Dio, Chrysostom, Orationes, ΤΡΩΙΚΟΣ ΥΠΕΡ τοῦ ΙΛΙΟΝ ΜΗ ΑΛΩΝΑΙ.

(디오, 크리소토모스, 연설, ΤΡΩΙΚΟΣ ΥΠΕΡ τοῦ ΙΛΙΟΝ ΜΗ ΑΛΩΝΑΙ.)

οἶδα μὲν ἔγωγε σχεδὸν ὅτι διδάσκειν μὲν ἀνθρώπουσ ἅπαντασ χαλεπόν ἐστιν, ἐξαπατᾶν δὲ ῥᾴδιον. καὶ μανθάνουσι μὲν μόγισ, ἐάν τι καὶ μάθωσι, παρ’ ὀλίγων τῶν εἰδότων, ἐξαπατῶνται δὲ τάχιστα ὑπὸ πολλῶν τῶν οὐκ εἰδότων, καὶ οὐ μόνον γε ὑπὸ τῶν ἄλλων, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ὑφ’ αὑτῶν. τὸ μὲν γὰρ ἀληθὲσ πικρόν ἐστι καὶ ἀηδὲσ τοῖσ ἀνοήτοισ, τὸ δὲ ψεῦδοσ γλυκὺ καὶ προσηνέσ. ὥσπερ οἶμαι καὶ τοῖσ νοσοῦσι τὰ ὄμματα τὸ μὲν φῶσ ἀνιαρὸν ὁρᾶν, τὸ δὲ σκότοσ ἄλυπον καὶ φίλον, οὐκ ἐῶν βλέπειν.

ἢ πῶσ ἂν ἴσχυε τὰ ψεύδη πολλάκισ πλέον τῶν ἀληθῶν, εἰ μὴ δι’ ἡδονὴν ἐνίκα; χαλεποῦ δέ, ὡσ ἔφην, ὄντοσ τοῦ διδάσκειν, τῷ παντὶ χαλεπώτερον τὸ μεταδιδάσκειν, ἄλλωσ τε ὅταν πολύν τινεσ χρόνον ὦσι τὰ ψευδῆ ἀκηκοότεσ καὶ μὴ μόνον αὐτοὶ ἐξηπατημένοι, ἀλλὰ καὶ οἱ πατέρεσ αὐτῶν καὶ οἱ πάπποι καὶ σχεδὸν πάντεσ οἱ πρότερον.

οὐ γάρ ἐστι ῥᾴδιον τούτων ἀφελέσθαι τὴν δόξαν, οὐδ’ ἂν πάνυ τισ ἐξελέγχῃ.

καθάπερ οἶμαι τῶν τὰ ὑποβολιμαῖα παιδάρια θρεψάντων χαλεπὸν ὕστερον ἀφελέσθαι τἀληθῆ λέγοντα ἅ γε ἐν ἀρχῇ, εἴ τισ αὐτοῖσ ἔφρασεν, οὐκ ἄν ποτε ἀνείλοντο. οὕτω δὲ τοῦτο ἰσχυρόν ἐστιν ὥστε πολλοὶ τὰ κακὰ μᾶλλον προσποιοῦνται καὶὁμολογοῦσι καθ’ αὑτῶν, ἂν ὦσι πεπεισμένοι πρότερον, ἢ τἀγαθὰ μετὰ χρόνον ἀκούοντεσ. οὐκ ἂν οὖν θαυμάσαιμι καὶ ὑμᾶσ, ἄνδρεσ Ἰλιεῖσ, εἰ πιστότερον ἡγήσασθαι Ὅμηρον τὰ χαλεπώτατα ψευσάμενον καθ’ ὑμῶν ἢ ἐμὲ τἀληθῆ λέγοντα, κἀκεῖνον μὲν ὑπολαβεῖν θεῖον ἄνδρα καὶ σοφόν,καὶ τοὺσ παῖδασ εὐθὺσ ἐξ ἀρχῆσ τὰ ἔπη διδάσκειν οὐθὲν ἄλλο ἢ κατάρασ ἔχοντα κατὰ τῆσ πόλεωσ, καὶ ταύτασ οὐκ ἀληθεῖσ, ἐμοῦ δὲ μὴ ἀνέχοισθε τὰ ὄντα καὶ γενόμενα λέγοντοσ, ὅτι πολλοῖσ ἔτεσιν ὕστερον Ὁμήρου γέγονα.

καίτοι φασὶ μὲν οἱ πολλοὶ τὸν χρόνον τῶν πραγμάτων καὶ κριτὴν ἄριστον εἶναι, ὅτι δ’ ἂν ἀκούωσι μετὰπολὺν χρόνον, διὰ τοῦτο ἄπιστον νομίζουσιν.

εἰ μὲν οὖν παρ’ Ἀργείοισ ἐτόλμων ἀντιλέγειν Ὁμήρῳ, καὶ τὴν ποίησιν αὐτοῦ δεικνύναι ψευδῆ περὶ τὰ μέγιστα, τυχὸν ἂν εἰκότωσ ἤχθοντό μοι καὶ τῆσ πόλεωσ ἐξέβαλλον εἰ τὴν παρ’ ἐκείνων δόξαν ἐφαινόμην ἀφανίζων καὶ καθαιρῶν· ὑμᾶσ δὲ δίκαιόν ἐστί μοι χάριν εἰδέναι καὶἀκροᾶσθαι προθύμωσ· ὑπὲρ γὰρ τῶν ὑμετέρων προγόνων ἐσπούδακα. προλέγω δὲ ὑμῖν ὅτι τοὺσ λόγουσ τούτουσ ἀνάγκη καὶ παρ’ ἑτέροισ ῥηθῆναι καὶ πολλοὺσ πυθέσθαι·

τούτων δὲ οἱ μέν τινεσ οὐ συνήσουσιν, οἱ δὲ προσποιήσονται καταφρονεῖν, οὐ καταφρονοῦντεσ αὐτῶν, οἱ δέ τινεσ ἐπιχειρήσουσιν ἐξελέγχειν, ἐγὼ δὲ ἐπίσταμαι σαφῶσ ὅτι οὐδὲ ὑμῖν πρὸσ ἡδονὴν ἔσονται.

οἱ γὰρ πλεῖστοι τῶν ἀνθρώπων οὕτωσ ἄγαν εἰσὶν ὑπὸ δόξησ διεφθαρμένοι τὰσ ψυχὰσ ὥστε μᾶλλον ἐπιθυμοῦσι περιβόητοι εἶναι ἐπὶ τοῖσ μεγίστοισ ἀτυχήμασιν ἢ μηδὲν κακὸν ἔχοντεσ ἀγνοεῖσθαι. αὐτοὺσ γὰρ οἶμαι τοὺσ Ἀργείουσ μὴ ἂν ἐθέλειν ἄλλωσ γεγονέναι τὰ περὶ τὸν Θυέστην καὶ τὸν Ἀτρέα καὶ τοὺσ Πελοπίδασ, ἀλλ’ ἄχθεσθαι σφόδρα, ἐάν τισ ἐξελέγχῃ τοὺσ μύθουσ τῶν τραγῳδῶν, λέγων ὅτι οὔτε Θυέστησ ἐμοίχευσε τὴν τοῦ Ἀτρέωσ οὔτε ἐκεῖνοσ ἀπέκτεινε τοὺσ τοῦ ἀδελφοῦ παῖδασ οὐδὲ κατακόψασ εἱστίασε τὸν Θυέστην οὔτε Ὀρέστησ αὐτόχειρ ἐγένετο τῆσ μητρόσ.

ἅπαντα ταῦτα εἰ λέγοι τισ, χαλεπῶσ ἂν φέροιεν ὡσ λοιδορούμενοι. τὸ δὲ αὐτὸ τοῦτο κἂν Θηβαίουσ οἶμαι παθεῖν, εἴ τισ τὰ παρ’ αὐτοῖσ ἀτυχήματα ψευδῆ ἀποφαίνοι, καὶ οὔτε τὸν πατέρα Οἰδίπουν ἀποκτείναντα οὔτε τῇ μητρὶ συγγενόμενον οὔθ’ ἑαυτὸν τυφλώσαντα οὔτε τοὺσ παῖδασ αὐτοῦ πρὸ τοῦ τείχουσ ἀποθανόντασ ὑπ’ ἀλλήλων, οὔθ’ ὡσ ἡ Σφὶγξ ἀφικομένη κατεσθίοι τὰ τέκνα αὐτῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἥδονται ἀκούοντεσ καὶ τὴν Σφίγγα ἐπιπεμφθεῖσαν αὐτοῖσ διὰ χόλον Ἥρασ καὶ τὸν Λάιον ὑπὸ τοῦ υἱέοσ ἀναιρεθέντα καὶ τὸν Οἰδίπουν ταῦτα ποιήσαντα καὶ παθόντα τυφλὸν ἀλᾶσθαι, καὶ πρότερον ἄλλου βασιλέωσ αὐτῶν καὶ τῆσ πόλεωσ οἰκιστοῦ, Ἀμφίονοσ, τοὺσ παῖδασ, ἀνθρώπων καλλίστουσ γενομένουσ, κατατοξευθῆναι ὑπὸ Ἀπόλλωνοσ καὶ Ἀρτέμιδοσ·

καὶ ταῦτα καὶ αὐλούντων καὶ ᾀδόντων ἀνέχονται παρ’ αὑτοῖσ ἐν τῷ θεάτρῳ, καὶ τιθέασιν ἆθλα περὶ τούτων, ὃσ ἂν οἰκτρότατα εἴπῃ περὶ αὐτῶν ἢ αὐλήσῃ·

τὸν δὲ εἰπόντα ὡσ οὐ γέγονεν οὐδὲν αἰτῶν ἐκβάλλουσιν. εἰσ τοῦτο μανίασ οἱ πολλοὶ ἐληλύθασι καὶ οὕτω πάνυ ὁ τῦφοσ αὐτῶν κεκράτηκεν.

