων ὡσ αὑτὸν ἑκάστου καλοῦντοσ καὶ μεθ’ αὑτοῦ σκηνοῦσθαι κελεύοντοσ, ταινιούντων, ἀναδούντων, καὶ οὐ δή τοι μετὰ κρίσεώσ τε καὶ ἀμφισβητήσεωσ πρὸσ ἕτερον, ἀλλ’ ἀπὸ τῆσ πρώτησ βοῆσ· οἶμαι δὲ οὐδὲ καταβήσεσθαι πολλῶν ἐτῶν κεφαλὴν ἀξιόχρεω πρὸσ τοῦτον ἀγωνίσασθαι, ἀλλ’ εἶναι διηνεκῆ τὸν θρόνον αὐτοῦ ὡσ ἀρίστου κήρυκοσ τῶν Ἑλλήνων καὶ προηγητοῦ. μηδεὶσ δ’ ὑμῶν νεμεσήσῃ, εἰ μεταξὺ γράφων πρὸσ ὑμᾶσ ταῦτα ἀπεφθεγξάμην, ἐπεὶ καὶ αὐτῆσ τῆσ ἐπιστολῆσ αἴτιον τὸ βούλεσθαι περὶ ἐκείνου καὶ ἀκούειν καὶ λέγειν. οὐ μὴν οὐδὲ δάκνεσθαί γε ἐπὶ τῷ ἀνδρὶ ἔγκλημα, οὐδ’ εἰ τηλικοῦτοσ ὢν οἴχεται· μάλιστα μὲν γὰρ οὐ τὰ νεώτατα εἰκὸσ ἀσπάζεσθαι, ἀλλὰ τὰ σπουδαιότατα. πολὺ γὰρ μᾶλλον ἔτι ζῶντοσ εἰκὸσ ἀγωνιᾶσαι μή ποτε ἀπαλλαγείη καὶ προσορᾶν, ἑώσ ἐνῆν, ὥσπερ ἄλλο τι ἀγαπητὸν ἢ τελευτήσαντοσ τὴν ἡλικίαν ὑπολογίζεσθαι.

