Flavius Josephus, Antiquitates Judaicae, Book 16

(플라비우스 요세푸스, Antiquitates Judaicae, Book 16)

Ἐν δὲ τῇ διοικήσει τῶν ὅλων πραγμάτων ἐσπουδακὼσ ὁ βασιλεὺσ τὰσ κατὰ μέροσ ἀδικίασ ἀναστεῖλαι τῶν περὶ τὴν πόλιν καὶ τὴν χώραν ἁμαρτανομένων τίθησι νόμον οὐδὲν ἐοικότα τοῖσ πρώτοισ, ὃν αὐτὸσ ἐβεβαίου, τοὺσ τοιχωρύχουσ ἀποδιδόμενοσ ἐπ’ ἐξαγωγῇ τῆσ βασιλείασ, ὅπερ ἦν οὐκ εἰσ τὴν τιμωρίαν μόνον τῶν πασχόντων φορτικόν, ἀλλὰ καὶ κατάλυσιν περιεῖχεν τῶν πατρίων ἐθῶν. τὸ γὰρ ἀλλοφύλοισ καὶ μὴ τὴν αὐτὴν δίαιταν ἔχουσιν τοῦ ζῆν δουλεύειν καὶ βιάζεσθαι πάνθ’ ὅσα προσέταττον ἐξ ἀνάγκησ ἐκεῖνοι ποιεῖν ἁμαρτία πρὸσ τὴν θρησκείαν ἦν, οὐ κόλασισ τῶν ἁλισκομένων, πεφυλαγμένησ ἐν τοῖσ πρώτοισ τῆσ τοιαύτησ τιμωρίασ·

ἐκέλευον γὰρ οἱ νόμοι τετραπλᾶ καταβάλλειν τὸν κλέπτην, οὐκ ἔχοντα δὲ πιπράσκεσθαι μέν, ἀλλ’ οὔτι γε τοῖσ ἀλλοφύλοισ οὐδ’ ὥστε διηνεκῆ τὴν δουλείαν ὑπομένειν·

ἔδει γὰρ ἀφεῖσθαι μετὰ ἑξαετίαν. τὸ δ’ ὥσπερ ὡρίσθη τότε χαλεπὴν καὶ παράνομον γενέσθαι τὴν κόλασιν ὑπερηφανίασ ἐδόκει μέροσ, οὐ βασιλικῶσ ἀλλὰ τυραννικῶσ αὐτοῦ καὶ πρὸσ τὰ κοινὰ τῶν ἀρχομένων ὀλιγώρωσ θεῖναι τὴν τιμωρίαν νενοηκότοσ.

ταῦτα μὲν οὖν καθ’ ὁμοιότητα τοῦ λοιποῦ τρόπου γιγνόμενα μέροσ ἦν τῶν διαβολῶν καὶ τῆσ ἐπ’ αὐτῷ δυσνοίασ.

Ἐν δὲ τούτῳ τῷ καιρῷ καὶ τὸν εἰσ τὴν Ἰταλίαν πλοῦν ἐποιήσατο Καίσαρί τε συντυχεῖν ὁρμηθεὶσ καὶ θεάσασθαι τοὺσ παῖδασ ἐν τῇ Ῥώμῃ διατρίβοντασ.

Καῖσαρ δὲ τά τε ἄλλα φιλοφρόνωσ αὐτὸν ἐξεδέξατο καὶ τοὺσ παῖδασ ὡσ ἤδη τελειωθέντασ ἐν τοῖσ μαθήμασιν ἀπέδωκεν ἄγειν εἰσ τὴν οἰκείαν. ὡσ δ’ ἧκον ἀπὸ τῆσ Ἰταλίασ, σπουδὴ περὶ τὰ μειράκια τῶν ὄχλων ἦν, καὶ περίοπτοι πᾶσιν ἐγεγόνεισαν τῷ τε μεγέθει τῆσ περὶ αὐτοὺσ τύχησ κοσμούμενοι καὶ βασιλικοῦ κατὰ τὰσ μορφὰσ ἀξιώματοσ οὐκ ἀποδέοντεσ.

ἐπίφθονοί τε εὐθέωσ ἐδόκουν Σαλώμῃ τε τῇ τοῦ βασιλέωσ ἀδελφῇ καὶ τοῖσ Μαριάμμην ταῖσ διαβολαῖσ κατηγωνισμένοισ·

οὗτοι γὰρ ᾤοντο δυναστευόντων αὐτῶν δίκην δώσειν τῶν εἰσ τὴν μητέρα τὴν ἐκείνων παρανομηθέντων. τὴν αὐτὴν οὖν ταύτην ὑπόθεσιν τοῦ δέουσ εἰσ τὴν κατ’ ἐκείνων διαβολὴν μετέφερον λογοποιοῦντεσ οὐ καθ’ ἡδονὰσ συνεῖναι τῷ πατρὶ διὰ τὸν τῆσ μητρὸσ θάνατον, ὡσ μηδὲ ὅσιον εἶναι δοκεῖν ἐπὶ ταὐτὸν συνιέναι τῷ τῆσ τεκούσησ φονεῖ·

ταῦτα γὰρ ἀπὸ τῆσ ἀληθείασ ἐπὶ τὸ πιθανὸν τῆσ αἰτίασ φέροντεσ κακοῦν ἐδύναντο καὶ τῆσ εὐνοίασ ἧσ εἶχεν εἰσ τοὺσ παῖδασ ἀφαιρεῖν·

οὐδὲ γὰρ πρὸσ αὐτὸν ἄντικρυσ ἔλεγον, ἀλλ’ εἰσ τὸ λοιπὸν πλῆθοσ ἐσκόρπιζον τοὺσ τοιούτουσ λόγουσ· ἐξ οὗ πρὸσ τὸν Ἡρώδην ἀναφερομένων ὑποκατεσκευάζετο μῖσοσ οὐδ’ αὐτῇ τῇ φύσει χρόνῳ νικώμενον. ἐν μέντοι τῷ τότε πάσησ ὑποψίασ καὶ διαβολῆσ μείζονι χρώμενοσ ὁ βασιλεὺσ τῇ τοῦ γεγεννηκέναι φιλοστοργίᾳ καὶ τιμῆσ ἧσ ἔδει μετεδίδου καὶ γυναῖκασ ἐν ἡλικίᾳ γεγονόσιν ἐζεύγνυεν, Ἀριστοβούλῳ μὲν τὴν Σαλώμησ θυγατέρα Βερενίκην, Ἀλεξάνδρῳ δὲ τὴν Ἀρχελάου τοῦ Καππαδόκων βασιλέωσ Γλαφύραν.

Ταῦτα διοικήσασ, ἐπειδὴ καὶ Μᾶρκον Ἀγρίππαν ἐπύθετο καταπεπλευκέναι πάλιν ἐκ τῆσ Ἰταλίασ εἰσ τὴν Ἀσίαν, ἐπειχθεὶσ πρὸσ αὐτὸν ἠξίωσεν εἴσ τε τὴν βασιλείαν αὐτοῦ παρελθεῖν καὶ τυχεῖν ὧν ἔδει παρὰ ἀνδρὸσ ξένου καὶ φίλου.

κἀκεῖνοσ μὲν εἴξασ λιπαρῶσ ἐγκειμένου ἧκεν εἰσ τὴν Ιοὐδαίαν, Ἡρώδησ δὲ οὐδὲν ἀρεσκείασ ἀπέλιπεν ἔν τε ταῖσ νεοκτίστοισ πόλεσιν ὑποδεχόμενοσ αὐτὸν καὶ μετὰ τοῦ τὰσ κατασκευὰσ ἐπιδεικνύναι πᾶσαν ἀπόλαυσιν διαίτησ καὶ πολυτελείασ ἐξαλλάττων αὐτῷ καὶ τοῖσ φίλοισ ἔν τε τῇ Σεβαστῇ καὶ Καισαρείᾳ περὶ τὸν λιμένα τὸν ὑπ’ αὐτοῦ κατεσκευασμένον κἀν τοῖσ ἐρύμασιν, ἃ πολλαῖσ δαπάναισ ἐξῳκοδόμησεν, τό τε Ἀλεξάνδρειον καὶ Ἡρώδειον καὶ τὴν Ὑρκανίαν.

ἦγεν δὲ καὶ εἰσ τὴν πόλιν τῶν Ιἑροσολυμιτῶν ὑπαντῶντόσ τε τοῦ δήμου παντὸσ ἐν ἑορτώδει στολῇ καὶ δεχομένου τὸν ἄνδρα σὺν εὐφημίαισ.

Ἀγρίππασ δὲ τῷ θεῷ μὲν ἑκατόμβην κατέθυσεν, ἑστιᾷ δὲ τὸν δῆμον οὐδενὸσ τῶν μεγίστων πλήθει λειπόμενον. αὐτὸσ δὲ ὅσον ἐπὶ τῷ καθ’ ἡδονὴν κἂν ἔτι πλείουσ ἐπιμείνασ ἡμέρασ διὰ τὸν καιρὸν ἠπείγετο·

τὸν γὰρ πλοῦν ἐπιβαίνοντοσ τοῦ χειμῶνοσ οὐκ ἐνόμιζεν ἀσφαλῆ κομιζομένῳ πάλιν ἐξ ἀνάγκησ εἰσ τὴν Ιὠνίαν. Ἐκεῖνοσ μὲν οὖν ἀπέπλει πολλαῖσ αὐτὸν δωρεαῖσ τετιμηκότοσ Ἡρώδου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ τοὺσ ἐπισημοτάτουσ.

ὁ δὲ βασιλεὺσ χειμάσασ ἐν τοῖσ οἰκείοισ ἐάροσ ἠπείγετο συντυχεῖν αὐτῷ τὴν εἰσ Βόσπορον εἰδὼσ στρατείαν προηγούμενον. καὶ πλεύσασ διὰ Ῥόδου καὶ Κῶ προσέσχεν, περὶ Λέσβον οἰόμενοσ ἐπικαταλήψεσθαι τὸν Ἀγρίππαν.

ἐκεῖ δ’ αὐτὸν ἀπολαμβάνει πνεῦμα βόρειον εἶργον τὴν ἀναγωγὴν τῶν νεῶν. χρήματα δοὺσ ὅσα μὴ μόνον ἐπαρκεῖν, ἀλλὰ καὶ περιττεύειν ἐδύνατο πρὸσ τὴν συντέλειαν τοῦ κατασκευάσματοσ, ἐνετέλλετο μὴ περιορᾶν, ἀλλὰ θᾶττον ἐγείρειν ἀποκαθιστάντασ τῇ πόλει τὸν ἴδιον κόσμον.

αὐτὸσ δὲ λήξαντοσ τοῦ πνεύματοσ εἰσ Μιτυλήνην κἀκεῖθεν εἰσ Βυζάντιον παρακομισθείσ, ὡσ ἤκουσεν ἐντὸσ Κυανέων ἤδη πεπλευκέναι τὸν Ἀγρίππαν, μετέσπευδεν ὡσ ἐνῆν.

καὶ περὶ Σινώπην τὴν ἐν Πόντῳ καταλαβὼν ἀπροσδόκητοσ μὲν ὤφθη ταῖσ ναυσὶ προσπλέων, ἄσμενοσ δὲ ἐφάνη πολλαί τε φιλοφρονήσεισ ἦσαν, ἅτε καὶ μεγίστην πίστιν εἰληφέναι δοκοῦντοσ εὐνοίασ καὶ φιλοστοργίασ τῆσ εἰσ αὐτὸν Ἀγρίππου, τοσοῦτον μὲν πλοῦν ἀνύσαντοσ τοῦ βασιλέωσ, οὐκ ἀπολειφθέντοσ δὲ τῆσ ἐκείνου χρείασ, ἣν μετὰ τοῦ καταλιπεῖν ἀρχὴν καὶ διοίκησιν οἰκείων πραγμάτων προυργιαιτέραν ἔθετο.

πᾶν γοῦν ἦν αὐτῷ κατὰ τὴν στρατείαν Ἡρώδησ, ἔν τε τοῖσ πραγματικοῖσ συναγωνιστὴσ κἀν τοῖσ κατὰ μέροσ σύμβουλοσ, ἡδὺσ δὲ κἀν ταῖσ ἀνέσεσι καὶ μόνοσ ἁπάντων κοινωνὸσ ὀχληρῶν μὲν διὰ τὴν εὔνοιαν, ἡδέων δὲ διὰ τὴν τιμήν.

ὡσ δ’ αὐτοῖσ κατείργαστο καὶ τὰ περὶ τὸν Πόντον, ὧν ἕνεκεν Ἀγρίππασ ἐστάλη, τὴν ἀνακομιδὴν οὐκέτ’ ἐδόκει ποιεῖσθαι πλέουσιν, ἀλλὰ διαμειψάμενοι τήν τε Παφλαγονίαν καὶ Καππαδοκίαν κἀκεῖθεν ἐπὶ τῆσ μεγάλησ Φρυγίασ ὁδεύσαντεσ εἰσ Ἔφεσον ἀφίκοντο, πάλιν δὲ ἐξ Ἐφέσου διέπλευσαν εἰσ Σάμον.

πολλαὶ μὲν οὖν καὶ κατὰ πόλιν ἑκάστην εὐεργεσίαι τῷ βασιλεῖ κατὰ τὰσ χρείασ τῶν ἐντυγχανόντων ἐγένοντο·

καὶ γὰρ αὐτὸσ ὅσα διὰ χρημάτων ἦν ηπίξεωσ οὐ παρέλειπεν ἐξ αὐτοῦ τὰσ δαπάνασ ποιούμενοσ καὶ τῶν παρὰ Ἀγρίππα τισὶν ἐπιζητουμένων μεσίτησ ἦν καὶ διεπράττετο μηδενὸσ ἀτυχῆσαι τοὺσ δεομένουσ. ὄντοσ δὲ κἀκείνου χρηστοῦ καὶ μεγαλοψύχου πρὸσ τὸ παρέχειν ὅσα τοῖσ ἠξιωκόσιν ὠφέλιμα ὄντα μηδένα τῶν ἄλλων ἐλύπει, πλεῖστον ἡ τοῦ βασιλέωσ ἐποίει ῥοπὴ προτρέπουσα πρὸσ τὰσ εὐεργεσίασ οὐ βραδύνοντα τὸν Ἀγρίππαν.

Ἰλιεῦσι μέν γε αὐτὸν διήλλαξεν, διέλυσεν δὲ Χίοισ τὰ πρὸσ τοὺσ Καίσαροσ ἐπιτρόπουσ χρήματα καὶ τῶν εἰσφορῶν ἀπήλλαξεν, τοῖσ δὲ ἄλλοισ καθὸ δεηθεῖεν ἕκαστοι παρίστατο.

καὶ τῶν εἰσ Ιἑροσόλυμα χρημάτων ἀνατιθεμένων ἀφαιροῖντο στρατειῶν καὶ λειτουργιῶν ἀναγκαζόμενοι κοινωνεῖν καὶ πρὸσ ταῦτα δαπανᾶν τῶν ἱερῶν χρημάτων, ὧν ἀφείθησαν αἰεὶ Ῥωμαίων αὐτοῖσ ἐπιτρεψάντων κατὰ τοὺσ οἰκείουσ ζῆν νόμουσ.

τοιαῦτα καταβοώντων παρεστήσατο μὲν ὁ βασιλεὺσ ἀκοῦσαι τὸν Ἀγρίππαν αὐτῶν δικαιολογουμένων, Νικόλαον δέ τινα τῶν αὐτοῦ φίλων ἔδωκεν εἰπεῖν ὑπὲρ αὐτῶν τὰ δίκαια.

τοῦ δὲ Ἀγρίππου Ῥωμαίων τε τοὺσ ἐν τέλει καὶ βασιλέων καὶ δυναστῶν τοὺσ παρόντασ αὐτῷ συνέδρουσ ποιησαμένου καταστὰσ ὁ Νικόλαοσ ὑπὲρ τῶν Ιοὐδαίων ἔλεξεν·

"Ἅπασι μὲν, ὦ μέγιστε Ἀγρίππα, τοῖσ ἐν χρείᾳ γεγενημένοισ ἀνάγκη καταφεύγειν ἐπὶ τοὺσ ἀφελέσθαι τὰσ ἐπηρείασ αὐτῶν δυνησομένουσ, τοῖσ δὲ νῦν ἐντυγχάνουσιν καὶ παρρησία·

τυχόντεσ γὰρ πρότερον ὑμῶν οἱούσ ηὔξαντο πολλάκισ, τὸ μὴ τὰσ χάριτασ ἀφαιρεῖσθαι δι’ ὑμῶν αἰτοῦνται τῶν δεδωκότων, καὶ ταῦτα εἰληφότεσ μὲν αὐτὰσ παρὰ τούτων, οἷσ μόνοισ διδόναι δύναμισ, ἀφαιρούμενοι δ’ ὑπ’ οὐδενὸσ κρείττονοσ, ἀλλ’ οὓσ ἴσον ἔχειν αὐτοῖσ ἀρχομένουσ ὁμοίωσ ὑμῶν ἴσασιν.

καίτοι γε εἴτε μεγάλων ἠξιώθησαν, ἔπαινόσ ἐστιν τῶν τετυχηκότων ὅτι τοσούτων παρέσχον αὑτοὺσ ἀξίουσ, εἴτε μικρῶν, αἰσχρὸν μὴ καὶ ταῦτα βεβαιοῦν δεδωκότασ.

οἵ γε μὴν ἐμποδὼν ὄντεσ καὶ πρὸσ ἐπήρειαν χρώμενοι Ιοὐδαίοισ εὔδηλον ὡσ ἄμφω ἀδικοῦσιν, τοὺσ εἰληφότασ, εἰ μὴ νομίζοιεν ἀγαθοὺσ οἷσ οἱ κρατοῦντεσ ἐμαρτύρησαν ἐν τῷ καὶ τοιαῦτα δεδωκέναι, καὶ τοὺσ δεδωκότασ, εἰ τὰσ χάριτασ αὐτῶν ἀβεβαίουσ ἀξιοῦσιν γενέσθαι.

εἰ δέ τισ αὐτοὺσ ἔροιτο δύο τούτων θάτερον ἐθέλοιεν ἂν ἀφαιρεθῆναι, τὸ ζῆν ἢ τὰ πάτρια ἔθη τὰσ πομπὰσ τὰσ θυσίασ τὰσ ἑορτάσ, ἃσ τοῖσ νομιζομένοισ προσάγουσι θεοῖσ, εὖ οἶδ’, ὅτι πάντα μᾶλλον αἱρήσονται παθεῖν ἢ καταλῦσαί τι τῶν πατρίων·

καὶ γὰρ τοὺσ πολέμουσ οἱ πολλοὶ διὰ ταῦτα αἱροῦνται φυλαττόμενοι μὴ παραβαίνειν αὐτά, καὶ τὴν εὐδαιμονίαν, ἣν νῦν τὸ σύμπαν τῶν ἀνθρώπων γένοσ δι’ ὑμᾶσ ἔχει, τούτῳ μετροῦμεν τῷ ἐξεῖναι κατὰ χώραν ἑκάστοισ τὰ οἰκεῖα τιμῶσιν αὔξειν καὶ διαζῆν.

τοῦτο μὲν οὖν οὐκ ἂν αὐτοὶ παθεῖν ἑλόμενοι βιάζονται δρᾶν κατ’ ἄλλων ὥσπερ οὐχ ὁμοίωσ ἀσεβοῦντεσ, εἴτε τῶν οἰκείων εἰσ θεοὺσ ὁσίων ἀμελοῖεν, εἴτε τὰ οἰκεῖα τισὶν ἀνοσίωσ καταλύοιεν.

τόδ’ ἕτερον δ’ ἤδη σκοπήσομεν·

ἔστι τισ δῆμοσ ἢ πόλισ ἢ κοινὸν ἔθνοσ ἀνθρώπων, οἷσ οὐ μέγιστον ἀγαθῶν πέφυκε προστασία τῆσ ὑμετέρασ ἀρχῆσ καὶ τὸ Ῥωμαϊκὸν κράτοσ; ἐθέλοι δ’ ἄν τισ ἀκύρουσ τὰσ ἐντεῦθεν εἶναι χάριτασ; οὐδεὶσ οὐδὲ μαινόμενοσ·

οὐδὲ γὰρ εἰσὶν οἱ μὴ μετέχοντεσ αὐτῶν ἰδίᾳ καὶ κοινῇ. καὶ μὴν οἱ τινὰσ ὧν ὑμεῖσ ἔδοτε παραιρούμενοι βέβαιον οὐδ’ αὐτοῖσ οὐδὲν ὧν δι’ ὑμᾶσ ἔχουσιν ὑπολείπονται. καίτοι τὰσ μὲν τούτων χάριτασ οὐδὲ μετρῆσαι δυνατόν ἐστιν·

εἰ γὰρ ἐκλογίσαιντο τὴν πάλαι βασιλείαν καὶ τὴν νῦν ἀρχήν, πολλῶν ὄντων ὅσα πρὸσ εὐδαιμονίαν αὐτοῖσ ἐπέδωκεν, ἔτι κατὰ πάντων ἀρκεῖ τὸ μηκέτι δούλουσ ἀλλ’ ἐλευθέρουσ φαίνεσθαι. τὰ δ’ ἡμέτερα καὶ λαμπρῶσ πραττόντων οὐκ ἔστιν ἐπίφθονα·

δι’ ὑμᾶσ γὰρ καὶ μετὰ πάντων εὐτυχοῦμεν καὶ τούτου μόνου μετέχειν ἠξιώσαμεν, ἀκωλύτωσ τὴν πάτριον εὐσέβειαν διαφυλάττειν, ὃ καὶ καθ’ αὑτὸ δόξειεν οὐκ ἐπίφθονον καὶ πρὸσ τῶν συγχωρούντων εἶναι· τὸ γὰρ θεῖον, εἰ χαίρει τιμώμενον, χαίρει τοῖσ ἐπιτρέπουσι τιμᾶν, ἐθῶν τε τῶν ἡμετέρων ἀπάνθρωπον μὲν οὐδέν ἐστιν, εὐσεβῆ δὲ πάντα καὶ τῇ συνήθει δικαιοσύνῃ συγκαθωσιωμένα.

καὶ οὔτε ἀποκρυπτόμεθα τὰ παραγγέλματα, οἷσ χρώμεθα πρὸσ τὸν βίον ὑπομνήμασιν τῆσ εὐσεβείασ καὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἐπιτηδευμάτων, τήν τε ἑβδόμην τῶν ἡμερῶν ἀνίεμεν τῇ μαθήσει τῶν ἡμετέρων ἐθῶν καὶ νόμου, μελέτην ὥσπερ ἄλλου τινὸσ καὶ τούτων ἀξιοῦντεσ εἶναι δι’ ὧν οὐχ ἁμαρτησόμεθα.

καλὰ μὲν οὖν, ἐὰν ἐξετάζῃ τισ καὶ καθ’ αὑτὰ τὰ ἔθη, παλαιὰ δ’ ἡμῖν, κἂν μή τισιν δοκῇ, ὥστ’ αὐτῶν καὶ τὸ τοῦ χρόνου τιμητὸν δυσαποδίδακτον εἶναι τοῖσ ὁσίωσ παρειληφόσιν καὶ διαφυλάττουσιν.

τούτων ἡμᾶσ ἀφαιροῦνται κατ’ ἐπήρειαν, χρήματα μὲν ἃ τῷ θεῷ συμφέρομεν ἐπώνυμα διαφθείροντεσ καὶ φανερῶσ ἱεροσυλοῦντεσ, τέλη δ’ ἐπιτιθέντεσ κἀν ταῖσ ἑορταῖσ ἄγοντεσ ἐπὶ δικαστήρια καὶ πραγματείασ ἄλλασ, οὐ κατὰ χρείαν τῶν συναλλαγμάτων, ἀλλὰ κατ’ ἐπήρειαν τῆσ θρησκείασ, ἣν συνίσασιν ἡμῖν, μῖσοσ οὐ δίκαιον οὐδ’ αὐτεξούσιον αὐτοῖσ πεπονθότεσ.

ἡ γὰρ ὑμετέρα κατὰ πάντων ἀρχὴ γενομένη μία τὴν μὲν εὔνοιαν ἐνεργὸν τὴν δὲ δύσνοιαν ἄνεργον ποιεῖ τοῖσ τὸ τοιοῦτον ἀντ’ ἐκείνου προαιρουμένοισ.

ταῦτ’ οὖν ἀξιοῦμεν, ὦ μέγιστε Ἀγρίππα, μὴ κακῶσ πάσχειν μηδ’ ἐπηρεάζεσθαι μηδὲ κωλύεσθαι τοῖσ ἔθεσι χρῆσθαι τοῖσ ἡμετέροισ μηδ’ ἀφαιρεῖσθαι τῶν ὄντων μηδ’ ἃ μὴ βιαζόμεθα τούτουσ ὑπὸ τούτων βιάζεσθαι·

καὶ γὰρ οὐ δίκαια μόνον ἐστίν, ἀλλὰ καὶ ὑφ’ ὑμῶν δεδομένα πρότερον. ἔτι καὶ δυναίμεθ’ ἂν πολλὰ δόγματα τῆσ συγκλήτου καὶ τὰσ ἐν τῷ Καπετωλίῳ κειμένασ δέλτουσ ὑπὲρ τούτων ἀναγινώσκειν, ἃ δῆλον μὲν ὡσ μετὰ πεῖραν τῆσ ἡμετέρασ εἰσ ὑμᾶσ πίστεωσ ἐδόθη, κύρια δὲ κἂν εἰ μηδενὸσ ὕπαρξιν ἐχαρίσασθε.

σχεδὸν γὰρ οὐ μόνοισ ἡμῖν ἀλλὰ πᾶσιν ἀνθρώποισ τὰ μὲν ὄντα φυλάξαντεσ, μείζω δὲ τῶν ἐλπισθέντων προσθέντεσ εὐεργετεῖτε τῷ κρατεῖν, καὶ δύναιτ’ ἄν τισ ἐπεξιὼν τὰσ ἑκάστων εὐτυχίασ, ἃσ δι’ ὑμῶν ἔχουσιν, ἀπερίληπτον ποιῆσαι τὸν λόγον.

ἵνα μέντοι καὶ δικαίωσ ἁπάντων αὐτῶν τυγχάνοντασ ἑαυτοὺσ ἐπιδείξωμεν, ἀρκεῖ πρὸσ παρρησίαν ἡμῖν τὰ πρότερον σιωπήσασιν τὸν βασιλεύοντα νῦν ἡμῶν καὶ σοὶ παρακαθεζόμενον εἰπεῖν.

ᾧ ποία μὲν εὔνοια πρὸσ τὸν ὑμέτερον οἶκον παραλέλειπται;

ποία δὲ πίστισ ἐνδεήσ ἐστιν; τίσ δὲ οὐ νενόηται τιμή; ποία δὲ χρεία μὴ εἰσ πρῶτον ὁρᾷ; τί δὴ κωλύει καὶ τὰσ ἡμετέρασ χάριτασ τῶν εἰσ τοσούτων εὐεργεσιῶν ἀριθμὸν εἶναι; καλὸν δ’ ἴσωσ μηδὲ τὴν τοῦ πατρὸσ Ἀντιπάτρου παραλιπεῖν ἀνδραγαθίαν ἀμνημόνευτον, ὃσ εἰσ Αἴγυπτον εἰσβεβληκότοσ Καίσαροσ δισχιλίοισ ὁπλίταισ βοηθήσασ οὔτ’ ἐν τοῖσ κατὰ γῆν ἀγῶσιν οὔθ’ ὅτε νεῶν ἔδει δεύτεροσ ἐξητάζετο.