ἐπιθυμοῦσι γὰρ ὡσ πλεῖστον ὑπὲρ αὐτῶν γίγνεσθαι λόγον·

ὁποῖον δέ τινα, οὐθὲν μέλει αὐτοῖσ. ὅλωσ δὲ πάσχειν μὲν οὐ θέλουσι τὰ δεινὰ διὰ δειλίαν, φοβούμενοι τούσ τε θανάτουσ καὶ τὰσ ἀλγηδόνασ· ὡσ δὲ παθόντεσ μνημονεύεσθαι περὶ πολλοῦ ποιοῦνται. ἐγὼ δὲ οὔθ’ ὑμῖν χαριζόμενοσ οὔθ’ Ὁμήρῳ διαφερόμενοσ οὐδὲ τῆσ δόξησ φθονῶν ἐκείνῳ, πειράσομαι δεικνύειν ὅσα μοι δοκεῖ ψευδῆ εἰρηκέναι περὶ τῶν ἐνθάδε πραγμάτων, οὐκ ἄλλοθέν ποθεν,ἀλλ’ ἐξ αὐτῆσ τῆσ ποιήσεωσ ἐλέγχων, τῷ τε ἀληθεῖ βοηθῶν καὶ μάλιστα διὰ τὴν Ἀθηνᾶν, ὅπωσ μὴ δοκῇ ἀδίκωσ διαφθεῖραι τὴν αὑτῆσ πόλιν μηδὲ ἐναντία βούλεσθαι τῷ αὑτῆσ πατρί, οὐχ ἧττον δὲ διὰ τὴν Ἥραν καὶ τὴν Ἀφροδίτην.

δεινὸν γὰρ τὴν μὲν τῷ Διὶ συνοῦσαν μὴ νομίσαι αὐτὸν κριτὴν ἱκανὸν τοῦ αὑτῆσ εἴδουσ, εἰ μὴἀρέσει καὶ τῶν ἐν Ἴδῃ βουκόλων ἑνί, τὴν δὲ ἀρχὴν ὑπὲρ κάλλουσ ἐρίζειν τῇ Ἀφροδίτῃ, πρεσβυτάτην φάσκουσαν εἶναι τῶν Κρόνου παίδων, ὡσ αὐτὸσ Ὅμηροσ ἀπήγγειλε ποιήσασ, καί με πρεσβυτάτην τέκετο Κρόνοσ ἀγκυλομήτησ, ἔτι δὲ οὕτω χαλεπῶσ διατεθῆναι πρὸσ τὸν Πάριν, αὐτὴν ἐπιτρέψασαντὴν κρίσιν·

καίτοι οὐδὲ τῶν ἀνθρώπων ὃσ ἂν ἐπιτρέψῃ δίαιταν, ἐχθρὸν ἡγεῖται τὸν διαιτητήν, ἐὰν μὴ δικάσῃ καθ’ ἑαυτόν·

τὴν δέ γε Ἀφροδίτην οὕτωσ αἰσχρὰν καὶ ἄδικον καὶ ἀσύμφορον δοῦναι δωρεάν, καὶ μηδένα ποιήσασθαι λόγονμήτε τῆσ Ἑλένησ ἀδελφῆσ οὔσησ μήτε τοῦ Ἀλεξάνδρου τοῦ προκρίναντοσ αὐτήν, ἀλλὰ χαρίζεσθαιτοιοῦτον γάμον δι’ ὃν αὐτόσ τε ἔμελλεν ἀπόλλυσθαι καὶ οἱ γονεῖσ αὐτοῦ καὶ ἡ πόλισ. ἔτι δὲ οὐκ ἄξιον οἶμαι παριδεῖν οὐδὲ τὸ τῆσ Ἑλένησ, ἣ τοῦ Διὸσ λεγομένη θυγάτηρ διὰ μὲν τὴν ἄδικον φήμην περιβόητοσ ἐπ’ αἰσχύνῃ γέγονε, διὰ δὲ τὴν αὑτῆσ ἰσχὺν θεὸσ ἐνομίσθη παρὰ τοῖσ Ἕλλησιν.

ὧν ἐμοὶ ἐλάττων λόγοσ ἐστὶν ἢ πιθήκων.

πρῶτον μὲν οὖν φασι τὸν Ὅμηρον ὑπὸ πενίασ τε καὶ ἀπορίασ προσαιτεῖν ἐν τῇ Ἑλλάδι·

τὸν δὲ τοιοῦτον ἀδύνατον ἡγοῦνται ψεύσασθαιπρὸσ χάριν τῶν διδόντων, οὐδ’ ἂν τὰ τοιαῦτα λέγειν ὁποῖα ἔμελλεν ἐκείνοισ καθ’ ἡδονὴν ἔσεσθαι· τοὺσ δὲ νῦν πτωχοὺσ οὐδέν φασιν ὑγιὲσ λέγειν, οὐδὲ μάρτυρα οὐδεὶσ ἂν ἐκείνων οὐδένα ποιήσαιτο ὑπὲρ οὐδενόσ, οὐδὲ τοὺσ ἐπαίνουσ τοὺσ παρ’ αὐτῶν ἀποδέχονται ὡσ ἀληθεῖσ. ἴσασι γὰρ ὅτι πάντα θωπεύοντεσ ὑπ’ ἀνάγκησ λέγουσιν.

ἔπειτα δὲ εἰρήκασι τοὺσ μὲν ὡσ πτωχῷ, τοὺσ δὲ ὡσ μαινομένῳ ἀπάρχεσθαι, καὶ μᾶλλον οἰόνται τοὺσ τότε καταγνῶναι αὐτοῦ μανίαν τἀληθῆ λέγοντοσ ἢ ψευδομένου. οὐ μὴν ὅσον γε ἐπὶ τούτοισ ψέγω Ὅμηρον· κωλύει γὰρ οὐθὲν ἄνδρα σοφὸν πτωχεύειν οὐδὲ μαίνεσθαι δοκεῖν· ἀλλ’ ὅτι κατὰ τὴν ἐκείνων δόξαν, ἣν ἔχουσι περὶ Ὁμήρου καὶ περὶ τῶν τοιούτων, εἰκόσ ἐστι μηθὲν ὑγιὲσ εἶναι τῶν εἰρημένων ὑπ’ αὐτοῦ. οὐ τοίνυν οὐδὲ τόδε νομίζουσιν, οὐκ εἶναι ἐν τῇ Ὁμήρου φύσει τὸ ψεῦδοσ οὐδὲ ἀποδέχεσθαι αὐτὸν τοιοῦτον·

πλεῖστα γοῦν τὸν Ὀδυσσέα πεποίηκε ψευδόμενον, ὃν μάλιστα ἐπῄνει, τὸν δὲ Αὐτόλυκον καὶ ἐπιορκεῖν φησι, καὶ τοῦτ’ αὐτῷ παρὰ τοῦ Ἑρμοῦ δεδόσθαι. περὶ δὲ θεῶν πάντεσ, ὡσ ἔποσ εἰπεῖν, ὁμολογοῦσι μηθὲν ἀληθὲσ λέγειν Ὅμηρον καὶ οἱ πάνυ ἐπαινοῦντεσ αὐτόν, καὶ τοιαύτασ ἀπολογίασ πειρῶνται πορίζειν, ὅτι οὐ φρονῶν ταῦτ’ ἔλεγεν, ἀλλ’ αἰνιττόμενοσ καὶ μεταφέρων. τί οὖν κωλύει καὶ περὶ τῶν ἀνθρώπων αὐτὸν οὕτωσ εἰρηκέναι;

ὅστισ γὰρ περὶ θεᾶν οὐ φανερῶσ τἀληθῆ φησιν, ἀλλὰ τοὐναντίον οὕτωσ ὥστε τὰ ψευδῆ μᾶλλον ὑπολαμβάνειν τοὺσ ἐντυγχάνοντασ, καὶ ταῦτα μηδὲν ὠφελούμενοσ, πῶσ ἂν περί γε ἀνθρώπων ὀκνήσειεν ὁτιοῦν ψεῦδοσ εἰπεῖν; καὶ ὅτι μὲν πεποίηκεν ἀλγοῦντασ τοὺσ θεοὺσ καὶ στένοντασ καὶ τιτρωσκομένουσ καὶ ἀποθνῄσκοντασ σχεδόν, ἔτι δὲ μοιχείασ καὶ δεσμὰ καὶ διεγγυήσεισ θεῶν, οὐ λέγω, πρότερον εἰρημένα πολλοῖσ. οὐδὲ γὰρ βούλομαι κατηγορεῖν Ὁμήρου, μόνον δὲ ἐπιδεῖξαι τἀληθὲσ ὡσ γέγονεν· ἐπεί τοι καὶ ἀπολογήσομαι περὶ αὐτοῦ τὰ ἐμοὶ δοκοῦντα.

