Aristides, Aelius, Orationes, Εἰσ βασιλέα [σπ.]

(아리스티데스, 아일리오스, 연설, Εἰσ βασιλέα [σπ.])

ἀλλ’ ἔμοιγε δοκεῖ τῶν καλῶν εἶναι ἐν ἑορτῇ καὶ ἐν ἱερομηνίᾳ μεμνῆσθαί τι καὶ λέγειν περὶ τοῦ θείου καὶ φιλανθρώπου βασιλέωσ. οὐ γὰρ δὴ δέοσ γε μὴ ἐπαινεῖν αὐτὸν προελόμενοι, ἔπειτα ἀπορήσαιμεν λόγων, ἀλλὰ μὴ τοιαῦτα ᾖ τὰ ὑπάρχοντα τῷ βασιλεῖ ὥστε μηδένα εἰπεῖν ἀξίωσ ἂν δυνηθῆναι περὶ αὐτῶν. ἐγὼ δὲ τῇ περὶ τἄλλα αὐτοῦ χρηστῇ καὶ φιλανθρώπῳ τύχῃ ἐπαρθεὶσ καὶ τοῖσ περὶ αὐτοῦ λόγοισ ἐθάρρησα. διόπερ τἄλλα πάντα ἀφεὶσ, ἃ τοῖσ προοιμιαζομένοισ λέγειν ἔθοσ ἐστὶ καὶ προφασίζεσθαι, τοῖσ μὲν τὸ μέγεθοσ τῶν πεπραγμένων, τοῖσ δὲ τὸν χρόνον ὀλίγον ὄντα τῶν λόγων, οὐ προσδεηθεὶσ δὲ οὐδὲ τῶν Μουσῶν, ὥσπερ τινὲσ τῶν ποιητῶν, οὐδ’ ἄλλησ οὐδεμιᾶσ ἔξωθεν βοηθείασ, ἐπ’ αὐτὸν τρέψομαι τοῦ βασιλέωσ τὸν ἔπαινον, οὐχ ὑπ’ αὐθαδείασ οὐδὲ καταφρονῶν τοῦ πράγματοσ, ἀλλ’ ὁρῶν τοὺσ ἐν ἀρχῇ καταπραύ̈νοντασ καὶ παραιτουμένουσ τρόπον τινὰ αὐτοὺσ καταφρονοῦντασ τῶν ὑποθέσεων ἃσ ποιοῦνται τῶν λόγων.

ταῦτα γὰρ λέγοντεσ οὐδὲν ἄλλο ἐνδείκνυσθαί μοι δοκοῦσιν ἢ τοῦτο μὲν ἐξ ὑπογυίου λέγοντεσ ὡσ ἐν πλείονι χρόνῳ φροντίσαντεσ καὶ παρασκευασάμενοι ἴσουσ ἂν τῷ μεγέθει τῶν ἔργων τοὺσ λόγουσ παράσχοιεν, οἱ δὲ δόντεσ ἑαυτοῖσ τὸ περὶ τῶν μεγίστων δύνασθαι λέγειν ἐπαγγέλλονται, καὶ ταύτην ὑπερβολὴν τῶν ἐπαίνων σφίσιν αὐτοῖσ διδόασιν. ἐγὼ δ’ οὔτε χρόνου πλῆθοσ ἱκανὸν οὔτε λόγον οὐδένα ὁρῶ τοῦ βασιλέωσ ἄξιον, οὐδ’ ὅστισ αὐτὸν ἱκανῶσ ἐγκωμιάσαι δυνήσεται· ὅμωσ δὲ οὐκ ἀποδειλιατέον, ἀλλ’ ὅση δύναμισ πειρατέον εἰπεῖν. οὐδὲ γὰρ ἂν θύωμεν τοῖσ θεοῖσ, τὸ πρὸσ ἀξίαν, οἶμαι, ὁρῶντεσ τοῦτο ποιοῦμεν, ἀλλ’ ὅσον δυνατὸν ἡμῖν χάριν αὐτοῖσ ταύτην ἐκτίνομεν· διόπερ οὐδὲ τὸν βασιλέα δεῖ ὀκνεῖν μέλλοντασ ἐπαινεῖν, ἀλλὰ θαρροῦντασ ἰέναι ἐπὶ τὸν ἔπαινον αὐτοῦ. ἐκείνῳ μὲν γὰρ ἴσωσ ἐνδεῶσ τὰ παρ’ ἡμῶν, ὑμῖν δὲ οὐκ ἐνδεῶσ εἰρήσεται. ἓν μὲν οὖν τοῦτο πρῶτον καὶ μέγιστον ὑπάρχει λέγειν περὶ αὐτοῦ ὅτι καὶ πρότερον ἢ καταστῆναι εἰσ τὴν ἀρχὴν ἄξιοσ τῆσ βασιλείασ ἦν. οἱ μὲν γὰρ δι’ ἑτέρων κτώμενοι τὴν ἀρχὴν ἢ παρὰ τῶν πρὸ αὑτῶν παραλαβόντεσ οἱ μὲν ἰσχὺν ἀντὶ τοῦ δικαίου προθέμενοι, οἱ δ’ ὥσπερ τινὸσ γένουσ ἀκολουθίαν καὶ διαδοχὴν σώζοντεσ οὕτωσ τὴν βασιλείαν ἐκτήσαντο· ὅστισ δὲ αὐτὸσ μὲν οὔτε παραγγείλασ οὔτε δεηθεὶσ, δεηθέντων δὲ ἁπάντων αὐτοῦ γενέσθαι, ἔδωκε τοῖσ δεηθεῖσιν ἑαυτὸν καὶ παρακαλέσασι, πάλαι τούτῳ καὶ δι’ ἀρετὴν τοῦτο τὸ γέρασ ὠφείλετο.