καὶ τί δεῖ λέγειν, ὅσην ἐκεῖνοι παρέσχον ῥοπὴν τῷ τότε καιρῷ καὶ πόσων καὶ τίνων δωρεῶν ὑπὸ Καίσαροσ ἠξιώθησαν καθ’ ἕνα, δέον ἀναμνῆσαι τῶν ἐπιστολῶν, ἃσ ἔγραψεν τότε Καῖσαρ τῇ συγκλήτῳ, καὶ ὡσ δημοσίᾳ τιμὰσ καὶ πολιτείαν ἔλαβεν Ἀντίπατροσ;

ἀρκέσει γὰρ ταῦτα τὰ τεκμήρια τοῦ καὶ τὰσ χάριτασ ἡμᾶσ κατ’ ἀξίαν ἔχειν καὶ παρὰ σοῦ τὸ βέβαιον αὐτῶν αἰτεῖν, παρ’ οὗ καὶ μὴ πρότερον δοθείσασ ἦν ἐλπίσαι τὴν τοῦ βασιλέωσ πρὸσ ὑμᾶσ διάθεσιν καὶ τὴν ὑμετέραν πρὸσ αὐτὸν ὁρῶσιν.

ἀπαγγέλλεται δ’ ἡμῖν ὑπὸ τῶν ἐκεῖ Ιοὐδαίων, ὡσ μὲν ἐπέβησ τῆσ χώρασ εὐμενήσ, ὡσ δὲ ἀπέδωκασ τῷ θεῷ τέλεια θύματα τιμῶν αὐτὸν ἐπὶ τελείαισ εὐχαῖσ, ὡσ δὲ τὸν δῆμον εἱστίασασ καὶ τὰ παρ’ ἐκείνου ξένια προσήκω.

ταῦτα γὰρ πάντα καὶ ἔθνει καὶ πόλει πρὸσ ἄνδρα τοσούτων ἐπιστατοῦντα πραγμάτων δεξιώματα καὶ σύμβολα φιλίασ χρὴ δοκεῖν, ἣν ἀπέδωκασ τῷ Ιοὐδαίων ἔθνει τῆσ Ἡρώδου προξενούσησ αὐτὴν ἑστίασ.

τούτων ὑπομιμνήσκοντέσ σε καὶ αὐτοῦ τοῦ παρόντοσ καὶ συγκαθεζομένου βασιλέωσ ἠξιώκαμεν περιττὸν οὐδέν, ἃ δ’ αὐτοὶ δεδώκατε ταῦθ’ ὑπ’ ἄλλων μὴ περιιδεῖν ἀφαιρουμένουσ.

Τοιαῦτα μὲν τοῦ Νικολάου διελθόντοσ ἐγένετο οὐδεμία τῶν Ἑλλήνων ἀντικατάστασισ·

οὐδὲ γὰρ ὡσ ἐν δικαστηρίῳ περὶ τῶν προκειμένων διελάμβανον, ἀλλ’ ἦν ἔντευξισ ὧν ἐβιάζοντο. κἀκείνων ἀπολογία μὲν οὐδεμία τοῦ μὴ ταῦτα ποιεῖν, πρόφασισ δέ, ὡσ τὴν χώραν αὐτῶν νεμόμενοι πάντα νῦν ἀδικοῖεν.

οἱ δὲ ἐγγενεῖσ τε αὑτοὺσ ἐδείκνυσαν κἀν τῷ τὰ οἰκεῖα τιμᾶν μηδὲν λυποῦντεσ οἰκεῖν. συνιδὼν οὖν Ἀγρίππασ βιαζομένουσ ἀπεκρίνατο ταῦτα·

διὰ μὲν τὴν Ἡρώδου πρὸσ αὐτὸν εὔνοιάν τε καὶ φιλίαν ἕτοιμοσ εἶναι πᾶν ὁτιοῦν χαρίζεσθαι Ιοὐδαίοισ, ἃ δὲ ἀξιοῦσιν καὶ καθ’ αὑτὰ δίκαια δοκεῖν· ὥστ’, εἰ μὲν ἐδέοντο καὶ πλειόνων, οὐκ ἂν ὀκνῆσαι τά γε μὴ λυποῦντα τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν παρασχεῖν. ἐπεὶ δὲ ἃ καὶ πρότερον εἰλήφασιν ἄκυρα μὴ γενέσθαι, βεβαιοῦν αὐτοῖσ ἀνεπηρεάστοισ ἐν τοῖσ οἰκείοισ διατελεῖν ἔθεσιν. τοιαῦτα εἰπὼν διέλυε τὸν σύλλογον.

Ἡρώδησ δὲ προσεστὼσ κατησπάζετο καὶ τῆσ εἰσ αὐτὸν διαθέσεωσ ὡμολόγει χάριν. ὁ δὲ καὶ εἰσ ταῦτα φιλοφρονούμενοσ ἴσον αὑτὸν παρεῖχεν ἀντεμπλεκόμενοσ καὶ κατασπαζόμενοσ. καὶ τότε μὲν ἀνεχώρησεν·

ἀπὸ δὲ Σάμου πλεῖν ὁ βασιλεὺσ ἐπ’ οἴκου διέγνω καὶ τὸν Ἀγρίππαν παραιτησάμενοσ ἀνήχθη, κατάγεται δ’ εἰσ Καισάρειαν οὐ πολλαῖσ ὕστερον ἡμέραισ πνευμάτων ἐπιτηδείων τυχών. κἀκεῖθεν ἐλθὼν εἰσ Ιἑροσόλυμα συνήγαγεν ἐκκλησίαν πάνδημον· ἦν δὲ πολὺσ κἀκ τῆσ χώρασ ὄχλοσ. ὁ δὲ παρελθὼν ἀπολογισμόν τε τῆσ ὅλησ ἐκδημίασ ἐποιήσατο καὶ τὰ περὶ τοὺσ Ιοὐδαίουσ, ὅσοι κατὰ τὴν Ἀσίαν ἦσαν, ὡσ δι’ αὐτὸν ἀνεπηρεάστωσ εἰσ τὸ λοιπὸν ἕξουσιν διηγήσατο.

τό τε σύμπαν ἐπὶ ταῖσ εὐτυχίαισ καὶ τῇ διοικήσει τῆσ ἀρχῆσ [ὡσ] οὐδενὸσ παραλείποιτο τῶν ἐκείνοισ συμφερόντων, ἀγαλλόμενοσ τὸ τέταρτον τῶν φόρων ἀφίησιν αὐτοῖσ τοῦ παρεληλυθότοσ ἔτουσ.

οἱ δὲ καὶ τῷ λόγῳ καὶ τῇ χάριτι δεδημαγωγημένοι μετὰ πλείστησ χαρᾶσ ἀπῄεσαν πολλὰ ἀγαθὰ συνευχόμενοι τῷ βασιλεῖ.

ἐχόντων δέ τι καὶ τῶν νεανίσκων θρασὺ καὶ δύσνουν εἰσ τὸν γεγεννηκότα μνήμῃ τε τῆσ μητρὸσ οἱᾶ πάθοι παρὰ τὴν ἀξίαν καὶ τῇ τοῦ κρατεῖν ἐπιθυμίᾳ.

πάλιν τε τὸ κακὸν ὅμοιον ἐγεγόνει τοῖσ πρώτοισ, βλασφημίαι μὲν ἐξ ἐκείνων εἴσ τε τὴν Σαλώμην καὶ τὸν Φερώραν, κακοήθειαι δὲ τούτων εἰσ τὰ μειράκια καὶ μετὰ πραγματείασ ἐπιβουλή·

τὸ μὲν γὰρ μῖσοσ ἴσον ἦν ἐξ ἀλλήλων, ὁ δὲ τρόποσ τοῦ μισεῖν οὐχ ὅμοιοσ·

ἀλλ’ οἱ μὲν ἐν τῷ φανερῷ λοιδορηθῆναι καὶ προσονειδίσαι προπετεῖσ εὐγενὲσ ὑπὸ τῆσ ἀπειρίασ οἰόμενοι τὸ τῆσ ὀργῆσ ἀνυπόστολον, οἱ δ’ οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον, ἀλλὰ πραγματικῶσ καὶ κακοήθωσ ἐχρῶντο ταῖσ διαβολαῖσ, προέλκοντεσ ἀεὶ τὰ μειράκια καὶ τὸ θρασὺ καταλογιζόμενοι βίαιον ἔσεσθαι πρὸσ τὸν γεγεννηκότα. τὸ γὰρ οὐκ αἰδεῖσθαι ταῖσ τῆσ μητρὸσ ἁμαρτίαισ οὐδ’ οἰέσθαι δίκαια παθεῖν ἐκείνην ἄσχετον εἶναι πρὸσ τὸ μὴ τὸν αἴτιον δοκοῦντα τιμωρήσεσθαι καὶ δι’ αὐτοχειρίασ.

τέλοσ οὖν ἀνεπλήσθη πᾶσα ἡ πόλισ τῶν τοιούτων λόγων καὶ καθάπερ ἐν τοῖσ ἀγωνίσμασιν ἠλεεῖτο μὲν ἡ τῶν μειρακίων ἀπειρία, κατίσχυεν δὲ ἡ τῆσ Σαλώμησ ἐπιμέλεια καὶ παρ’ αὐτῶν ἐκείνων τὰσ ἀφορμὰσ τοῦ μὴ ψευδῆ λέγειν ἐλάμβανεν.

οἱ γὰρ οὕτωσ ἀχθόμενοι τῷ θανάτῳ τῆσ μητρόσ, ἐπειδὴ κἀκείνην καὶ σφᾶσ αὐτοὺσ κακῶσ ἔλεγεν, ἐφιλονείκουν ἐλεεινὴν μέν, ὥσπερ ἦν, ἀποφαίνειν τὴν καταστροφὴν τῆσ μητρόσ, ἐλεεινοὺσ δὲ αὐτούσ, οἳ τοῖσ ἐκείνησ φονεῦσιν ἀναγκάζονται συζῆν καὶ τῶν αὐτῶν μεταλαμβάνειν.

Ταῦτα προῄει μειζόνωσ καιρὸν ἐχούσησ τῆσ στάσεωσ ἐν ἀποδημίᾳ τοῦ βασιλέωσ.

ὡσ δ’ ἐπανῆλθεν Ἡρώδησ καὶ τῷ πλήθει διελέξατο, καθὼσ προειρήκαμεν, προσέπιπτον εὐθὺσ οἱ λόγοι παρά τε τοῦ Φερώρα καὶ τῆσ Σαλώμησ μέγαν αὐτῷ τὸν κίνδυνον εἶναι τὸν παρὰ τῶν νεανίσκων ἀνάφανδα διαπειλουμένων, ὡσ οὐκ ἀνέξονται μὴ τισάμενοι τῆσ μητρὸσ τὸν φόνον. προσετίθεσαν δ’ ἔτι καὶ ὡσ ταῖσ παρ’ Ἀρχελάου τοῦ Καππάδοκοσ ἐλπίσιν ἐπανέχοιεν, ὡσ δι’ ἐκείνου πρόσ τε Καίσαρα ἀφιξόμενοι καὶ κατηγορήσοντεσ τοῦ πατρόσ.

Ἡρώδησ δὲ ἐτετάρακτο μὲν εὐθὺσ ἀκούσασ τοιούτων, ἐξεπέπληκτο δὲ μᾶλλον, ὅτι καὶ τῶν ἄλλων τινὲσ ἀπήγγελλον, ἀνέκαμπτε τῇ συμφορᾷ τά τε πρῶτα καταλογιζόμενοσ ὡσ οὔτε τῶν φιλτάτων οὔτε τῆσ στεργομένησ αὐτῷ γυναικὸσ ὤνατο διὰ τὰσ ἐγγινομένασ ταραχὰσ κατὰ τὴν οἰκίαν, τό τε μᾶλλον τοῦ προσπεπτωκότοσ ἤδη βαρὺ καὶ μεῖζον ἐκείνων ὑπολαμβάνων ἐν συγχύσει τῆσ ψυχῆσ ἦν.

δέον τὴν τοσαύτην εὐτυχίαν τῶν ἔξωθεν πραγμάτων ἀλλάξασθαι τῶν οἴκοι κακῶν, ἢ τοιοῦτο μέγεθοσ τῶν περὶ τοὺσ οἰκείουσ συμφορῶν διαφυγεῖν ἐν τῷ μηδὲ τὰ τῆσ βασιλείασ θαυμαζόμενα κεκτῆσθαι.

οἰόμενοσ δὲ παραιρήσεσθαι τοῦ θράσουσ τοὺσ ἐκ Μαριάμμησ καὶ μᾶλλον εἰσ νουθεσίαν τὴν ἐκείνων οἰκονομῶν αὐτό.

τὸ γὰρ αὔθαδεσ οὐκ ἂν [εἰή] παρ’ αὐτοῖσ, εἰ τοῦτο πεισθεῖεν, ὅτι μὴ μόνοισ μηδ’ ἐξ ἀνάγκησ ἡ διαδοχὴ τῆσ βασιλείασ ὀφείλεται. διὸ καὶ καθάπερ ἔφεδρόν τινα τὸν Ἀντίπατρον εἰσῆγεν οἰόμενοσ ὀρθῶσ προνοεῖν καὶ κατασταλέντων τῶν μειρακίων ἐξεῖναι εὐκαίρωσ χρῆσθαι βελτίοσιν.

τὸ δ’ οὐχ ὥσπερ ἐνόησεν ἀπέβη·

τοῖσ τε γὰρ παισὶν οὐ μετρίωσ ἐδόκει κεχρῆσθαι τῇ πρὸσ αὐτοὺσ ἐπηρείᾳ, καὶ δεινὸσ ὢν τὸν τρόπον Ἀντίπατροσ, ἐπειδὴ παρρησίασ τινὸσ τῆσ οὐ πρότερον οὔσησ ἐλπίδοσ ἀντεποιήσατο, μίαν ἔσχεν ὑπόθεσιν κακοῦ τοὺσ ἀδελφοὺσ μὴ παραχωρεῖν τῶν πρωτείων, ἀλλ’ ἔχεσθαι τοῦ πατρόσ, ἤδη μὲν ἠλλοτριωμένου ταῖσ διαβολαῖσ, εὐμεταχειρίστου δ’ ὄντοσ εἰσ ὅπερ ἐσπουδάκει, πολὺ χαλεπώτερον ἀεὶ γενέσθαι τοῖσ διαβεβλημένοισ. ἦσαν οὖν οὐ παρ’ αὐτοῦ μόνου οἱ λόγοι φυλαττομένου δι’ αὑτοῦ δόξαι τὰ τοιαῦτα καταμηνύειν, ἀλλὰ μᾶλλον ἐχρῆτο συνεργοῖσ τοῖσ ἀνυπόπτοισ καὶ διὰ τὴν εὔνοιαν τὴν πρὸσ τὸν βασιλέα πιστευθησομένοισ αὐτὸ ποιεῖν.

ἤδη δὲ πλείουσ ἐγεγόνεισαν οἱ κἀκεῖνον ἐφ’ οἷσ ἠλπίκει θεραπεύοντεσ καὶ τὸν Ἡρώδην ἐκ τοῦ δοκεῖν κατ’ εὔνοιαν τὰ τοιαῦτα λέγειν ὑπαγόμενοι.

καὶ τούτων πολυπροσώπωσ καὶ πιστῶσ ἀλλήλοισ συναγωνιζομένων ἔτι καὶ μᾶλλον αἱ παρὰ τῶν μειρακίων ἀφορμαὶ προσεγίνοντο· καὶ γὰρ καὶ δάκρυα πολλάκισ ἦν κατ’ ἐπήρειαν ὧν ἠτιμάζοντο καὶ τῆσ μητρὸσ ἀνάκλησισ καὶ τὸν πατέρα φανερῶσ ἤδη πρὸσ τοὺσ φίλουσ οὐ δίκαιον ἐλέγχειν ἐπετήδευον, ἅπερ ἅπαντα κακοήθωσ ὑπὸ τῶν περὶ τὸν Ἀντίπατρον καιροφυλακούμενα καὶ μειζόνωσ πρὸσ τὸν Ἡρώδην ἐξαγγελλόμενα προύβαινεν οὐ μικρὰν ἀπεργαζόμενα τὴν τῆσ οἰκίασ στάσιν.

ἀχθόμενοσ γὰρ ὁ βασιλεὺσ ταῖσ διαβολαῖσ καὶ ταπεινῶσαι βουλόμενοσ τοὺσ ἐκ τῆσ Μαριάμμησ μείζονα ἀεὶ πρὸσ τιμὴν Ἀντιπάτρῳ παρεῖχεν, καὶ τέλοσ ἡττηθεὶσ ἐπεισήγαγε μὲν τὴν ἐκείνου μητέρα, Καίσαρι δὲ πολλάκισ γράφων ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ ἰδίᾳ συνίστη σπουδαιότερον.

Ἀγρίππου γε μὴν ἀνιόντοσ εἰσ τὴν Ῥώμην μετὰ τὴν διοίκησιν τῶν ἐπὶ τῆσ Ἀσίασ δεκαετῆ γεγενημένην, πλεύσασ ἀπὸ τῆσ Ιοὐδαίασ καὶ συντυγχάνων μόνον τε τὸν Ἀντίπατρον ἐπήγετο καὶ παρέδωκεν εἰσ Ῥώμην ἀνάγειν μετὰ πολλῶν δώρων Καίσαρι φίλον ἐσόμενον, ὥστε ἤδη πάντα δοκεῖν ἐπ’ ἐκείνῳ καὶ παρεῶσθαι παντάπασιν ἐκ τῆσ ἀρχῆσ τὰ μειράκια.

Πρὸσ μὲν οὖν τιμὴν καὶ τὸ πρῶτον εἶναι δοκεῖν Ἀντιπάτρῳ προυχώρει τὰ κατὰ τὴν ἀποδημίαν·

καὶ γὰρ ἐν τῇ Ῥώμῃ πᾶσιν ἐπεσταλκότοσ Ἡρώδου τοῖσ φίλοισ διάσημοσ ἦν· ἤχθετο δὲ τῷ μὴ παρεῖναι μηδὲ ἔχειν ἐξ εὐκαίρου διαβάλλειν ἀεὶ τοὺσ ἀδελφούσ, καὶ μᾶλλον ἐδεδοίκει μεταβολὴν τοῦ πατρόσ, εἴ τι καὶ καθ’ αὑτὸν ἀξιώσει ἐπιεικέστερον εἰσ τοὺσ ἐκ τῆσ Μαριάμμησ φρονεῖν.

ἑώσ εἰσ τοῦτο προήγαγεν τὸν Ἡρώδην ὀργῆσ καὶ δυσφημίασ, ὡσ ἤδη μὲν ἔχων δυσμενῶσ τοῖσ μειρακίοισ, ἐν δὲ κατοκνεῖν εἰσ τοιοῦτον ἐμβῆναι πάθοσ, ὡσ μήτ’ ἀμελῶν μήτ’ ἐκ προπετείασ ἁμαρτάνοι, κρεῖττον ἡγήσατο πλεύσασ εἰσ Ῥώμην ἐκεῖ τῶν παίδων κατηγορεῖν παρὰ Καίσαρι, καὶ μηδὲν αὑτῷ τοιοῦτον ἐπιτρέπειν, ὃ καὶ διὰ μέγεθοσ τῆσ ἀσεβείασ ὕποπτον ἦν.

ὡσ δὲ ἀνῆλθεν εἰσ τὴν Ῥώμην, ἐγένετο μὲν μέχρι τῆσ Ἀκυληίασ πόλεωσ Καίσαρι συντυχεῖν ἐπειγόμενοσ, ἐλθὼν δ’ εἰσ λόγουσ καὶ καιρὸν αἰτησάμενοσ ἐπὶ μεγάλοισ οἷσ ἐδόκει δυστυχεῖν παρεστήσατο μὲν τοὺσ παῖδασ, ᾐτιᾶτο δὲ τῆσ ἀπονοίασ καὶ τῆσ ἐπιχειρήσεωσ, ὡσ ἐχθρῶσ ἔχουσιν ἅπαντα τρόπον ἐσπουδακότεσ [μισεῖν] τὸν ἑαυτῶν πατέρα μεταχειρίσασθαι καὶ τὴν βασιλείαν ὠμοτάτῳ τρόπῳ παραλαβεῖν·

ὁ δ’ οὐδὲ θνήσκων ἐξ ἀνάγκησ μᾶλλον ἢ κρίσει παραδοῦναι τῷ διαμείναντι πρὸσ αὐτὸν εὐσεβεστέρῳ παρὰ Καίσαροσ ἐξουσίαν ἔχοι.

τοῖσ δ’ οὐχ ὑπὲρ τῆσ ἀρχῆσ τὸ πλέον, ἀλλ’ εἰ καὶ ταύτησ στεροῖντο καὶ τοῦ ζῆν ἐλάττων λόγοσ, εἰ μόνον ἀποκτεῖναι τὸν πατέρα δυνηθεῖεν·

οὕτωσ ἄγριόν τι καὶ μιαρὸν ἐντετηκέναι ταῖσ ψυχαῖσ αὐτῶν μῖσοσ. καὶ ταύτην τὴν ἀτυχίαν αὐτὸσ ἐκ μακροῦ φέρων ἀναγκασθῆναι νῦν ἐξηγεῖσθαι Καίσαρι καὶ μιαίνειν αὐτοῦ τὰσ ἀκοὰσ τοιούτοισ λόγοισ. καίτοι τί μὲν εἰήσαν παθόντεσ ἐξ αὐτοῦ δυσχερέσ;

ἐπὶ τίνι δὲ μέμφονται βαρὺν ὄντα; πῶσ δ’ οἱο͂́ν τε καὶ δίκαιον ἣν αὐτὸσ ἐκτήσατο πολλοῖσ πόνοισ καὶ κινδύνοισ ἀρχήν, ταύτησ οὐκ ἐᾶν κύριον εἶναι κρατεῖν τε καὶ διδόναι τῷ κατ’ ἀξίαν; ὡσ τοῦτό γε μετὰ τῶν ἄλλων ἆθλον εὐσεβείασ ἐκτίθεται τῷ μέλλοντι πρὸσ τὸν ποτὲ γενήσεσθαι τοιούτῳ τὴν ἐπιμέλειαν, ἅτε καὶ τῆσ ἀμοιβῆσ τοσῆσδε οὔσησ ἐπιτυγχάνειν.

ὅτι δὲ μηδὲ εὐσεβὲσ αὐτοῖσ ὑπὲρ τούτου πολυπραγμονεῖν, εὔδηλον·

ὁ γὰρ ἀεί τι περὶ τῆσ βασιλείασ ἐνθυμούμενοσ συγκαταλογίζεται τὸν θάνατον τοῦ γεγεννηκότοσ, μεθ’ ὃν ἄλλωσ οὐκ ἔστιν τὴν ἀρχὴν παραλαβεῖν. τὸ δὲ μέγιστον οὐδ’ ἐπὶ τοιούτοισ ἣν εἶχεν ἐξουσίαν ταύτῃ κατ’ αὐτῶν χρησάμενοσ ἀγαγεῖν ἐπὶ τὸν κοινὸν εὐεργέτην Καίσαρα, καὶ παρελόμενον αὑτοῦ πᾶν, ὅσον ἢ πατὴρ ἀσεβούμενοσ ἢ βασιλεὺσ ἐπιβουλευόμενοσ δύναται, κρίσεωσ ἰσοτιμίᾳ παρεστακέναι·

δεήσει μέντοι μὴ παντάπασιν αὐτὸν ἀτιμώρητον γενέσθαι μηδ’ ἐν τοῖσ μεγίστοισ φόβοισ καταζῆν, οὐδ’ ἐκείνοισ λυσιτελοῦντοσ ἐφ’ οἷσ ἐνεθυμήθησαν ὁρᾶν τὸν ἥλιον, εἰ νῦν διαφύγοιεν, ἔργῳ μέγιστα τῶν ἀνθρωπείων καὶ δράσαντασ καὶ πεισομένουσ.

Ταῦτα μὲν Ἡρώδησ ἐμπαθῶσ ᾐτιάσατο παρὰ Καίσαρι τοὺσ αὐτοῦ παῖδασ.

τῶν δὲ νεανίσκων ἤδη μὲν καὶ λέγοντοσ δάκρυα καὶ σύγχυσισ ἦν· τὸ δ’ ἐκ τοῦ πατρὸσ ἐπιφέρεσθαι τὰσ διαβολὰσ δυσαπολόγητον ὥσπερ ἦν ᾔδεσαν, οὐκ εὐσχημονοῦντοσ οὐδὲ τοῦ κατὰ παρρησίαν λόγου πρὸσ τὸν καιρόν, εἰ μέλλοιεν ἐκ βίασ ἀεὶ καὶ κατὰ σπουδὴν ἐλέγχειν πεπλανημένον.

ἦν οὖν ἀπορία τοῦ δύνασθαι λέγειν καὶ δάκρυα καὶ τέλοσ οἰμωγὴ συμπαθεστέρα, δεδοικότων μέν, εἰ δόξουσιν ἐκ τοῦ συνειδότοσ ἠπορῆσθαι, ῥᾳδίαν δ’ οὐχ εὑρισκομένων τὴν ἀπολογίαν ὑπό τε νεότητοσ καὶ ταραχῆσ, ἣν ἐπεπόνθεισαν.

οὐ μὴν ὅ γε Καῖσαρ ἐπιβλέπων αὐτοὺσ ὡσ εἶχον ἀσύνετον ἐποιεῖτο τὸ μὴ κατὰ συνείδησιν ἀτοπωτέραν, ἀλλ’ ἐξ ἀπειρίασ καὶ μετριότητοσ ὀκνεῖν, ἐλεεινοί τ’ ἐγεγόνεισαν τοῖσ παροῦσιν ἰδίᾳ καὶ τὸν πατέρα διεκίνησαν ἀληθινῷ τῷ πάθει συνεχόμενον.

Ἐπεὶ δὲ συνεῖδον εὐμένειάν τινα καὶ παρ’ ἐκείνου καὶ παρὰ τοῦ Καίσαροσ, καὶ τῶν ἄλλων δὲ ἕκαστον τοὺσ μὲν συνδακρύοντασ, ἅπαντασ δὲ συναλγοῦντασ, ἅτεροσ αὐτῶν Ἀλέξανδροσ ἐπικαλεσάμενοσ αὐτὸν ἐπεχείρει διαλύειν τὰσ αἰτίασ καί, "πάτερ, εἶπεν, ἡ μὲν σὴ πρὸσ ἡμᾶσ εὔνοια δήλη καὶ παρ’ αὐτὴν τὴν κρίσιν·

οὐκ ἂν γάρ, εἴ τι δυσχερὲσ ἐνενόεισ ἐφ’ ἡμῖν, ἐπὶ τὸν πάντασ σώζοντα προήγαγεσ·

καὶ γὰρ παρούσησ μὲν ἐξουσίασ ὡσ βασιλεῖ, παρούσησ δὲ ὡσ πατρὶ τοὺσ ἀδικοῦντασ ἐπεξιέναι, τὸ εἰσ Ῥώμην ἄγειν καὶ τοῦτον ποιεῖσθαι μάρτυρα σώζοντοσ ἦν·

οὐδεὶσ γὰρ ἀποκτεῖναί τινα προαιρούμενοσ εἰσ ἱερὰ καὶ ναοὺσ ἄγει. τὸ δ’ ἡμέτερον ἤδη χεῖρον·

οὐ γὰρ ἂν ὑπομείναιμεν ἔτι ζῆν, εἰ τοιοῦτον ἠδικηκέναι πατέρα πεπιστεύμεθα. καὶ μήποτε τοῦτ’ ἐκείνου χεῖρον ἀντὶ τοῦ τεθνάναι μηδὲν ἀδικοῦντασ τὸ ζῆν ἀδικεῖν ὑποπτευομένουσ. εἰ μὲν οὖν εὑρ́οι λόγον τῆσ ἀληθείασ ἡ παρρησία, μακάριον καὶ σὲ πεῖσαι καὶ τὸν κίνδυνον διαφυγεῖν, εἰ δ’ οὕτωσ ἡ διαβολὴ κρατεῖ, περιττὸσ ἡμῖν ὁ νῦν ἥλιοσ, ὃν τί δεῖ βλέπειν μετὰ τῆσ ὑποψίασ;

τὸ μὲν οὖν φάναι βασιλείασ ἐπιθυμεῖν, εὔκαιροσ εἰσ νέουσ αἰτία, καὶ τὸ προστιθέναι τὴν τῆσ ἀθλίασ μητρόσ, ἱκανὸν ἐκ τῆσ πρώτησ τὴν νῦν ἀτυχίαν ἐξεργάζεσθαι.