ὅτι δὲ τὸ ψεῦδοσ οὐκ ὤκνει πάντων μάλιστα οὐδὲ αἰσχρὸν ἐνόμιζε, τοῦτο λέγω·

πότερον δὲ ὀρθῶσ ἢ μὴ παρίημι νῦν σκοπεῖν. ἀφεὶσ οὖν ὅσα δοκεῖ δεινὰ πεποιηκέναι περὶ θεῶν καὶ οὐ πρέποντα ἐκείνοισ, τοσοῦτό φημι μόνον, ὅτι λόγουσ οὐκ ὤκνει τῶν θεῶν ἀπαγγέλλειν, οὕσ φησιν αὐτοὺσ διαλέγεσθαι πρὸσ αὑτούσ, καὶ οὐ μόνον γε τοὺσ ἐν κοινῷ γενομένουσ καὶ παρατυγχανόντων ἁπάντων τῶν θεῶν, ἀλλὰ καὶ οὓσ ἰδίᾳ τινὲσ διαλέγονται ἀλλήλοισ, οἱο͂ν ὁ Ζεὺσ τεθυμωμένοσ τῇ Ἥρᾳ διὰ τὴν ἀπάτην καὶ τὴν ἧτταν τῶν Τρώων, καὶ πρότερον Ἥρα πρὸσ τὴν Ἀφροδίτην, παρακαλοῦσα φαρμάξαι τὸν πατέρα καὶ δοῦναι τὸ φίλτρον αἰτῇ, τὸν κεστὸν ἱμάντα, ὡσ εἰκόσ, ἐν ἀπορρήτῳ τοῦτο ἀξιοῦσα. οὐδὲ γὰρ τῶν ἀνθρώπων εἰκὸσ ἄλλον τινὰ εἰδέναι τὰ τοιαῦτα, ἀνδρὸσ καὶ γυναικὸσ διαφερομένων καὶ λοιδορούντων ἐνίοτε ἀλλήλουσ.

καὶ τὸν Ὀδυσσέα πεποίηκεν ἐπανορθούμενον τὸ τοιοῦτο, μὴ δόξῃ ἀλαζὼν διηγούμενοσ τοὺσ παρὰ τοῖσ θεοῖσ γενομένουσ ὑπὲρ αὑτοῦ λόγουσ. ἔφη γὰρ ἀκοῦσαι τῆσ Καλυψοῦσ, ἐκείνην δὲπαρά του πυθέσθαι· περὶ αὑτοῦ δὲ οὐδὲν τοιοῦτον εἴρηκεν ὅτι πύθοιτο παρὰ θεοῦ τινοσ. οὕτω πάνυ κατεφρόνει τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐθὲν αὐτῷ ἔμελεν, εἰ δόξει μηθὲν λέγειν ἀληθέσ.

οὐ γὰρ δὴ πείσειν γε ἐνόμιζέ τινα ὡσ ἐπίσταιτο τοὺσ παρὰ τοῖσ θεοῖσ γενομένουσ ὑπὲρ αὑτοῦ λόγουσ. διηγεῖται δὲ καὶ τὴν συνουσίαν τὴν τοῦ Διὸσ πρὸσ τὴν Ἥραν ἐν τῇ Ἴδῃ γενομένην καὶ τοὺσ λόγουσ οὓσ εἶπε πρὸ τῆσ συνουσίασ, ὡσ αὐτὸσ ἑωρακώσ τε καὶ ἀκηκοώσ, καὶ οὐδὲν αὐτὸν ἐκώλυσεν, ὡσ ἐοίκε, τὸ νέφοσ, ὅ περιεκάλυψεν ὁ Ζεὺσ τοῦ μὴ φανερὸσ γενέσθαι. τούτοισ δὲ ἐπέθηκε τὸν κολοφῶνα σχεδόν·

ἵνα γὰρ μὴ ἀπορῶμεν ὅπωσ ξυνίει τῶν θεῶν, οὕτωσ διαλέγεται ἡμῖν σχεδὸν ὡσ ἔμπειροσ τῆσ τῶν θεῶν γλώττησ, καὶ ὅτι οὐχ ἡ αὐτή ἐστι τῇ ἡμετέρᾳ οὐδὲ τὰ αὐτὰ ὀνόματα ἐφ’ ἑκάστῳ λέγουσιν ἅπερ καὶ ἡμεῖσ. ἐνδείκνυται δὲ ταῦτα ἐπὶ ὀρνέου τινόσ, ὅ φησι τοὺσ μὲν θεοὺσ χαλκίδα καλεῖν, τοὺσ δὲ ἀνθρώπουσ κύμινδιν, καὶ ἐπὶ τόπου τινὸσ πρὸ τῆσ πόλεωσ, ὃν τοὺσ μὲν ἀνθρώπουσ Βατίειαν ὀνο‐ μάζειν, τοὺσ δὲ θεοὺσ Σῆμα Μυρίνησ. περὶ δὲ τοῦ ποταμοῦ φράσασ ἡμῖν ὅτι οὐ Σκάμανδροσ ἀλλὰ Ξάνθοσ λέγοιτο παρὰ τοῖσ θεοῖσ, αὐτὸσ οὕτωσ ἤδη ἐν τοῖσ ἔπεσιν ὀνομάζει, ὡσ οὐ μόνον ἐξὸν αὐτῷ τὰσ ἄλλασ γλώττασ μιγνύειν τὰσ τῶν Ἑλλήνων, καὶ ποτὲ μὲν αἰολίζειν, ποτὲ δὲ δωρίζειν, ποτὲ δὲ ἰάζειν, ἀλλὰ καὶ διαστὶ διαλέγεσθαι.

ταῦτα δέ μοι εἴρηται, ὥσπερ δὴ ἔφην, οὐ κατηγορίασ ἕνεκεν, ἀλλ’ ὅτι ἀνδρειότατοσ ἀνθρώπων ἦν πρὸσ τὸ ψεῦδοσ Ὅμηροσ καὶ οὐθὲν ἧττον ἐθάρρει καὶ ἐσεμνύνετο ἐπὶ τῷ ψεύδεσθαι ἢ τῷ τἀληθῆ λέγειν. οὕτω μὲν γὰρ σκοποῦσι πάνυ σμικρὰ καὶ ὀλίγου ἄξια φαίνεται, ἃ ἐγώ φημι αὐτὸν ἐψεῦσθαι. τῷ γὰρ ὄντι ἀνθρώπινα ψεύσματα καὶ λίαν πιθανὰ πρὸσ θείαν καὶ ἀμήχανον φύσιν. πέρασ δὴ ἐπιτέθεικεν· ὥσπερ γὰρ τοῖσ βαρβάροισ διαλέγονται οἱ δίγλωττοι καλούμενοι καὶ ἑρμηνεύοντεσ αὐτοῖσ τὰ παρ’ ἡμῶν, οὕτωσ Ὅμηροσ ἡμῖν διαλέγεται, τὰ παρὰ τῶν θεῶν ἑρμηνεύων, ὥσπερ ἐπιστάμενοσ τὴν θείαν διάλεκτον· πρῶτον μὲν ὅτι οὐχ ἡ αὐτή ἐστι τῇ ἡμετέρᾳ οὐδὲ τὰ αὐτὰ παρά τε ἡμῖν καὶ παρ’ ἐκείνοισ ὀνόματα, ἔπειτα ἐξηγούμενοσ περί τινων, ὅπωσ οἱ θεοὶ νομίζουσιν, οἱο͂ν ὅτι τὴν χαλκίδα κύμινδιν οἱ θεοὶ καλοῦσι· τόπον δέ τινα πρὸ τῆσ πόλεωσ, Βατίειαν ὀνομαζόμενον σῆμα Μυρίνησ. τὸ δὲ μῶλυ εἰπὼν ὅπωσ οἱ θεοὶ λέγουσιν, οὐκέτι προστίθησι τὸ παρὰ τοῖσ ἀνθρώποισ ὄνομα· καὶ τὸν ποταμὸν εἰπὼν ὅτι οὐ Σκάμανδροσ ἀλλὰ Ξάνθοσ ὀνομάζοιτο παρ’ αὐτοῖσ, οὕτωσ ἤδη ἐν τοῖσ ἔπεσι χρῆται, ὡσ ἐξὸν αὐτῷ, μὴ μόνον τὰσ τῶν Ἑλλήνων φωνὰσ μιγνύειν, μηδὲ τοῖσ σφόδρα ἀρχαίοισ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖσ δαιμονίοισ χρῆσθαι ὀνόμασι, καὶ ποτὲ μὲν αἰολίζοντα ποτὲ δὲ δωρίζοντα, πάλιν δὲ ἰάζοντα διαλέγεσθαι, ταῦτα δέ μοι εἴρηται, ὥσπερ ἤδη ἔφην, οὐ κατηγορίασ ἕνεκεν, ἀλλ’ ὅτι ἀνδρειότατοσ ἦν ἀνθρώπων πρὸσ τό ψεῦδοσ Ὅμηροσ καὶ οὐχ ἧττον ἐθάρρει καὶ ἐσεμνύνετο ἐπὶ τῷ ψεύδεσθαι ἢ τῷ τἀληθῆ λέγειν. οὕτω γὰρ σκοποῦσιν οὐδὲν ἔτι φαίνεται παράδοξον οὐδὲ ἄπιστον τῶν ὑπ’ ἐμοῦ δεικνυμένων, ἀλλὰ σμικρὰ καὶ ἀνθρώπεια ψεύσματα πρὸσ θεῖα καὶ μεγάλα. ἐπιχειρήσασ γὰρ τὸν πόλεμον εἰπεῖν τὸν γενόμενον τοῖσ Ἀχαιοῖσ πρὸσ τοὺσ Τρῶασ, οὐκ εὐθὺσ ἤρξατο ἀπὸ τῆσ ἀρχῆσ, ἀλλ’ ὅθεν ἔτυχεν· ὃ ποιοῦσι πάντεσ οἱ ψευδόμενοι σχεδόν, ἐμπλέκοντεσ καὶ περιπλέκοντεσ καὶ οὐθὲν βουλόμενοι λέγειν ἐφεξῆσ· ἧττον γὰρ κατάδηλοί εἰσιν· εἰ δὲ μή, ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ πράγματοσ ἐξελέγχονται. τοῦτο δὲ ἰδεῖν ἔστι καὶ ἐν τοῖσ δικαστηρίοισ καὶ παρ’ ἄλλοισ γιγνόμενον, οἳ μετὰ τέχνησ ψεύδονται.