καὶ μὴν οὐδ’ ὡσ ἔσχε τὴν ἀρχὴν, οὐδὲν ἔπραξε σκυθρωπὸν οὐδὲ ἐμιμήσατο, οὐδὲ ἐζήλωσε τούτων οὐδὲν, οὐδὲ ὥσπερ ἄλλοι τῶν πρὸ αὐτοῦ βασιλέων τῶν ἐν τέλει τινὰσ φοβηθέντεσ ἐπιβουλεύειν αὑτοῖσ αἰτιασάμενοι τοὺσ μὲν φυγαῖσ, τοὺσ δὲ θανάτοισ ἐζημίωσαν, οὐδὲν τούτων ἐποίησεν, οὐδὲ τὸν τρόπον μετέθετο, ἀλλ’ οὕτωσ ἐστὶ πάντων πόρρω τῶν τοιούτων καὶ τοσοῦτον ἀπέχει τοῦ σφαγὰσ καὶ θανάτουσ βούλεσθαι ποιεῖν, ὥστε καὶ τῶν ἐπιβουλευόντων τινὰσ καὶ τῶν φανερῶσ ἐξελεγχομένων, καὶ τούτουσ περιεῖναι καὶ ζῆν τῇ τούτου φιλανθρωπίᾳ· καὶ γάρ τοι ἐκείνοισ μὲν περὶ τῆσ βασιλείασ ἀμφισβητοῦσι πολλοὶ, τούτῳ δὲ οὐδείσ. καίτοι εἴτε φόβῳ τῷ πρὸσ αὐτὸν εἴτε αἰδοῖ τοῦ κρείττονοσ εἴθ’, ὅπερ ἔφην, γνώμῃ τῇ βελτίστῃ καὶ δικαιοτάτῃ συγχωρεῖν οἰόνται δεῖν, πῶσ οὐκ ἐξ ἁπάντων τούτων φανερὸν ὅντιν’ ἐχρῆν εἶναι τὸν βασιλέα; οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῖσ βασιλεύσασι πρὸ αὐτοῦ τεκμαίρεσθαι πάρεστι περὶ αὐτῶν ὅσον εὐθὺσ ἐν αὐτοῖσ τουτοισὶ πρῶτον διήνεγκεν αὐτῶν. ἐκεῖνοι μὲν γὰρ μετὰ πολέμων καὶ φόνων πολλῶν εἰσῆλθον εἰσ τὰ πράγματα, πολλοὺσ μὲν τῶν ἐν τάξει ἀπολέσαντεσ, πολλοῖσ δὲ ἀνηκέστων συμφορῶν αἴτιοι γενηθέντεσ, ὥστε πολλὰσ μὲν ἐρημωθῆναι πόλεισ ὑπηκόουσ, πολλὴν δὲ χώραν ἀνάστατον γενέσθαι, πλεῖστα δὲ ἀναλωθῆναι σώματα, ὥστε μὴ πάντα ὁσίωσ αὐτοῖσ συμβῆναι μηδ’ ἂν αὐτοὺσ τοῦτ’ εἰπεῖν ἔχειν περὶ αὑτῶν· ὁ δὲ οὕτωσ ὁσίωσ καὶ καλῶσ ἐπέστη τοῖσ πράγμασιν ὥστε οὔτε καθιστάμενοσ οὔτε ἐν ἀρχῇ τῆσ βασιλείασ οὐδενὸσ φόνου προσεδεήθη· οὐδὲ ὥσπερ ἐν μεταβολῇ καὶ καταστάσει πραγμάτων οὐδεὶσ οὐδενὸσ ἐπειράθη χαλεποῦ, οὐδ’ ἔστιν ἃ πολλὰ εἰώθε καὶ ἀναγκαῖα ἐν τοῖσ τοιούτοισ συμβαίνειν, οὐδὲν τούτων ἐπράχθη· οὐδ’ ἔπαθον ἀνήκεστον οὐδὲ δεινὸν οὐδὲν, οὐκ ἄνδρεσ, οὐ πόλεισ, οὐκ ἔθνοσ. ἀλλ’ οὕτωσ ἐμέλησεν αὐτοῦ τοῖσ θεοῖσ, ὅπωσ ὁσίωσ καὶ εὐσεβῶσ ἐπιστήσεται τοῖσ πράγμασιν, ὥστε ἃ μὲν τῆσ μανίασ καὶ ἀπονοίασ ἔργα ἦν ἑτέροισ ἀνέθηκαν, ἃ δὲ τῆσ δικαιοσύνησ καὶ φιλανθρωπίασ καὶ τῆσ ἄλλησ εὐσεβείασ, τούτῳ διεφύλαξαν. καὶ ταῦτ’ οὐ μόνον πραότητόσ ἐστιν ἐπίδειγμα οὐδὲ τοῦ πρὸσ πάντασ ὁσίωσ ἔχειν αὐτὸν καὶ μὴ φθονερῶσ διακεῖσθαι πρόσ τινασ τῶν ἐντίμων καὶ ὑπερεχόντων, ἀλλὰ καὶ τοῦ μὴ καταπεπλῆχθαι ὑπὸ φόβων τὴν ἀρχὴν, μηδὲ ταραχωδῶσ ἔχειν πρὸσ τὰ συμβαίνοντα, μηδὲ ὀξύρροπον εἶναι πρόσ τε ὀργὴν καὶ θυμὸν, ἀλλὰ βεβαίᾳ καὶ ἀκινήτῳ χρῆσθαι τῇ διανοίᾳ πρὸσ ἅπαντασ·