βλέψον δέ, εἰ μὴ κοινὰ ταῦτα καὶ πᾶσιν ὁμοίωσ λέγεσθαι δυνησόμενα·

κωλύσει γὰρ οὐδέν, τῷ βασιλεύοντι παῖδεσ εἰ εἰσὶν νέοι καὶ μήτηρ αὐτῶν ἀποθανοῦσα, πάντασ ὑπόπτουσ εἶναι τοῦ πατρὸσ ἐπιβούλουσ δοκεῖν. ἀλλ’ οὐ τὸ ὕποπτον πρὸσ τοιαύτην ἀσέβειαν ἀρκετόν. εἰπάτω δέ τισ, ἡμῖν εἰ τετόλμηται τοιοῦτον, ᾧ καὶ τὰ μὴ πιστὰ πίστιν εἰώθεν ὑπ’ ἐνεργείασ λαμβάνειν.

φαρμάκου παρασκευὴν ἐλέγχειν δύναταί τισ ἢ συνωμοσίαν ἡλικιωτῶν ἢ διαφθορὰν οἰκετῶν ἢ γράμματα κατὰ σοῦ γεγραμμένα; καίτοι τούτων ἕκαστον ἔσθ’ ὅπη καὶ μὴ γενόμενον ἐκ διαβολῆσ ἐπλάσθη·

χαλεπὸν γὰρ οὐχ ὁμονοῶν οἶκοσ ἐν βασιλείᾳ· καὶ τὴν ἀρχήν, ἣν σὺ φῂσ ἔπαθλον εὐσεβείασ, συμβαίνει πολλάκισ αἰτίαν γενέσθαι τοῖσ πονηροτάτοισ ἐλπίδων, δι’ ἃσ οὐδεμίαν ὑποστολὴν ποιοῦνται κακοηθείασ. ἀδίκημα μὲν οὖν οὐδεὶσ ἐρεῖ καθ’ ἡμῶν·

τὰσ δὲ διαβολὰσ πῶσ ἂν λύσειεν ὁ ἀκοῦσαι μὴ θέλων; ἐλαλήσαμέν τι μετὰ παρρησίασ. οὐκ εἰσ σέ· τοῦτο γὰρ ἦν ἄδικον· ἀλλ’ εἰσ τοὺσ οὐδ’ ὅ τι λελάλητο μὴ σιωπῶντασ. τὴν μητέρα τισ ἡμῶν ἔκλαυσεν.

οὐχ ὅτι τέθνηκεν, ἀλλ’ ὅτι καὶ νεκρὰ κακῶσ ἤκουσεν ὑπὸ τῶν οὐκ ἀξίων. ἀρχῆσ ἐπιθυμοῦμεν ἧσ ἴσμεν ἔχοντα τὸν πατέρα; τί καὶ θέλοντεσ; εἰ μὲν εἰσὶν ἡμῖν τιμαὶ βασιλέων, ὥσπερ εἰσίν, οὐ κενοσπουδοῦμεν; εἰ δ’ οὐκ εἰσίν, οὐκ ἐλπίζομεν;

ἢ σὲ διαχειρισάμενοι κρατήσειν τὴν βασιλείαν προσεδοκήσαμεν, οἷσ οὔτε γῆ βάσιμοσ οὔτε πλωτὴ θάλαττα μετὰ τοιοῦτον ἔργον; ἡ δὲ τῶν ἀρχομένων εὐσέβεια καὶ θρησκεία τοῦ παντὸσ ἔθνουσ ἠνέσχετο ἂν πατροκτόνουσ ἐπὶ τῶν πραγμάτων εἶναι καὶ εἰσ τὸν ἁγιώτατον ὑπὸ σοῦ κατασκευασθέντα ναὸν εἰσιέναι. τί δ’ εἰ καὶ τῶν ἄλλων κατεφρονήσαμεν, ἐδύνατό τισ φονεύσασ ἀτιμώρητοσ μένειν ζῶντοσ Καίσαροσ;

οὔτ’ ἀσεβεῖσ οὕτωσ ἐγέννησασ οὔτ’ ἀλογίστουσ, ἀτυχεστέρουσ δ’ ἴσωσ ἢ σοὶ καλῶσ εἶχεν. εἰ δὲ μήτ’ αἰτίασ ἔχεισ μήτ’ ἐπιβουλὰσ εὑρίσκεισ, τί σοι πρὸσ πίστιν αὔταρκεσ τοιαύτησ δυσσεβείασ;

ἡ μήτηρ τέθνηκεν· ἀλλά τοι τὰ κατ’ ἐκείνην οὐδὲ παροξύνειν ἡμᾶσ ἀλλὰ νουθετεῖν ἠδύνατο. πλείω μὲν ἀπολογεῖσθαι δυνάμεθα, λόγον δ’ οὐκ ἐπιδέχεται τὰ μὴ γενόμενα.

διόπερ ἐπὶ τῷ πάντων δεσπότῃ Καίσαρι μεσιτεύοντι τὸν παρόντα καιρὸν συντιθέμεθα ταύτην τὴν συνθήκην· εἰ μὲν ἀνύποπτον ἐξ αὐτῆσ τῆσ ἀληθείασ τὴν πρὸσ ἡμᾶσ διάθεσιν ἀπολαμβάνεισ, ὦ πάτερ, ζήσομεν, οὐδ’ οὕτωσ μὲν εὐτυχῶσ·

δεινὸν γὰρ τῶν μεγάλων κακῶν καὶ ψευδὴσ αἰτία. παρούσησ δέ τινοσ ὀρρωδίασ σὺ μὲν ἐν τῇ κατὰ σαυτὸν εὐσεβείᾳ μένε, δώσομεν δὲ λόγον ἡμεῖσ ἑαυτοῖσ.

οὐχ οὕτωσ ὁ βίοσ ἡμῖν τίμιοσ, ὡσ ἔχειν αὐτὸν ἐπ’ ἀδικίᾳ τοῦ δεδωκότοσ. Τοιαῦτα δὲ λέγοντοσ ὅ τε Καῖσαρ οὐδὲ πρότερον πιστεύων τῷ μεγέθει τῆσ διαβολῆσ ἔτι μᾶλλον ἐξηλλάττετο καὶ συνεχὲσ εἰσ τὸν Ἡρώδην ἀπέβλεπεν ὁρῶν κἀκεῖνον ὑποσυγχυνόμενον, ἀγωνία τε τοῖσ παροῦσιν ἐνεπεπτώκει καὶ περὶ τὴν αὐλὴν ὁ λόγοσ διαδοθεὶσ ἐπίφθονον ἐποίει τὸν βασιλέα.

τὸ γὰρ ἄπιστον τῆσ διαβολῆσ καὶ τὸ περὶ τοὺσ νεανίσκουσ ἐν ἀκμῇ καὶ κάλλει σωμάτων ἐλεεινὸν ἐπεσπᾶτο βοήθειαν·

ἡ δ’ ἐλπὶσ ἀμείνων ὑπεφαίνετο, καὶ δόξασ ὁ βασιλεὺσ ἐξ ὧν αὐτὸν ἔπειθεν εὔλογα κατηγορηκέναι διὰ τὸ μηδὲν ἔχειν [ἐξελέγχειν] ἀπολογίασ τινὸσ ἐδεῖτο.

Καῖσαρ δὲ μικρὸν ἐπισχὼν τοὺσ μὲν νεανίσκουσ, εἰ καὶ πόρρω τῆσ ἐπ’ αὐτοῖσ διαβολῆσ δοκοῦσιν, αὐτό γε τοῦτο ἁμαρτεῖν ἔφη τὸ μὴ τοιούτουσ αὐτοὺσ παρασχεῖν τῷ πατρί, ὡσ μηδὲ γενέσθαι τὸν ἐπ’ αὐτοῖσ λόγον.

Ἡρώδην δὲ παρεκάλει πᾶσαν ὑπόνοιαν ἐκβαλόντα διαλλάττεσθαι τοῖσ παισίν·

οὐ γὰρ εἶναι δίκαιον οὐδὲ πιστεύειν τὰ τοιαῦτα κατὰ τῶν ἐξ αὐτοῦ. δύνασθαι δὲ τὴν μετάνοιαν ἀμφοτέροισ οὐ μόνον ἰάσασθαι τὰ συμβεβηκότα, παροξῦναι δὲ τὴν εὔνοιαν, ἐν ᾧ τὸ προπετὲσ ἑκάτεροι τῆσ ὑποψίασ ἀπολογούμενοι σπουδῇ πλείονι περὶ ἀλλήλουσ ἀξιώσουσι κεχρῆσθαι. τοιαῦτα νουθετῶν ἔνευσε τοῖσ νεανίσκοισ.

ἐκείνων δὲ βουλομένων ὑποπεσεῖν ἐπὶ δεήσει προαναλαβὼν αὐτοὺσ ὁ πατὴρ δακρύοντασ ἠσπάζετο παρ’ ἕκαστον ἐν μέρει περιπτύσσων, ὡσ μηδένα τῶν παρατυγχανόντων ἐλεύθερον ἢ δοῦλον ἀπαθῆ γενέσθαι. Τότε μὲν οὖν εὐχαριστήσαντεσ Καίσαρι μετ’ ἀλλήλων ἀπῄεσαν καὶ σὺν αὐτοῖσ Ἀντίπατροσ ὑποκρινόμενοσ ἐφήδεσθαι ταῖσ διαλλαγαῖσ.

ἐν δὲ ταῖσ ὑστέραισ ἡμέραισ Ἡρώδησ μὲν ἐδωρεῖτο Καίσαρα τριακοσίοισ ταλάντοισ θέασ τε καὶ διανομὰσ ποιούμενον τῷ Ῥωμαίων δήμῳ, Καῖσαρ δὲ αὐτῷ τοῦ μετάλλου τοῦ Κυπρίων χαλκοῦ τὴν ἡμίσειαν πρόσοδον καὶ τῆσ ἡμισείασ τὴν ἐπιμέλειαν ἔδωκεν καὶ τἆλλα ξενίαισ καὶ καταγωγαῖσ ἐτίμησεν, καὶ περὶ τῆσ βασιλείασ αὐτῷ τὴν ἐξουσίαν ἐφῆκεν ὃν ἂν αἱρῆται τῶν παίδων διάδοχον καθιστάνειν ἢ καὶ διανέμειν μέροσ ἑκάστῳ τῆσ τιμῆσ εἰσ πάντασ ἐλευσομένησ.

ἐκείνου δὲ ἤδη θέλοντοσ αὐτὸ ποιεῖν οὐκ ἐπιτρέψειν ἔφη ζῶντι μὴ καὶ τῆσ βασιλείασ καὶ τῶν παίδων κρατεῖν.

Ἐπὶ τούτοισ ἐπανῄει πάλιν εἰσ τὴν Ιοὐδαίαν.

ἀποδημοῦντοσ δὲ οὐ μικρὸν μέροσ ἀπέστη τῆσ ἀρχῆσ τὸ περὶ τὸν Τράχωνα, καὶ τούτουσ οἱ καταλειφθέντεσ στρατηγοὶ χειρωσάμενοι πάλιν ὑπακούειν ἠνάγκασαν. Ἡρώδησ δὲ πλέων σὺν τοῖσ παισὶν ὡσ ἐγένετο κατὰ Κιλικίαν ἐν Ἐλαιούσῃ τῇ μετωνομασμένῃ νῦν Σεβαστῇ καταλαμβάνει τὸν βασιλέα τῆσ Καππαδοκίασ Ἀρχέλαον, ὃσ αὐτὸν ἐκδέχεται φιλοφρόνωσ ἡδόμενοσ ἐπὶ ταῖσ τῶν παίδων διαλλαγαῖσ καὶ τῷ τὸν Ἀλέξανδρον, ὃσ εἶχεν αὐτοῦ τὴν θυγατέρα, τῆσ αἰτίασ ἀπολελύσθαι, δωρεάσ τε ἀντέδοσαν ἀλλήλοισ ἃσ εἰκὸσ βασιλεῖσ.

ἐντεῦθεν Ἡρώδησ ἐπὶ Ιοὐδαίασ ἐλθὼν καὶ γενόμενοσ ἐν τῷ ἱερῷ περὶ τῶν πεπραγμένων κατὰ τὴν ἀποδημίαν διελέγετο, τὴν Καίσαροσ εἰσ αὐτὸν φιλοφροσύνην καὶ τἆλλα διεξιὼν ὅσα κατὰ μέροσ αὐτῷ πραχθέντα συμφέρειν ἡγεῖτο καὶ τοὺσ ἄλλουσ εἰδέναι.

τέλοσ ἐπὶ νουθεσίᾳ τῶν παίδων κατέστρεφε τὸν λόγον τοὺσ περὶ τὴν αὐλὴν καὶ τὸ λοιπὸν πλῆθοσ εἰσ ὁμόνοιαν παρακαλῶν καὶ τοὺσ υἱοὺσ μετ’ αὐτὸν ἀποδεικνύων βασιλέασ γενέσθαι, πρῶτον μὲν Ἀντίπατρον, εἶτα καὶ τοὺσ ἐκ Μαριάμμησ Ἀλέξανδρον καὶ Ἀριστόβουλον.

ἐν δὲ τῷ τότε πάντασ ἀποβλέπειν εἰσ αὐτὸν ἀξιῶν καὶ βασιλέα καὶ δεσπότην ἁπάντων δοκεῖν μήτε γήρᾳ παραποδιζόμενον, ἐν ᾧ τοῦ χρόνου τὸ πρὸσ ἀρχὴν ἐμπειρότατον ἔχειν, οὔτε τοῖσ ἄλλοισ ἐπιτηδεύμασιν ἐλαττούμενον, ἃ δύναται καὶ βασιλείασ κρατεῖν καὶ παίδων ἄρχειν, τούσ τε ἡγεμόνασ καὶ τὸ στρατιωτικὸν εἰ πρὸσ ἕνα βλέποιεν αὐτὸν ἀτάραχον ἔφη τὸν βίον ἕξειν καὶ πᾶσαν ἀφορμὴν εὐδαιμονίασ ἐξ ἀλλήλων ἔσεσθαι.

ταῦτ’ εἰπὼν ἀφίησιν τὴν ἐκκλησίαν, τοῖσ πλείστοισ μὲν ἀρεστὰ διειλεγμένοσ, ἐνίοισ δ’ οὐχ ὁμοίωσ·

Περὶ δὲ τὸν χρόνον τοῦτον συντέλειαν ἔλαβεν ἡ Καισάρεια Σεβαστή, ἣν ᾠκοδόμει δεκάτῳ μὲν ἔτει πρὸσ τέλοσ ἐλθούσησ αὐτῷ τῆσ ὅλησ κατασκευῆσ, ἐκπεσούσησ δὲ τῆσ προθεσμίασ εἰσ ὄγδοον καὶ εἰκοστὸν ἔτοσ τῆσ ἀρχῆσ ἐπ’ ὀλυμπιάδοσ δευτέρασ καὶ ἐνενηκοστῆσ πρὸσ ταῖσ ἑκατόν.

ἦν οὖν εὐθὺσ ἐν καθιερώσει μείζονεσ ἑορταὶ καὶ παρασκευαὶ πολυτελέσταται·

κατηγγέλκει μὲν γὰρ ἀγῶνα μουσικῆσ καὶ γυμνικῶν ἀθλημάτων, παρεσκευάκει δὲ πολὺ πλῆθοσ μονομάχων καὶ θηρίων ἵππων τε δρόμον καὶ τὰ πολυτελέστερα τῶν ἔν τε τῇ Ῥώμῃ καὶ παρ’ ἄλλοισ τισὶν ἐπιτηδευμάτων. ἀνετίθει δὲ καὶ τοῦτον τὸν ἀγῶνα Καίσαρι κατὰ πενταετηρίδα παρεσκευασμένοσ ἄγειν αὐτόν·

ὁ δ’ αὐτῷ πᾶσαν τὴν εἰσ τὰ τοιαῦτα παρασκευὴν ἀπὸ τῶν οἰκείων διεπέμπετο τὴν φιλοτιμίαν ἐπικοσμῶν. ἰδίᾳ δὲ καὶ ἡ γυνὴ Καίσαροσ Ιοὐλία πολλὰ τῶν ἐκεῖ πολυτελεστάτων ἀπέστειλεν, ὡσ μηδὲν ὑστερεῖν τὰ πάντα συντιμώμενα ταλάντων πεντακοσίων.

συνελθόντοσ δ’ εἰσ τὴν πόλιν ὄχλου πλείονοσ κατὰ θεωρίαν καὶ πρεσβείασ, ἃσ ἔπεμπον οἱ δῆμοι δι’ ἃσ ἐπεπόνθεισαν εὐεργεσίασ, ἅπαντασ ἐξεδέξατο καὶ καταγωγαῖσ καὶ τραπέζαισ καὶ διηνεκέσιν ἑορταῖσ, τῆσ πανηγύρεωσ ἐν μὲν ταῖσ ἡμέραισ ἐχούσησ τὰσ ἀπὸ τῶν θεαμάτων ψυχαγωγίασ, ἐν δὲ ταῖσ νυξὶ τὰσ εὐφροσύνασ καὶ τὴν εἰσ τοῦτο πολυτέλειαν, ὡσ ἐπίσημον γενέσθαι τὴν μεγαλοψυχίαν αὐτοῦ·

εἰσ πάντα γὰρ ἅπερ [ἂν] ἐπιτηδεύσειεν ἐφιλονείκει τὴν τῶν ἤδη γεγενημένων ἐπίδειξιν ὑπερβαλέσθαι, καί φασιν αὐτόν τε Καίσαρα καὶ Ἀγρίππαν πολλάκισ εἰπεῖν, ὡσ ἀποδέοι τὰ τῆσ ἀρχῆσ Ἡρώδῃ τῆσ οὔσησ ἐν αὐτῷ μεγαλοψυχίασ·

ἄξιον γὰρ εἶναι καὶ Συρίασ ἁπάσησ καὶ Αἰγύπτου τὴν βασιλείαν ἔχειν. Μετὰ δὲ τὴν πανήγυριν ταύτην καὶ τὰσ ἑορτὰσ πόλιν ἄλλην ἀνήγειρεν ἐν τῷ πεδίῳ τῷ λεγομένῳ Καφαρσαβᾶ τόπον ἔνυδρον καὶ χώραν ἀρίστην φυτοῖσ ἐκλέξασ, ποταμοῦ τε περιρρέοντοσ τὴν πόλιν αὐτὴν καὶ καλλίστου κατὰ μέγεθοσ τῶν φυτῶν περιειληφότοσ ἄλσουσ.

ταύτην ἀπὸ Ἀντιπάτρου τοῦ πατρὸσ Ἀντιπατρίδα προσηγόρευσεν.

ἐπώνυμον δὲ καὶ τῇ μητρὶ χωρίον ὑπὲρ Ιἑριχοῦν οἰκοδομήσασ ἀσφαλείᾳ τε διάφορον καὶ καταγωγαῖσ ἥδιστον ἐκάλεσεν Κύπρον. Φασαήλῳ τε τῷ ἀδελφῷ μνημεῖα διὰ τὴν γεγενημένην εἰσ αὐτὸν φιλοστοργίαν ἀνετίθει τὰ κάλλιστα, πύργον ἐπ’ αὐτῆσ τῆσ πόλεωσ ἀναστήσασ οὐδὲν ἐλάττω τοῦ κατὰ τὴν Φάρον, ὃν προσηγόρευσεν Φασάηλον, ἀσφαλείασ τε τῇ πόλει μέροσ ὄντα καὶ μνήμησ τῷ τετελευτηκότι διὰ τὴν προσηγορίαν.

ὁμώνυμον δὲ αὐτῷ καὶ πόλιν περὶ τὸν αὐλῶνα τῆσ Ιἑριχοῦντοσ ἔκτισεν ἀπιόντων κατὰ βορρᾶν ἄνεμον, δι’ ἧσ καὶ τὴν πέριξ χώραν ἔρημον οὖσαν ἐνεργοτέραν ἐποίησεν ταῖσ ἐπιμελείαισ τῶν οἰκητόρων.

Φασαηλίδα καὶ ταύτην ἐκάλει. Τὰσ δὲ ἄλλασ εὐεργεσίασ ἄπορον εἰπεῖν ὅσασ ἀπέδωκεν ταῖσ πόλεσιν ἔν τε Συρίᾳ καὶ κατὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ παρ’ οἷσ ποτ’ ἂν ἀποδημήσασ τύχοι·

καὶ γὰρ πλείουσ λειτουργίασ καὶ δημοσίων ἔργων κατασκευὰσ καὶ χρήματα τοῖσ δεομένοισ [ἔργοισ] εἰσ ἐπιμέλειαν τῶν προτέρων ἔργων ἐκλελοιπότων ἄφθονα χαρίσασθαι δοκεῖ. τὰ δὲ μέγιστα καὶ διασημότατα τῶν πεπραγμένων αὐτῷ Ῥοδίοισ μὲν τό τε Πύθιον ἀνέστησεν οἰκείοισ ἀναλώμασιν καὶ παρέσχεν ἀργυρίου πολλὰ τάλαντα πρὸσ ναυπηγίαν.

Νικοπολίταισ δὲ τοῖσ ἐπ’ Ἀκτίῳ κτισθεῖσιν ὑπὸ Καίσαροσ τὰ πλεῖστα τῶν δημοσίων συγκατεσκεύασεν. Ἀντιοχεῦσι δὲ τοῖσ ἐν Συρίᾳ μεγίστην πόλιν οἰκοῦσιν, ἣν κατὰ μῆκοσ τέμνει πλατεῖα, ταύτην αὐτὴν στοαῖσ παρ’ ἑκάτερα καὶ λίθῳ τὴν ὕπαιθρον ὁδὸν ξεστῷ καταστορέσασ πλεῖστον εἰσ κόσμον καὶ τὴν τῶν οἰκούντων εὐχρηστίαν ὠφέλησεν.

τόν γε μὴν Ὀλυμπίασιν ἀγῶνα πολὺ τῆσ προσηγορίασ ἀδοξότερον ὑπ’ ἀχρηματίασ διατεθειμένον τιμιώτερον ἐποίει χρημάτων προσόδουσ καταστήσασ καὶ πρὸσ θυσίασ καὶ τὸν ἄλλον κόσμον ἐσεμνοποίησεν τὴν πανήγυριν.

διὰ δὴ ταύτην τὴν φιλοτιμίαν διηνεκὴσ ἀγωνοθέτησ παρὰ τοῖσ Ἠλείοισ ἀνεγράφη. Τοῖσ μὲν οὖν ἄλλοισ ἐπέρχεται θαυμάζειν τὸ διεστὸσ τῆσ ἐν τῇ φύσει προαιρέσεωσ·

ὅταν μὲν γὰρ εἰσ τὰσ φιλοτιμίασ καὶ τὰσ εὐεργεσίασ ἀπίδωμεν, αἷσ ἐκέχρητο πρὸσ ἅπαντασ ἀνθρώπουσ, οὐκ ἔστιν ὅπωσ οὐκ ἄν τισ αὐτὸν καὶ τῶν ἔλαττον τετιμημένων ἠρνήθη μὴ συνομολογεῖν εὐεργετικωτάτῃ κεχρῆσθαι τῇ φύσει. ὅταν δὲ εἰσ τὰσ τιμωρίασ καὶ ἀδικίασ, ἃσ εἰσ τοὺσ ἀρχομένουσ καὶ τοὺσ οἰκειοτάτουσ ἐπεδείξατο βλέψῃ καὶ καταμάθῃ τὸ σκληρὸν καὶ τὸ δυσπαράκλητον τοῦ τρόπου, νικηθήσεται θηριώδη δοκεῖν καὶ πάσησ μετριότητοσ ἀλλότριον.

ἔνθεν καὶ διάφορόν τινα καὶ μαχομένην ἐπ’ αὐτῷ νομίζουσιν γενέσθαι τὴν προαίρεσιν.

ἐγὼ δ’ οὐχ οὕτωσ ἔχων μίαν αἰτίαν ἀμφοτέρων τούτων ὑπολαμβάνω· φιλότιμοσ γὰρ ὢν καὶ τούτου τοῦ πάθουσ ἡττημένοσ ἰσχυρῶσ, προήγετο μὲν εἰσ μεγαλοψυχίαν, εἴ που μνήμησ εἰσ αὖθισ ἢ κατὰ τὸ παρὸν εὐφημίασ ἐλπὶσ ἐμπέσοι.

ταῖσ δὲ δαπάναισ ὑπὲρ δύναμιν χρώμενοσ ἠναγκάζετο χαλεπὸσ εἶναι τοῖσ ὑποτεταγμένοισ·

τὰ γὰρ εἰσ οὓσ ἐδαπάνα πολλὰ γενόμενα κακῶν ποριστὴν ἐξ ὧν ἐλάμβανεν ἐποίει. καὶ συνειδὼσ ἐφ’ οἷσ ἠδίκει τοὺσ ὑποτεταγμένουσ μισούμενον ἑαυτὸν τὸ μὲν ἐπανορθοῦσθαι τὰσ ἁμαρτίασ οὐ ῥᾴδιον ἐνόμιζεν·

οὐδὲ γὰρ εἰσ τὰσ προσόδουσ λυσιτελὲσ ἦν. ἀντεφιλονείκει δὲ τὴν δύσνοιαν αὐτὴν εὐπορίασ ἀφορμὴν ποιούμενοσ. περί γε μὴν τοὺσ οἰκείουσ, εἴ τισ ἢ λόγῳ μὴ θεραπεύοι τὸ δοῦλον ἐξομολογούμενοσ ἢ δόξειεν εἰσ τὴν ἀρχήν τι παρακινεῖν, οὐχ ἱκανὸσ ἑαυτοῦ κρατεῖν ἐγίνετο καὶ διεξῆλθεν ὁμοῦ συγγενεῖσ καὶ φίλουσ ἴσα πολεμίοισ τιμωρούμενοσ ἐκ τοῦ μόνοσ ἐθέλειν τετιμῆσθαι τὰσ τοιαύτασ ἁμαρτίασ ἀναλαμβάνων.

μαρτύριον δέ μοι τούτου τοῦ πάθουσ, ὅτι μέγιστον περὶ αὐτὸν ἦν, καὶ τὰ γινόμενα κατὰ τὰσ Καίσαροσ καὶ Ἀγρίππα καὶ τῶν ἄλλων φίλων τιμάσ·

οἷσ γὰρ ἐθεράπευεν τοὺσ κρείττονασ, τούτοισ καὶ αὐτὸσ ἠξίου θεραπεύεσθαι καὶ τὸ κάλλιστον ὧν ᾤετο παρέχων ἐν τῷ διδόναι τὴν τοῦ τυχεῖν τῶν ὁμοίων ἐπιθυμίαν ἐδήλου. τό γε μὴν Ιοὐδαίων ἔθνοσ ἠλλοτρίωται νόμῳ πρὸσ πάντα τὰ τοιαῦτα καὶ συνείθισται τὸ δίκαιον ἀντὶ τοῦ πρὸσ δόξαν ἠγαπηκέναι.