οἱ δὲ βουλόμενοι τὰ γενόμενα ἐπιδεῖξαι, ὡσ ξυνέβη ἕκαστον, οὕτωσ ἀπαγγέλλουσι, τὸ πρῶτον πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον δεύτερον καὶ τἄλλα ἐφεξῆσ ὁμοίωσ. ἓν μὲν τοῦτο αἴτιον τοῦ μὴ κατὰ φύσιν ἄρξασθαι τῆσ ποιήσεωσ· ἕτερον δέ, ὅτι τὴν ἀρχὴν αὐτῆσ καὶ τὸ τέλοσ μάλιστα ἐπεβούλευσεν ἀφανίσαι καὶ ποιῆσαι τὴν ἐναντίαν δόξαν ὑπὲρ αὐτῶν. ὅθεν οὔτε τὴν ἀρχὴν οὔτε τὸ τέλοσ ἐτόλμησεν εἰπεῖν ἐκ τοῦ εὐθέοσ, οὐδὲ ὑπέσχετο ὑπὲρ τούτων οὐδὲν ἐρεῖν, ἀλλ’ εἴ που καὶ μέμνηται, παρέργωσ καὶ βραχέωσ, καὶ δῆλόσ ἐστιν ἐπιταράττων· οὐ γὰρἐθάρρει πρὸσ αὐτὰ οὐδὲ ἐδύνατο εἰπεῖν ἑτοίμωσ.

συμβαίνει δὲ καὶ τοῦτο τοῖσ ψευδομένοισ ὡσ τὸ πολύ γε, ἄλλα μέν τινα λέγειν τοῦ πράγματοσ καὶ διατρίβειν ἐπ’ αὐτοῖσ, ὃ δ’ ἂν μάλιστα κρύψαι θέλωσιν, οὐ προτιθέμενοι λέγουσιν οὐδὲ προσέχοντι τῷ ἀκροατῇ, οὐδ’ ἐν τῇ αὑτοῦ χώρᾳ τιθέντεσ, ἀλλ’ ὡσ ἂν λάθοι μάλιστα,καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὅτι αἰσχύνεσθαι ποιεῖ τὸ ψεῦδοσ καὶ ἀποκνεῖν προσιέναι πρὸσ αὑτό, ἄλλωσ τε ὅταν ᾖ περὶ τῶν μεγίστων. ὅθεν οὐδὲ τῇ φωνῇ μέγα λέγουσιν οἱ ψευδόμενοι, ὅταν ἐπὶ τοῦτο ἔλθωσιν·

οἱ δέ τινεσ αὐτῶν βατταρίζουσι καὶ ἀσαφῶσ λέγουσιν· οἱ δὲ οὐχ ὡσ αὐτοί τι εἰδότεσ, ἀλλ’ ὡσ ἑτέρων ἀκούσαντεσ. ὃσ δ’ ἂνἀληθὲσ λέγῃ τι, θαρρῶν καὶ οὐδὲν ὑποστελλόμενοσ λέγει. οὔτε οὖν τὰ περὶ τὴν ἁρπαγὴν τῆσ Ἑλένησ Ὅμηροσ εἴρηκεν ἐκ τοῦ εὐθέοσ οὐδὲ παρρησίαν ἄγων ἐπ’ αὐτοῖσ οὔτε τὰ περὶ τῆσ ἁλώσεωσ τῆσ πόλεωσ. καίτοι γάρ, ὡσ ἔφην, ἀνδρειότατοσ ὢν ὑποκατεκλίνετο καὶ ἡττᾶτο, ὅτι ᾔδει τἀναντία λέγων τοῖσ οὖσι καὶ τὸ κεφάλαιον αὐτὸ τοῦ πράγματοσ ψευδόμενοσ. ἢ πόθεν μᾶλλον ἄρξασθαι ἔπρεπεν ἢ ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀδικήματοσ καὶ τῆσ ὕβρεωσ τοῦ Ἀλεξάνδρου, δἰ ἣν συνέστη ὁ πόλεμοσ, ἐπειδὴ συνωργίζοντο ἂν πάντεσ οἱ τῇ ποιήσει ἐντυγχάνοντεσ καὶ συνεφιλονίκουν ὑπὲρ τοῦ τέλουσ καὶ μηδεὶσ ἠλέει τοὺσ Τρῶασ ἐφ’ οἷσ ἔπασχον·

εἰ δ’ αὖ ἐβούλετο τὰ μέγιστα καὶ φοβερώτατα εἰπεῖν καὶ πάθη παντοδαπὰ καὶ συμφοράσ, ἔτι δὲ ὃ πάντων μάλιστα ἕκαστοσ ἐπόθει ἀκοῦσαι, τί μεῖζον ἢ δεινότερον εἶχεν εἰπεῖν τῆσ ἁλώσεωσ;

οὔτε ἀνθρώπουσ πλείουσ ἀποθνήσκοντασ οὐδὲ οἰκτρότερον τοὺσ μὲν ἐπὶ τοὺσ βωμοὺσ τῶν θεῶν καταφεύγοντασ, τοὺσ δὲ ἀμυνομένουσ ὑπὲρ τῶν τέκνων καὶ τῶν γυναικῶν, οὔτε γυναῖκασ ἢ παρθένουσ ἀγομένασ ἐπὶ δουλείᾳ τε καὶ αἰσχύνῃ, τὰσ μὲν ἀνδρῶν, τὰσ δὲ πατέρων, τὰσ δὲ ἀδελφῶν ἀποσπωμένασ, τὰσ δέ τινασ αὐτῶν τῶν ἀγαλμάτων, ὁρώσασ μὲν τοὺσ φιλτάτουσ ἐν φόνῳ κειμένουσ καὶ μὴ δυναμένασ ἀσπάσασθαι μηδὲ καθελεῖν τοὺσ ὀφθαλμούσ, ὁρώσασ δὲ τὰ νήπια βρέφη πρὸσ τῇ γῇ παιόμενα ὠμῶσ, οὔτε ἱερὰ πορθούμενα θεῶν οὔτε χρημάτων πλῆθοσ ἁρπαζόμενον οὔτε κατ’ ἄκρασ ὅλην ἐμπιμπρα μένην πόλιν οὔτε μείζονα βοὴν ἢ κτύπον χαλκοῦ τε καὶ πυρὸσ τῶν μὲν φθειρομένων, τῶν δὲ ῥιπτουμένων·

ἃ τὸν Πρίαμον πεποίηκε λέγοντα ἐπ’ ὀλίγον ὡσ ἐσόμενα, ἃ τυχὸν αὐτῷ ὡσ γιγνόμενα διελθεῖν, ὅπωσ ἐβούλετο καὶ μεθ’ ὅσου τἄλλα εἰώθει δείματοσ, ἐκπλήττων τε καὶ αὔξων τὰ μικρότατα.

εἰ δέ γε ἤθελεν ἀνδρῶν ἐπισήμων εἰπεῖν θάνατον, πῶσ ἀπέλιπε τὸν τοῦ Ἀχιλλέωσ καὶ τὸν τοῦ Μέμνονοσ καὶ Ἀντιλόχου καὶ Αἰάντοσ καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἀλεξάνδρου;

πῶσ δὲ τὴν Ἀμαζόνων στρατείαν καὶ τὴν μάχην ἐκείνην τὴν λεγομένην τοῦ Ἀχιλλέωσ καὶ τῆσ Ἀμαζόνοσ γενέσθαι καλὴν οὕτωσ καὶ παράδοξον; ὁπότε τὸν ποταμὸν αὐτῷ πεποίηκε μαχόμενον ὑπὲρ τοῦ λέγειν τι θαυμαστόν, ἔτι δὲ τοῦ Ἡφαίστου καὶ τοῦ Σκαμάνδρου μάχην καὶ τῶν ἄλλων θεῶν πρὸσ ἀλλήλουσ, τροπάσ τε καὶ ἥττασ καὶ τραύματα , ὑπὸ ἀπορίασ πραγμάτων τοσούτων ἔτι καὶ τηλικούτων ἀπολειπομένων.

ἀνάγκη οὖν ἐκ τούτων ὁμολογεῖν ἢ ἀγνώμονα Ὅμηρον καὶ φαῦλον κριτὴν τῶν πραγμάτων, ὥστε τὰ ἐλάττω καὶ ταπεινότερα αἱρεῖσθαι, καταλιπόντα ἄλλοισ τὰ μέγιστά τε καὶ σπουδαιότατα, ἢ μὴ δύνασθαι αὐτόν, ὅπερ εἶπον, ἰσχυρίζεσθαι τὰ ψευδῆ, μηδ’ ἐν τούτοισ ἐπιδεικνύναι τὴν ποίησιν ἃ ἐβούλετο κρύψαι ὅπωσ γέγονεν.