εἰκότωσ. τὸν γὰρ μαθόντα ἃ χρὴ καὶ παιδευθέντα καὶ μηδενὸσ τῶν καλῶν ἀμελήσαντα μηδὲ ἀμαθῆ γενόμενον, ἀλλὰ πᾶσι τοῖσ τῆσ ἀρετῆσ μέρεσι κατακοσμήσαντα τὴν ψυχὴν, εἰκὸσ ἦν πάσησ ἔξω γενέσθαι ἁμαρτίασ. ταύτην τοίνυν τὴν παιδείαν καὶ ὁ βασιλεὺσ παιδευθεὶσ καὶ πάντων τῶν καλλίστων μετασχὼν τῶν μὲν καὶ ἀπὸ φύσεωσ ὑπαρξάντων αὐτῷ, τῶν δὲ καὶ ἀπὸ παιδείασ γενομένων, οὐ μέσωσ οὐδ’ ὥσπερ ἄλλοισ τισὶν, ἀλλὰ πρὸσ ὑπερβολὴν ἑκάστου, ἦν μὲν μέγα ὄφελοσ τῇ βασιλείᾳ καὶ πρὶν εἰσ ταύτην καταστῆναι. μόνῳ γὰρ δὴ καὶ τούτῳ βασιλέων ἢ ἐν ὀλίγοισ διαφερόντωσ ὑπῆρξε, τί οὖν ἐστι τοῦτο; ἐκεῖνοι τὸν μὲν ἄλλον χρόνον πράττουσι τὰ αὑτῶν, ἐπειδὰν δὲ εἰσέλθωσιν εἰσ τὴν ἀρχὴν, τηνικαῦτα ἐπιμελεῖσθαι αὐτῆσ ἄρχονται· ὁ δὲ οὕτω καθωσίωτο τῇ βασιλείᾳ ὥστε τὴν πρώτην τεταγμένοσ ὅπωσ ἔτυχε ταχθεὶσ, ἀδήλου ὄντοσ τοῦ μέλλοντοσ, ὁρῶν πολλὰ τῆσ βασιλείασ οὐ καλῶσ οὐδὲ ὁσίωσ διοικούμενα, ἀλλὰ πολλὴν αὐθάδειαν καὶ ὕβριν καὶ ἀκολασίαν ἐγγενομένην, οὐκ εἰά αὔξεσθαι οὐδὲ περαιτέρω χωρεῖν, ἀλλ’ ὥσπερ μεγάλου σώματοσ καὶ οὐχ ὑγιαίνοντοσ ἰώμενοσ τὰ ὕπουλα καὶ νενοσηκότα αὐτοῦ, ἢ καθάπερ ἵππου χαλεποῦ καὶ βιαίου κατέχων τὸ ἄγριον καὶ ἀπειθὲσ, ἐκφερόμενοσ μὲν ὑπ’ αὐτοῦ, πολλάκισ δὲ κατέχων καὶ ἀνακόπτων τὰσ συνεχεῖσ καὶ ἀλόγουσ καὶ βιαίουσ ὁρμὰσ, ἔπραττεν αὐτῷ καὶ προεώρα τὰ συμφέροντα. τοιοῦτοσ μὲν δὴ πρὸ τοῦ βασιλεῦσαι ἦν.

ἐπεὶ δὲ ἡ τὰ πάντα διοικοῦσα πρόνοια καὶ διατάττουσα καὶ τοῦτον ἐκάθισεν εἰσ τὸν βασίλειον θρόνον τὸν δικαιότατον καὶ ὁσιώτατον βασιλέων, τί ἄν τισ πρῶτον καὶ μέγιστον εἰπεῖν ἔχοι ὧν τῆσ ἀγαθῆσ αὐτοῦ τύχησ καὶ προνοίασ ἀπολαύομεν; ὃσ ἁπάντων μὲν κεκινημένων καὶ μεθισταμένων, ὡσ ἔποσ εἰπεῖν, εἰσ ἑτέραν γῆν, σαλευούσησ δὲ τῆσ ἀρχῆσ ὥσπερ ἐν μεγάλῳ χειμῶνι ἢ σεισμῷ, κᾆτα ὥσπερ νεὼσ καταδύεσθαι μελλούσησ ἀποφερομένησ πρὸσ ἔσχατα γῆσ, οὗ καὶ πρότερον ἀπεπλανήθησάν τινεσ τῶν ἐν ἀρχαῖσ καὶ βασιλείαισ γενομένων, κἄπειτα ὥσπερ ἐν λαβυρίνθῳ πολλαῖσ καὶ χαλεπαῖσ ἀπορίαισ ἐντυχόντεσ, τελευτῶντεσ αὑτοὺσ ἀπεῖπον ἀποκλεισθέντεσ τῆσ ὀπίσω ὁδοῦ ἐπανελθεῖν μὴ δυνηθέντεσ, ταῦτα ὁρῶν οὐχ ὡσ ἄπειροσ κυβερνήτησ εἰάσεν ὅπωσ ἔτυχε φέρεσθαι οὐδὲ κινδυνεύειν, ἀλλ’ ὡσ ἂν ἐμπειρότατοσ βασιλέων καὶ γνώμῃ προέχων πρῶτον μὲν ἐπέσχε καὶ ἔπαυσε τῆσ ἐκεῖσε ὁρμῆσ, ἔπειτα κατέστησεν εἰσ ὁρ́μον ἄγων. καὶ νῦν ἡ μὲν ἐν ἀσφαλεστάτῳ ὁρμεῖ, ὥσπερ ναῦσ ἐκ πολλοῦ καταστᾶσα χειμῶνοσ, ὁ δὲ οὕτωσ ἐξηγεῖται καὶ διέπει τὸ τῆσ ἀρχῆσ ὅνπερ χρὴ τρόπον, τὴν εὐσέβειαν μὲν καὶ δικαιοσύνην, ἔτι δὲ σωφροσύνην καὶ ἐγκράτειαν καὶ φρόνησιν καὶ τὴν ἄλλην κόσμου γε ἀρετήν. ἤρξατο μὲν γὰρ, ὥσπερ προσήκει, ἀπὸ εὐσεβείασ, διεξῆλθε δὲ καὶ διὰ τῶν ἄλλων μερῶν τῆσ ἀρετῆσ. τίσ μὲν γὰρ δικαιοσύνησ, τίσ δὲ φιλανθρωπίασ, τίσ δὲ τῆσ ἄλλησ ἀρετῆσ τοσαῦτα δείγματα καὶ τοιαῦτα ὅσα καὶ οἱᾶ ὁ βασιλεὺσ οὗτοσ ἐξήνεγκε; καὶ πρῶτόν γε τὴν εἰσ χρήματα δικαιοσύνην αὐτοῦ θεασώμεθα. τῆσ γὰρ συντάξεωσ ὑπερβαλλούσησ τῆσ εἰσ τὴν διοίκησεν συντεταγμένησ καὶ φόρων ἐπιταχθέντων πλειόνων καὶ οὐδὲ τούτων ἀρκούντων, ἀλλὰ κεκενωμένων μὲν τῶν πανταχοῦ ταμιείων, ἀεὶ δὲ μείζονοσ ὄντοσ τοῦ περὶ τοῦ μέλλοντοσ φόβου, οὐ τοῦ πλείονοσ ἐδεήθη οὐδ’ ἐζήτησεν οὐδὲ διὰ χρήματα κακὸσ ἐγένετο, ἀλλ’ ἀνῆκε καὶ ἐπεκούφισεν, οὐ μόνον δικαιότατοσ, ἀλλὰ καὶ φιλανθρωπότατοσ βασιλέων περὶ ταῦτα γενόμενοσ. καὶ τοιοῦτοσ μὲν εἰσ χρήματα.