διόπερ οὐκ ἦν αὐτῷ κεχαρισμένον, ὅτι μὴ δυνατὸν εἰκόσιν ἢ ναοῖσ ἢ τοιούτοισ ἐπιτηδεύμασιν κολακεύειν τοῦ βασιλέωσ τὸ φιλότιμον. αἰτία μὲν αὕτη μοι δοκεῖ τῆσ Ἡρώδου περὶ μὲν τοὺσ οἰκείουσ καὶ συμβούλουσ ἁμαρτίασ, περὶ δὲ τοὺσ ἔξω καὶ μὴ προσήκοντασ εὐεργεσίασ.

Τοὺσ δὲ κατὰ τὴν Ἀσίαν Ιοὐδαίουσ καὶ ὅσουσ ἡ πρὸσ Κυρήνῃ Λιβύη κατέσχεν ἐκάκουν αἱ πόλεισ, τῶν μὲν πρότερον βασιλέων ἰσονομίαν αὐτοῖσ παρεσχημένων, ἐν δὲ τῷ τότε δι’ ἐπηρείασ ἐχόντων τῶν Ἑλλήνων αὐτούσ, ὡσ καὶ χρημάτων ἱερῶν ἀφαίρεσιν ποιεῖσθαι καὶ καταβλάπτειν ἐν τοῖσ ἐπὶ μέρουσ.

πάσχοντεσ δὲ κακῶσ καὶ πέρασ οὐδὲν εὑρίσκοντεσ τῆσ τῶν Ἑλλήνων ἀπανθρωπίασ ἐπρεσβεύσαντο παρὰ Καίσαρα καὶ περὶ τούτων.

ὁ δ’ αὐτοῖσ τὴν αὐτὴν ἰσοτέλειαν ἔδωκεν γράψασ τοῖσ κατὰ τὰσ ἐπαρχίασ, ὧν ὑπετάξαμεν τὰ ἀντίγραφα μαρτύρια τῆσ διαθέσεωσ, ἣν ἔσχον ὑπὲρ ἡμῶν ἄνωθεν οἱ κρατοῦντεσ. "Καῖσαρ Σεβαστὸσ ἀρχιερεὺσ δημαρχικῆσ ἐξουσίασ λέγει.

ἔδοξέ μοι καὶ τῷ ἐμῷ συμβουλίῳ μετὰ ὁρκωμοσίασ γνώμῃ δήμου Ῥωμαίων τοὺσ Ιοὐδαίουσ χρῆσθαι τοῖσ ἰδίοισ θεσμοῖσ κατὰ τὸν πάτριον αὐτῶν νόμον, καθὼσ ἐχρῶντο ἐπὶ Ὑρκανοῦ ἀρχιερέωσ θεοῦ ὑψίστου, τά τε ἱερὰ εἶναι ἐν ἀσυλίᾳ καὶ ἀναπέμπεσθαι εἰσ Ιἑροσόλυμα καὶ ἀποδίδοσθαι τοῖσ ἀποδοχεῦσιν Ιἑροσολύμων, ἐγγύασ τε μὴ ὁμολογεῖν αὐτοὺσ ἐν σάββασιν ἢ τῇ πρὸ αὐτῆσ παρασκευῇ ἀπὸ ὡρ́ασ ἐνάτησ.

ἐὰν δέ τισ φωραθῇ κλέπτων τὰσ ἱερὰσ βίβλουσ αὐτῶν ἢ τὰ ἱερὰ χρήματα ἔκ τε σαββατείου ἔκ τε ἀνδρῶνοσ, εἶναι αὐτὸν ἱερόσυλον καὶ τὸν βίον αὐτοῦ ἐνεχθῆναι εἰσ τὸ δημόσιον τῶν Ῥωμαίων.

τό τε ψήφισμα τὸ δοθέν μοι ὑπ’ αὐτῶν ὑπὲρ τῆσ ἐμῆσ εὐσεβείασ ἧσ ἔχω πρὸσ πάντασ ἀνθρώπουσ καὶ ὑπὲρ Γαί̈ου Μαρκίου Κηνσωρίνου καὶ τοῦτο τὸ διάταγμα κελεύω ἀνατεθῆναι ἐν ἐπισημοτάτῳ τόπῳ τῷ γενηθέντι μοι ὑπὸ τοῦ κοινοῦ τῆσ Ἀσίασ ἐν Ἀγκύρῃ.

ἐὰν δέ τισ παραβῇ τι τῶν προειρημένων, δώσει δίκην οὐ μετρίαν. ἐστηλογραφήθη ἐν τῷ Καίσαροσ ναῷ. "Καῖσαρ Νωρβανῷ Φλάκκῳ χαίρειν.

Ιοὐδαῖοι ὅσοι ποτ’ οὖν εἰσίν, [οἳ] δι’ ἀρχαίαν συνήθειαν εἰώθασιν χρήματά τε ἱερὰ φέροντεσ ἀναπέμπειν ἀκωλύτωσ τοῦτο ποιείτωσαν εἰσ Ιἑροσόλυμα. " καὶ ταῦτα μὲν Καῖσαρ. Ἀγρίππασ δὲ καὶ αὐτὸσ ἔγραψεν ὑπὲρ τῶν Ιοὐδαίων τὸν τρόπον τοῦτον·

"Ἀγρίππασ Ἐφεσίων ἄρχουσι βουλῇ δήμῳ χαίρειν. τῶν εἰσ τὸ ἱερὸν τὸ ἐν Ιἑροσολύμοισ ἀναφερομένων ἱερῶν χρημάτων τὴν ἐπιμέλειαν καὶ φυλακὴν βούλομαι τοὺσ ἐν Ἀσίᾳ Ιοὐδαίουσ ποιεῖσθαι κατὰ τὰ πάτρια. τούσ τε κλέπτοντασ ἱερὰ γράμματα τῶν Ιοὐδαίων καταφεύγοντάσ τε εἰσ τὰσ ἀσυλίασ βούλομαι ἀποσπᾶσθαι καὶ παραδίδοσθαι τοῖσ Ιοὐδαίοισ, ᾧ δικαίῳ ἀποσπῶνται οἱ ἱερόσυλοι.

ἔγραψα δὲ καὶ Σιλανῷ τῷ στρατηγῷ, ἵνα σάββασιν μηδεὶσ ἀναγκάζῃ Ιοὐδαῖον ἐγγύασ ὁμολογεῖν. "Μᾶρκοσ Ἀγρίππασ Κυρηναίων ἄρχουσιν βουλῇ δήμῳ χαίρειν.

οἱ ἐν Κυρήνῃ Ιοὐδαῖοι, ὑπὲρ ὧν ἤδη ὁ Σεβαστὸσ ἔπεμψεν πρὸσ τὸν ἐν Λιβύῃ στρατηγὸν τόντε ὄντα Φλάβιον καὶ πρὸσ τοὺσ ἄλλουσ τοὺσ τῆσ ἐπαρχίασ ἐπιμελουμένουσ, ἵνα ἀνεπικωλύτωσ ἀναπέμπηται τὰ ἱερὰ χρήματα εἰσ Ιἑροσόλυμα, ὡσ ἔστιν αὐτοῖσ πάτριον, ἐνέτυχόν μοι νῦν, ὡσ ὑπό τινων συκοφαντῶν ἐπηρεαζόμενοι καὶ ὡσ ἐν προφάσει τελῶν μὴ ὀφειλομένων κωλύοιντο· οἷσ ἀποκαθιστάνειν κατὰ μηδένα τρόπον ἐνοχλουμένοισ, καὶ εἴ τινων ἱερὰ χρήματα ἀφῄρηνται τῶν πόλεων τοὺσ εἰσ ταῦτα ἀποκεκριμένουσ καὶ ταῦτα διορθώσασθαι τοῖσ ἐκεῖ Ιοὐδαίοισ κελεύω.

"Γάιοσ Νωρβανὸσ Φλάκκοσ ἀνθύπατοσ Σαρδιανῶν ἄρχουσι χαίρειν.

Καῖσάρ μοι ἔγραψεν κελεύων μὴ κωλύεσθαι τοὺσ Ιοὐδαίουσ ὅσα ἂν ὦσιν κατὰ τὸ πάτριον αὐτοῖσ ἔθοσ συναγαγόντεσ χρήματα ἀναπέμπειν εἰσ Ιἑροσόλυμα. ἔγραψα οὖν ὑμῖν, ἵν’ εἰδῆτε, ὅτι Καῖσαρ κἀγὼ οὕτωσ θέλομεν γίνεσθαι. Οὐδὲν ἧττον καὶ Ιοὔλιοσ Ἀντώνιοσ ἀνθύπατοσ ἔγραψεν "Ἐφεσίων ἄρχουσιν βουλῇ δήμῳ χαίρειν.

οἱ ἐν τῇ Ἀσίᾳ κατοικοῦντεσ Ιοὐδαῖοι εἰδοῖσ Φεβρουαρίοισ δικαιοδοτοῦντί μοι ἐν Ἐφέσῳ ὑπέδειξαν Καίσαρα τὸν Σεβαστὸν καὶ Ἀγρίππαν συγκεχωρηκέναι αὐτοῖσ χρῆσθαι τοῖσ ἰδίοισ νόμοισ καὶ ἔθεσιν, ἀπαρχάσ τε, ἃσ ἕκαστοσ αὐτῶν ἐκ τῆσ ἰδίασ προαιρέσεωσ εὐσεβείασ ἕνεκα τῆσ πρὸσ τὸ θεῖον ἀνακομιδῆσ συμπορευομένουσ ποιεῖν ἀνεμποδίστωσ. ᾔτουν τε, ὅπωσ κἀγὼ ὁμοίωσ τοῖσ ὑπὸ τοῦ Σεβαστοῦ καὶ Ἀγρίππα δοθεῖσιν τὴν ἐμὴν γνώμην βεβαιώσω.

ὑμᾶσ οὖν βούλομαι εἰδέναι ἐν τοῖσ τοῦ Σεβαστοῦ καὶ Ἀγρίππα βουλήμασιν συνεπιτρέπειν αὐτοῖσ χρῆσθαι καὶ ποιεῖν κατὰ τὰ πάτρια χωρὶσ ἐμποδισμοῦ. Ταῦτα μὲν οὖν παρεθέμην ἐξ ἀνάγκησ, ἐπειδὴ μέλλουσιν αἱ τῶν ἡμετέρων πράξεων ἀναγραφαὶ τὸ πλέον εἰσ τοὺσ Ἕλληνασ ἰέναι, δεικνὺσ αὐτοῖσ ὅτι πάσησ τιμῆσ ἄνωθεν ἐπιτυγχάνοντεσ οὐδὲν τῶν πατρίων ἐκωλύθημεν ὑπὸ τῶν ἀρχόντων πράττειν, ἀλλὰ καὶ συνεργούμεθα τὰ τῆσ θρησκείασ ἔχοντεσ καὶ τῶν εἰσ τὸν θεὸν τιμῶν.

ποιοῦμαι δὲ πολλάκισ αὐτῶν τὴν μνήμην ἐπιδιαλλάττων τὰ γένη καὶ τὰσ ἐμπεφυκυίασ τοῖσ ἀλογίστοισ ἡμῶν τε κἀκείνων μίσουσ αἰτίασ ὑπεξαιρούμενοσ.

ἔθεσιν μὲν γὰρ οὐδέν ἐστιν γένοσ ὃ τοῖσ αὐτοῖσ ἀεὶ χρῆται καὶ κατὰ πόλεισ ἔσθ’ ὅπη πολλῆσ ἐγγιγνομένησ τῆσ διαφορᾶσ·

οὗ πλεῖστον οἱ παρ’ ἡμῖν νόμοι λόγον ἔχοντεσ ἅπασιν ἡμᾶσ, εἰ καθαρῶσ ἐμμένοιμεν αὐτοῖσ, εὔνουσ καὶ φίλουσ ἀπεργάζονται.

διὸ καὶ ταῦτα παρ’ ἐκείνων ἡμῖν ἀπαιτητέον καὶ δέον οὐκ ἐν τῇ διαφορᾷ τῶν ἐπιτηδευμάτων οἰέσθαι τὸ ἀλλότριον, ἀλλ’ ἐν τῷ πρὸσ καλοκαγαθίαν ἐπιτηδείωσ ἔχειν·

τοῦτο γὰρ κοινὸν ἅπασιν καὶ μόνον ἱκανὸν διασώζειν τὸν τῶν ἀνθρώπων βίον. ἐπάνειμι δὲ πάλιν ἐπὶ τὰ συνεχῆ τῆσ ἱστορίασ. ἐν δὲ τῷ τότε νυκτὸσ ἀνοίξασ τὸν τάφον εἰσέρχεται πραγματευσάμενοσ ἥκιστα μὲν τῇ πόλει φανερὸσ εἶναι, παρειληφὼσ δὲ τοὺσ πιστοτάτουσ τῶν φίλων.

ἀποθέσιμα μὲν οὖν χρήματα καθάπερ Ὑρκανὸσ οὐχ εὑρ͂εν, κόσμον δὲ χρυσοῦν καὶ κειμηλίων πολύν, ὃν ἀνείλετο πάντα.

σπουδὴν δ’ εἶχεν ἐπιμελεστέραν ποιούμενοσ τὴν ἔρευναν ἐνδοτέρω τε χωρεῖν καὶ κατὰ τὰσ θήκασ, ἐν αἷσ ἦν τοῦ Δαυί̈δου καὶ τοῦ Σολομῶνοσ τὰ σώματα. καὶ δύο μὲν αὐτῷ τῶν δορυφόρων διεφθάρησαν φλογὸσ ἔνδοθεν εἰσιοῦσιν ἀπαντώσησ, ὡσ ἐλέγετο, περίφοβοσ δ’ αὐτὸσ ἐξῄει, καὶ τοῦ δέουσ ἱλαστήριον μνῆμα λευκῆσ πέτρασ ἐπὶ τῷ στομίῳ κατεσκευάσατο πολυτελὲσ τῇ δαπάνῃ.

τούτου καὶ Νικόλαοσ ὁ κατ’ αὐτὸν ἱστοριογράφοσ μέμνηται τοῦ κατασκευάσματοσ, οὐ μὴν ὅτι καὶ κατῆλθεν, οὐκ εὐπρεπῆ τὴν πρᾶξιν ἐπιστάμενοσ.

διατελεῖ δὲ καὶ τἆλλα τοῦτον τὸν τρόπον χρώμενοσ τῇ γραφῇ· ὅσ γε καὶ τὸν Μαριάμμησ θάνατον καὶ τῶν παίδων αὐτῆσ οὕτωσ ὠμῶσ τῷ βασιλεῖ πεπραγμένον εἰσ εὐπρέπειαν ἀνάγειν βουλόμενοσ ἐκείνησ τε ἀσέλγειαν καὶ τῶν νεανίσκων ἐπιβουλὰσ καταψεύδεται, καὶ διατετέλεκεν τῇ γραφῇ τὰ μὲν πεπραγμένα δικαίωσ τῷ βασιλεῖ περιττότερον ἐγκωμιάζων, ὑπὲρ δὲ τῶν παρανομηθέντων ἐσπουδασμένωσ ἀπολογούμενοσ.

ἐκείνῳ μὲν οὖν πολλὴν ἄν τισ, ὡσ ἔφην, ἔχοι τὴν συγγνώμην·

οὐ γὰρ ἱστορίαν τοῖσ ἄλλοισ, ἀλλὰ ὑπουργίαν τῷ βασιλεῖ ταύτην ἐποιεῖτο. ἡμεῖσ δὲ καὶ γένουσ ὄντεσ ἀγχοῦ τῶν ἐξ Ἀσαμωναίου βασιλέων καὶ διὰ τοῦτο σὺν τιμῇ τὴν ἱερωσύνην ἔχοντεσ τὸ ψεύσασθαί τι περὶ αὐτῶν οὐκ εὐπρεπὲσ ὑπειληφότεσ καθαρῶσ καὶ δικαίωσ ἐκτίθεμεν τὰσ πράξεισ, πολλοὺσ μὲν τῶν ἐγγόνων τῶν ἐκείνου καὶ βασιλεύοντασ ἔτι δι’ ἐντροπῆσ ἔχοντεσ, τὴν δ’ ἀλήθειαν πρὸ ἐκείνων τετιμηκότεσ, ἣν ὅτε δικαίωσ ἐγίνετο συνέβη τε παρ’ αὐτοῖσ ἐκείνοισ ὀργῆ τυγχάνειν.

Ἡρώδησ δὲ διὰ τὴν ἐπιχείρησιν, ἣν ἐποιήσατο τῷ τάφῳ, χεῖρον ἐδόκει πράττειν ἐν τοῖσ κατὰ τὴν οἰκίαν, εἴτε δὴ τοῦ μηνίματοσ ἐπιδόντοσ εἰσ ἃ μάλιστα καὶ πρότερον ἐνόσει πλείω γενέσθαι πρὸσ ἀνηκέστουσ ἐξελθεῖν συμφοράσ, εἴτε καὶ τῆσ τύχησ ἐν ἐκείνῳ τὴν ἐπίθεσιν ποιουμένησ ἐν οἷσ τὸ κατὰ τὴν αἰτίαν εὔκαιρον οὐ μικρὰν πίστιν παρεῖχεν τοῦ διὰ τὴν ἀσέβειαν αὐτῷ τὰσ συμφορὰσ ἀπηντηκέναι.

στάσισ γὰρ ἦν ὥσπερ ἐμφυλίου πολέμου κατὰ τὴν αὐλὴν καὶ μίση πρὸσ ἀλλήλουσ ἀνθυπερβαλλομένων ταῖσ διαβολαῖσ.

ἐστρατήγει δ’ ἀεὶ κατὰ τῶν ἀδελφῶν Ἀντίπατροσ δεινὸσ ὢν ἔξωθεν μὲν περιβάλλειν αὐτοὺσ ταῖσ αἰτίαισ, αὐτὸσ δὲ πολλάκισ ἀπολογουμένου τόπον λαμβάνων, ἵν’ ᾖ τὸ δοκοῦν εὔνουν πιστὸν αὐτῷ πρὸσ τὰσ ἐπιχειρήσεισ ὧν ἐδόκει.

καὶ τούτῳ τῷ τρόπῳ ποικίλωσ ἐκπεριεληλύθει τὸν πατέρα μόνοσ ὑπὲρ τῆσ ἐκείνου σωτηρίασ ἅπαντα πράττειν αὐτὸσ πεπιστευκώσ. ὁ δὲ καὶ Πτολεμαῖον, ὃσ ἦν αὐτῷ διοικητὴσ τῶν τῆσ βασιλείασ πραγμάτων, Ἀντιπάτρῳ συνίστη καὶ μετὰ τῆσ ἐκείνου μητρὸσ ὑπὲρ τῶν ἐπειγόντων ἐβουλεύετο.

καὶ καθόλου τὰ πάντα ἦσαν οὗτοι καὶ πράττειν ὅσα θέλοιεν καὶ πρὸσ δύσνοιαν ἄγειν τὸν βασιλέα τῶν ἔξωθεν οἷσ ἐδόκει συμφέρειν. οἱ δ’ ἐκ τῆσ Μαριάμμησ χαλεπώτερον ἀεὶ διετίθεντο, καὶ τὴν αἰτίαν ὑπ’ εὐγενείασ οὐκ ἔφερον παρεωσμένοι καὶ τάξιν ἀτιμοτέραν ἔχοντεσ.

αἵ γε μὴν γυναῖκεσ, ἡ μὲν Ἀλεξάνδρῳ συνοικοῦσα θυγάτηρ Ἀρχελάου Γλαφύρα μῖσοσ εἶχεν εἰσ τὴν Σαλώμην κατά τε τὴν πρὸσ τὸν ἄνδρα διάθεσιν κἀκ τοῦ πρὸσ τὴν ἐκείνησ θυγατέρα δοκεῖν ὑπερηφανώτερον διακεῖσθαι·

συνῴκει μὲν γὰρ Ἀριστοβούλῳ, τὴν δὲ ἰσοτιμίαν αὐτῆσ ἀναξιοπάθει Γλαφύρα. Δευτέρασ οὖν ταύτησ ἔριδοσ ἐμπεπτωκυίασ οὐδ’ ὁ τοῦ βασιλέωσ ἀδελφὸσ Φερώρασ ἔξω ταραχῆσ ἦν, ἰδίαν δὲ ὑπόθεσιν ὑποψίασ καὶ μίσουσ εἶχεν·

ἐμπεπτώκει μὲν γὰρ εἰσ ἔρωτα δουλευούσησ αὐτῷ γυναικόσ, ἥττητο δὲ τῆσ ἀνθρώπου μεμηνότωσ ἐπὶ τοσοῦτον κρατούμενοσ, ὥστ’ αὐτῷ καὶ τῆσ τοῦ βασιλέωσ ἐγγυηθείσησ θυγατρὸσ τὴν μὲν ὑπερηφανῆσαι, πρὸσ δὲ τῇ δούλῃ τὸν νοῦν εἶχεν. ἤχθετο δὲ ἀτιμασθεὶσ Ἡρώδησ τῷ πολλὰ μὲν εὐεργετῆσαι τὸν ἀδελφόν, δυνάμει δὲ καὶ κοινωνὸν ἔχειν τῆσ βασιλείασ, οὐχ ὅμοιον εἰσ τὰσ ἀμοιβὰσ ὁρῶν, κἀν τῷ προσώπῳ δυστυχεῖν ᾤετο.

καὶ τὴν μὲν κόρην μὴ τυχὼν Φερώρα δικαίου παιδὶ Φασαήλου δίδωσιν, αὐτὸσ δὲ χρόνου διελθόντοσ οἰόμενοσ ἤδη παρηκμακέναι τὴν ἐπιθυμίαν τἀδελφῷ περί τε τῶν πρώτων ᾐτιᾶτο καὶ τὴν δευτέραν ἠξίου λαμβάνειν, Κύπροσ ἐκαλεῖτο.

Φερώρᾳ δὲ συμβουλεύει Πτολεμαῖοσ ἤδη ποτὲ παυσαμένῳ τῆσ εἰσ τὸν ἀδελφὸν ἀτιμίασ καταβαλεῖν τὸν ἔρωτα·

καὶ γὰρ αἰσχρὸν εἶναι δούλησ ἡττώμενον ἀποστερεῖν μὲν αὑτὸν τῆσ εὐνοίασ τῆσ παρὰ βασιλέωσ, αἴτιον δὲ κἀκείνῳ ταραχῆσ καὶ μίσουσ πρὸσ αὐτὸν καθίστασθαι. ταῦτ’ ἐκεῖνοσ ἰδὼν λυσιτελήσοντα τῷ καὶ πρότερον ἐν διαβολαῖσ γενόμενοσ συνεγνῶσθαι, τὴν μὲν ἄνθρωπον ἤδη καὶ παῖδα ἐξ αὐτῆσ ἔχων ἀποπέμπεται, βασιλεῖ δ’ ὡμολόγει λήψεσθαι τὴν δευτέραν αὐτοῦ θυγατέρα καὶ τριακοστὴν ἡμέραν συνέθετο τοῦ γάμου, συνεπομνύμενοσ ὡσ οὐδὲν ἔτι κοινώνημα πρὸσ τὴν ἀποπεμφθεῖσαν ἔσται.

διελθουσῶν δὲ τῶν τριάκοντα ἡμερῶν τοσοῦτον ἦν ἥττων τοῦ ἔρωτοσ, ὥστε μηδὲν μὲν ἔτι ποιῆσαι τῶν ὡμολογημένων, πάλιν δὲ διατελεῖν ἐπὶ τῇ πρώτῃ.

ταῦτα φανερῶσ ἤδη τὸν Ἡρώδην ἐλύπει καὶ πρὸσ ὀργὴν ἦγεν.

ἦσαν οὖν λόγοι τινὲσ ἀεὶ παραπίπτοντεσ παρ’ αὐτοῦ, καὶ πολλοὶ τὴν ὀργὴν τοῦ βασιλέωσ ἀφορμὴν τῶν κατὰ Φερώρου διαβολῶν ἐποιοῦντο. διέλειπεν δὲ οὐκ ἔσθ’ ἥτισ ἡμέρα οὐδ’ ὡρ́α, καθ’ ἣν ἀτρεμεῖν αὐτῷ συνέβαινεν, ἀλλ’ ἀεί τι προσέπιπτεν καινῶν ἀγωνισμάτων συγγενῶν καὶ φιλτάτων εἰσ ἀλλήλουσ πεποιημένων. τοῦτο μὲν γὰρ ἡ Σαλώμη χαλεπὴ καὶ δύσνουσ οὖσα τοῖσ ἐκ Μαριάμμησ οὐδὲ τὴν ἑαυτῆσ θυγατέρα συνοικοῦσαν Ἀριστοβούλῳ θατέρῳ τῶν νεανίσκων εἰά τῇ τοῦ γάμου πρὸσ ἐκεῖνον εὐνοίᾳ χρῆσθαι, λέγειν τε εἴ τι λαλήσειεν κατ’ ἰδίαν ἀναπείθουσα καὶ μηνύειν ἑαυτῇ κἀν τοῖσ προσκρούμασιν, οἱᾶ συμβαίνει, πολλὰσ ὑποψίασ εἰσάγουσα.

δι’ ὧν αὐτὴ μὲν ἅπαντα τὰ κατ’ ἐκείνουσ ἐμάνθανεν, δύσνουν δὲ τὴν παῖδα τῷ νεανίσκῳ πεποιήκει.

χαριζομένη δ’ ἐκείνη τῇ μητρὶ πολλάκισ ἔλεγεν, ὡσ μέμνηνται μὲν ἰδιάζοντεσ ἐκεῖνοι τῆσ Μαριάμμησ, ἐστυγήκασι δὲ τὸν πατέρα, συνεχὲσ δὲ διαπειλοῦσιν, εἰ τύχοιεν αὐτοί ποτε τῆσ ἀρχῆσ, τοὺσ μὲν ἐκ τῶν ἄλλων γυναικῶν παῖδασ Ἡρώδῃ γεγενημένουσ κωμογραμματεῖσ καταστήσειν·

ἁρμόσειν γὰρ εἰσ τοιαύτην χρείαν τὸ νῦν ἐπιμελὲσ αὐτῶν καὶ πρὸσ παιδείαν ἐσπουδασμένον. τὰσ δὲ γυναῖκασ, εἴ ποτε καὶ ταύτασ ἴδοιεν τοῦ μητρῴου κόσμου μετειληφυίασ, ἀντὶ τῆσ παρούσησ ἁβρότητοσ ἀπειλεῖν, ὡσ τρύχεσιν ἠμφιεσμέναι καθειργοῦνται μηδὲ τὸν ἥλιον βλέπουσαι.

ταῦτ’ εὐθὺσ ἀπηγγέλλετο διὰ τῆσ Σαλώμησ τῷ βασιλεῖ·

κἀκεῖνοσ ἤκουεν μὲν ἀλγεινῶσ, ἐπειρᾶτο δὲ διορθοῦν, ἐκακοῦτο δὲ ταῖσ ὑποψίαισ καὶ χείρων ἀεὶ γινόμενοσ ἅπασιν κατὰ πάντων ἐπίστευεν. οὐ μὴν ἀλλὰ τότε μὲν ἐπιπλήξασ τοῖσ παισὶν ἀπολογησαμένων ῥᾴων εἰσ τὸν καιρὸν ἐγίνετο, ταῖσ δ’ ἑξῆσ πολὺ χείρω προσέπεσεν. Ὁ γὰρ Φερώρασ ἐλθὼν παρὰ τὸν Ἀλέξανδρον ἔχοντα τὴν Ἀρχελάου θυγατέρα Γλαφύραν, ὡσ ἐδηλώσαμεν, Σαλώμησ ἔφη λεγούσησ ἀκηκοέναι τὸν Ἡρώδην ἡττῆσθαι τοῦ τῆσ Γλαφύρασ ἔρωτοσ καὶ δυσπαρηγόρητον αὐτῷ τὴν ἐπιθυμίαν εἶναι.