οὕτωσ γὰρ καὶ ἐν Ὀδυσσείᾳ τὰ μὲν περὶ τὴν Ἰθάκην καὶ τὸν θάνατον τῶν μνηστήρων αὐτὸσ λέγει, τὰ δὲ μέγιστα τῶν ψευσμάτων οὐχ ὑπέμεινεν εἰπεῖν, τὰ περὶ τὴν Σκύλλαν καὶ τὸν Κύκλωπα καὶ τὰ φάρμακα τῆσ Κίρκησ, ἔτι δὲ τὴν εἰσ ᾅδου κατάβασιν τοῦ Ὀδυσσέωσ, ἀλλὰ τὸν Ὀδυσσέα ἐποίησε διηγούμενον τοῖσπερὶ τὸν Ἀλκίνοον·

ἐκεῖ δὲ καὶ τὰ περὶ τὸν ἵππον καὶ τὴν ἅλωσιν τῆσ Τροίασ διεξιόντα τὸν Δημόδοκον ἐν ᾠδῇ δι’ ὀλίγων ἐπῶν. δοκεῖ δέ μοι μηδὲ προθέσθαι ταῦτα τὴν ἀρχήν, ἅτε οὐ γενόμενα, προϊούσησ δὲ τῆσ ποιήσεωσ, ἐπεὶ ἑώρα τοὺσ ἀνθρώπουσ ῥᾳδίωσ πάντα πειθομένουσ, καταφρονήσασ αὐτῶν καὶ ἅμα χαριζόμενοστοῖσ Ἕλλησι καὶ τοῖσ Ἀτρείδαισ πάντα συγχέαι καὶ μεταστῆσαι τὰ πράγματα εἰσ τοὐναντίον.

λέγει δὲ ἀρχόμενοσ, μῆνιν ἀείδε, θεά, Πηληιάδεω Ἀχιλῆοσ οὐλομένην, ἣ μυρί’ Ἀχαιοῖσ ἄλγἐ ἔθηκε, πολλὰσ δ’ ἰφθίμουσ ψυχὰσ ἀί̈δι προϊάψεν ἡρώων· αὐτοὺσ δὲ ἑλώρια τεῦχε κύνεσσιν οἰωνοῖσί τε πᾶσι·

Διὸσ δ’ ἐτελείετο βουλή. ἐνταῦθά φησι περὶ μόνησ ἐρεῖν τῆσ τοῦ Ἀχιλλέωσ μήνιδοσ καὶ τὰσ συμφορὰσ καὶ τὸν ὄλεθρον τῶν Ἀχαιῶν, ὅτι πολλὰ καὶ δεινὰ ἔπαθον καὶ πολλοὶ ἀπώλοντο καὶ ἄταφοι ἔμειναν, ὡσ ταῦτα μέγιστα τῶν γενομένων καὶ ἄξια τῆσ ποιήσεωσ, καὶ τὴν τοῦ Διὸσ βουλὴν ἐν τούτοισ φησὶ τελεσθῆναι, ὥσπερ οὖν καὶ συνέβη·

τὴν δὲ ὕστερον μεταβολὴν τῶν πραγμάτων καὶ τὸν τοῦ Ἕκτοροσ θάνατον, ἃ ἔμελλε χαριεῖσθαι, οὐ φαίνεται ὑποθέμενοσ, οὐδὲ ὅτι ὕστερον ἑάλω τὸ Ἴλιον· ἴσωσ γὰρ οὐκ ἦν πω βεβουλευμένοσ ἀναστρέφειν ἅπαντα. ἔπειτα βουλόμενοσ τὴν αἰτίαν εἰπεῖν τῶν κακῶν, ἀφεὶσ τὸν Ἀλέξανδρον καὶ τὴν Ἑλένην περὶ Χρύσου φλυαρεῖ καὶ τῆσ ἐκείνου θυγατρόσ.

ἐγὼ οὖν ὡσ ἐπυθόμην παρὰ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ ἱερέων ἑνὸσ εὖ μάλα γέροντοσ ἐν τῇ Ὀνούφι, ἄλλα τε πολλὰ τῶν Ἑλλήνων καταγελῶντοσ ὡσ οὐθὲν εἰδότων ἀληθὲσ περὶ τῶν πλείστων, καὶ μάλιστα δὴ τεκμηρίῳ τούτῳ χρωμένου ὅτι Τροίαν τέ εἰσι πεπεισμένοι ὡσ ἀλοῦσαν ὑπὸ Ἀγαμέμνονοσ καὶ ὅτι Ἑλένη συνοικοῦσα Μενελάῳ ἠράσθη Ἀλεξάνδρου· καὶ ταῦτα οὕτωσ ἄγαν πεπεισμένοι εἰσὶν ὑφ’ ἑνὸσ ἀνδρὸσ ἐξαπατηθέντεσ ὥστε καὶ ὀμόσαι ἕκαστοσ. ἔφη δὲ πᾶσαν τὴν πρότερον ἱστορίαν γεγράφθαι παρ’ αὐτοῖσ, τὴν μὲν ἐν τοῖσ ἱεροῖσ, τὴν δ’ ἐν στήλαισ τισί, τὰ δὲ μνημονεύεσθαι μόνον ὑπ’ ὀλίγων, τῶν στηλῶν διαφθαρεισῶν, πολλὰ δὲ καὶ ἀγνοεῖσθαι τῶν ἐν ταῖσ στήλαισ γεγραμμένων διὰ τὴν ἀμαθίαν τε καὶ ἀμέλειαν τῶν ἐπιγιγνομένων·

εἶναι δὲ καὶ ταῦτα ἐν τοῖσ νεωτάτοισ τὰ περὶ τὴν Τροίαν· τὸν γὰρ Μενέλαον ἀφικέσθαι παρ’ αὐτοὺσ καὶ διηγήσασθαι ἅπαντα ὡσ ἐγένετο. δεομένου δέ μου διηγήσασθαι, τὸ μὲν πρῶτον οὐκ ἐβούλετο, λέγων ὅτι ἀλαζόνεσ εἰσὶν οἱ Ἕλληνεσ καὶ ἀμαθέστατοι ὄντεσ πολυμαθεστάτουσ ἑαυτοὺσ νομίζουσι·

τούτου δὲ μηθὲν εἶναι νόσημα χαλεπώτερον μήτε ἑνὶ μήτε πολλοῖσ ἢ ὅταν τισ ἀμαθὴσ ὢν σοφώτατον ἑαυτὸν νομίζῃ.

τοὺσ γὰρ τοιούτουσ τῶν ἀνθρώπων μηδέποτε δύνασθαι τῆσ ἀγνοίασ ἀπολυθῆναι. οὕτωσ δέ, ἔφη, γελοίωσ ἀπὸ τούτων διάκεισθε ὑμεῖσ ὥστε ποιητὴν ἕτερον Ὁμήρῳ πεισθέντα καὶ ταὐτὰ πάντα ποιήσαντα περὶ Ἑλένησ, Στησίχορον, ὡσ οἶμαι, τυφλωθῆναί φατε ὑπὸ τῆσ Ἑλένησ, ὡσ ψευσάμενον, αὖθισ δὲ ἀναβλέψαι τἀναντία ποιήσαντα.

οὐδὲν ἧττον ἀληθῆ φασιν εἶναι τὴν Ὁμήρου ποίησιν καὶ ἀκούοντεσ τὸν μὲν Στησίχορον ἐν τῇ ὕστερον ᾠδῇ λέγειν ὅτι τὸ παράπαν οὐδὲ πλεύσειεν ἡ Ἑλένη οὐδαμόσε, ἄλλουσ δέ τινασ ὡσ ἁρπασθείη μὲν Ἑλένη ὑπὸ τοῦ Ἀλεξάνδρου, δεῦρο δὲ παρ’ ἡμᾶσ εἰσ Αἴγυπτον ἀφίκοιτο καὶ τοῦ πράγματοσ οὕτωσ ἀμφισβητουμένουκαὶ πολλὴν ἄγνοιαν ἔχοντοσ, οὐδὲ οὕτωσ ὑποπτεῦσαι δύνανται τὴν ἀπάτην.

τούτου δὲ αἴτιον ἔφη εἶναι ὅτι φιλήκοοί εἰσιν οἱ Ἕλληνεσ·

ἃ δ’ ἂν ἀκούσωσιν ἡδέωσ τινὸσ λέγοντοσ, ταῦτα καὶ ἀληθῆ νομίζουσι, καὶ τοῖσ μὲν ποιηταῖσ ἐπιτρέπουσιν ὅ,τι ἂν θέλωσι ψεύδεσθαι καί φασιν ἐξεῖναι αὐτοῖσ, ὅμωσ δὲ πιστεύουσινοἷσ ἂν ἐκεῖνοι λέγωσι, καὶ μάρτυρασ αὐτοὺσ ἐπάγονται ἐνίοτε περὶ ὧν ἀμφισβητοῦσι· παρὰ δὲ Αἰγυπτίοισ μὴ ἐξεῖναι μηδὲν ἐμμέτρωσ λέγεσθαι μηδὲ εἶναι ποίησιν τὸ παράπαν· ἐπίστασθαι γὰρ ὅτι φάρμακον τοῦτο ἡδονῆσ ἐστι πρὸσ τὴν ἀκοήν. ὥσπερ οὖν οἱ διψῶντεσ οὐδὲν δέονται οἴνου, ἀλλ’ ἀπόχρη αὐτοῖσ ὕδατοσ πιεῖν,οὕτωσ οἱ τἀληθῆ εἰδέναι θέλοντεσ οὐδὲν δέονται μέτρων, ἀλλ’ ἐξαρκεῖ αὐτοῖσ ἁπλῶσ ἀκοῦσαι. ἡ δὲ ποίησισ ἀναπείθει τὰ ψευδῆ ἀκούειν ὥσπερ ὁ οἶνοσ πίνειν μάτην.

ὡσ οὖν ἤκουσα παρ’ ἐκείνου, πειράσομαι εἰπεῖν, προστιθεὶσ ἐξ ὧν ἐδόκει μοι ἀληθῆ τὰ λεγόμενα. καὶ Ἑλένην, καὶ δύο ἄρρενασ παῖδασ διδύμουσ καλοὺσ καὶ μεγάλουσ καὶ πολὺ τῶν Ἑλλήνων ἀρίστουσ.