οὕτω γὰρ σφόδρα φιλέλλην ἐστὶν ὁ βασιλεὺσ καὶ τοσοῦτον αὐτῷ περίεστι τούτου τοῦ καλοῦ ὥστε ἠμελημένησ τῆσ τῶν Ἑλλήνων παιδείασ καὶ καταπεφρονημένησ, ἀνῃρημένων δὲ τῶν ἐπ’ αὐτῇ τιμῶν, παρεωσμένου δὲ καὶ ἐν οὐδενὸσ ὄντοσ μέρει παντὸσ τοῦ Ἑλληνικοῦ, οὐκ ἠμέλησεν ὁ βασιλεὺσ, ἀλλὰ πρὸσ ταῖσ ὑπαρχούσαισ τιμαῖσ καὶ ἄλλασ προσέθηκε. τὴν δὲ πρὸσ τὰσ δίκασ δικαιοσύνην καὶ φιλανθρωπίαν τίσ ἂν ἀξίωσ ἐπαινέσειε; τίσ γὰρ Ῥαδάμανθυσ ἢ τίσ Αἰακὸσ οὕτω δίκαιον ἑαυτὸν πρὸσ ἅπαντα δικαστὴν διεφύλαξε; μᾶλλον δὲ τὸ μὲν δίκαιον οὐκ ἀεὶ οὐδὲ πανταχῆ φιλάνθρωπον, ὁ δὲ τὸ μὲν δίκαιον ἀκριβῶσ οἶδεν, ὡσ αὐτὸσ νομοθέτησ ὢν καὶ εὑρετὴσ αὐτοῦ, οὐδὲν δὲ ἔξω τοῦ δικαίου ποιῶν, ὅμωσ αὐτῷ τούτῳ βεβαιοῖ τὴν φιλανθρωπίαν, ὥστε δικαιοσύνησ τὴν ἀκριβεστάτην ταυτὸν δύνασθαι φιλανθρωπίᾳ τῇ καθαρωτάτῃ. τούτου δὲ αἴτιον ὅτι οὐκ εἰσ ἑτέρουσ ὁρῶν ἑρμηνέασ οὕτω λαμβάνει τὸ δίκαιον, ἀλλ’ αὐτὸσ ἔχων ἐκ παιδείασ τῶν ὡσ ἀληθῶσ καλῶν καὶ τῶν ἀγαθῶν ἐπιστήμην τὴν ἀπὸ τῶν νόμων ἐμπειρίαν προσειληφὼσ, ὥστε μή τι τῶν γεγραμμένων διαφεύγειν αὐτὸν, οὕτωσ τὰσ κρίσεισ ποιεῖται περὶ πάντων. οὐδεὶσ γοῦν ἔστιν ὅστισ οὐ τῶν δικαίων ἀπῆλθε τυχὼν, οὐδ’ ἐμέμψατο τῶν κριθέντων ἐπ’ αὐτοῦ, οὔτε διώκων ἡττηθεὶσ οὔτε φεύγων ἁλοὺσ, ἀλλὰ στέργοντεσ ἀμφότεροι καὶ προσκυνοῦντεσ ἀπέρχονται, καὶ τὴν αὐτὴν ψῆφον περὶ τῶν ἐγνωσμένων ὅ τε ἡττηθεὶσ καὶ ὁ νικήσασ φέρει. κἂν ἄρα συμβῇ τισι τὴν τιμωρίαν ὑποσχεῖν, οὐ τὸ παθεῖν καὶ δοῦναι δίκην δεινὸν νομίζουσιν, ἀλλὰ μὴ μείζω προσπαθεῖν κέρδοσ τίθενται· οὐ γὰρ μῖσοσ αὐτῷ τῶν δεδρακότων αἱ τιμωρίαι δύνανται, ἀλλὰ παιδείαν, μάλιστα μὲν, εἴ πωσ οἱο͂́ν τε, καὶ αὐτῶν, εἰ δὲ μὴ, τῶν ἀκουσομένων. εἰ δ’ αὖ τὸ φιλέλληνα εἶναι καλὸν καὶ πρέπον βασιλεῖ, τῷ προσήκων ὁ ἔπαινοσ οὕτωσ; καὶ περὶ μὲν δικαιοσύνησ τοσαῦτα.