τοῦτο οὖν ἐκεῖνοσ ἀκούσασ ὑπό τε νεότητοσ καὶ ζηλοτυπίασ ἐξεκαίετο καὶ τὰ κατὰ τιμὴν εἰσ τὴν παῖδα γινόμενα παρ’ Ἡρώδου, πολλάκισ δ’ ἦσαν αἱ τοιαῦται φιλοφρονήσεισ, ἐπὶ τὸ χεῖρον ἐλάμβανεν ἐξ ὑπονοιῶν διὰ τὸν ἐκπεσόντα λόγον.

οὐκ ἐκαρτέρησέν τε τὴν ὀδύνην τοῦ πράγματοσ, ἀλλὰ ἐλθὼν πρὸσ τὸν πατέρα καταμηνύει τὰ ὑπὸ τοῦ Φερώρα ῥηθέντα μετὰ δακρύων.

Ἡρώδησ δὲ πολὺ μᾶλλον ἐκπαθὴσ γενόμενοσ καὶ τὸ σὺν αἰσχύνῃ τῆσ διαβολῆσ ἐψευσμένον οὐ φέρων ἐτετάρακτο. καὶ πολλάκισ μὲν ὠδύρετο τὴν πονηρίαν τῶν οἰκείων οἱο͂σ εἰσ αὐτοὺσ γενόμενοσ οἱών τυγχάνοι, μεταπέμπεται δὲ τὸν Φερώραν καὶ προσονειδίσασ "κάκιστε πάντων, εἶπεν, εἰσ τοῦτο τῆσ ἀμέτρου καὶ περιττῆσ ἦλθεσ ἀχαριστίασ, ὡσ τοιαῦτα μὲν περὶ ἡμῶν νοῆσαι, τοιαῦτα δὲ λαλεῖν;

ἆρ’ οὐχ ὁρῶ τὴν σὴν προαίρεσιν, ὡσ οὐ βλασφημίασ ἐστοχασμένοσ τοὺσ τοιούτουσ λόγουσ τῷ παιδὶ προσήνεγκασ, ἐπιβουλὴν δὲ καὶ φάρμακον αὐτοὺσ ποιούμενοσ τῆσ ἐμῆσ ἀπωλείασ;

τίσ γὰρ ἄν, εἰ μὴ δαιμόνων ἀγαθῶν ἔτυχεν, ὥσπερ οὗτοσ ὁ παῖσ, ἠνέσχετο τὸν πατέρα μὴ τίσασθαι διὰ τοιαύτην ὑποψίαν; πότερον δὲ λόγον εἰσ τὴν ψυχὴν ἢ ξίφοσ εἰσ τὴν δεξιὰν ἐμβαλεῖν αὐτῷ δοκεῖσ κατὰ τοῦ γεγεννηκότοσ;

τί δέ σοι βούλεται τὸ μισοῦντά τε αὐτὸν καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ πρὸσ μόνην τὴν κατ’ ἐμοῦ βλασφημίαν εὔνοιαν ὑποκρίνασθαι καὶ περὶ τούτων λέγειν, ἃ τῆσ σῆσ ἀσεβείασ ἦν καὶ νοῆσαι καὶ διαβαλεῖν; ἔρρε κάκιστοσ εἰσ εὐεργέτην καὶ ἀδελφὸν γενόμενοσ.

καὶ σοὶ μὲν ἡ συνείδησισ αὕτη συζήσειεν, ἐγὼ δὲ νικῴην ἀεὶ τοὺσ ἐμοὺσ μήτε ἀμυνόμενοσ κατ’ ἀξίαν καὶ μειζόνωσ εὐεργετῶν ἢ τυχεῖν εἰσι δίκαιοι. Τοιαῦτα μὲν οὖν ὁ βασιλεύσ.

Φερώρασ δ’ ἐπ’ αὐτοφώρῳ τῇ μοχθηρίᾳ Σαλώμην ἔφη ταῦτα συμπείσειν καὶ παρ’ ἐκείνησ εἶναι τοὺσ λόγουσ. ὡσ οὐδὲν εἰή παρ’ αὐτῆσ τοιοῦτον, καὶ ὅτι διὰ σπουδῆσ ἐστιν ἅπασιν εἰσ μῖσοσ ἀγαγεῖν αὐτὴν τοῦ βασιλέωσ καὶ πάντα τρόπον ἐνέχειν διὰ τὴν εὔνοιαν, ἣν ἔχοι περὶ τὸν Ἡρώδην ἀεὶ προγινώσκουσα τοὺσ κινδύνουσ.

ἐν δὲ τῷ παρόντι καὶ μᾶλλον ἐπιβουλεύεσθαι·

μόνη γὰρ ἀναπείθουσα τὸν ἀδελφὸν ἐκβάλλειν ἣν εἶχε γυναῖκα, λαμβάνειν δὲ θυγατέρα τὴν βασιλέωσ εἰκότωσ ὑπ’ ἐκείνου μεμισῆσθαι. τοιαῦτα λεγούσησ καὶ πολλάκισ μὲν ἐπιδραττομένησ τῶν τριχῶν, πολλάκισ δὲ τυπτούσησ τὰ στέρνα, ἡ μὲν ὄψισ εἶχέ τι πρὸσ τὴν ἄρνησιν πιθανόν, ἡ δὲ κακοήθεια τοῦ τρόπου τὴν ἐν τοῖσ γινομένοισ ὑπόκρισιν ἀπεσήμαινεν.

ὁ δὲ Φερώρασ εἰσ μέσον ἀπείληπτο μηδὲν εὔσχημον εἰσ ἀπολογίαν ἔχων, εἰπεῖν μὲν ὡμολογηκώσ, ἀκοῦσαι δ’ οὐ πιστευόμενοσ.

ἐγένετο δ’ ἐπὶ πλεῖον ἥ τε σύγχυσισ καὶ ἡ τῶν λόγων εἰσ ἀλλήλουσ ἅμιλλα. τέλοσ δὲ ὁ βασιλεὺσ τόν τε ἀδελφὸν καὶ τὴν ἀδελφὴν μεμισηκὼσ ἀπεπέμπετο καὶ τὸν υἱὸν ἐπαινέσασ τῆσ ἐγκρατείασ καὶ τοῦ πρὸσ αὐτὸν ἀνενεγκεῖν τοὺσ λόγουσ ὀψὲ τῆσ ὡρ́ασ περὶ θεραπείαν τοῦ σώματοσ ἐγένετο.

τοιαύτησ δὲ τῆσ μάχησ ἐμπεσούσησ κακῶσ ἤκουσεν ἡ Σαλώμη·

παρ’ αὐτῆσ γὰρ ἐδόκει κεκινῆσθαι τὰ περὶ τὴν διαβολήν· αἵ τε τοῦ βασιλέωσ γυναῖκεσ ἤχθοντο φύσει δυσχερεστάτην εἰδυῖαι καὶ γινομένην ἄλλοτ’ ἄλλην κατὰ καιροὺσ ἐχθρὰν καὶ φίλην. ἔλεγον οὖν ἀεί τι πρὸσ τὸν Ἡρώδην κατ’ αὐτῆσ καί τι συμπεσὸν ἐπὶ μεῖζον ἤγαγεν τὴν εἰσ τοῦτο παρρησίαν. Ἦν μὲν γὰρ ὁ τῆσ Ἀραβίασ βασιλεὺσ Ὀβόδασ ἀπράγμων καὶ νωθὴσ τὴν φύσιν, Σύλλαιοσ δ’ αὐτῷ διῴκει τὰ πολλὰ δεινὸσ ἀνὴρ καὶ τὴν ἡλικίαν νέοσ ἔτι καὶ καλόσ.

ὑπὸ χρείασ οὖν τινοσ ἐλθὼν ὡσ τὸν Ἡρώδην συνδειπνῶν εἶδεν τὴν Σαλώμην, καὶ τὸν νοῦν ἔσχεν πρὸσ αὐτήν, γινώσκων δ’ ὅτι καὶ χήρα τυγχάνοι διελέγετο.

Σαλώμη δὲ καὶ χεῖρον ἢ πάλαι φερομένη παρὰ τἀδελφῷ καὶ τὸν νεανίσκον οὐκ ἀπαθῶσ ὁρῶσα πρὸσ τὸν γάμον ὡρ́μητο, ταῖσ τε μεταξὺ φοιτώντων ἐπὶ τὸ δεῖπνον ἐνεφαίνετο πλείω τε καὶ μὴ μέτρια τῆσ ἐκείνων πρὸσ ἀλλήλουσ ὁμολογίασ.

ταῦτα δὲ αἱ γυναῖκεσ ἀνέφερον τῷ βασιλεῖ διαγελῶσαι τὴν ἀσχημοσύνην, Ἡρώδησ δὲ καὶ παρὰ τοῦ Φερώρα προσεπυνθάνετο καὶ τηρεῖν ἠξίου παρὰ τὸ δεῖπνον, πῶσ τὰ πρὸσ ἀλλήλουσ ἐσχήκασιν.

ἐκεῖνοσ δὲ ἀπήγγελλεν, ὅτι καὶ νεύμασιν καὶ βλέμμασιν οὐκ ἄδηλοι τῆσ ὁρμῆσ εἰσιν ἀμφότεροι. μετὰ τοῦτο ὁ μὲν Ἄραψ ὕποπτοσ ὢν ἀπῄει·

διαλιπὼν δὲ δύο μῆνασ ἢ τρεῖσ ἔρχεται πάλιν ὡσ ἐπ’ αὐτῷ τούτῳ καὶ λόγουσ Ἡρώδῃ προσέφερεν, ἀξιῶν αὐτῷ τὴν Σαλώμην δοθῆναι πρὸσ γάμον· ἔσεσθαι γὰρ οὐκ ἀλυσιτελὲσ τὸ κῆδοσ ἐπιμιξίᾳ τῆσ τῶν Ἀράβων ἀρχῆσ, ἣν αὐτῷ καὶ νῦν ἤδη παρεῖναι δυνάμει καὶ μᾶλλον ὀφείλεσθαι. τοῦ δὲ Ἡρώδου τὸν λόγον ἀναφέροντοσ καὶ πυνθανομένου τῆσ ἀδελφῆσ, εἰ πρὸσ τὸν γάμον ἑτοίμωσ ἔχει, ταχέωσ μὲν ἐκείνη προσήκατο, Σύλλαιοσ δὲ ἀξιούντων αὐτὸν ἐγγραφῆναι τοῖσ τῶν Ιοὐδαίων ἔθεσι καὶ τότε γαμεῖν, ἄλλωσ γὰρ οὐκ εἶναι δυνατόν, οὐχ ὑπομείνασ, ἀλλὰ καὶ καταλευσθήσεσθαι πρὸσ τῶν Ἀράβων εἰπών, εἰ τοῦτο πράξειεν, ἀπαλλάττεται.

Σαλώμην οὖν ὅ τε Φερώρασ ἤδη διέβαλλεν εἰσ ἀκρασίαν καὶ μᾶλλον αἱ γυναῖκεσ, λέγουσαι κοινωνίαν αὐτῇ γενέσθαι πρὸσ τὸν Ἄραβα.

τήν τε κόρην, ἣν τἀδελφῷ κατενεγύησεν ὁ βασιλεύσ, ἣν ὁ μὲν Φερώρασ οὐκ ἔλαβεν, ὡσ προεῖπον, ἡττημένοσ τῆσ γυναικόσ, αἰτούσησ Σαλώμησ εἰσ τὸν υἱὸν τὸν ἐκ Κοστοβάρου γενόμενον ὡρ́μητο μὲν ἐκείνῳ συνοικίσαι, μεταπείθεται δὲ ὑπὸ τοῦ Φερώρα τόν τε νεανίσκον οὐκ εὔνουν ἔσεσθαι λέγοντοσ διὰ τὴν ἀπώλειαν τοῦ πατρὸσ καὶ δικαιότερον εἶναι λαβεῖν τὸν αὐτοῦ παῖδα τῆσ τετραρχίασ ὄντα διάδοχον.

οὕτω δὲ συγγνώμην ᾐτεῖτο καὶ μὴ πείσασ οὕτωσ.

ἐκείνη μὲν οὖν ἀντιμετατεθείσησ τῆσ ἐγγύησ ἐγαμεῖτο τῷ Φερώρα μειρακίῳ φερνὴν ἐπιδόντοσ ἑκατὸν τάλαντα τοῦ βασιλέωσ. Οὐκ ἀνεῖτο δὲ τὰ κατὰ τὴν οἰκίαν ἀεὶ καὶ μείζουσ τὰσ ταραχὰσ λαμβάνοντα, καὶ συμπίπτει τι τοιοῦτον ἐξ αἰτίασ μὲν οὐκ εὐπρεποῦσ, χωρῆσαν δὲ πρόσω κατὰ δυσχέρειαν·

ἦσαν εὐνοῦχοι τῷ βασιλεῖ διὰ κάλλοσ οὐ μετρίωσ ἐσπουδασμένοι.

τούτων ὁ μὲν οἰνοχοεῖν, ὁ δὲ δεῖπνον προσφέρειν, ὁ δὲ κατακοιμίζειν βασιλέα πεπίστευτο καὶ τὰ μέγιστα τῶν ἐν ταῖσ ἀρχαῖσ. καί τισ ἀγγέλλει τῷ βασιλεῖ διαφθαρῆναι τούτουσ ὑπὸ Ἀλεξάνδρου τοῦ παιδὸσ ἐπὶ πολλοῖσ χρήμασιν.

ἀνακρίναντι δὲ περὶ μὲν τῆσ γεγενημένησ πρὸσ αὐτὸν κοινωνίασ καὶ μίξεωσ ὡμολόγουν, ἄλλο δὲ οὐδὲν δυσχερὲσ εἰσ τὸν πατέρα συνειδέναι. βασανιζόμενοι δὲ μᾶλλον κἀν ταῖσ ἀνάγκαισ ὄντεσ ἐπιτεινόντων ἀεὶ τῶν ὑπηρετῶν καὶ χαριζομένων τῷ Ἀντιπάτρῳ τὸ τοιοῦτον, ἔλεγον ὡσ εἰή δυσμένεια πρὸσ τὸν πατέρα καὶ μῖσοσ ἔμφυτον Ἀλεξάνδρῳ.

παραινοίη δ’ αὐτοῖσ Ἡρώδην μὲν ἀπεγνωκέναι περιττὸν ἤδη τετυχηκότα καὶ τῷ γήρᾳ παρακάλυμμα τοῦ χρόνου ποιούμενον, μελαίνοντα τὰσ τρίχασ καὶ κλέπτοντα τὸν ἔλεγχον τῆσ ἡλικίασ·

εἰ δ’ αὐτῷ προσέχοιεν τὸν νοῦν, περιγενομένησ τῆσ βασιλείασ, ἣν καὶ μὴ βουλομένου τοῦ πατρὸσ οὐκ ἄλλου τινὸσ εἶναι, ταχὺ τὸν πρῶτον ἕξειν ἐν αὐτῇ τόπον· οὐ γὰρ μόνον διὰ τὸ γένοσ, ἀλλ’ ἤδη καὶ ταῖσ παρασκευαῖσ ἕτοιμον αὐτῷ τὸ κρατεῖν εἶναι·

πολλοὶ μὲν γὰρ τῶν ἡγεμόνων, πολλοὶ δὲ τῶν φίλων συνεστᾶσιν οὐχὶ πονηροὶ πᾶν ὁτιοῦν καὶ δρᾶν καὶ πάσχειν. Τούτων τῶν λόγων ἀκούσασ Ἡρώδησ ὅλοσ ἐγένετο τῆσ ἐπηρείασ καὶ τοῦ δέουσ, τὰ μὲν εἰσ ὕβριν ῥηθέντα χαλεπῶσ, τὰ δ’ εἰσ ὑπόνοιαν οὐκ ἀκινδύνωσ ἐκλαβών, ὥστε καὶ μᾶλλον ἐξ ἀμφοτέρων ἠρεθίζετο καὶ πικρὸσ ὢν ἐδεδοίκει, μὴ καί τι ταῖσ ἀληθείαισ συνέστηκεν ἐπ’ αὐτὸν ἰσχυρότερον ἢ φυλάξασθαι πρὸσ ἐκεῖνον τὸν καιρόν.

ἔνθεν οὐδ’ ἐκ φανεροῦ τὴν ἔρευναν ἐποιεῖτο, κατασκόπουσ δὲ τῶν ὑπονοουμένων διέπεμψεν.

ὑποψία τε καὶ μίση πρὸσ ἅπαντασ ἦν, καὶ τὴν ὑπόνοιαν ἐπ’ ἀσφαλείᾳ λαμβάνων πολλὴν καὶ κατὰ τῶν οὐκ ἀξίων αὐτῇ χρώμενοσ διετέλει. πέρασ τε οὐδὲν ἦν, ἀλλὰ μένειν οἱ νομιζόμενοι μᾶλλον ὡσ ἂν καὶ μᾶλλον ἰσχύοντεσ ἐδόκουν αὐτῷ φοβεροί·

τοῖσ δ’ οἷσ οὐκ ἦν συνήθεια πλείων ὀνομάσαι μόνον ἐδόκει, καὶ μέροσ εὐθὺσ ἀσφαλείασ ἐδόκουν ἀπολλύμενοι. τέλοσ τε οἱ περὶ αὐτὸν ἐν τῷ μηδὲν ἔχειν βέβαιον εἰσ ἐλπίδα σωτηρίασ ἐπ’ ἀλλήλουσ ἐτράπησαν, νομίζοντεσ μέν, εἰ φθάσασ ἕτεροσ τὸν ἕτερον διαβάλοι, τοῦτ’ αὐτῷ πρὸσ σωτηρίαν φέρειν, ἐπίφθονοι δ’ εἴ ποτε τύχοιεν ὧν ἠξίουν γενόμενοι καὶ τὸ δικαίωσ αὐτοὶ παθεῖν ἐφ’ οἷσ ἄλλουσ ἠδίκησαν προσλαμβάνοντεσ μόνον.

ἤδη γοῦν οἰκείασ τινὲσ ἔχθρασ ἐπεξῄεσαν τῷ τοιούτῳ τρόπῳ καὶ καταφωραθέντεσ ἐν τοῖσ ὁμοίοισ ἐγένοντο, τὸν καιρὸν ὥσπερ ὄργανον καὶ πάγην ἐπὶ τοὺσ ἐχθροὺσ νοοῦντεσ καὶ συναλισκόμενοι τῇ πείρᾳ, καθ’ ἣν ἑτέροισ ἐπεβούλευον.

ἥ τε γὰρ μετάνοια τῷ βασιλεῖ ταχὺ διὰ τὸ μὴ προφανῶσ ἁμαρτάνοντασ ἀναιρεῖν ἐπεγίνετο καὶ ταύτησ τὸ χαλεπὸν οὐκ εἰσ τὸ παύσασθαι τὰ ὅμοια δρᾶν, ἀλλ’ εἰσ τὸ τιμωρήσασθαι τοῖσ ἴσοισ τοὺσ ἐνδειξαμένουσ ἀπηρτίζετο.

Τοιαύτη μὲν ἦν τῶν περὶ τὴν αὐλὴν ταραχή.

πολλοῖσ δὲ τῶν φίλων ἤδη καὶ τοῦτ’ αὐτὸ προεῖπεν, ὡσ οὔτ’ ἐμφανίζεσθαι δέον αὐτῷ λοιπὸν οὔτ’ εἰσ τὸ βασίλειον εἰσιέναι. ταύτην δὲ τὴν παραγγελίαν ἐποιεῖτο καθ’ ὧν ἡ παρρησία ἐλάττονοσ ἢ πλείονοσ ἐντροπῆσ μετειλήφει· καὶ γὰρ Ἀνδρόμαχον καὶ Γέμελλον ἄνδρασ ἄνωθεν φίλουσ αὐτῷ, καὶ πολλὰ μὲν περὶ τὰσ βασιλικὰσ χρείασ ἔν τε πρεσβείαισ καὶ συμβουλίαισ ὀνήσαντασ αὐτοῦ τὸν οἶκον, συμπαιδεύσαντασ δὲ τοὺσ υἱοὺσ καὶ τί γὰρ ἢ πρῶτον παρρησίασ τόπον ἐσχηκότασ παρῃτήσατο τότε, τὸν μὲν, ὅτι Δημήτριοσ ὁ παῖσ αὐτοῦ συνήθησ ἦν Ἀλεξάνδρῳ, Γέμελλον δὲ εὔνουν ἐπιστάμενοσ ἐκείνῳ·

καὶ γὰρ ἐν ταῖσ τροφαῖσ κἀν τῇ παιδείᾳ παραγεγόνει καὶ τὴν ἐν τῇ Ῥώμῃ συνδιέτριβεν ἀποδημίαν.

Ἦν δὲ τούτων ἁπάντων αἴτιοσ Ἀντίπατροσ, ὃσ ἐπειδὴ τὸ νενοσηκὸσ τῆσ τοῦ πατρὸσ παρρησίασ κατέμαθεν, ἔκπαλαι μὲν συνεδρεύων αὐτῷ προσέκειτο καὶ μᾶλλον ἐδόκει τι περαίνειν, τῶν ἀντέχειν δυναμένων ἕκαστοσ εἰ ὑπεξαιρεθείη.

τότε γοῦν τῶν περὶ τὸν Ἀνδρόμαχον ἀπελαθέντων λόγου καὶ παρρησίασ πρῶτον μὲν ὁ βασιλεὺσ ὅσουσ ᾤετο πιστοὺσ Ἀλεξάνδρῳ βασάνοισ ἀνέκρινεν, εἴ τι κατ’ αὐτοῦ τολμηθὲν εἰδείησαν·

οἱ δὲ ἀπέθνησκον οὐδὲν ἔχοντεσ λέγειν. τῷ δ’ ἦν φιλονεικίασ αἴτιον, εἰ μή τι τοιοῦτον οἱο͂ν ἐδόκει κακῶσ εὑρίσκοιτο, καὶ δεινὸσ Ἀντίπατροσ τὸν μὲν ὑπ’ αὐτῆσ τῆσ ἀληθείασ ἀναίτιον εἰσ ἐγκράτειαν καὶ πίστιν διαβαλεῖν, ἐπιπαροξῦναι δὲ ζητεῖν ἐκ πλειόνων τὸ λανθάνον τῆσ ἐπιχειρήσεωσ.

καί τισ ἐν πολλοῖσ τοῖσ βασανιζομένοισ εἶπεν, ὡσ εἰδείη τὸν νεανίσκον λέγοντα πολλάκισ, ὅταν ἐπαινούμενοσ αὐτὸσ τύχῃ τό τε σῶμα ὡσ εἰή μέγασ καὶ τὴν τοξικὴν εὔστοχοσ καὶ τἆλλα τὰ πρὸσ ἀρετὴν ὑπὲρ ἅπαντασ, ὅτι ταῦτ’ αὐτῷ κακὰ μᾶλλον ἤπερ ἀγαθὰ παρὰ τῆσ φύσεώσ ἐστιν·

ἄχθεσθαι γὰρ ἐπ’ αὐτοῖσ τὸν πατέρα καὶ φθονεῖν, αὐτόσ τε ὅταν μὲν ἅμα περιπατῶν συστέλλειν αὑτὸν καὶ καθαιρεῖν ὡσ μὴ μείζων ὁρᾶσθαι, τοξεύων δὲ ἐν τοῖσ κυνηγεσίοισ ἐκείνου παρόντοσ ἀπὸ σκοποῦ ῥίπτειν· τὴν γὰρ φιλοτιμίαν εἰδέναι τοῦ γεγεννηκότοσ τούτων εὐδοκιμούντων.

βασανιζομένῳ τῷ τε λόγῳ καὶ προσγινομένησ ἀνέσεωσ τῷ σώματι προσετίθει δ’ ὅτι καὶ συνεργὸν ἔχων τὸν ἀδελφὸν Ἀριστόβουλον ἐν κυνηγεσίῳ λοχήσασ φεύγειν εἰσ Ῥώμην, ἐπειδὰν τοῦτ’ αὐτῷ πραχθῇ, τὴν βασιλείαν αἰτησόμενοσ.

εὑρέθη δὲ καὶ γράμματα τοῦ νεανίσκου πρὸσ τὸν ἀδελφόν, ἐν οἷσ ἐμέμφετο τὸν πατέρα μὴ δίκαια ποιεῖν, Ἀντιπάτρῳ χώραν ἀπονέμοντα πρόσοδον διακοσίων ταλάντων φέρουσαν.

ἐπὶ τούτοισ εὐθὺσ μὲν ἔδοξέν τι πιστὸν ἔχειν Ἡρώδησ, ὡσ ᾤετο, κατὰ τῆσ τῶν παίδων ὑποψίασ καὶ συλλαβὼν ἔδησεν τὸν Ἀλέξανδρον.

αὖθισ δὲ οὐκ ἀνίει χαλεπὸσ ὤν, τὰ μὲν οὐδ’ οἷσ ἤκουσεν ἄγαν πεπιστευκώσ· ἀναλογιζομένῳ γὰρ ἄξιον μὲν ἐπιβουλῆσ ἐξ αὐτῶν οὐδὲν ἐφαίνετο, μέμψεισ δὲ καὶ νεανικαὶ φιλοτιμίαι, καὶ τὸ κτείναντα φανερῶσ εἰσ τὴν Ῥώμην ὁρμᾶν ἀπίθανον. ἠξίου δὲ καὶ μεῖζόν τι λαβεῖν τῆσ περὶ τὸν υἱὸν παρανομίασ τεκμήριον καὶ φιλόνεικοσ ἦν μὴ δόξαι προπετῶσ τὰ δεσμὰ κατεγνωκέναι.

τῶν τε φίλων τῶν Ἀλεξάνδρου βασανίζων τοὺσ ἐν τέλει διέφθειρεν αὐτῶν οὐκ ὀλίγουσ οὐδὲν εἰπόντασ ὧν ἐκεῖνοσ ᾤετο. πολλῆσ δὲ τῆσ εἰσ τὸ τοιοῦτον ἑτοιμότητοσ οὔσησ καὶ φόβου καὶ ταραχῆσ περὶ τὸ βασίλειον, εἷσ τισ τῶν νεωτέρων ὡσ ἐν ταῖσ ἀνάγκαισ ἐγένετο, διαπέμπειν ἔφη τοῖσ ἐν Ῥώμῃ φίλοισ τὸν Ἀλέξανδρον ἀξιοῦντα κληθῆναι θᾶττον ὑπὸ Καίσαροσ·

ἔχειν γὰρ αὐτῷ πρᾶξιν ἐπ’ αὐτὸν συνισταμένην μηνῦσαι Μιθριδάτην τὸν βασιλέα Πάρθων τοῦ πατρὸσ ᾑρημένου κατὰ Ῥωμαίων φίλον· εἶναι δ’ αὐτῷ καὶ φάρμακον ἐν Ἀσκάλωνι παρεσκευασμένον. Τούτοισ ἐπίστευσεν Ἡρώδησ καί τινα παραμυθίαν τῆσ προπετείασ εἴληφεν ἐν τοῖσ κακοῖσ ὑπὸ τῶν χειρόνων κολακευόμενοσ.