εἶναι δὲ τὴν Ἑλένην ἐπὶ κάλλει περιβόητον καὶ πολλοὺσ μνηστῆρασ αὐτῆσ ἔτι σμικρᾶσπαιδὸσ οὔσησ γενέσθαι καὶ ἁρπαγὴν ὑπὸ Θησέωσ βασιλέωσ ὄντοσ Ἀθηνῶν.

τοὺσ οὖν ἀδελφοὺσ τῆσ Ἑλένησ εὐθέωσ ἐλθεῖν εἰσ τὴν τοῦ Θησέωσ χώραν καὶ πορθῆσαι τὴν πόλιν καὶ κομίσασθαι τὴν ἀδελφήν. τὰσ μὲν οὖν ἄλλασ γυναῖκασ ἀφιέναι λαβόντασ· τὴν δὲ τοῦ Θησέωσ μητέρα αἰχμάλωτον ἄγειν, τιμωρουμένουσ αὐτόν· εἶναιγὰρ αὐτοὺσ ἀξιομάχουσ πρὸσ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα, καὶ καταστρέψασθαι ῥᾳδίωσ ἄν, εἰ ἐβούλοντο. εἶπον οὖν ὅτι καὶ παρ’ ἡμῖν ταῦτα λέγεται, καὶ προσέτι ὡσ αὐτὸσ ἑορακὼσ εἰήν ἐν Ὀλυμπίᾳ ἐν τῷ ὀπισθοδόμῳ τοῦ νεὼ τῆσ Ἥρασ ὑπόμνημα τῆσ ἁρπαγῆσ ἐκείνησ ἐν τῇ ξυλίνῃ κιβωτῷ τῇ ἀνατεθείσῃ ὑπὸ Κυψέλου, τοὺσ Διοσκόρουσ ἔχοντασ τὴν Ἑλένην ἐπιβεβηκυῖαν τῇ κεφαλῇ τῆσ Αἴθρασ καὶ τῆσ κόμησ ἕλκουσαν, καὶ ἐπίγραμμα ἐπιγεγραμμένον ἀρχαίοισ γράμμασι.

μετὰ δὲ ταῦτα, ἔφη, φοβούμενοσ τοὺσ Τυνδαρίδασ ὁ Ἀγαμέμνων·

ἠπίστατο γὰρ ὅτι ξένοσ ὢν καὶ ἔπηλυσ ἄρχοι τῶν Ἀργείων· ἐβούλετο προσλαβεῖν αὐτοὺσ κηδεύσασ, καὶ διὰ τοῦτο ἔγημε Κλυταιμνήστραν· τὴν δὲ Ἑλένην ἐμνήστευε μὲν τῷ ἀδελφῷ, οὐδεὶσ δὲ ἔφασκε τῶν Ἑλλήνων ἐπιτρέψειν, καὶ γὰρ προσήκειν ἕκαστοσ αὑτῷ τοῦ γένουσ μᾶλλον ἢ Μενελάῳ, Πελοπίδῃ ὄντι. ἧκον δὲ καὶ ἔξωθεν πολλοὶ μνηστῆρεσ διά τε τὴν δόξαν τὴν περὶ τοῦ κάλλουσ καὶ τὴν δύναμιν τῶν ἀδελφῶν καὶ τοῦ πατρόσ. ἐδόκει οὖν μοι καὶ τοῦτο ἀληθὲσ λέγειν, ὅπου τὴν Κλεισθένουσ θυγατέρα τοῦ Σικυωνίων τυράννου καὶ τῶν ἀπὸ Ἰταλίασ τινὰ μνηστεῦσαί φασιν·

ἔτι δὲ Ἱπποδάμειαν τὴν Οἰνομάου Πέλοψ ἔγημεν ἐκ τῆσ Ἀσίασ ἀφικόμενοσ, Θησεὺσ δὲ ἀπὸ τοῦ Θερμώδοντοσ ποταμοῦ μίαν τῶν Ἀμαζόνων· ὡσ δὲ ἐκεῖνοσ ἔφη, καὶ τὴν Ιὢ ἀφικέσθαι ἐκδοθεῖσαν εἰσ Αἴγυπτον, ἀλλὰ μὴ βοῦν γενομένην οὕτωσ οἰστρήσασαν ἐλθεῖν.

γυναῖκασ παρ’ ἀλλήλων καὶ τοὺσ πλεῖστον ἀπέχοντασ τοῖσ ἐνδοξοτάτοισ, καὶ τὸν Ἀλέξανδρον ἀφικέσθαι κατὰ μνηστείαν ἔφη, πιστεύοντα τῇ δυνάμει τοῦ πατρόσ, σχεδόν τι βασιλεύοντοσ τῆσ Ἀσίασ ἁπάσησ, καὶ οὐδὲ πολὺ τῆσ Τροίασ ἀπεχούσησ, ἄλλωσ τε καὶ τῶν Πελοπιδῶν ἤδη δυναστευόντων ἐν τῇ Ἑλλάδι καὶ πολλῆσ ἐπιμιξίασ γενομένησ.

ἐλθόντα δὲ μετὰ πολλοῦ πλούτου καὶ παρασκευῆσ ὡσ ἐπὶ μνηστείαν, καὶ διαφέροντα κάλλει, εἰσ λόγουσ αὐτὸν καταστῆναι Τυνδάρεῴ τε καὶ τοῖσ ἀδελφοῖσ τῆσ Ἑλένησ, λέγοντα περὶ τῆσ ἀρχῆσ τῆσ Πριάμου καὶ τῶν χρημάτων τοῦ πλήθουσ καὶ τῆσ ἄλλησ δυνάμεωσ, καὶ ὅτι αὑτοῦ γίγνοιτο ἡ βασιλεία·

τὸν δὲ Μενέλαον ἰδιώτην ἔφη εἶναι· τοῖσ γὰρ Ἀγαμέμνονοσ παισίν, ἀλλ’ οὐκ ἐκείνῳ τὴν ἀρχὴν προσήκειν· καὶ ὡσ θεοφιλὴσ εἰή καὶ ὡσ ἡ Ἀφροδίτη αὐτῷ ὑπόσχοιτο τὸν ἄριστον γάμον τῶν ἐν ἀνθρώποισ· αὐτὸσ οὖν προκρῖναι τῆν ἐκείνου θυγατέρα, ἐξὸν αὐτῷ λαβεῖν ἐκ τῆσ Ἀσίασ τινά, εἰ βούλοιτο, εἴτε τοῦ Αἰγυπτίων βασιλέωσ εἴτε τοῦ Ἰνδῶν. τῶν μὲν γὰρ ἄλλων ἁπάντων ἔλεγεν αὐτὸσ ἄρχειν ἀρξάμενοσ ἀπὸ Τροίασ μέχρι Αἰθιοπίασ· καὶ γὰρ Αἰθιόπων βασιλεύειν τὸν αὑτοῦ ἀνεψιὸν Μέμνονα, ἐκ Τιθωνοῦ ὄντα τοῦ Πριάμου ἀδελφοῦ.

ἐλθεῖν γὰρ αὐτὸν εἰσ Τροίαν μνηστῆρα , ἄγειν δὲ καὶ τὸν Ἡρακλέα φίλον ὄντα καὶ ξένον Λαομέδοντι. καὶ ἄλλα πολλὰ ἔλεγεν ἐπαγωγά, καὶ δῶρα ἐδίδου τῇ τε Λήδᾳ καὶ τοῖσ ἄλλοισ τοῖσ προσήκουσιν, ὅσα οὐδὲ ξύμπαντεσοἱ Ἕλληνεσ ἐδύναντο. ἔφη δὲ καὶ ξυγγενὴσ εἶναι τῆσ Ἑλένησ καὶ αὐτόσ· ἀπὸ γὰρ Διὸσ εἶναι τὸν Πρίαμον· πυνθάνεσθαι δὲ κἀκείνουσ καὶ τὴν ἀδελφὴν αὐτῶν Διὸσ ὄντασ. τῷ δὲ Ἀγαμέμνονι καὶ τῷ Μενελάῳ μὴ προσήκειν ὀνειδίζειν αὐτῷ τὴν πατρίδα· καὶ γὰρ αὐτοὺσ εἶναι Φρύγασ ἀπὸ Σιπύλου. πολὺ δὴ κρεῖττον τοῖσβασιλεῦσι κηδεύειν τῆσ Ἀσίασ ἢ τοῖσ ἐκεῖθεν μετανάσταισ. καὶ γὰρ Λαομέδοντα Τελαμῶνι δοῦναι τὴν ἑαυτοῦ θυγατέρα Ἡσιόνην· πρὸσ οὖν ταῦτα ὁ Τυνδάρεωσ ἐβουλεύετο μετὰ τῶν παίδων.