φιλανθρωπία γε μὴν τίσ μείζων ταύτησ καὶ φανερωτέρα; ᾗ κατεπτηχὸσ ἅπαν τὸ ὑπήκοον καὶ ὑπὸ φόβου δεδουλωμένον, πολλῶν τῶν κατηκόων περιιόντων καὶ ὠτακουστούντων κατὰ πάσασ τὰσ πόλεισ εἴ τισ φθέγξαιτό τι, ἐλεύθερον δὲ οὐδὲν οὔτε φρονῆσαί τι οὔτε εἰπεῖν οἱο͂́ν τε ὂν, ἀνῃρημένησ τῆσ σώφρονοσ καὶ δικαίασ παρρησίασ, τρέμοντοσ δὲ ἑκάστου σκιὰν, ἀπήλλαξε τοῦ φόβου τούτου καὶ ἠλευθέρωσε τὰσ ἁπάντων ψυχὰσ, ἐντελῆ καὶ ὁλόκληρον ἀποδοὺσ τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῖσ. ὃ τοίνυν μέγιστον τῆσ τοῦ βασιλέωσ φιλανθρωπίασ καὶ κρεῖττον ἅπαντοσ παραδείγματοσ· ὢν γὰρ τηλικοῦτοσ ὁ βασιλεὺσ ἡμερότητι καὶ ἐπιεικείᾳ διενήνοχεν ἁπάντων βασιλέων, ὥστε μικρὸν μὲν οἱᾶ πατὴρ, μικρὸν δὲ οἱᾶ ποιμὴν τῶν ἄλλων εἰπεῖν εἶναι, καὶ πάντα ὅσα ποιηταὶ δυνάστασ ἡμεροῦντεσ ἐφθέγξαντο. τίνα γὰρ τρόπον ἐπιεικείασ παραλέλοιπεν; οὐ κοινότατοσ μὲν ὁ τρόποσ τῆσ φιλανθρωπίασ αὐτοῦ πρὸσ ἅπαν τὸ ὑπήκοον καὶ τοὺσ ἐπὶ πάσησ προφάσεωσ ἐντυγχάνοντασ, ἡ δὲ τοῦ σχήματοσ αὐτοῦ πραότησ ὡσ φιλάνθρωποσ καὶ τῆσ διαλέκτου τὸ εὔκρατον καὶ τὸ μηδὲν δεῖν ἕνεκα τῆσ προσόδου πραγματεύεσθαι, ἀλλ’ ὑπάρχειν ὥσπερ εἴσω περιρραντηρίων παριέναι τοῖσ τι καὶ μικρὸν συνειδόσιν ἑαυτοῖσ ἀγαθὸν, πῶσ οὐ πάσησ ἐπέκεινα πραότητοσ καὶ φιλανθρωπίασ; οὐ γὰρ ὡσ σπάνιον καὶ δυσπρόσοδον παρέχων ἑαυτὸν ἡγεῖται τὴν τοῦ μέγασ καὶ θαυμαστὸσ καὶ τοιοῦτοσ οἱο͂σ μηδεὶσ ἄλλοσ πώποτε ἐγένετο δόξαν ἀποίσεσθαι βασιλεὺσ, ἀλλ’ οὕτωσ ἂν μάλιστα βεβαιοῦν τὴν τοῦ τοιοῦτοσ εἶναι προσηγορίαν, εἰ τὴν παρ’ αὑτοῦ εὔνοιαν καὶ φιλανθρωπίαν κοινὴν ἅπασι τοῖσ δεομένοισ παρασκευάσεται, οἰόμενοσ δεῖν τὸν ὡσ ἀληθῶσ βασιλέα τῷ τῶν ὅλων ἀπεικάσθαι βασιλεῖ κατά τε τὴν φιλανθρωπίαν καὶ τὴν πρόνοιαν ἁπάντων τῶν ἀρχομένων, καὶ μὴ πρὸ μὲν τῆσ βασιλείασ χρηστόν τι καὶ μέτριον ἦθοσ ἐμφαίνειν ἑαυτοῦ, βασιλέα δὲ ἀποδειχθέντα χαλεπὸν καὶ βίαιον εἶναι περὶ τοὺσ ἀρχομένουσ· οὐ γὰρ βασιλείασ σχῆμα εἶναι τὸ τοιοῦτον ἐπιεικοῦσ, ἀλλὰ σκαιότητοσ καὶ ἀπαιδευσίασ ἔλεγχον φανερώτατον·