καὶ τὸ μὲν φάρμακον εὐθὺσ ἐσπουδακότι ζητεῖν οὐχ εὑρέθη. τὴν δ’ ὑπερβολὴν τῶν κακῶν Ἀλέξανδροσ ἐκ φιλονεικίασ ἐπιρρῶσαι θέλων εἰσ μὲν ἄρνησιν οὐκ ἐτράπετο, μετῄει δὲ τὴν προπέτειαν τοῦ πατρὸσ ἁμαρτίᾳ μείζονι, τάχα δὲ καὶ διὰ τούτου βουλόμενοσ δυσωπῆσαι τὸ πρὸσ τὰσ διαβολὰσ ἕτοιμον, οὐχ ἥκιστα δὲ εἰ καὶ ἔτυχεν πιστευθεὶσ κακοῦν αὐτόν τε καὶ πᾶσαν τὴν βασιλείαν προῃρημένοσ.

γράμματα γὰρ γράψασ ἐν βιβλίοισ τέσσαρσιν ἀπέστειλεν, ὡσ οὐδὲν δεῖ βασανίζειν οὐδὲ περαιτέρω χωρεῖν·

γενέσθαι γὰρ τὴν ἐπιβουλὴν καὶ ταύτησ συλλαμβάνειν τόν τε Φερώραν καὶ τοὺσ πιστοτάτουσ αὐτῷ τῶν φίλων, Σαλώμην δὲ καὶ νύκτωρ ἐπεισελθοῦσαν ἄκοντι μιγῆναι· καὶ πάντασ ἐπὶ ταὐτὸν ἥκειν τοὺσ θᾶττον ἐκεῖνον ἐκποδὼν ποιησαμένουσ ἄδειαν τῆσ ἀεὶ προσδοκίασ ἔχειν.

ἐν τούτοισ καὶ Πτολεμαῖοσ διεβέβλητο καὶ Σαπίννιοσ οἱ πιστότατοι τῷ βασιλεῖ. καὶ τί γὰρ ἢ καθάπερ λύττησ τινὸσ ἐμπεσούσησ κατ’ ἀλλήλων οἱ πάλαι φίλτατοι τεθηρίωντο, μήτ’ ἀπολογίασ μήτ’ ἐλέγχου τόπον ἑώσ ἀληθείασ ἐχόντων, ἀλλ’ ἀεὶ γινομένησ ἀκρίτου τινὸσ εἰσ ἅπαντασ ἀπωλείασ, καὶ τῶν μὲν δεσμά, τῶν δὲ θανάτουσ, τῶν δὲ τὸ ταῦτα μέλλειν ἐπ’ αὐτοῖσ ὀδυρομένων, ἡσυχία τε καὶ κατήφεια τὸ βασίλειον ἀπεκόσμει τῆσ πρώτησ εὐδαιμονίασ.

καὶ χαλεπὸσ ἦν Ἡρώδῃ πᾶσ ὁ βίοσ ἐκτεταραγμένῳ καὶ τὸ μηδενὶ πιστεύειν μέγα τῆσ προσδοκίασ κολαστήριον ἔχοντι·

πολλάκισ γοῦν ὡσ ἐπανιστάμενον αὐτῷ τὸν υἱὸν ἢ καὶ ξιφήρη παρεστῶτα διὰ φαντασίασ ἐλάμβανεν. οὕτωσ ἡ ψυχὴ καὶ νύκτα καὶ ἡμέραν πρὸσ τούτῳ γινομένη πάθοσ ἀνεμάξατο μανίασ οὐχ ἧττον δὲ καὶ ἀνοίασ.

καὶ τὰ περὶ ἐκεῖνον εἶχεν οὕτωσ. Ἀρχέλαοσ δὲ ὁ τῶν Καππαδόκων βασιλεύσ, ὡσ ἐπύθετο τὰ κατὰ τὸν Ἡρώδην, ἀγωνιῶν τε ὑπὲρ τῆσ θυγατρὸσ καὶ τοῦ νεανίσκου καὶ συναλγῶν ἀνδρὶ φίλῳ τῆσ ἐπὶ τοσόνδε ταραχῆσ, ἧκεν οὐκ ἐν παρέργῳ θέμενοσ τὰ πράγματα.

καὶ καταλαβὼν οὕτωσ ἔχοντα τὸ μὲν ἐπιτιμᾶν ἢ φάναι γενέσθαι τι προπετὲσ αὐτῷ τελέωσ ἀνοίκειον εἰσ τὸν καιρὸν ἡγήσατο·

φιλονεικήσειν γὰρ κεκακωμένον καὶ μᾶλλον ἀπολογεῖσθαι σπεύδοντα πλείονοσ ὀργῆσ ἀναπλησθήσεσθαι· μετῄει δὲ τάξιν ἑτέραν τὴν ἐπανόρθωσιν τῶν ἠτυχημένων, ὀργιζόμενοσ τῷ νεανίσκῳ κἀκεῖνον ἐπιεικῆ λέγων τῷ μηδὲν ἐκ προπετείασ ἐργάσασθαι, τόν τε γάμον διαλύσειν ἔφη πρὸσ τὸν Ἀλέξανδρον, καὶ μηδ’ ἂν τῆσ θυγατρὸσ φείσασθαι, εἴ τι συνειδυῖα τούτῳ οὐ κατεμήνυσεν.

τοιούτου δ’ ὄντοσ οὐ κατὰ προσδοκίαν ὧν Ἡρώδησ ᾤετο, τὸ δὲ πλέον ὑπὲρ αὐτοῦ τὴν ὀργὴν ἐπιδεικνυμένου, μετέπιπτεν ὁ βασιλεὺσ τῆσ χαλεπότητοσ καὶ λαβὼν ἐκ τοῦ δικαίου δοκεῖν τὰ πεπραγμένα πεποιηκέναι κατὰ μικρὸν εἰσ τὸ τοῦ πατρὸσ ἀντιμεθίστατο πάθοσ.

οἰκτρὸσ δ’ ἦν ἐν ἀμφοτέροισ, ὅτε μὲν ἀπελύοντό τινεσ τὰσ τοῦ νεανίσκου διαβολὰσ εἰσ ὀργὴν ἐκταραττόμενοσ, ἐπειδὴ δὲ Ἀρχέλαοσ συγκατηγόρει, πρὸσ δάκρυα καὶ λύπην οὐκ ἀπαθῆ μεθιστάμενοσ·

ἐδεῖτο γοῦν ἐκείνου μήτε διαλύειν τὸν γάμον ὀργῆσ τε ἔλαττον ἔχειν ἐφ’ οἷσ ὁ νεανίσκοσ ἠδίκησεν. Ἀρχέλαοσ δὲ παραλαβὼν ἐπιεικέστερον εἴσ τε τοὺσ φίλουσ μετέφερεν τὰσ διαβολάσ, ἐκείνων εἶναι λέγων νέον ὄντα καὶ κακοηθείασ ἀναίσθητον διαφθεῖραι, τόν τε ἀδελφὸν αὐτῷ μᾶλλον εἰσ ὑποψίαν καθίστη·

τοῦ γὰρ Ἡρώδου χαλεπῶσ καὶ πρὸσ τὸν Φερώραν ἔχοντοσ ὁ μὲν ἀπορίᾳ τοῦ διαλλάξοντοσ Ἀρχέλαον ὁρῶν μάλιστα δυνάμενον αὐτὸσ τυχὼν πρὸσ ἐκεῖνον ἐτράπετο μελανείμων καὶ πάντα τὰ σημεῖα τῆσ μετὰ μικρὸν ἀπωλείασ ἔχων, Ἀρχέλαοσ δὲ οὔτε ὑπερεῖδεν τὴν ἔντευξιν οὔτ’ ἔφη δυνατὸσ εἶναι ταχὺ μεταπείθειν οὕτωσ ἔχοντα τὸν βασιλέα·

βέλτιον δὲ εἶναι αὐτῷ προσιέναι καὶ δεῖσθαι, τῶν πάντων αἴτιον αὑτὸν ὁμολογοῦντα·

ὠφελήσειν γὰρ οὕτωσ τοῦ θυμοῦ τὸ περιττόν, αὐτὸσ δὲ συλλήψεσθαι παρών. ταῦτα δὲ πεισθέντοσ αὐτοῦ συναμφότερον ἦν διαπεπραγμένον, αἵ τε διαβολαὶ παρὰ δόξαν ἀφῄρηντο τοῦ νεανίσκου καὶ Φερώραν Ἀρχέλαοσ διαλλάξασ οὕτωσ εἰσ Καππαδοκίαν ἀπῄει, κεχαρισμένοσ ὡσ οὐκ ἄλλοσ ἐν τῇ τότε περιστάσει τῶν καιρῶν Ἡρώδῃ γενόμενοσ.

ὅθεν καὶ δώροισ αὐτὸν ἐτίμησεν πολυτελεστάτοισ κἀν τοῖσ ἄλλοισ μεγαλοπρεπῶσ ἐν τοῖσ μάλιστα φίλτατον ἡγησάμενοσ. ἐποιήσατο δὲ καὶ συνθήκασ εἰσ Ῥώμην ἐλθεῖν, ἐπειδὴ περὶ τούτων ἐγέγραπτο Καίσαρι, καὶ μέχρισ Ἀντιοχείασ ἐπὶ τὸ αὐτὸ παρῆλθον.

ἐκεῖ καὶ τὸν ἡγεμόνα Συρίασ Τίτιον ἐκ διαφορᾶσ Ἀρχελάῳ κακῶσ ἔχοντα διήλλαξεν Ἡρώδησ καὶ πάλιν εἰσ Ιοὐδαίαν ὑποστρέφει. Γενομένῳ δὲ ἐν τῇ Ῥώμῃ κἀκεῖθεν ἐπανήκοντι συνέστη πόλεμοσ πρὸσ τοὺσ Ἄραβασ ἐξ αἰτίασ τοιαύτησ·

οἱ κατοικοῦντεσ τὸν Τράχωνα Καίσαροσ ἀφελομένου Ζηνόδωρον καὶ προσθέντοσ Ἡρώδῃ τὴν χώραν λῃστεύειν μὲν οὐκ εἶχον ἐξουσίαν ἔτι, γεωργεῖν δὲ καὶ ζῆν ἡμέρωσ ἠναγκάζοντο. τόδ’ ἦν ἐκείνοισ οὐχ αἱρετὸν οὐδὲ λυσιτέλειαν ἔφερεν ἡ γῆ πονούντων.

ὅμωσ δὲ κατ’ ἀρχὰσ μὲν οὐκ ἐπιτρέποντοσ τοῦ βασιλέωσ ἀπείχοντο τῶν εἰσ τοὺσ περιοίκουσ ἀδικημάτων, καὶ πολλὴ διὰ τοῦτο ἦν εὐδοξία τῆσ ἐπιμελείασ Ἡρώδῃ. πλεύσαντοσ δ’ εἰσ τὴν Ῥώμην, ὅτε καὶ τοῦ παιδὸσ Ἀλεξάνδρου κατηγόρει καὶ παραθησόμενοσ Ἀντίπατρον τὸν υἱὸν παρεληλύθει Καίσαρι, λόγον ὡσ ἀπολωλὼσ εἰή διασπείροντεσ οἱ τὸν Τράχωνα νεμόμενοι τῆσ τε ἀρχῆσ ἀπέστησαν καὶ πάλιν ἐπὶ τὰ συνήθη τοὺσ πλησιοχώρουσ ἀδικεῖν ἐτρέποντο.

τότε μὲν οὖν αὐτοὺσ οἱ στρατηγοὶ τοῦ βασιλέωσ ἀπόντοσ ἐχειρώσαντο.

εἰσ δὲ τὴν Ἀραβίαν ἀφορμήσαντεσ Συλλαίου δεξαμένου μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ Σαλώμησ γάμου, τόπον τε ἐρυμνὸν ἐκείνου δόντοσ ᾤκησαν καὶ κατατρέχοντεσ οὐ μόνον τὴν Ιοὐδαίαν ἀλλὰ καὶ τὴν κοίλην Συρίαν ἅπασαν ἐλῄζοντο, παρέχοντοσ ὀρμητήρια τοῦ Συλλαίου καὶ κακῶσ ποιοῦσιν ἄδειαν.

Ἡρώδησ δὲ ἐπανελθὼν ἀπὸ τῆσ Ῥώμησ ἔγνω πολλὰ τῶν οἰκείων αὐτῷ κεκακωμένα, καὶ τῶν μὲν λῃστῶν ἐγκρατὴσ γενέσθαι οὐκ ἠδυνήθη διὰ τὴν ἀσφάλειαν, ἣν ἐκ τῆσ τῶν Ἀράβων προστασίασ ἐπορίσαντο, χαλεπῶσ δὲ ἔχων αὐτὸσ τῶν ἀδικημάτων περιελθὼν τὸν Τράχωνα τοὺσ οἰκείουσ αὐτῶν ἀπέσφαξεν.

ἐντεῦθεν ἐκεῖνοι καὶ μᾶλλον πρὸσ ὀργὰσ ὧν ἐπεπόνθεισαν ὄντοσ αὐτοῖσ καὶ νόμου πάντα τρόπον ἐπεξιέναι τοὺσ τῶν οἰκείων φονεῖσ ἀνυποτιμήτωσ τὴν Ἡρώδου πᾶσαν ἄγοντεσ καὶ φέροντεσ διετέλουν.

ἐκεῖνοσ δὲ διελέγετο περὶ τούτων τοῖσ Καίσαροσ ἡγεμόσιν Σατορνίνῳ τε καὶ Οὐολομνίῳ ἐπὶ κολάσει τοὺσ λῃστὰσ ἐξαιτούμενοσ. ὅθεν ἔτι καὶ μᾶλλον ἰσχυρῶσ ἐχόντων πλείουσ μὲν ἐγίνοντο, πάντα δὲ ἐτάραττον ἐπ’ ἀναστάσει τῆσ Ἡρώδου βασιλείασ χωρία καὶ κώμασ πορθοῦντεσ καὶ τοὺσ λαμβανομένουσ τῶν ἀνθρώπων ἀπέσφαττον, ὡσ εἶναι πολέμῳ τὴν ἀδικίαν ἐοικυῖαν·

ἐγεγόνεισαν γὰρ ἤδη περὶ χιλίουσ. ἐφ’ οἷσ ἀχθόμενοσ Ἡρώδησ τούσ τε λῃστὰσ ἐξῄτει καὶ χρέοσ ὃ διὰ Συλλαίου δανείσασ ἔτυχεν Ὀβάδᾳ τάλαντα ἑξήκοντα, παρηκούσησ αὐτῷ τῆσ προθεσμίασ ἀπολαβεῖν ἠξίου.

Σύλλαιοσ δὲ τὸν μὲν Ὀβάδαν παρεωσμένοσ αὐτὸσ δὲ ἅπαντα διοικῶν τούσ τε λῃστὰσ ἔξαρνοσ ἦν μὴ κατὰ τὴν Ἀραβίαν εἶναι καὶ περὶ τῶν χρημάτων ἀνεβάλλετο, περὶ ὧν ἐπί τε Σατορνίνου καὶ Οὐολομνίου τῶν Συρίασ ἐπιστατούντων ἐγίνοντο λόγοι.

τέλοσ δὲ συνέθεντο δι’ ἐκείνων ἐντὸσ ἡμερῶν τριάκοντα τά τε χρήματα τὸν Ἡρώδην ἀπολαβεῖν καὶ τοὺσ ἀλλήλων ἐν ἑκατέρᾳ τῇ βασιλείᾳ καὶ παρὰ μὲν Ἡρώδῃ τῶν Ἀράβων οὐδεὶσ εὑρέθη τὸ σύνολον οὔτε ἐπ’ ἀδικίασ οὔτε κατ’ ἄλλον τρόπον, οἱ δ’ Ἄραβεσ ἠλέγχοντο τοὺσ λῃστὰσ παρ’ αὐτοῖσ ἔχειν.

Διελθούσησ δὲ τῆσ προθεσμίασ Σύλλαιοσ οὐδὲν τῶν δικαίων πεποιηκὼσ εἰσ Ῥώμην ἀνέρχεται.

ῥύσια δὲ τῶν χρημάτων καὶ τῶν παρ’ ἐκείνοισ λῃστῶν Ἡρώδησ ἐποιεῖτο, καὶ τῶν περὶ τὸν Σατορνῖνον καὶ Οὐολόμνιον ἐπιτρεπόντων ἀγνωμονοῦντασ ἐπεξιέναι στρατιάν τε ἔχων προήγαγεν εἰσ τὴν Ἀραβίαν τρισὶν ἡμέραισ ἑπτὰ σταθμοὺσ διανύσασ, καὶ γενόμενοσ ἐπὶ τοῦ φρουρίου τοῦ τοὺσ λῃστὰσ ἔχοντοσ αἱρεῖ μὲν ἐξ ἐφόδου πάντασ αὐτούσ, κατασκάπτει δὲ τὸ χωρίον Ῥάεπτα καλούμενον· τῶν δὲ ἄλλων οὐδὲν ἐλύπησεν.

ἐκβοηθησάντων δὲ τῶν Ἀράβων ἡγουμένου Νακέβου μάχη γίνεται, καθ’ ἣν ὀλίγοι μὲν τῶν Ἡρώδου, Νάκεβοσ δὲ ὁ τῶν Ἀράβων στρατηγὸσ καὶ περὶ εἰκοσιπέντε τῶν σὺν αὐτῷ πίπτουσιν, οἱ δὲ ἄλλοι πρὸσ φυγὴν ἐτράποντο.

τισάμενοσ δὲ τούτουσ τρισχιλίουσ Ἰδουμαίων ἐπὶ τῇ Τραχωνίτιδι κατοικίσασ ἦγεν λῃστὰσ τοὺσ ἐκεῖ, καὶ περὶ τούτων τοῖσ ἡγεμόσιν ἔπεμπεν περὶ Φοινίκην οὖσιν, ἀποδεικνὺσ ὅτι μηδὲν πλέον ὧν ἀγνωμονοῦντασ ἐπεξελθεῖν ἔδει τοὺσ Ἄραβασ αὐτῷ πέπρακται.

ταῦτα μὲν οὖν ἐκεῖνοι πολυπραγμονοῦντεσ εὑρ́ισκον οὐ ψευδόμενον. Ἄγγελοι δὲ Συλλαίῳ καταταχήσαντεσ εἰσ Ῥώμην τὰ πεπραγμένα διεσάφουν εἰσ μεῖζον, ὡσ εἰκόσ, ἕκαστον τῶν γεγονότων αἴροντεσ.

ὁ δὲ ἤδη μὲν ἐπεπραγμάτευτο γνώριμοσ εἶναι Καίσαρι, τότε δὲ περὶ τὴν αὐλὴν ἀναστρεφόμενοσ ὡσ ἤκουσεν εὐθὺσ μεταμφιέννυται μέλαιναν ἐσθῆτα καὶ παρελθὼν ἔλεγεν ὡσ αὐτόν, ὅτι πολέμῳ τὰ περὶ τὴν Ἀραβίαν εἰή κεκακωμένα καὶ πᾶσα ἀνάστατοσ ἡ βασιλεία στρατιᾷ πορθήσαντοσ αὐτὴν Ἡρώδου.

δακρύων δὲ πεντακοσίουσ μὲν ἐπὶ δισχιλίοισ Ἀράβων ἀπολωλέναι τοὺσ πρώτουσ ἔλεγεν, ἀνῃρῆσθαι δὲ καὶ τὸν στρατηγὸν αὐτῶν Νάκεβον οἰκεῖον αὐτῷ καὶ συγγενῆ, πλοῦτον δὲ διηρπάσθαι τὸν ἐν Ῥαέπτοισ, καταπεφρονῆσθαι δὲ τὸν Ὀβόδαν ὑπὸ ἀσθενείασ οὐκ ἀρκέσαντα τῷ πολέμῳ διὰ τὸ μήτ’ αὐτὸν μήτε τὴν Ἀραβικὴν δύναμιν παρεῖναι.

τοιαῦτα τοῦ Συλλαίου λέγοντοσ καὶ προστιθέντοσ ἐπιφθόνωσ, ὡσ οὐδ’ ἂν αὐτὸσ ἀπέλθοι τῆσ χώρασ μὴ πεπιστευκὼσ ὅτι Καίσαρι μέλοι τὴν εἰρήνην ἅπασιν εἶναι πρὸσ ἀλλήλουσ, μηδ’ εἰ παρὼν ἐτύγχανεν ἐκεῖ λυσιτελῆ ποιῆσαι τὸν πόλεμον Ἡρώδῃ, παροξυνθεὶσ ἐπὶ τοῖσ λεγομένοισ ὁ Καῖσαρ ἀνέκρινε τῶν Ἡρώδου τοὺσ παρόντασ καὶ τῶν ἰδίων τοὺσ ἀπὸ Συρίασ ἥκοντασ αὐτὸ μόνον, εἰ τὴν στρατιὰν Ἡρώδησ ἐξαγάγοι.

τῶν δὲ τοῦτο μὲν αὐτὸ λέγειν ἀνάγκην ἐχόντων, τὸ δὲ ἐφ’ ὅτῳ καὶ πῶσ οὐκ ἀκούοντοσ, ὀργή τε μείζων ἐγίνετο τῷ Καίσαρι καὶ γράφει πρὸσ τὸν Ἡρώδην τά τε ἄλλα χαλεπῶσ καὶ τοῦτο τῆσ ἐπιστολῆσ τὸ κεφάλαιον, ὅτι πάλαι χρώμενοσ αὐτῷ φίλῳ νῦν ὑπηκόῳ χρήσεται.

γράφει δὲ καὶ Σύλλαιοσ ὑπὲρ τούτων τοῖσ Ἄραψιν.

οἱ δ’ ἐπαρθέντεσ οὔτε τῶν λῃστῶν ὅσοι διέφυγον ἐξεδίδοσαν οὔτε τὰ χρήματα διευλύτουν, νομάσ τε ἃσ ἐκείνου μισθωσάμενοι διακατεῖχον ἀμισθὶ ταύταισ ἐχρῶντο, τεταπεινωμένου τοῦ τῶν Ιοὐδαίων βασιλέωσ διὰ τὴν ὀργὴν τοῦ Καίσαροσ. ἐπιτίθενται δὲ τῷ καιρῷ καὶ οἱ τὴν Τραχωνῖτιν ἔχοντεσ τῆσ τῶν Ἰδουμαίων φρουρᾶσ κατεξαναστάντεσ καὶ λῃστηρίοισ χρώμενοι μετὰ τῶν Ἀράβων, οἳ ἐλεηλάτουν τὴν ἐκείνων χώραν οὐκ ἀπὸ ὠφελείασ μόνον, ἀλλὰ καὶ μνησικακίασ χαλεπώτεροι τὰσ ἀδικίασ ὄντεσ.

Ἡρώδησ δὲ ταῦτα πάντα φέρων ἠνείχετο μεταβεβληκυίασ αὐτῷ τῆσ παρρησίασ, ἣν εἶχε διὰ Καίσαρα, καὶ τὸ μεῖζον ἀφῄρητο τοῦ φρονήματοσ·

οὐδὲ γὰρ πέμψαντοσ αὐτοῦ πρεσβείαν ἀπολογησομένην ὁ Καῖσαρ ἠνέσχετο, πάλιν δὲ τοὺσ συνελθόντασ ἀπράκτουσ ἀνέπεμψεν. ἦν δ’ οὖν ἐπὶ τούτοισ ἀθυμία καὶ δέοσ, ὅ τε Σύλλαιοσ οὐ μετρίωσ ἐλύπει πιστευθείσ τε καὶ παρὼν ἐν τῇ Ῥώμῃ, τότε δὲ καὶ μειζόνων ἁπτόμενοσ·

ὁ μὲν γὰρ Ὀβόδασ ἐτεθνήκει, παραλαμβάνει δὲ τὴν τῶν Ἀράβων ἀρχὴν Αἰνείασ ὁ μετονομασθεὶσ αὖθισ Ἀρέτασ. τοῦτον γὰρ ἐπεχείρει διαβολαῖσ παρωσάμενοσ αὐτὸσ ἀναλαμβάνειν τὴν ἀρχήν, χρήματα μὲν πολλὰ διδοὺσ τοῖσ περὶ τὴν αὐλήν, πολλὰ δὲ Καίσαρι δώσειν ὑπισχνούμενοσ.

ὁ δὲ τῷ μὴ τὸν Ἀρέταν ἐπιστείλαντα πρότερον αὐτῷ βασιλεύειν ὠργίζετο. πέμπει δὲ κἀκεῖνοσ ἐπιστολὴν καὶ δῶρα τῷ Καίσαρι στέφανόν τε χρυσοῦν ἀπὸ πολλῶν ταλάντων·

ἡ δὲ ἐπιστολὴ κατηγόρει Σύλλαιον ὄντα πονηρὸν δοῦλον Ὀβόδαν τε φαρμάκοισ διαφθεῖραι καὶ ζῶντοσ ἔτι κρατεῖν αὐτὸν τάσ τε τῶν Ἀράβων μοιχεύοντα καὶ χρήματα δανειζόμενον, ὥστ’ ἐξιδιώσασθαι τὴν ἀρχήν. προσέσχεν δὲ οὐδὲ τούτοισ ὁ Καῖσαρ, ἀλλ’ ἀποπέμπει μηδὲν τῶν δώρων λαβών.

τὰ δὲ περὶ τὴν Ιοὐδαίαν καὶ Ἀραβίαν ἀεὶ καὶ μᾶλλον ἐπεδίδου τὰ μὲν εἰσ ἀταξίαν τὰ δ’ ὡσ καταφθειρομένων μηδένα προεστάναι· τῶν γὰρ βασιλέων ὁ μὲν οὐδέπω τὴν ἀρχὴν βεβαίαν ἔχων οὐχ ἱκανὸσ ἦν κωλύειν τοὺσ ἀδικοῦντασ, Ἡρώδησ δὲ ἐφ’ οἷσ ἠμύνατο τάχιον ὀργισθέντοσ αὐτῷ Καίσαροσ ἁπάσασ τὰσ εἰσ αὐτὸν παρανομίασ φέρειν ἠναγκάζετο.

πέρασ δ’ οὐδὲν ὁρῶν τῶν περιεστώτων κακῶν ἔγνω πάλιν εἰσ Ῥώμην ἀποστέλλειν, εἴ τι δύναιτο μετριώτερον εὑρεῖν διά τε τῶν φίλων καὶ πρὸσ αὐτὸν Καίσαρα τὴν ἐντυχίαν ποιησάμενοσ.

κἀκεῖ μὲν ὁ Δαμασκηνὸσ ἀπῄει Νικόλαοσ. Ἐξετετάρακτο δὲ τὰ περὶ τὴν οἰκίαν καὶ τοὺσ παῖδασ αὐτῷ πολὺ χεῖρον ἐσχηκότα περὶ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον.

ὅλωσ μὲν γὰρ οὐδὲ τὸν ἔμπροσθε χρόνον ἀσύνοπτον ἦν, ὡσ τὸ μέγιστον καὶ δυσχερέστατον τῶν ἀνθρωπίνων παθῶν ἀπειλεῖται τῇ βασιλείᾳ διὰ τῆσ τύχησ, ἐπέβαινεν δὲ καὶ μᾶλλον ηὐξήθη τότε παρὰ τοιαύτην αἰτίαν. Εὐρυκλῆσ ἀπὸ Λακεδαίμονοσ οὐκ ἄσημοσ τῶν ἐκεῖ κακὸσ δὲ τὴν ψυχὴν ἄνθρωποσ καὶ περὶ τρυφὴν καὶ κολακείαν δεινὸσ ἑκάτερον αὐτῶν ἔχειν τε καὶ μὴ δοκεῖν, ἐπιδημήσασ ὡσ τὸν Ἡρώδην δῶρά τε δίδωσιν αὐτῷ καὶ πλείω παρ’ ἐκείνου λαβὼν ταῖσ εὐκαιρίαισ τῶν ἐντεύξεων ἐπραγματεύσατο φίλοσ ἐν τοῖσ μάλιστα γενέσθαι βασιλέωσ.