καὶ ἐδόκει αὐτοῖσ σκοποῦσιν οὐ χεῖρον εἶναι προσλαβεῖν τοὺσ ἐκ τῆσ Ἀσίασ βασιλέασ. τὴν μὲν γὰρ Πελοπιδῶν οἰκίαν ἔχειν Κλυταιμνήστραν συνοικοῦσαν Ἀγαμέμνονι·

λοιπὸν δέ, εἰ Πριάμῳ κηδεύσειαν, καὶ τῶν ἐκεῖ πραγμάτων κρατεῖν καὶ μηδένα αὐτοὺσ κωλύειν τῆσ Ἀσίασ καὶ τῆσ Εὐρώπησ ἄρχειν ἁπάσησ. πρὸσ δὲ ταῦτα ἠγωνίζετο μὲν ὁ Ἀγαμέμνων, ἡττᾶτο δὲ τοῖσ δικαίοισ. ἔφη γὰρ ὁ Τυνδάρεωσ ἱκανὸν εἶναι αὐτῷ κηδεύσαντι·

καὶ ἅμα ἐδίδασκεν ὅτι οὐδὲ συμφέροι τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τυγχάνειν τῶν· οὕτω γὰρ μᾶλλον ἐπιβουλεύσειν· οὐδὲ γὰρ Ἀτρεῖ Θυέστην εὔνουν γενέσθαι. μάλιστα δ’ ἔπειθε λέγων ὅτι οὐκ ἀνέξονται οἱ ἄλλοι μνηστῆρεσ τῶνἙλλήνων ἀποτυχόντεσ, οὔτε Διομήδησ οὔτε Ἀντίλοχοσ οὔτε Ἀχιλλεύσ, ἀλλὰ πολεμήσουσι· καὶ ὅτι κινδυνεύσει τοὺσ δυνατωτάτουσ ποιῆσαι τῶν Ἑλλήνων πολεμίουσ. κρεῖττον οὖν εἶναι μὴ καταλιπεῖν ἀρχὴν πολέμου καὶ στάσεωσ ἐν τοῖσ Ἕλλησι.

τὸν δὲ ἄχθεσθαι μέν, οὐκ ἔχειν δὲ ὅπωσ κωλύσῃ τὸν Τυνδάρεων· κύριον γὰρ εἶναι τῆσ αὑτοῦ θυγατρόσ· καὶ ἅμα φοβεῖσθαι τοὺσ παῖδασ αὐτοῦ. καὶ οὕτωσ δὴ λαβεῖν Ἀλέξανδρον τὴν Ἑλένην ἐκ τοῦ δικαίου, πείσαντα τοὺσ γονεῖσ αὐτῆσ καὶ τοὺσ ἀδελφούσ, καὶ ἀφικέσθαι ἄγοντα μετὰ πολλοῦ ζήλου καὶ χαρᾶσ· καὶ τόν τε Πρίαμον καὶ τὸν Ἕκτορα καὶ τοὺσ ἄλλουσ ἅπαντασ ἥδεσθαι τῷ γάμῳ, καὶ τὴν Ἑλένην ὑποδέχεσθαι μετὰ θυσιῶν καὶ εὐχῶν. σκόπει δέ, ἔφη, τὴν εὐήθειαν τοῦ ἐναντίου λόγου, εἴ σοι δοκεῖ δυνατὸν εἶναι πρῶτον μὲν ἐρασθῆναί τινα γυναικόσ, ἣν οὐπώποτε εἶδεν·

ἔπειτα καὶ πεῖσαι καταλιποῦσαν τὸν ἄνδρα καὶ τὴν πατρίδα καὶ πάντασ τοὺσ ἀναγκαίουσ, ἔτι δὲ οἶμαι θυγατρίου γεγονυῖαν μητέρα, συνακολουθῆσαι ἀνδρὶ ἀλλοφύλῳ. διὰ ταύτην γὰρ τὴν ἀλογίαν συνέπλασαν τὸν περὶ τῆσ Ἀφροδίτησ μῦθον πολὺ τούτων ἀποπληκτότερον. εἰ δὲ ὁ Ἀλέξανδροσ ἐνεθυμήθη, πῶσ ὅ τε πατὴρ ἐπέτρεψεν οὐκ ὢν ἀνόητοσ, ἀλλὰ καὶ σφόδρα δοκῶν νοῦν ἔχειν, ἥ τε μήτηρ;

πῶσ δὲ εἰκὸσ τὸν Ἕκτορα ὕστερον μὲν ὀνειδίζειν καὶ λοιδορεῖσθαι αὐτῷ περὶ τῆσ ἁρπαγῆσ, ὥσ φησιν Ὅμηροσ·

λέγει γὰρ οὕτωσ· Δύσπαρι, εἶδοσ ἄριστε, γυναιμανέσ, ἠπεροπευτά, αἴθ’ ὄφελεσ ἄγονόσ τ’ ἔμεναι ἄγαμόσ τ’ ἀπολέσθαι. οὐ γάρ τοι χραίσμῃ κίθαρισ τά τε δῶρ’ Ἀφροδίτησ ἥ τε κόμη τό τε εἶδοσ, ὅτ’ ἐν κονίῃσι μιγείησ· ἐξ ἀρχῆσ δὲ πράττοντι συγχωρῆσαι ταῦτα;

ὅ τε Ἕλενοσ πῶσ οὐ προέλεγε μάντισ ὤν, ἥ τε Κασσάνδρα θεοφορουμένη, πρὸσ δὲ τούτοισ ὁ Ἀντήνωρ δοκῶν φρονεῖν, ἀλλ’ ὕστερον ἠγανάκτουν καὶ ἐπέπληττον ἐπὶ πεπραγμένοισ, ἐξὸν ἀφ’ ἑστίασ κωλύειν; ἵνα δὲ εἰδῇσ τὴν ὑπερβολὴν τῆσ ἠλιθιότητοσ καὶ ὡσ τὰ ψευδῆ ἀλλήλοισ μάχεται· λέγουσι γὰρ ὡσ πρὸ ὀλίγων ἐτῶν Ἡρακλῆσ πεπορθήκει τὴν πόλιν διὰ μικρὰν πρόφασιν, ὀργισθεὶσ ὑπὲρ ἵππων, ὅτι ὑποσχόμενοσ αὐτῷ δώσειν ὁ Λαομέδων ψεύσαιτο. καὶ ἐγὼ ἀνεμνήσθην τῶν ἐπῶν, ἐν οἷσ ταῦτά φησιν·

ὅσ ποτε δεῦρ’ ἐλθὼν ἕνεχ’ ἵππων Λαομέδοντοσ ἓξ οἰῄσ σὺν νηυσὶ καὶ ἀνδράσι παυροτέροισιν Ἰλίου ἐξαλάπαξε πόλιν, χήρωσε δ’ ἀγυιάσ. οὔκουν, εἶπεν, οὐδὲ τοῦτο ἀληθὲσ λέγουσι. πῶσ γὰρ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ πόλισ ἁλοῦσα καὶ ἐρημωθεῖσα τοσαύτην ἐπίδοσιν ἔσχενὡσ μεγίστην γενέσθαι τῶν κατὰ τὴν Ἀσίαν; πῶσ δὲ ὁ μὲν Ἡρακλῆσ σὺν ἓξ ναυσὶν εἷλεν ἐκ πολλοῦ ἀπόρθητον οὖσαν, οἱ δὲ Ἀχαιοὶ μετὰ νεῶν χιλίων καὶ διακοσίων ἐλθόντεσ οὐκ ἐδύναντο ἑλεῖν; ἢ πῶσ τὸν Πρίαμον εἰάσε βασιλεύειν ὁ Ἡρακλῆσ, ἀποκτείνασ αὐτοῦ τὸν πατέρα, ὡσ πάντων ἐχθρότατον, ἀλλ’ οὐκ ἄλλον τινὰ ἀπέδειξεν ἄρχοντα τῆσ χώρασ;

εἰ δ’ ἦν οὕτωσ ὥσ φασι, πῶσ οὐκ ἔφριττον οἱ Τρῶεσ καὶ ὁ Πρίαμοσ τὴν πρὸσ τοὺσ Ἕλληνασ ἔχθραν, εἰδότεσ ὅτι καὶ πρότερον οὐδὲν τηλικοῦτον ἐξαμαρτόντεσ ἀπώλοντο καὶ ἀνάστατοι ἐγένοντο, καὶ πολλοὶ μνημονεύοντεσ τὴν ἅλωσιν μηδὲν τούτων ἐννοῆσαι μηδὲ κωλῦσαι τὸν Ἀλέξανδρον μηδένα αὐτῶν;

τίνα δὲ τρόπον ἀφικόμενοσ εἰσ τὴν Ἑλλάδα συνῆν τῇ Ἑλένῃ καὶ διελέγετο καὶ τελευτῶν ἀνέπεισεν αὐτήν φυγεῖν, μήτε γονέων μήτε πατρίδοσ μήτε ἀνδρὸσ ἢ θυγατρὸσ μήτε τῆσ παρὰ τοῖσ Ἕλλησι φήμησ φροντίσασαν, ἀλλὰ μηδὲ τοὺσ ἀδελφοὺσ φοβηθεῖσαν περιόντασ, οἳ πρότερον αὐτὴν ἀφείλοντο Θησέωσ καὶ οὐ περιεῖδον ἁρπασθεῖσαν; τοῦτο μὲν γὰρ παρόντα τὸν Μενέλαον πῶσ ταῦτα ἔλαθε γιγνόμενα;

τοῦτο δὲ ἀπόντοσ ἀνδρὸσ γυναῖκα εἰσ ὁμιλίαν ἀφικνεῖσθαι ξένῳ ἀνδρὶ πῶσ εἰκόσ μηδὲ τῶν ἄλλων μηδένα αἰσθέσθαι τὴν ἐπιβουλὴν ἢ αἰσθομένουσ κρύψαι, προσέτι δὲ τὴν Αἴθραν τὴν τοῦ Θησέωσ μητέρα συναπᾶραι αὐτῇ αἰχμάλωτονοὖσαν; ‐ οὐ γὰρ ἱκανὸν ἦν Πιτθέωσ θυγατέρα οὖσαν ἐν Σπάρτῃ δουλεύειν, ἀλλ’ ᾑρεῖτο ἀκολουθεῖν εἰσ Τροίαν, ὁ δὲ Ἀλέξανδροσ ἀδεῶσ καὶ μετὰ τοσαύτησ ἐξουσίασ ἔπραττε τὸ πρᾶγμα, ὥστε οὐκ ἦν ἱκανὸν αὐτῷ τῆν γυναῖκα ἀπαγαγεῖν, ἀλλὰ καὶ τὰ χρήματα προσεπέθετο ‐ καὶ μηδὲ ἐπαναχθῆναι μηδένα αὐτῷ, μήτε τῶν τοῦ Μενελάου μήτε τῶν τοῦ Τυνδάρεω μήτε τοὺσ ἀδελφοὺσ τῆσ Ἑλένησ, καὶ ταῦτα νεῶν οὐσῶν ἐν τῇ Λακωνικῇ, ἔτι δὲ πρότερον πεζῇ ἀπὸ Σπάρτησ ἐπὶ θάλατταν κατιόντων, παραχρῆμα, ὡσ εἰκόσ, περιβοήτου γενομένησ τῆσ ἁρπαγῆσ; καὶ οὕτω μὲν οἰ δυνατὸν ἐλθεῖν Ἑλένην μετὰ Ἀλεξάνδρου·

γάμῳ δὲ παρ’ ἑκόντων δοθεῖσαν τῶν οἰκείων.