οἱο͂σ ἦν καὶ ὁ τῶν Λακεδαιμονίων στρατηγὸσ ὁ τοῖσ Ἕλλησι πρὸσ τοὺσ βαρβάρουσ ἡγησάμενοσ, Παυσανίαν λέγω τὸν Κλεομβρότου, ὃσ οἴκοι μένων ἠδύνατο σωφρονεῖν, πλεύσασ δὲ εἰσ Ἑλλήσποντον ἐπελέληστο μὲν τῶν οἴκοι, ἐπελέληστο δὲ αὑτοῦ, παντὶ δὲ μᾶλλον ἐῴκει ἢ ἀνδρὶ Σπαρτιάτῃ, χαλεπὸσ μὲν ὢν καὶ βίαιοσ περὶ τοὺσ συμμάχουσ, ἀκόλαστοσ δὲ καὶ ὑβριστὴσ περὶ τὴν δίαιταν, τυραννικὸσ δὲ περὶ τὸν τρόπον. ὁ δ’ ἐπέδειξεν ὅτι καὶ ἰδιώτην ὄντα καὶ βασιλέα οἱο͂́ν τέ ἐστι τὸν αὐτὸν εἶναι διὰ τέλουσ, τοιοῦτον μὲν πρὸ τῆσ βασιλείασ παρασχὼν ἑαυτὸν ὥστε δικαίωσ ἀξιωθῆναι ταύτησ, ἐν δὲ τῇ βασιλείᾳ τῷ αὐτῷ νοὶ̈ καὶ τρόπῳ χρώμενοσ, οὐκ ἐκστὰσ ἑαυτοῦ οὐδὲ ζηλώσασ τὴν ἀκολασίαν, ἀλλὰ τὸν σώφρονα βίον ἑλόμενοσ, τὴν μὲν ὕβριν καὶ παρανομίαν μισήσασ, παράδειγμα δὲ σωφροσύνησ ἑαυτὸν παρασχὼν, ὥστε τοὺσ τέωσ ἀσελγεῖσ καὶ ὑβριστὰσ μεταθέσθαι τὸν τρόπον ὁρῶντασ αὐτοῦ τὴν σωφροσύνην, καὶ τῆσ τε πρὸσ τὰ χρήματα ἐπιθυμίασ παύσασθαι καὶ πρὸσ τὸ σωφρονέστερον διατεθῆναι. καὶ μὴν καὶ ὅσαι ἡδοναὶ ἄρχουσιν ἀνθρώπων οὐδεμιᾶσ ἴσμεν ἡττημένον τὸν βασιλέα. τοσοῦτον γὰρ ἀπέσχεν αὐτῶν εὐθὺσ ἐξ ἀρχῆσ ὥστε εἴ τίσ ἐστιν ἐγκράτεια κατ’ ἀνθρώπουσ ὑμνουμένη, ταύτην περὶ τούτου μόνου λεγομένην πιστὴν εἶναι δοκεῖν. τίσ μὲν γὰρ οὕτω τὰ γαστρὸσ ἐγκρατὴσ, τίσ δὲ ἀφροδισίων, τίσ δὲ τῶν ἄλλων ἡδονῶν; οὐ γὰρ, ὥσπερ ἔφην ἀρτίωσ, ἐξ ἡμισείασ ἔσχε τὴν ἀρετὴν, οὐδὲ ὥσπερ ἄλλοι τινὲσ βασιλεῖσ πρόσ τε ἀνδρείαν καὶ φιλανθρωπίαν ἐπιεικῶσ ἔχειν δόξαντεσ ἀκολαστότατοι περὶ τὰσ ἡδονὰσ καὶ τὰσ ἐπιθυμίασ ὄντεσ ἐφάνησαν, οἱο͂ν Ὅμηροσ ἐγκωμιάζων τὸν τῶν Ἀχαιῶν στρατηγὸν Ἀγαμέμνονα, ἀμφότερον, φησὶ, βασιλεύσ τ’ ἀγαθὸσ κρατερόσ τ’ αἰχμητήσ. φαίνεται δ’ οὗτοσ παρ’ αὐτῷ ἡττημένοσ μὲν Χρυσηίδοσ, ἐρῶν δὲ Βρισηίδοσ τῆσ Ἀχιλλέωσ, διὰ δὲ ταύτην τὴν ἐπιθυμίαν πολλῶν καὶ μεγάλων κακῶν αἴτιοσ τοῖσ Ἀχαιοῖσ γενόμενοσ. ὁ τοίνυν Ἀχιλλεὺσ ὁ τῆσ Θέτιδοσ καὶ τοῦ Πηλέωσ οὕτωσ ἀκόλαστοσ ἦν περὶ τὰσ ἡδονὰσ καὶ μικροπρεπὴσ ὥστε ἀπελθούσησ τῆσ Βρισηίδοσ παρ’ αὐτοῦ καὶ χρόνον τινὰ ποιησάσησ παρ’ Ἀγαμέμνονι παραχρῆμα μὲν οὕτωσ διετέθη ὥστ’ ἔκλαεν ὁρῶν ἐπὶ οἴνοπα πόντον, καλῶν τὴν μητέρα ὥσπερ παιδάριον πεπονθὸσ τοῦτο ὑπὸ ὁμοίου ἑτέρου·