ἦν δ’ αὐτῷ καταγωγὴ μὲν ἐν τοῖσ Ἀντιπάτρου, πρόσοδοσ δὲ καὶ συνήθεια πρὸσ τὸν Ἀλέξανδρον·

Ἀρχελάῳ γὰρ ἔλεγεν εἶναι τῷ Καππάδοκι διὰ σπουδῆσ. ὅθεν καὶ τὴν Γλαφύραν ὑπεκρίνατο τιμᾶν, καὶ πολὺσ ἦν ἀφανῶσ μὲν ἐκθεραπεύων ἅπαντασ ἀεὶ δὲ τοῖσ λαλουμένοισ ἢ γινομένοισ προσέχων, ὡσ ἐξ αὐτῶν ἀντιχαρίζεσθαι τὰσ διαβολάσ.

τέλοσ δὲ τοιοῦτοσ ἑκάστῳ κατὰ τὰσ συντυχίασ ἀπέβαινεν, ὡσ ἐκείνῳ μὲν εἶναι φίλοσ τοῖσ δὲ ἄλλοισ δοκεῖν κατὰ τὸ συμφέρον ἐκείνῳ προσεῖναι.

οὗτοσ Ἀλέξανδρον παράγει νέον ὄντα καὶ περὶ ὧν ἐπεπόνθει μηδενὶ μὲν πρὸσ ἐκεῖνον δὲ μόνον ἀδεῶσ πεπεισμένον ἐξεῖναι λέγειν· ἐνέφαινεν οὖν ἀχθόμενοσ, ὡσ ὁ πατὴρ ἠλλοτρίωτο, καὶ τὰ περὶ τὴν μητέρα διηγεῖτο καὶ τὸν Ἀντίπατρον, ὅτι παρωθούμενοσ αὐτοὺσ τῆσ τιμῆσ τὰ πάντα ἤδη δύναται.

τούτων δὲ ἀνεκτὸν οὐδὲν ἔφη κατεσκευασμένου πρὸσ μῖσοσ ἤδη τοῦ πατρόσ, ὡσ μηδὲ συμποσίοισ ἢ συλλόγοισ ἀνέχεσθαι λέγων. τοιαῦτα μὲν ἐκεῖνοσ, ὡσ εἰκόσ, ἐφ’ οἷσ ἤλγει·

τοὺσ δὲ λόγουσ Εὐρυκλῆσ Ἀντιπάτρῳ τούτουσ ἀνέφερεν, λέγων μὲν ὡσ οὐχ ἕνεκα σοῦ τοῦτ’ αὐτὸν ποιεῖν, νικᾶσθαι δὲ ὑπὸ σοῦ τιμώμενοσ τῷ μεγέθει τοῦ πράγματοσ καὶ φυλάττεσθαι παρακελευόμενοσ τὸν Ἀλέξανδρον· οὐ γὰρ ἀπαθῶσ τούτων ἕκαστον λέγειν, ἀλλὰ τοῖσ ῥήμασιν αὐτοῖσ εἶναι τὴν αὐτοχειρίαν. Ἀντίπατροσ μὲν οὖν εὔνουν ὑπολαμβάνων ἐκ τούτων μεγάλασ αὐτῷ παρ’ ἕκαστα δωρεὰσ ἐδίδου καὶ τέλοσ ἤδη πείθει πρὸσ τὸν Ἡρώδην ἀναφέρειν τὸν λόγον.

ὁ δ’ οὐκ ἦν τὴν Ἀλεξάνδρου δύσνοιαν ἐξ ὧν ἔλεγεν ἀκηκοέναι διηγούμενοσ ἀπίθανοσ, ἀλλ’ οὕτω διέθηκε τὸν βασιλέα περιάγων ἀεὶ τοῖσ ῥήμασι καὶ παροξύνων, ὡσ ἀμετάγνωστον ποιῆσαι τὸ μῖσοσ.

ἐδήλωσεν δὲ καὶ πρὸσ αὐτὸν τὸν καιρόν· εὐθὺσ γὰρ Εὐρυκλεῖ δίδωσιν πεντήκοντα τάλαντα δωρεάν.

ὁ δὲ ταῦτα λαβὼν καὶ πρὸσ Ἀρχέλαον ἀναβὰσ τὸν βασιλέα τῶν Καππαδόκων τὸν Ἀλέξανδρον ἐπῄνει καὶ χρήσιμοσ ἔλεγεν αὐτῷ πολλὰ πρὸσ τὰσ διαλλαγὰσ τὰσ πρὸσ τὸν πατέρα γεγενῆσθαι. χρηματισάμενοσ δὲ καὶ παρ’ ἐκείνου πρὶν καταφωραθῆναι τῆσ κακοηθείασ ἀπῄει.

Εὐρυκλῆσ μὲν οὖν οὐδὲ ἐν τῇ Λακεδαίμονι παυσάμενοσ εἶναι μοχθηρὸσ ἐπὶ πολλοῖσ ἀδικήμασιν ἀπεστερήθη τῆσ πατρίδοσ. Ὁ δὲ τῶν Ιοὐδαίων βασιλεὺσ οὐχ ὥσπερ πρότερον εἶχεν πρόσ τε τὸν Ἀλέξανδρον καὶ τὸν Ἀριστόβουλον ἀκούειν μόνον τὰσ κατ’ αὐτῶν διαβολάσ, ἀλλ’ ἤδη διὰ μίσουσ οἰκείου γεγενημένοσ αὐτὸσ εἰ καὶ μὴ λέγοι τισ ἐξειργάζετο, παρατηρῶν ἕκαστα καὶ πυνθανόμενοσ καὶ πᾶσιν ἐνδιδοὺσ τοῖσ βουλομένοισ, εἴ τισ ἔχοι τι κατ’ ἐκείνων εἰπεῖν, Εὐάρατόν τε Κῷον Ἀλεξάνδρῳ συνειδέναι.

καὶ τοῦτο μὲν οὖν καθ’ ἡδονὴν τὸ πάντων ἥδιστον Ἡρώδησ ἐλάμβανεν.

Ἐπιγίνεται δὲ κατὰ τῶν νεανίσκων μεῖζόν τι σκευωρουμένησ ἀεὶ τῆσ κατ’ αὐτῶν διαβολῆσ καὶ πᾶσιν, ὡσ εἰπεῖν, ἄθλου τούτου προκειμένου λέγειν τι περὶ ἐκείνων δυσχερὲσ πρὸσ τῆσ τοῦ βασιλεύοντοσ ἐδόκει σωτηρίασ.

σωματοφύλακεσ ἦσαν Ἡρώδῃ δύο κατ’ ἰσχὺν καὶ μέγεθοσ τιμώμενοι Ιοὔκουνδοσ καὶ Τύραννοσ.

οὗτοι προσκρούσαντοσ αὐτοῖσ τοῦ βασιλέωσ ἀπεωσμένοι περὶ Ἀλέξανδρον ἦσαν συνιππαζόμενοι καὶ κατὰ τὰ γυμνάσια τιμώμενοι καί τι χρυσίον καὶ δωρεὰσ ἄλλασ ἔλαβον. εὐθὺσ οὖν καὶ τούτουσ ὁ βασιλεὺσ ἐν ὑποψίαισ ἔχων ἐβασάνιζεν, οἱ δὲ διακαρτερήσαντεσ πολὺν χρόνον ὕστερον ἔλεγον, ὅτι πείθοι φονεύειν αὐτοὺσ Ἡρώδην Ἀλέξανδροσ, ἐπεὶ περὶ κυνηγέσιον θηρίων διώκων προλάβοι·

δυνατὸν γὰρ εἶναι λέγειν ὡσ ἀπὸ τοῦ ἵππου κατενεχθεὶσ ἐμπαρείη ταῖσ αὐτοῦ λόγχαισ· καὶ γὰρ πρότερον αὐτῷ τοιοῦτον γενέσθαι πάθοσ.

ἐπέδειξαν δὲ καὶ τὸ χρυσίον ἐν ἱππῶνι κατορωρυγμένον καὶ τὸν ἀρχικύνηγον ἐξήλεγχον, ὅτι καὶ λόγχασ αὐτοῖσ δοίη βασιλικὰσ καὶ τοῖσ Ἀλέξανδρον θεραπεύουσιν ὅπλα κελεύοντοσ ἐκείνου. Μετὰ τούτουσ ὁ φρούραρχοσ Ἀλεξανδρείου συλληφθεὶσ ἐβασανίζετο·

καὶ γὰρ ἐκεῖνοσ αἰτίαν εἶχεν δέξεσθαι τῇ φρουρᾷ καὶ παρέξειν χρήματα τοῖσ νεανίσκοισ ὑπεσχῆσθαι τὰ κείμενα τῶν βασιλικῶν κατ’ ἐκεῖνο τὸ φρούριον. αὐτὸσ μὲν οὖν οὐδὲν ὡμολόγησεν, υἱὸσ δὲ αὐτοῦ παρελθὼν ταῦτ’ ἔφη γενέσθαι, καὶ γράμματα ἐπέδωκεν ὡσ εἰκάσαι τῆσ Ἀλεξάνδρου χειρόσ·

"τελέσαντεσ σὺν θεῷ εἰπεῖν ἃ προεθέμεθα πάντα ἥξομεν πρὸσ ὑμᾶσ· ἀλλὰ πειράθητε, καθὼσ ὑπέσχησθε, δέξασθαι ἡμᾶσ τῷ φρουρίῳ. " μετὰ τοῦτο τὸ γραμματεῖον ὁ μὲν Ἡρώδησ οὐκ ἐνδοιασίμωσ εἶχεν περὶ τῆσ τῶν παίδων εἰσ αὐτὸν ἐπιβουλῆσ, Ἀλέξανδροσ δὲ Διόφαντον ἔφη τὸν γραμματέα μιμήσασθαι τὸν τύπον καὶ δι’ Ἀντιπάτρου κακουργηθῆναι τὸ γραμματίδιον· ὁ γάρ τοι Διόφαντοσ ἐδόκει τὰ τοιαῦτα δεινὸσ ἐν ὑστέρῳ τε διελεγχθεὶσ ἐπ’ ἄλλοισ οὕτωσ ἀπέθανεν.

Τοὺσ δὲ βασανισθέντασ ὁ βασιλεὺσ καὶ εἰσ τὸ πλῆθοσ προήγαγεν ἐν Ιἑριχοῦντι κατηγοροῦντασ τῶν παίδων·

καὶ τούτουσ μὲν ἐκ χειρὸσ οἱ πολλοὶ βάλλοντεσ ἀπέκτειναν. ὡρμημένων δὲ καὶ τοὺσ περὶ τὸν Ἀλέξανδρον ὁμοίωσ κτεῖναι, τοῦτο μὲν ὁ βασιλεὺσ παρῃτήσατο διὰ Πτολεμαίου καὶ Φερώρα τὸ πλῆθοσ ἀναστείλασ, ἦν δὲ φυλακὴ καὶ τήρησισ αὐτῶν καὶ προσῄει μὲν οὐδείσ, πάντα δ’ ἐπεσκοπεῖτο τὰ γινόμενα καὶ λαλούμενα, καὶ τί γὰρ ἢ καταδίκων εἶχον ἀδοξίαν καὶ δέοσ.

ἕτεροσ δ’ αὐτῶν Ἀριστόβουλοσ ἐκ βαρυθυμίασ ὑπαγόμενοσ καὶ τὴν ἑαυτοῦ τηθίδα καὶ πενθερὰν συναλγεῖν αὐτῷ ταῖσ συμφοραῖσ καὶ μισεῖν τὸν τοιαῦτα πειθόμενον "οὐ γάρ, ἔφη, καὶ σοὶ κίνδυνοσ ἀπωλείασ διαβεβλημένῃ Συλλαίῳ κατ’ ἐλπίδα γάμων ἅπαντα τἀνθάδε προμηνύειν;

τούτουσ ἐκείνη ταχὺ μάλα τἀδελφῷ προσφέρει τοὺσ λόγουσ.

ὁ δ’ οὐκέτι κατασχὼν αὑτὸν δῆσαί τε κελεύει καὶ διαστήσαντασ ἀπ’ ἀλλήλων ὅσα κακῶσ ἐποίησαν ἐπὶ τῷ πατρὶ ταῦτα γραψαμένουσ ἀποφέρειν. οἱ δ’ ἐπεὶ τοῦτο προσετέτακτο αὐτοῖσ, ἐγγράφουσιν ἐπιβουλὴν μὲν οὔτε νοῆσαι κατὰ τοῦ γεγεννηκότοσ οὔτε συσκευάσασθαι, δρασμῷ δὲ ἐπιβαλέσθαι καὶ τοῦτο δι’ ἀνάγκην ὑπόπτου καὶ δυσχεροῦσ ὄντοσ αὐτοῖσ τοῦ βίου.

Κατὰ δὲ τὸν χρόνον ἥκοντοσ ἐκ Καππαδοκίασ πρεσβευτοῦ παρὰ Ἀρχελάου Μήλα τινόσ, ὃσ ἦν δυνάστησ τῶν ἐκείνου, βουλόμενοσ Ἡρώδησ ἐνδείξασθαι τὴν δύσνοιαν Ἀρχελάου πρὸσ αὐτὸν ἐκάλει τὸν Ἀλέξανδρον ὡσ ἦν ἐν τοῖσ δεσμοῖσ καὶ πάλιν ἠρώτα περὶ τῆσ φυγῆσ, ὅπου καὶ πῶσ ἐγνώκασιν ἀποχωρεῖν.

ὁ δὲ Ἀλέξανδροσ πρὸσ Ἀρχέλαον ἔφη κἀκεῖθεν εἰσ Ῥώμην ὁμολογήσαντα διαπέμψειν·

ἄλλο δ’ οὐδὲν οὔτ’ ἄτοπον οὔτε δυσχερὲσ ἐντεθυμῆσθαι κατὰ τοῦ πατρὸσ οὐδ’ ὅσα συνεσκεύασται κακοηθείᾳ τῶν ἐναντίων ἀληθὲσ εἶναί τι τούτων. βούλεσθαι δ’ ἂν ἔτι ζῆν καὶ τοὺσ περὶ Τύραννον εἰσ ἐξέτασιν ἀσφαλεστέραν, ἀλλὰ καὶ τούτουσ ἀπολέσθαι θᾶττον Ἀντιπάτρου τῷ πλήθει τοὺσ ἰδίουσ ἐγκαθιστάντοσ φίλουσ.

Τοιαῦτα λέγοντοσ ἐκέλευσεν ἅμα τόν τε Μήλαν καὶ τὸν Ἀλέξανδρον ἄγειν ὡσ Γλαφύραν τὴν Ἀρχελάου καὶ πυνθάνεσθαι παρ’ αὐτῆσ, εἰ μηδὲν ἠγνόει τῶν εἰσ ἐπιβουλὴν Ἡρώδου γιγνομένων.

ὡσ δὲ ἧκον, εὐθὺσ μὲν Γλαφύρα δεσμώτην ἰδοῦσα τὸν Ἀλέξανδρον ἔπληξε τὴν κεφαλὴν καὶ καταπληξαμένη μέγα καὶ συμπαθὲσ ἀνῴμωξεν.

ἦν δὲ καὶ τοῦ νεανίσκου δάκρυα καὶ τῶν παρόντων ὀδυνηρά τισ θέα, μέχρι πλείονοσ οὐδὲ ἐφ’ οἷσ ἧκον εἰπεῖν ἢ πράττειν δυναμένων. ὀψὲ δὲ τοῦ Πτολεμαίου, τούτῳ γὰρ ἄγειν αὐτὸν ἐπετέτακτο, φράζειν κελεύοντοσ εἴ τι τῶν πραττομένων ἡ γυνὴ σύνοιδεν αὐτῷ, "τί δ’ οὐκ ἄν, ἔφη, συνέγνω τῆσ ψυχῆσ ἐμοὶ στεργο μένη πλέον καὶ κοινωνοῦσα τέκνων;

ἡ δὲ πρὸσ ταῦτα μὲν ἀνεβόησεν, ὡσ συνειδείη μὲν οὐδὲν ἄτοπον, εἰ δὲ φέροι πρὸσ τὴν σωτηρίαν τὴν ἐκείνου τὸ καὶ καθ’ αὑτῆσ τι ψεύσασθαι, πάνθ’ ὁμολογεῖν.

ὁ δὲ Ἀλέξανδροσ "ἀσεβὲσ μὲν οὐδέν, εἶπεν, οὐδ’ ὧν ὑπονοοῦσιν οὓσ ἥκιστα ἐχρῆν οὔτ’ αὐτὸσ ἐνόησα σύ τε οὐδὲν οἶσθα, ἀλλ’ ὅτι παρ’ Ἀρχέλαον ἀποχωρεῖν ἐγνώκειμεν κἀκεῖθεν εἰσ Ῥώμην. " ταῦτ’ ἐκείνησ ὁμολογούσησ ὁ μὲν Ἡρώδησ Ἀρχέλαον ἐξεληλέγχθαι τῆσ πρὸσ αὐτὸν δυσνοίασ ὑπολαβὼν δίδωσιν Ὀλύμπῳ καὶ Οὐολομνίῳ γράμματα κελεύσασ ἐν παράπλῳ μὲν Ἐλαιούσῃ τῆσ Κιλικίασ προσσχόντασ Ἀρχελάῳ τε περὶ τούτων ἀποδοῦναι καὶ μεμψαμένουσ ὅτι τῆσ ἐπιβουλῆσ ἐφάψαιτο τοῖσ παισὶν ἐκεῖθεν εἰσ Ῥώμην πλεῖν.

κἂν εὑρ́ωσιν ἀνύσαντά τι Νικόλαον, ὡσ μηκέτ’ αὐτῷ δυσχεραίνειν Καίσαρα, διδόναι τὰσ ἐπιστολὰσ καὶ τοὺσ ἐλέγχουσ τοὺσ κατὰ τῶν νεανίσκων συνεσκευασμένωσ ἐπέστειλεν.

Ἀρχέλαοσ μὲν οὖν ἀπελογεῖτο δέξασθαι μὲν τοὺσ νεανίσκουσ ὁμολογήσασ διὰ τὸ συμφέρειν αὐτοῖσ τε ἐκείνοισ καὶ τῷ πατρὶ μὴ χαλεπώτερόν τι προστεθῆναι κατ’ ὀργὴν ὧν ὑπόπτωσ ἔχοντεσ ἐστασίαζον·

οὐ μὴν καὶ πρὸσ Καίσαρα πέμψειν οὐδ’ ἄλλο τι κατὰ δύσνοιαν τὴν πρὸσ ἐκεῖνον ὁμολογῆσαι τοῖσ νεανίσκοισ. Εἰσ δὲ τὴν Ῥώμην ἀποκομισθέντεσ ἔσχον καιρὸν ἐπιδοῦναι τὰ γράμματα τῷ Καίσαρα διηλλαγμένον εὑρεῖν Ἡρώδῃ·

τὰ γὰρ περὶ τὴν Νικολάου πρεσβείαν ἀπέβη τοῦτον τὸν τρόπον· ὡσ ἀνῆλθεν εἰσ τὴν Ῥώμην καὶ περὶ τὴν αὐλὴν ἐγένετο, πρῶτον μὲν οὐκ ἐφ’ οἷσ ἐληλύθει μόνον ἀλλὰ καὶ Συλλαίου κατηγορεῖν ἠξίου, καὶ δῆλοι πρὸ τῆσ ἐντυχίασ ἦσαν ἀλλήλουσ πολεμοῦντεσ.

οἱ δὲ Ἄραβεσ ὑπονοήσαντεσ ἐξ αὐτοῦ καὶ τῷ Νικολάῳ προσελθόντεσ τὰσ ἀδικίασ ἁπάσασ ἐμήνυον καὶ τῶν Ὀβόδου ὡσ διαφθαρέντων πάντων ἐμφανῆ τεκμήρια παρέχοντεσ, ἦν γὰρ καὶ τῶν γραμμάτων αὐτοῦ ὃ κατὰ τὴν ἀπόστασιν ὑφῃρημένοι διὰ τούτων ἤλεγχον.

ὁ δὲ Νικόλαοσ εὐτυχίαν τινὰ ταύτην ὁρῶν αὐτῷ προσγεγενημένην δι’ αὐτῆσ ἐπραγματεύετο τὸ μέλλον, ἐπείγων εἰσ διαλλαγὰσ ἐλθεῖν Ἡρώδῃ Καίσαρα·

σαφῶσ γὰρ ἠπίστατο βουλομένῳ μὲν ἀπολογεῖσθαι περὶ ὧν ἔπραξεν οὐκ ἔσεσθαι παρρησίαν, ἐθέλοντι δὲ κατηγορεῖν Συλλαίου γενήσεσθαι καιρὸν ὑπὲρ Ἡρώδου λέγειν. συνεστώτων οὖν ἐπ’ ἀλλήλουσ καὶ δοθείσησ ἡμέρασ ὁ Νικόλαοσ παρόντων αὐτῷ τῶν Ἀρέτα πρέσβεων τά τε ἄλλα κατηγόρει τοῦ Συλλαίου, τήν τε τοῦ βασιλέωσ ἀπώλειαν λέγων καὶ πολλῶν Ἀράβων, χρήματά τε ὡσ εἰή δεδανεισμένοσ ἐπ’ οὐδὲν ὑγιέσ, καὶ μοιχείασ ἐξελέγχων οὐ τῶν ἐν Ἀραβίᾳ μόνον ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν Ῥώμῃ γυναικῶν·

προσετίθει δὲ τὸ μέγιστον, ὡσ ἐξαπατήσειεν Καίσαρα μηδὲν ἀληθὲσ διδάξασ ὑπὲρ τῶν Ἡρώδῃ πεπραγμένων.

ὡσ δ’ ἧκεν ἐπὶ τοῦτον τὸν τόπον, ὁ μὲν Καῖσαρ ἐξεῖργεν αὐτὸν τοῦτο μόνον ἀξιῶν ὑπὲρ Ἡρώδου λέγειν, εἰ μὴ στρατιὰν ἤγαγεν εἰσ Ἀραβίαν μηδὲ δισχιλίουσ πεντακοσίουσ ἀποκτείνειεν τῶν ἐκεῖ μηδ’ αἰχμαλώτουσ λάβοι τὴν χώραν διαρπάσασ.

πρὸσ ταῦτα ὁ Νικόλαοσ ὑπὲρ τούτων ἔφη καὶ μάλιστα διδάξειν, ὅτι μηδὲν ἢ τὰ πλεῖστά γε αὐτῶν οὐ γέγονεν, ὡσ σὺ ἀκήκοασ καὶ δίκαιον ἦν ἐπ’ αὐτοῖσ χαλεπώτερον φέρειν.

πρὸσ δὲ τὸ παράδοξον Καίσαροσ ἐνδόντοσ αὑτὸν ἀκροατήν, τὸ δάνειον εἰπὼν τῶν πεντακοσίων ταλάντων καὶ τὴν συγγραφήν, ἐν ᾗ καὶ τοῦτο ἦν προσγεγραμμένον ἐξεῖναι τῆσ προθεσμίασ παρελθούσησ ῥύσια λαμβάνειν ἐξ ἁπάσησ τῆσ χώρασ, τὴν μὲν στρατείαν οὐ στρατείαν ἔλεγεν, ἀλλ’ ἐπὶ δικαίαν τῶν ἰδίων ἀπαίτησιν χρημάτων·

καὶ μηδὲ ταύτην ταχὺ μηδ’ ὡσ ἐπέτρεπον αἱ συγγραφαί, πολλάκισ μὲν ἐπὶ Σατορνῖνον ἐλθόντα καὶ Οὐολόμνιον τοὺσ τῆσ Συρίασ ἡγεμόνασ, τελευταῖον δὲ ἐν Βηρυτῷ τούτων ἐναντίον Συλλαίου τὴν σὴν τύχην ἐπομόσαντοσ, ἦ μὴν ἐντὸσ ἡμερῶν τριάκοντα παρέξειν τὰ χρήματα καὶ τοὺσ ἐκ τῆσ ἀρχῆσ τῆσ Ἡρώδου πεφευγότασ.

ὧν οὐδὲν ποιήσαντοσ Συλλαίου πάλιν ἐπὶ τοὺσ ἡγεμόνασ ἐλθεῖν Ἡρώδην κἀκείνων ἐφέντων αὐτῷ λαμβάνειν τὰ ῥύσια μόγισ οὕτωσ ἐξελθεῖν σὺν τοῖσ περὶ αὐτόν.

ὁ μὲν δὴ πόλεμοσ, ὡσ οὗτοι τραγῳδοῦντεσ ἔλεγον, καὶ τὰ τῆσ ἐπιστρατείασ τοιαῦτα.

καίτοι πῶσ ἂν εἰή πόλεμοσ, ἐπιτρεψάντων μὲν τῶν σῶν ἡγεμόνων, δεδωκυίασ δὲ τῆσ συνθήκησ, ἠσεβημένου δὲ μετὰ τῶν ἄλλων θεῶν καὶ τοῦ σοῦ, Καῖσαρ, ὀνόματοσ; τὰ δὲ περὶ τοὺσ αἰχμαλώτουσ ἑξῆσ ἤδη λεκτέον.

λῃσταὶ τῶν τὸν Τράχωνα κατοικούντων τετταράκοντα τὸ πρῶτον εἶτ’ αὖθισ πλείονεσ τὰσ Ἡρώδου κολάσεισ διαφεύγοντεσ ὁρμητήριον ἐποιήσαντο τὴν Ἀραβίαν. τούτουσ ὑπεδέξατο Σύλλαιοσ ἐπὶ πάντασ ἀνθρώπουσ τρέφων καὶ χώραν ἔδωκε νέμεσθαι καὶ τὰ κέρδη τῶν λῃστῶν αὐτὸσ ἐλάμβανεν. ὡμολόγησε δὲ καὶ τούτουσ ἐπὶ τοῖσ αὐτοῖσ ὁρ́κοισ ἀποδώσειν κατὰ τὴν αὐτὴν τοῦ δανείου προθεσμίαν.

καὶ δύναιτ’ ἂν οὐκ ἐπιδεῖξαι κατὰ τὸ παρὸν οὔτ’ ἄλλον τινὰ τῆσ Ἀράβων χώρασ ἢ τούτουσ ἐξῃρημένουσ οὔτε πάντασ, ἀλλ’ ὅσοι μὴ λαθεῖν ἴσχυσαν. οὕτωσ οὖν καὶ τοῦ τῆσ αἰχμαλωσίασ ἐπιφθόνου συκοφαντήματοσ πεφηνότοσ μέγιστον, ὦ Καῖσαρ, κατάμαθε πλάσμα καὶ ψεῦσμα πρὸσ τὴν σὴν ὀργὴν αὐτῷ ποιηθέν.

φημὶ γὰρ ἐπελθούσησ ἡμῖν τῆσ τῶν Ἀράβων δυνάμεωσ καὶ τῶν περὶ Ἡρώδην πεσόντοσ ἑνὸσ καὶ δευτέρου, τότε μόλισ ἀμυνομένου Νάκεβον τὸν στρατηγὸν αὐτῶν καὶ περὶ πέντε καὶ εἴκοσι τοὺσ πάντασ ὧν ἕκαστον αὐτὸσ εἰσ ἑκατὸν ἀναφέρων δισχιλίουσ καὶ πεντακοσίουσ τοὺσ ἀπολωλότασ ἔλεγεν.

Ταῦτα μᾶλλον ἐκίνει τὸν Καίσαρα καὶ πρὸσ τὸν Σύλλαιον ἐπιστραφεὶσ ὀργῆσ μεστὸσ ἀνέκρινεν, ὁπόσοι τεθνήκασιν Ἀράβων.