οὗτοι δ’ ἦσαν οὐχ ἧττον φιλοῦντα ἐφίλουν, ἔδειξε δὲ χωρὶσ τῶν ἄλλων καὶ οἷσ ὅτε ἐνόσουν ἐν Ῥώμῃ ἔπραξεν, οὐδὲν ὅ τι οὐ γιγνόμενοσ τῶν εἰσ σωτηρίαν ἔμοιγε, καὶ τοῦ γε εἰσ τὴν οἰκείαν σωθῆναι μετὰ τοὺσ θεοὺσ αὐτὸσ αἰτιώτατοσ κατέστη. ἀλλὰ ταῦτα μὲν οὐ δέοσ μή τισ ὑμῶν ἐπιτιμήσῃ, οὓσ ἅπαν ἀκούω καὶ ποιεῖν καὶ λέγειν. ἐπιστρέψω δὲ πρὸσ ὑμᾶσ αὖθισ τῷ λόγῳ, βραχέα δ’ ἔσται τὰ λοιπά. φημὶ γὰρ ὑμᾶσ τοῖσ τε ἄλλοισ ἅπασι δικαίωσ ἐκεῖνον τιμᾶν καὶ τῶν οἰκείων αὐτοῦ μεμνημένουσ ὀρθότατα ποιεῖν καὶ προσήκοντα τῇ πάσῃ γνώμῃ, γυναῖκα μὲν τὴν ἐκείνου καθάπερ τινὰ ἱερὰν νομίζοντασ καὶ ἀγαθοῦ τινοσ δαίμονοσ λῆξιν, εἰ θέμισ εἰπεῖν, συγγενεῖσ δὲ τοὺσ ἐκείνου κάλλιστα ὑπομνήματα ἐκείνου νομίζοντασ, παῖδασ δὲ τοὺσ μὲν πρεσβυτέρουσ δι’ αἰδοῦσ ἁπάσησ ἄγοντασ, τὸν δὲ νεώτατον ἐκτρέφοντασ τέωσ προθυμότατα καὶ ἐπιτροπεύοντασ δημοσίᾳ. συμβέβηκε δὲ αὐτῷ πάθοσ οὐ φαυλότατον· πλείστουσ γὰρ Ἑλλήνων παιδεύσασ ὁ πατὴρ αὐτοῦ καὶ παῖδάσ τε ὧν ἐπαίδευσε παιδεῦσαι ἐφικόμενοσ τὸν υἱὸν οὐκ ἐξίκετο τὸν αὑτοῦ, ἀλλ’ ἑτέρου δεῖται διδασκάλου ὁ τοῦ κοινοῦ τῶν Ἑλλήνων. ὑμεῖσ δὲ καὶ ταύτην τὴν συμφορὰν καὶ πᾶσαν τὴν περὶ τὸ συμβεβηκὸσ δυσχέρειαν ἀνασώσασθε, ὡσ ἐν πατέρων μοίρᾳ προεστῶτεσ, συνελόντι δ’ εἰπεῖν τὴν ἑστίαν τὴν Ἀλεξάνδρου δημοσίαν ὑμῶν νομίζοντεσ· παρακελεύσασθαι δέ μοι ταῦτα ἀναγκαῖον, ὅπερ γε καὶ ἐν ἀρχῇ τῆσ ἐπιστολῆσ εἶπον, ἢ ὅ τι βούλεσθε καλεῖν τὸ βιβλίον, πολλαχῆ μοι τἀκείνου προσῆκεν· ἐπεὶ καὶ τῆσ φιλίασ ἣν ἐφίλουν ἐκεῖνον πρέποντασ τοὺσ καρποὺσ ἐκομιζόμην· καὶ μὴν τά γε ὕστερον τί τισ ἂν λέγοι;

ἠνίασε δέ με καὶ ἡ παράκλησισ αὐτοῦ, μυρία γὰρ δὴ ἐπὶ μυρίοισ καὶ αὐτὸσ παρὼν καὶ διὰ γραμμάτων ὕστερον ᾔτει με τῶν συγγραμμάτων τῶν ἐμῶν ἀναθεῖναι μετὰ τῶν ἄλλων βιβλίων ὑμῖν, ἐπαγγελλόμενοσ τάξιν αὐτοῖσ τὴν πρώτην. ἐγὼ δ’ ἔτι ἐπισκέψασθαι αὐτὰ χρῄζων οὐκ εἶχον ὑπακοῦσαι. οὕτωσ οὔτε ἀνέγραψεν Ἀλέξανδροσ βιβλία ἡμέτερα οὔτε ἔγνω τὰ πλείω. ἀλλὰ μὴν τήν γε ψῆφον ἣν ἤνεγκεν ἀεὶ περὶ τῶν λόγων τῶν ἡμετέρων, φθόνου μὲν οὐκ οἶδα εἰ κρείττω, μείζω δὲ ὑπερβολῆσ ἤνεγκεν· ἃ πάντα καὶ μεμνῆσθαί με ἐκείνου καὶ συμφορὰν οὐ φαύλην ἄγειν τὸ συμβεβηκὸσ ποιεῖ, καὶ προσέτι μὴ δοκεῖν πολυπραγμονεῖν πρὸσ ὑμᾶσ νυνὶ διαλεγόμενον. ἐβουλόμην δ’ ἂν καὶ τὸ σῶμα βέλτιον ἔχειν μοι τῶν τε ἄλλων ἕνεκα καὶ ὅπωσ κἀμοί τι ἔχοιτε χρῆσθαι· ὡσ ἐγὼ τοὺσ ἐκείνῳ προσήκοντασ ἴσον ἐμαυτῷ προσήκειν ὑπολαμβάνω.

상위

Aristides, Aelius (아리스티데스, 아일리오스)

목록

SEARCH

MENU NAVIGATION