ἐλθούσησ δὲ τὴν πρόφασιν τῶν δακρύων διηγούμενοσ καὶ κελεύων αὐτὴν δεηθῆναι τοῦ Διὸσ ὅπωσ ἂν Τρωσὶ σύμμαχοσ γενόμενοσ κακὰ μέγιστα ἐργάσηται τοὺσ Ἕλληνασ, μετὰ ταῦτα δὲ ὁρῶν πολλοὺσ πίπτοντασ τῶν Ἀχαιῶν ἑκάστοτε ὑπό τε τῶν Τρώων καὶ ὑφ’ Ἕκτοροσ, καί τινων ἑταίρων αὐτοῦ καὶ φίλων ἀποθνησκόντων, οὐκ ἐπιστρεφόμενοσ οὐδὲ ἐλεῶν. ἐκεῖνοι μὲν οὖν πολλὰ ἐνδεῶσ ἔσχον πρὸσ ἀρετὴν, ὁ δὲ ἀμφότερα βασιλεύσ τ’ ἀγαθὸσ κρατερόσ τ’ αἰχμητήσ. ὁ γὰρ τοσοῦτον ὑπεριδὼν τῶν ἡδονῶν ὥστε μηδεμιᾶσ ἡττηθῆναι αὐτῶν, πῶσ οὐχ οὗτόσ ἐστιν ὁ τῷ ὄντι ἀνδρεῖοσ καὶ σώφρων καὶ καρτερόσ; τείχη μὲν γὰρ ἀνάλωτα πολλάκισ εἶναι δοκοῦντα καὶ φαῦλοι ὄντεσ εἷλον ἤδη τινὲσ, ὑπὸ δὲ τῶν ἡδονῶν πολλοὺσ καὶ τῶν πάνυ ἀγαθῶν ἀνδρῶν κρατουμένουσ ὁρῶ. βίου δὲ εὐκολίαν καὶ διαίτησ εὐτέλειαν τίσ οὕτωσ ἀνδρεῖοσ ὥστε ῥᾳδίωσ οὕτωσ δύνασθαι ἂν ὑπενεγκεῖν; καὶ μὴν τὰ μὲν πρὸσ πολεμίουσ ἀνδρείοισ πολλοῖσ ὑπῆρξε γενέσθαι, ὑπὸ δὲ τῶν σφετέρων στρατιωτῶν αὐτοὺσ ἄρχεσθαι ἢ κρατεῖν· ὁ δὲ οὕτωσ ῥᾳδίωσ ἐκράτησε καὶ κατεστήσατο ὥστε πολλῶν μὲν καὶ ἀπείρων ὄντων τῶν διδομένων αὐτοῖσ, χαλεπῶν δὲ καὶ φοβερῶν εἰ μὴ τοσαῦτα λαμβάνοιεν, καὶ ἔτι πλείω τῶν διδομένων αὐτοῖσ, οὐχ ὅπωσ ἐπηύξησε τὰσ ἐπιθυμίασ αὐτῶν, ἀλλ’ ὁρίσασ τὸ δέον τοὺσ μὲν στρατιώτασ πρὸσ τοὺσ πόνουσ καὶ τὴν ἄσκησιν τῶν σωμάτων ἀμείνουσ ἐποίησεν, οὐκέτι τῷ λαμβάνειν αὐτοὺσ ἐάσασ προσέχειν, ἀλλὰ τὴν μελέτην τῶν πολεμικῶν αὐτοῖσ συνήθη ποιήσασ, οὐδὲ ἐν ἡδυπαθείᾳ καὶ τρυφῇ ὄντασ διάγειν, ἀλλ’ ὅπωσ μηδένα καιρὸν ἕξουσιν ἐπιθυμίασ τῆσ τοιαύτησ. τοῦτο ποιήσασ ἐπήμυνε μὲν ταῖσ τῶν ἀρχομένων ἐνδείαισ, ἐπεμελήθη δὲ τῆσ εὐταξίασ τῶν στρατιωτῶν, τῶν δὲ χρημάτων βεβαιοτέραν ἐποίησε τὴν πρόσοδον.

τούτων οὐκ ἂν γένοιτο μείζω τεκμήρια ἀνδρείασ ἅμα καὶ εὐβουλίασ. καὶ μὴν δεινότητοσ καὶ σοφίασ τοῦτ’ ἄν τισ τεκμήριον εἰκότωσ αὐτὸ ποιήσαιτο. τὸ μὲν γὰρ βιασάμενον καὶ καταναγκάσαντα στέργειν παρασκευάσαι φόβῳ καὶ οὐ γνώμησ περιουσίᾳ ἔστιν οὕτωσ ἔχειν αὐτοὺσ πεποιηκέναι, τὸ δὲ ἀπλήστωσ πρὸσ χρήματα καὶ τὸ λαμβάνειν διακειμένουσ πεῖσαι μετριάζειν οὐκ ἂν, οἶμαι, ῥᾳδίωσ ἠδυνήθη, εἰ μὴ νοῆσαι καὶ εἰπεῖν ὑπὲρ ἅπαντασ ἦν. φρονήσεωσ δὲ πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα ἔργα ἐν τῇ βασιλείᾳ παρέσχηται, κάλλιστον δὲ καὶ πλείστου ἐπαίνου ἄξιον ἡ πρὸσ τοὺσ πολέμουσ εὐβουλία τε καὶ σύνεσισ τοῦ βασιλέωσ, ὅτι ὁρῶν ἐν τοῖσ πολέμοισ τοὺσ δεινοὺσ καὶ πολεμικοὺσ εἶναι δοκοῦντασ οἰομένουσ δεῖν τῷ μάχεσθαι νικᾶν, ἀλλ’ οὐχὶ τῷ καλῶσ βουλεύεσθαι, οὐκ ἐμιμήσατο ἐκείνουσ οὐδὲ ἐζήλωσεν, ἡγούμενοσ δεῖν πρὸσ μὲν τοὺσ ὁμοίουσ χρῆσθαι τοῖσ ὅπλοισ· καλὸν γὰρ τοὺσ τοιούτουσ ἀνδρείᾳ νικᾶν· πρὸσ δὲ τοὺσ βαρβάρουσ τῷ εὖ βουλεύεσθαι. ᾔδει γὰρ, οἶμαι, καὶ τὸν τὰσ πολλὰσ μυριάδασ ἐπὶ τοὺσ Ἕλληνασ ἀγαγόντα καὶ ὃν οὔτε γῆ οὔτε θάλαττα ἐχώρει ἱκανῶσ ἑνὸσ ἀνδρὸσ γνώμησ ἡττηθέντα. ὅπου γὰρ ἔστι βουλευσάμενον περιγενέσθαι, τί δεῖ ἐνταῦθα κινδύνων; ἔτι τοίνυν τὸ μὲν νικᾶν ἐν ταῖσ μάχαισ καὶ τοῖσ φαύλοισ πολλάκισ περιγίγνεται, φρονήσει δὲ καὶ σοφίᾳ κρατεῖν δύνασθαι μόνων ἐστὶ τῶν εἰδότων βουλεύεσθαι.