καὶ πέρασ εἰσ τοῦτο μετέστη Καῖσαρ, ὡσ τοῦ μὲν Συλλαίου καταγνῶναι θάνατον, Ἡρώδῃ δὲ διαλλάττεσθαι μετάνοιαν ἐφ’ οἷσ ἐκ διαβολῆσ πικρότερον ἔγραψεν αὐτῷ πεπονθώσ, καί τι τοιοῦτον εἰπεῖν εἰσ τὸν Σύλλαιον, ὡσ ἀναγκάσειεν αὐτὸν ψευδεῖ λόγῳ πρὸσ ἄνδρα φίλον ἀγνωμονῆσαι.

τὸ δὲ σύμπαν ὁ μὲν Σύλλαιοσ ἀνεπέμπετο τὰσ δίκασ καὶ τὰ χρέα τοῖσ δεδανεικόσιν ἀποδώσων εἶθ’ οὕτω κολασθησόμενοσ.

Ἀρέτᾳ δ’ οὐκ εὐμενὴσ ἦν Καῖσαρ, ὅτι τὴν ἀρχὴν μὴ δι’ ἐκείνου καθ’ αὑτὸν δὲ ἔλαβεν. ἐγνώκει δὲ καὶ τὴν Ἀραβίαν Ἡρώδῃ διδόναι, διεκώλυσεν δὲ τὰ παρ’ ἐκείνου πεμφθέντα γράμματα. τοῖσ γὰρ περὶ τὸν Ὄλυμπον καὶ Οὐολόμνιον εὐμενῆ Καίσαρα πυνθανομένοισ εὐθὺσ ἔδοξεν ἐξ ἐντολῆσ Ἡρώδου τὰ περὶ τῶν παίδων γράμματα καὶ τοὺσ ἐλέγχουσ ἀναδιδόναι.

Καῖσαρ δὲ ἀναγνοὺσ τὸ μὲν ἀρχὴν ἄλλην προσθεῖναι γέροντι καὶ κακῶσ πράττοντι τὰ περὶ τοὺσ παῖδασ οὐκ ᾠήθη καλῶσ ἔχειν, δεξάμενοσ δὲ τοὺσ παρὰ Ἀρέτα καὶ τοῦτο μόνον ἐπιτιμήσασ, ὡσ προπετείᾳ χρήσαιτο τῷ μὴ παρ’ αὐτοῦ τὴν βασιλείαν ἀναμεῖναι λαβεῖν, τά τε δῶρα προσήκατο καὶ τὴν ἀρχὴν ἐβεβαίωσεν.

Ἡρώδῃ δὲ γράφει διηλλαγμένοσ ἐπί τε τοῖσ παισὶν ἄχθεσθαι λέγων καὶ δέον, εἰ μὲν ἀνοσιώτερόν τι τετολμήκασιν, ἐπεξιέναι πατραλόασ ὄντασ·

αὐτῷ γὰρ ἐφεῖναι ταύτην τὴν ἐξουσίαν· εἰ δὲ δρασμὸν ἐνόησαν, ἄλλωσ νουθετήσαντα μηδὲν ἀνήκεστον διαπράττεσθαι. συμβουλεύειν δὲ ἔχειν αὐτῷ συνέδριον ἀποδείξαντα περὶ Βηρυτόν, ἐν ᾗ κατοικοῦσιν Ῥωμαῖοι, καὶ παραλαβόντα τούσ τε ἡγεμόνασ καὶ τὸν βασιλέα τῶν Καππαδόκων Ἀρχέλαον ὅσουσ τε τῶν ἄλλων οἰέται φιλίᾳ τε καὶ ἀξιώματι ἐπιφανεῖσ μετὰ τῆσ ἐκείνων γνώμησ ὅ τι χρὴ διαλαμβάνειν.

Καῖσαρ μὲν τοιαῦτα ἐπέστελλεν.

ὁ δὲ Ἡρώδησ τῶν γραμμάτων ὡσ αὐτὸν ἀπενεχθέντων περιχαρὴσ μὲν εὐθὺσ ἐπὶ ταῖσ διαλλαγαῖσ ἐγεγόνει, περιχαρὴσ δὲ καὶ τῷ πάντ’ ἐξεῖναι κατὰ τῶν παίδων αὐτῷ. καί πωσ τὸ μὲν οὐκ εὖ πράττειν ἐν τῷ προτέρῳ χαλεπὸν μὲν ἀλλ’ οὔτε θρασὺν οὔτε προπετῆ πρὸσ τὴν ἀπώλειαν τῶν τέκνων παρεῖχεν αὐτόν, ἐν δὲ τῷ τότε μεταβολῆσ ἀμείνονοσ καὶ παρρησίασ ἐπιλαβόμενοσ τὸ μῖσοσ ἐκενοδόξει τὴν ἐξουσίαν.

διέπεμπεν οὖν ὅσουσ ἐδόκει καλεῖν εἰσ τὸ συνέδριον Ἀρχελάου χωρίσ·

ἐκεῖνον δὲ δι’ ἔχθοσ οὐκ ἠξίου παρατυγχάνειν ἢ καὶ τῇ προαιρέσει νομίζων ἐμποδὼν ἔσεσθαι. Γενομένων δὲ ἐν Βηρυτῷ τῶν ἡγεμόνων καὶ τῶν ἄλλων ὅσουσ τῶν πόλεων ἐκάλεσεν, τοὺσ μὲν παῖδασ, οὐ γὰρ ἠξίου παράγειν εἰσ τὸ συνέδριον, ἐν κώμῃ τινὶ Σιδωνίων εἶχεν Παλαεστῶ καλουμένῃ πλησίον τῆσ πόλεωσ, ὡσ ἔχειν εἰ κληθεῖεν παραστῆσαι.

μόνοσ δὲ καὶ κατ’ αὐτὸν εἰσελθὼν ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα συγκαθημένων ἀνδρῶν κατηγόρει κατηγορίαν οὐκ ὀδυνηρὰν ὡσ πρὸσ ἀνάγκην ὧν ἠτύχει, πλεῖστον δὲ ἀπεοικυῖαν ᾗ πατὴρ ἐπὶ παισὶν εἴποι·

βίαιοσ γὰρ ἦν καὶ περὶ τὴν ἀπόδειξιν τῆσ αἰτίασ ἐτετάρακτο καὶ μέγιστα θυμοῦ καὶ ἀγριότητοσ ἐνεδίδου σημεῖα, τούσ τε ἐλέγχουσ οὐκ ἐκείνοισ ἐπιτρέπων καταμαθεῖν, ἀλλὰ συνηγορίαν αὐτοῖσ προτιθεὶσ πατρὶ κατὰ παίδων ἀσχήμονα, καὶ τὰ γραφέντα δι’ αὐτῶν ἐκείνων ἀναγινώσκων, ἐν οἷσ ἐπιβουλὴ μὲν ἤ τισ ἐπίνοια δυσσεβείασ οὐκ ἐγέγραπτο, μόνον δὲ ὡσ φυγεῖν βουλεύοιντο καὶ λοιδορίαι τινὲσ εἰσ αὐτὸν ὀνείδη περιέχουσαι διὰ τὴν δύσνοιαν.

ἐφ’ αἷσ ἐκεῖνοσ ὡσ ἐγένετο μᾶλλόν τε ἐξεβόα καὶ τὸ περιὸν εἰσ ὁμολογίαν τῆσ ἐπιβουλῆσ δι’ ἐκείνων ηὔξανεν ἐπομνύμενοσ, ὡσ ἥδιον ἂν στέροιτο τοῦ ζῆν ἢ τοιούτων ἀκούειν λόγων.

τὸ δὲ τελευταῖον εἰπών, ὅτι καὶ τῇ φύσει καὶ τῇ Καίσαροσ δόσει τὴν ἐξουσίαν αὐτὸσ ἔχοι, προσέθηκεν αὐτῷ καὶ πάτριον νόμον κελεύειν, εἴ του κατηγορήσαντεσ οἱ γονεῖσ ἐπιθοῖεν τῇ κεφαλῇ τὰσ χεῖρασ, ἐπάναγκεσ εἶναι τοῖσ περιεστῶσιν βάλλειν καὶ τοῦτον ἀποκτείνειν τὸν τρόπον.

ὅπερ ἕτοιμοσ ὢν αὐτὸσ ἐν τῇ πατρίδι καὶ τῇ βασιλείᾳ ποιεῖν ὅμωσ ἀναμεῖναι τὴν ἐκείνων κρίσιν, ἥκειν μέντοι δικαστὰσ μὲν οὐχ οὕτωσ ἐπὶ φανεροῖσ οἷσ ἐκ τῶν παίδων ὀλίγου πάθοι, συνοργισθῆναι δὲ καιρὸν ἔχοντασ, ὡσ οὐδενὶ καὶ τῶν πόρρω γεγονότων ἀμελῆσαι τοιαύτησ ἐπιβουλῆσ ἄξιον.

Ταῦτα τοῦ βασιλέωσ εἰπόντοσ καὶ τῶν νεανίσκων οὐδὲ ἑώσ ἀπολογίασ παρηγμένων συμφρονήσαντεσ οἱ κατὰ τὸ συνέδριον, ὡσ ἐπιεικείασ καὶ διαλλαγῶν χεῖρον ἔχοι, τὴν ἐξουσίαν ἐβεβαίουν αὐτῷ.

καὶ πρῶτον μὲν Σατορνῖνοσ ἀνὴρ ὑπατικὸσ καὶ τῶν ἐπ’ ἀξιώματοσ ἀπεφήνατο γνώμην ἀηδεστάτῃ περιστάσει χρώμενοσ·

ἔφη γὰρ καταδικάζειν μὲν τῶν Ἡρώδου παίδων, κτείνειν δ’ οὐκ οἰέσθαι δικαιοῦν αὐτὸσ παῖδασ ἔχων καὶ τοῦ πάθουσ μείζονοσ ὄντοσ, εἰ καὶ πάντα δι’ αὐτοὺσ δεδυστύχηκεν. μετ’ ἐκεῖνον οἱ Σατορνίνου παῖδεσ, εἵποντο γὰρ αὐτῷ πρεσβευταὶ τρεῖσ ὄντεσ, τὴν αὐτὴν γνώμην ἀπεφήναντο, Οὐολόμνιοσ δὲ ἄντικρυσ ἔφη κολάζειν θανάτῳ τοὺσ οὕτωσ ἀσεβήσαντασ εἰσ τὸν πατέρα.

τὰ δ’ αὐτὰ καὶ τῶν ἑξῆσ οἱ πλείουσ, ὥστε καὶ μηκέτι ἄλλο τι δοκεῖν ἢ καταδεδικάσθαι τὴν ἐπὶ θανάτῳ τοὺσ νεανίσκουσ. κἀκεῖνοσ εἶπεν, ὅτι δοκεῖ μὲν ἀσεβῆ εἶναι τὰ ἐκείνοισ περὶ σὲ ἐγνωσμένα, χρῆναι μέντοι αὐτοὺσ καθείρξαντα δεσμώτασ φυλάττειν, καὶ εἰ μὲν ἑτέρωσ σοι δοκοίη κολάζειν αὐτούσ, μὴ φαίνοιο ὀργῇ τὸ πλεῖον ἢ γνώμῃ κεχρῆσθαι, εἰ δὲ τἀναντία ἀπολύειν, μὴ ἀνεπανόρθωτον εἰή σοι τὸ ἀτύχημα.

ταῦτα δοκεῖ καὶ ἐν Ῥώμη τοῖσ πλείστοισ τῶν σῶν φίλων.

" καὶ ὃσ σιωπήσασ ἐν πολλῇ ἐγένετο συννοίᾳ κἀκεῖνον ἐκέλευσεν συμπλεῖν αὐτῷ. Ὡσ δ’ ἦλθεν εἰσ Καισάρειαν γίνεται λόγοσ οὖν ἦν εὐθὺσ ἅπασιν τῶν παίδων καὶ μετέωροσ ἡ βασιλεία, ποῖ ποτε χωρήσειεν τὰ κατ’ αὐτοὺσ ἐκδεχομένων·

δεινὸν γὰρ ὑπῄει πάντασ δέοσ ἐκ παλαιοῦ καταστασιαζομένουσ εἰσ αὐτὸ τὸ πέρασ ἐλθεῖν, καὶ τοῖσ μὲν πάθεσιν ἐδυσχέραινον, οὐκ ἦν δ’ οὔτε εἰπεῖν τι προπετὲσ οὔτ’ ἄλλου λέγοντοσ ἀκούειν ἀκίνδυνον, ἀλλ’ ἐγκεκλεισμένοι τὸν ἔλεον ὀδυνηρῶσ μὲν ἀναύδωσ δὲ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ πάθουσ ἔφερον.

ὡσ ἀπόλοιτο μὲν ἡ ἀλήθεια, τὸ δὲ δίκαιον ἐκ τῶν ἀνθρώπων ἀνῃρημένον εἰή, κρατοίη δὲ τὰ ψεύσματα καὶ ἡ κακοήθεια καὶ τοσοῦτο νέφοσ ἐπάγοι τοῖσ πράγμασιν, ὡσ μηδὲ τὰ μέγιστα τῶν ἀνθρωπίνων παθῶν ὁρᾶσθαι τοῖσ ἁμαρτάνουσιν.

τοιοῦτοσ ὢν ἐδόκει μὲν οὐκ ἀκινδύνωσ παρρησιάζεσθαι, τὸ δ’ εὔλογον ἐκίνει πάντασ οὐκ ἀνάνδρωσ αὐτοῦ πρὸσ τὸν καιρὸν ἱσταμένου.

διὸ καὶ πάνθ’ ἅπερ αὐτὸσ ἕκαστοσ εἴποιεν ἡδέωσ ἤκουον ὑπ’ ἐκείνου λεγόμενα καὶ τὸ καθ’ αὑτοὺσ ἀσφαλὲσ ἐν τῷ σιγᾶν προορώμενοι τὴν ἐκείνου παρρησίαν ὅμωσ ἀπεδέχοντο·

τὸ γὰρ προσδοκώμενον πάθοσ ἐβιάζετο πάνθ’ ὁντινοῦν ὑπὲρ αὐτοῦ λαλεῖν. Ὁ δὲ καὶ πρὸσ τὸν βασιλέα μετὰ πάσησ παρρησίασ ὠσάμενοσ μόνοσ μόνῳ λέγειν ἠξίου, καὶ συγχωρήσαντοσ "οὐ δυνάμενοσ, εἶπεν, ὦ βασιλεῦ, διακαρτερεῖν ἐπὶ τοιούτῳ πάθει τὴν τολμηρὰν ταύτην παρρησίαν, ἀναγκαίαν δὲ σοὶ καὶ συμφέρουσαν, εἰ λάβοισ τι χρήσιμον ἐξ αὐτῆσ, προύκρινα τῆσ ἐμῆσ ἀσφαλείασ.

ποῖ ποτε οἴχονταί σου καὶ πεπτώκασιν ἐκ τῆσ ψυχῆσ αἱ φρένεσ;

ποῖ δὲ καὶ ὁ περιττὸσ ἐκεῖνοσ νοῦσ, ᾧ πολλὰ καὶ μεγάλα κατώρθουσ; τίσ δὲ ἡ τῶν φίλων καὶ συγγενῶν ἐρημία; κρίνω δὲ οὐδὲ παρόντασ αὐτοὺσ συγγενεῖσ εἶναι ἢ φίλουσ, οἳ περιορῶσι τοιοῦτο μῦσοσ ἐπὶ τῇ μακαριζομένῃ ποτὲ βασιλείᾳ.

σὺ δ’ οὐ σκέψει τί τὸ πραττόμενόν ἐστιν; δύο νεανίσκουσ ἐκ βασιλίδοσ γυναικὸσ γενομένουσ εἰσ πᾶσαν ἀρετὴν ἄκρουσ ἀναιρήσεισ σεαυτὸν ἐν γήρᾳ καταλιπὼν ἐφ’ ἑνὶ παιδὶ κακῶσ οἰκονομήσαντι τὴν εἰσ αὐτὸν ἐλπίδα καὶ συγγενέσιν, ὧν αὐτὸσ τοσαυτάκισ ἤδη κατέγνωκασ θάνατον;

οὐκ ἐννοεῖσ, ὅτι καὶ τῶν ὄχλων ἡ σιωπὴ τὴν αμογίαν ὅμωσ ὁρᾷ καὶ μισεῖ τὸ πάθοσ, ἥ τε στρατιὰ πᾶσα καὶ ταύτησ οἱ πρωτεύοντεσ ἔλεον μὲν τῶν ἀτυχούντων, μῖσοσ δὲ τῶν ταῦτα διαπραττομένων ἐσχήκασιν;

ἤκουεν τούτων ὁ βασιλεὺσ ἐν ἀρχῇ μὲν οὐ παντάπασιν ἀγνωμόνωσ, ἀλλὰ τί δεῖ καὶ λέγειν, διεκίνησεν αὐτὸν ἁψαμένου τοῦ Τίρωνοσ ἐναργῶσ τοῦ τε πάθουσ καὶ τῆσ περὶ τοὺσ οἰκείουσ ἀπιστίασ.

αὖθισ δὲ ὁ μὲν ἐπεδίδου κατὰ μικρὸν ἀμέτρῳ καὶ στρατιωτικῇ χρώμενοσ παρρησίᾳ·

καὶ μᾶλλον ὀνειδίζεσθαι δοκῶν ἢ πρὸσ τὸ συμφέρον ἀκούειν τῶν λόγων, ἐπειδὴ καὶ τοὺσ διακειμένουσ στρατιώτασ καὶ τοὺσ ἀγανακτοῦντασ ἡγεμόνασ ἐπύθετο, προστάττει τῷ τε ὀνόματι δηλωθέντων ἁπάντων καὶ τὸν Τίρωνα δήσαντασ ἔχειν ἐν φυλακῇ.

Τούτου γενηθέντοσ ἐπιτίθεται τῷ καιρῷ καὶ Τρύφων τισ κουρεὺσ τοῦ βασιλέωσ, ὃσ ἔφη προσελθὼν ὡσ πείθοι πολλάκισ αὐτὸν ὁ Τίρων, ὁπόταν θεραπεύῃ βασιλέωσ ξυρῷ τὸν λαιμὸν ἀποτέμνειν·

ἔσεσθαι γὰρ ἐν πρώτοισ περὶ Ἀλέξανδρον καὶ μεγάλασ λήψεσθαι δωρεάσ. ταῦτ’ εἰπόντα συλλαμβάνειν κελεύει, καὶ μετὰ ταῦτα βάσανοσ ἦν τοῦ τε Τίρωνοσ καὶ τοῦ παιδὸσ αὐτοῦ καὶ τοῦ κουρέωσ.

διακαρτεροῦντόσ τε τοῦ Τίρωνοσ ὁρῶν ὁ νεανίσκοσ τὸν πατέρα χαλεπῶσ μὲν ἤδη διακείμενον, ἔχοντα δὲ οὐδεμίαν ἐλπίδα σωτηρίασ αὑτῷ τε τὸ μέλλον ἐκ τῆσ περὶ τὸν πάσχοντα δυσχερείασ προῦπτον, ἔφη μηνύσειν τῷ βασιλεῖ τὴν ἀλήθειαν, εἰ παραιτήσεται διὰ τοῦ φράσαι τῆσ βασάνου καὶ τῆσ αἰκίασ αὐτόν τε καὶ τὸν πατέρα.

δόντοσ δὲ πίστιν ἐπὶ τούτοισ ἔλεγεν ὡσ εἰή τισ συνθήκη ἐπιθέσθαι δι’ αὐτοχειρίασ βασιλεῖ τὸν Τίρωνα, προσελθεῖν γὰρ εὔπορον εἶναι μόνον μόνῳ καὶ δράσαντα παθεῖν τι τῶν εἰκότων οὐκ ἀγεννὲσ Ἀλεξάνδρῳ χαριζόμενον.

ταῦτα μὲν οὖν ἐκεῖνοσ εἰπὼν ἐξαιρεῖται τὸν πατέρα τῆσ ἀνάγκησ, ἄδηλον εἴτε τὴν ἀλήθειαν ἐκβιασθεὶσ φράζειν, εἴτε κἂν παραγραφὴν νοήσασ τινὰ ταύτην τῶν κακῶν αὐτῷ καὶ τῷ γεγεννηκότι.

Ὁ δὲ Ἡρώδησ οὐδ’ εἴ τι πρότερον ἦν αὐτῷ ἐνδοιάσιμον περὶ τὴν τεκνοκτονίαν τούτῳ τόπον ἢ χώραν ἐν τῇ ψυχῇ καταλελοιπώσ, ἀλλὰ πᾶν ἐξῃρημένοσ τὸ δυνησόμενον αὐτῷ μετάνοιαν ἀμείνονοσ λογισμοῦ παρασχεῖν ἔσπευσεν ἤδη τέλοσ ἐπιθεῖναι τῇ προαιρέσει.

καὶ προαγαγὼν εἰσ ἐκκλησίαν τριακοσίουσ τε τῶν ἡγεμόνων τοὺσ ἐν αἰτίᾳ γενομένουσ καὶ τὸν Τίρωνα σὺν τῷ παιδὶ καὶ τῷ πρὸ ἐκείνου διελέγχοντι κουρεῖ κατηγορίαν ἁπάντων αὐτῶν ἐποιήσατο.

κἀκείνουσ μὲν τὸ πλῆθοσ ἀεὶ τοῖσ παρατυχοῦσιν βάλλοντεσ ἀπέκτειναν.

Ἀλέξανδροσ δὲ καὶ Ἀριστόβουλοσ ἀχθέντεσ εἰσ Σεβαστὴν ἐπιτάξαντοσ τοῦ πατρὸσ στραγγάλῃ κτείνονται. τὰ δὲ σώματα νύκτωρ εἰσ Ἀλεξάνδρειον ἀπέθεντο τοῦ τε μητροπάτοροσ ἐκεῖ καὶ τῶν πλείστων αὐτοῖσ προγόνων κειμένων. Ἴσωσ μὲν οὖν οὐκ ἄλογον ἐνίοισ καταφαίνεται τρεφόμενον ἐκ πολλοῦ τὸ μῖσοσ οὕτωσ αὐξηθῆναι καὶ περαιτέρω προελθὸν ἀπονικῆσαι τὴν φύσιν.

ἢ καὶ τὴν τύχην παντὸσ εὐγνώμονοσ λογισμοῦ μείζω τὴν δύναμιν ἐσχηκυῖαν, ὅθεν καὶ πειθόμεθα τὰσ ἀνθρωπίνασ πράξεισ ὑπ’ ἐκείνησ προκαθωσιῶσθαι τῇ τοῦ γενέσθαι πάντωσ ἀνάγκῃ καὶ καλοῦμεν αὐτὴν εἱμαρμένην, ὡσ οὐδενὸσ ὄντοσ, ὃ μὴ δι’ αὐτὴν γίνεται.

τοῦτον μὲν οὖν τὸν λόγον ὡσ μείζω πρὸσ ἐκεῖνον ἀρκέσει κινεῖν ἡμῖν τε αὐτοῖσ ἀποδιδόντασ τι καὶ τὰσ διαφορὰσ τῶν ἐπιτηδευμάτων οὐκ ἀνυπευθύνουσ ποιοῦντασ, ἃ πρὸ ἡμῶν ἤδη πεφιλοσόφηται καὶ τῷ νόμῳ.

τῶν δὲ ἄλλων δύο τὸν μὲν ἀπὸ τῶν παίδων μέμψαιτ’ ἄν τισ αἰτίαν ὑπό τε αὐθαδείασ νεωτερικῆσ καὶ βασιλικῆσ οἰήσεωσ, ὅτι καὶ διαβολῶν ἠνείχοντο κατὰ τοῦ πατρὸσ καὶ τῶν πραττομένων αὐτῷ περὶ τὸν βίον οὐκ εὐμενεῖσ ἦσαν ἐξετασταί, καὶ κακοήθεισ μὲν ὑπονοεῖν, ἀκρατεῖσ δὲ λέγειν, εὐάλωται δὲ δι’ ἀμφότερα τοῖσ ἐπιτηροῦσιν αὐτοὺσ καὶ πρὸσ χάριν καταμηνύουσιν.

ὁ μέντοι πατὴρ οὐδ’ ἐντροπῆσ ἄξιοσ ἐοίκεν φαίνεσθαι τοῦ περὶ ἐκείνουσ ἀσεβήματοσ, ὃσ οὔτε πίστιν ἐπιβουλῆσ ἐναργῆ λαβὼν οὔτε παρασκευὴν ἐπιχειρήσεωσ ἐλέγχειν ἔχων ἐτόλμησεν ἀποκτεῖναι τοὺσ ἐξ αὐτοῦ φύντασ, ἀρίστουσ μὲν τὰ σώματα καὶ περιποθήτουσ πᾶσιν τοῖσ ἀλλοτρίοισ, οὐκ ἀποδέοντασ δὲ ἐν τοῖσ ἐπιτηδεύμασιν, εἴ που θηρᾶν ἢ γυμνάζεσθαι τὰ πολέμων ἢ λέγειν ὑπὲρ τῶν ἐμπεσόντων ἔδει.

τούτων γὰρ ἁπάντων μετεῖχον, Ἀλέξανδροσ δὲ καὶ μᾶλλον ὁ πρεσβύτεροσ·

ἤρκει γάρ, εἰ καὶ κατέγνω, καὶ ζῶντασ ὅμωσ ἐν δεσμοῖσ ἢ ξενιτεύοντασ ἀπὸ τῆσ ἀρχῆσ ἔχειν μεγάλην ἀσφάλειαν αὐτῷ περιβεβλημένῳ τὴν Ῥωμαίων δύναμιν, δι’ ἣν οὐδὲν οὐδ’ ἐξ ἐφόδου καὶ βίασ παθεῖν ἐδύνατο. τὸ δ’ ἀποκτεῖναι ταχὺ καὶ πρὸσ ἡδονὴν τοῦ νικῶντοσ αὐτὸν πάθουσ ἀσεβείασ τεκμήριον ἀνυποτιμήτου καὶ τῆσ ἡλικίασ οὔσησ ἐν γήρᾳ τοσοῦτον ἐξήμαρτεν.

ἥ γε μὴν παρολκὴ καὶ τὸ χρονίζον οὐκ ἂν αὐτῷ συγγνώμην τινὰ φέροι·

ταχὺ μὲν γὰρ ἐκπλαγέντα καὶ κεκινημένον χωρῆσαι πρόσ τι τῶν ἀτόπων, εἰ καὶ δυσχερέσ, ἀλλ’ ἀεὶ συμβαῖνον, ἐν ἐπιστάσει δὲ καὶ μήκει πολλάκισ μὲν ὁρμηθέντα πολλάκισ δὲ μελλήσαντα τὸ τελευταῖον ὑποστῆναι καὶ διαπράξασθαι, φονώσησ καὶ δυσμετακινήτου ψυχῆσ ἀπὸ τῶν χειρόνων. ἐδήλωσεν δὲ καὶ τοῖσ αὖθισ οὐκ ἀποσχόμενοσ οὐδὲ τῶν περιλοίπων ὅσουσ ἐδόκει φιλτάτουσ, ἐφ’ οἷσ τὸ μὲν δίκαιον ἔλαττον ἐποίει συμπαθεῖσθαι τοὺσ ἀπολλυμένουσ, τὸ δ’ ὠμὸν ὅμοιον ἦν τὸ μηδὲ ἐκείνων φεισάμενον.

διέξιμεν δὲ ὑπὲρ αὐτῶν ἑξῆσ ἀφηγούμενοι.

SEARCH

MENU NAVIGATION