καὶ μὴν οἱ μὲν τὴν ἀνδρείαν ἐπὶ παντὸσ καιροῦ καὶ πάσησ προφάσεωσ ἐπιδείκνυσθαι βουλόμενοι τυχόντεσ μὲν κατώρθωσαν, ἡττηθέντεσ δὲ συμφοραῖσ μεγίσταισ ἑαυτοὺσ καὶ τοὺσ φίλουσ περιβάλλουσιν, οἱ δὲ γιγνώσκοντεσ τὰ δέοντα καὶ λογιζόμενοι κατορθώσαντεσ μὲν τυγχάνουσιν οὐδὲν ἧττον ὧν ἐβουλήθησαν, διαμαρτόντεσ δὲ οὐδὲν βλάπτονται. ἃ δὴ γιγνώσκων καὶ ὁ βασιλεὺσ οὐκ οἰέται δεῖν μιμεῖσθαι τοὺσ ἀνοήτουσ καὶ ῥιψοκινδύνουσ τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ τῷ εὖ βουλεύεσθαι ἀσφαλὴσ εἶναι πρὸσ τοὺσ βαρβάρουσ. καὶ μὴν οὐδ’ ἐν ταῖσ μάχαισ καὶ τοῖσ ὅπλοισ αὐτὸν ἐμέμψαντο οἱ πολέμιοι, ἀλλ’ ἐπέδειξεν αὐτοῖσ οὐ μόνον συνέσει καὶ τῇ ἄλλῃ παιδείᾳ, ἀλλὰ καὶ ἀνδρείᾳ κρατεῖν αὐτῶν δυνάμενοσ. ὅπου γὰρ Κελτοὶ μὲν οἱ μέγιστοι καὶ φονικώτατοι τῶν ὑφ’ ἡλίῳ πολλὰ δὴ καὶ παντοῖα τολμήσαντεσ νῦν προσκυνοῦσι τὸν δεσπότην, γνόντεσ τὸ τὴν ἡσυχίαν ἄγειν ὡσ ἄμεινον ἦν καὶ ποιεῖν τὸ προσταττόμενον τοῦ πολεμεῖν, τοῦτο δὲ τὸ ὄνομα λείπεται μόνον τοῦ γένουσ· πᾶν δὲ ὅσον Εὐφράτου τε καὶ Τίγρητοσ ἐπέκεινα πρὸσ ἀνατολὰσ οἰκεῖ διακινηθὲν καὶ δὴ κατήρτισταί τε καὶ πεπαίδευται τοὺσ κρείττουσ εἰδέναι· ἡσυχάζει δὲ πᾶσα ἡ ἤπειροσ, γῆ δὲ καὶ θάλαττα τὸν προστάτην στεφανοῦσιν, Ἕλληνεσ δὲ καὶ βάρβαροι ταυτὸν ἤδη φθέγγονται, ἡ δὲ ἀρχὴ καθάπερ ναῦσ τισ ἢ τεῖχοσ ἐπεσκεύασταί τε καὶ ὠχύρωται καὶ τὸ αὑτῆσ βεβαίωσ κεκόμισται ἀγαθὸν, τίνα ταῦτα οὐχ ὑπερβέβληκεν ἀνδρείαν, ἢ τίσ ἀμείνων καὶ λυσιτελεστέρα γένοιτ’ ἂν ταύτησ κατάστασισ; οὐ πᾶσα μὲν ἄδεια πᾶσιν ὅπη βούλεταί τισ, πάντεσ δὲ οἱ πανταχοῦ λιμένεσ ἐνεργοὶ, οὐ τὰ μὲν ὄρη τὴν αὐτὴν ἔχει τοῖσ ὁδεύουσιν ἥνπερ αἱ πόλεισ τοῖσ οἰκοῦσιν αὐτὰσ ἀσφάλειαν, χάρισ δὲ πάντα ἐπέχει πεδία, πᾶσ δὲ διὰ πάντων λέλυται φόβοσ; ποῖοι μὲν γὰρ πόροι ποταμῶν κεκώλυνται διελθεῖν;

τοῦτο γὰρ ὥσ γε ἐν βραχεῖ πλεῖστον εἰρήσθω. τίνεσ δὲ θαλάττησ ἀποκέκλεινται πορθμοί; νῦν καὶ πανηγύρεισ φαιδρότεραι καὶ ἑορταὶ θεοφιλέστεραι. νῦν καὶ τὸ Δήμητροσ πῦρ λαμπρότερον καὶ ἱερώτερον. ὦ φῶσ τῆσ ἀνθρωπίνησ εὐδαιμονίασ. νῦν ἅπαντεσ ἄνθρωποι τὴν ἀληθῆ εὐδαιμονίαν εὑρηκέναι δοκοῦσιν. ὦ πάντασ βασιλέασ παρεληλυθὼσ, σοφίᾳ μὲν τοὺσ σοφοὺσ, ἀνδρείᾳ δὲ τοὺσ ἀνδρείουσ, εὐσεβείᾳ δὲ τοὺσ ἐπὶ ταύτῃ διαφέροντασ, εὐτυχίᾳ δὲ τοὺσ εὐτυχεστάτουσ· ἀνθ’ ὧν οὐκ ἂν γένοιτο ἀξία σοι χάρισ παρ’ ἡμῶν οὔτ’ ἐν ἐπαίνοισ οὔτ’ ἐν ἄλλῃ οὐδεμιᾷ τιμῇ. σὲ δὲ, ὦ παῖ γενναῖε γενναίων, κατ’ ἴχνοσ εἰή βαίνειν τοῦ πατρόσ.

상위

Aristides, Aelius (아리스티데스, 아일리오스)

목록

SEARCH

MENU NAVIGATION