οὕτω γὰρ εὔλογον ἦν τήν τε Αἴθραν ἀφικέσθαι μετ’ αὐτῆσ καὶ τὰ χρήματα κομισθῆναι.

οὐδὲν γὰρ τούτων ἁρπαγῆσ, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον γάμου σημεῖόν ἐστιν. ἐπεὶ δέ, ὡσ ἔφην, γαμήσασ ὁ Ἀλέξανδροσ ἀπηλλάγη μετ’ αὐτῆσ, ὅ τε Μενέλαοσ ἠνιᾶτο τῆσ μνηστείασ ἀποτυχὼν καὶ τὸν ἀδελφὸν ᾐτιᾶτο, καὶ ἔφη προδοθῆναι ὑπ’ αὐτοῦ, ὅ τε Ἀγαμέμνων ἐκείνου μὲν ἧττον ἐφρόντιζε, τὸν Ἀλέξανδρον δὲ ἐφοβεῖτο καὶ ὑπώπτευε μήποτε ἀντιποιήσηται τῶν ἐν τῇ Ἑλλάδι πραγμάτων, προσηκόντων αὐτῷ διὰ τὸν γάμον. οὕτω δὴ καὶ τοὺσ ἄλλουσ συγκαλεῖ τοὺσ μνηστῆρασ τῆσ Ἑλένησ, καὶ ἔφη ὑβρισθῆναι αὐτοὺσ ἅπαντασ, καὶ τὴν Ἑλλάδα καταφρονηθῆναι, καὶ τὴν ἀρίστην γυναῖκα οἴχεσθαι εἰσ τοὺσ βαρβάρουσ ἐκδοθεῖσαν, ὡσ οὐδενὸσ ὄντοσ ἀξίου παρ’ αὐτοῖσ.

ταῦτα λέγων τὸν μὲν Τυνδάρεων παρῃτεῖτο καὶ συγγνώμην ἔχειν ἐκέλευε· παραλογισθῆναι γὰρ αὐτὸν ὑπὸ δώρων·

τὸν δὲ Ἀλέξανδρον αἴτιον ἁπάντων ἀπέφαινε καὶ τὸν Πρίαμον· καὶ παρεκάλει συστρατεύειν ἐπὶ τὴν Τροίαν· πολλὰσ γὰρ ἐλπίδασ ἔχειν αἱρήσειν αὐτὴν συναραμένων ἁπάντων. γενομένου δὲ τούτου πολλὰ χρήματα διαρπάσειν αὐτοὺσ καὶ χώρασ κρατήσειν τῆσ ἀρίστησ. εἶναι γὰρ τὴν μὲν πόλιν πλουσιωτάτην ἁπασῶν, τοὺσ δὲ ἀνθρώπουσ ὑπὸ τρυφῆσ διεφθαρμένουσ· ἔχειν δὲ καὶ συγγενεῖσ πολλοὺσ ἐν τῇ Ἀσίᾳ τοὺσ ἀπὸ Πέλοποσ, οἳ συμπράξουσιν αὐτῷ, μισοῦντεσ τὸν Πρίαμον. ταῦτα δὴ ἀκούοντεσ, οἱ μέν τινεσ ὠργίζοντο καὶ ἀτιμίαν τῷ ὄντι ἐνόμιζον τῆσ Ἑλλάδοσ τὸ γεγονόσ, οἱ δέ τινεσ ἤλπιζον ὠφεληθήσεσθαι ἀπὸ τῆσ στρατείασ·

δόξα γὰρ ἦν τῶν ἐν τῇ Ἀσίᾳ πραγμάτων ὡσ μεγάλων καὶ πλούτου ὑπερβάλλοντοσ. εἰ μὲν οὖν ἡττήθησαν ὑπὸ τοῦ Μενελάου μνηστεύοντεσ τὴν Ἑλένην, οὐκ ἂν ἐφρόντισαν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐφήδεσθαι ἔμελλον αὐτῷ· νῦν δὲ τὸν Ἀλέξανδρον ἐμίσουν ἅπαντεσ, αὐτὸσ ἕκαστοσ ἡγούμενοσ ἀφῃρῆσθαι τοῦ γάμου. οὕτω δὲ τῆσ στρατείασ γενομένησ, πέμψασ ὁ Ἀγαμέμνων ἀπῄτει τὴν Ἑλένην·

προσήκειν γὰρ αὐτὴν Ἑλληνίδα οὖσαν γαμηθῆναί τινι τῶν Ἑλλήνων. ταῦτα δὲ ἀκούσαντεσ οἱ Τρῶεσ ἠγανάκτουν καὶ ὁ Πρίαμοσ καὶ πάντων μάλιστα ὁ Ἕκτωρ,ὅτι νόμῳ τοῦ Ἀλεξάνδρου λαβόντοσ παρὰ τοῦ πατρόσ, καὶ τῆσ Ἑλένησ βουλομένησ ἐκείνῳ συνοικεῖν, οἱ δὲ οὕτωσ ἀναίσχυντον ἐτόλμων λέγειν λόγον·

καὶ ἔφασαν γιγνώσκειν ὅτι ζητοῖεν πολέμου πρόφασιν· αὐτοὶ δὲ μὴ ἄρχειν πολέμου, κρείττουσ ὄντεσ, ἀμύνεσθαι δὲ ἐπιχειροῦντασ. καὶ διὰ ταῦτα ὑπέμενον οἱ Τρῶεσπολὺν χρόνον πολεμούμενοι καὶ πολλὰ πάσχοντεσ, οὐχ ὅσα Ὅμηρόσ φησιν, ὅμωσ δὲ καὶ τῆσ γῆσ αὐτῶν φθειρομένησ καὶ πολλῶν ἀποθνῃσκόντων ἀνθρώπων, ὅτι ἠπίσταντο ἀδικοῦντασ τοὺσ Ἀχαιοὺσ καὶ τὸν Ἀλέξανδρον οὐθὲν ἄτοπον πράξαντα. εἰ δὲ μή, τίσ ἂν ἠνέσχετο αὐτῶν ἢ τῶν ἀδελφῶν ἢ ὁ πατὴρ τῶν ἄλλων πολιτῶνἀπολλυμένων καὶ πάσησ κινδυνευούσησ ἀναστάτου γενέσθαι τῆσ πόλεωσ διὰ τὴν ἐκείνου παρανομίαν, ἐξὸν ἀποδόντασ τὴν Ἑλένην σῶσαι αὑτούσ;

οἱ δὲ καὶ ὕστερον, ὥσ φασιν, Ἀλεξάνδρου ἀποθανόντοσ, κατεῖχον αὐτὴν καὶ Δηιφόβῳ συνῴκιζον, ὡσ μέγιστον ἀγαθὸν ἔχοντεσ ἐν τῇ πόλει καὶ φοβούμενοι μὴ καταλίποι αὑτούσ. καίτοιεἰ πρότερον ἐρῶσα τοῦ Ἀλεξάνδρου ἔμενεν, πῶσ ἔτι ἐβούλετο μένειν, εἰ μὴ καὶ Δηιφόβου αὐτὴν ἐρασθῆναι λέγουσιν;

εἰκὸσ γὰρ ἦν πεῖσαι τοὺσ Τρῶασ, ἀποδοῦναι αὐτὴν ἑτοίμουσ ὄντασ. εἰ δὲ ἐφοβεῖτο τοὺσ Ἀχαιούσ, διαλύσεισ πρότερον εὑρέσθαι χρῆν· καὶ γὰρ ἐκεῖνοι ἀγαπητῶσ ἂν ἀπηλλάγησαν τοῦ πολέμου, πλείστωνκαὶ ἀρίστων τεθνηκότων. ἀλλ’ οὐ γὰρ ἦν ἀληθὲσ τὸ τῆσ ἁρπαγῆσ οὐδὲ παρέσχον αἰτίαν τοῦ πολέμου οἱ Τρῶεσ, ὅθεν εὐέλπιδεσ ἦσαν περιγενέσθαι. οἱ γὰρ ἄνθρωποι, ἐν οἷσ ἂν ἀδικῶνται, μέχρι ἐσχάτου ὑπομένουσιν ἀμυνόμενοι. ταῦτα μὲν οὖν μὴ ἄλλωσ νόμιζε πραχθῆναι ἢ ὡσ ἐγὼ λέγω.

πολὺ γὰρ πιστότερον ἑκόντα Τυνδάρεων κηδεῦσαι τοῖσ βασιλεῦσι τῆσ Ἀσίασ, καὶ Μενέλἁ̣ ̣

̓ν τῆσ μνηστείασ ἀπελπίσαντα βαρέωσ ἐνεγκεῖν, καὶ Ἀγαμέμνονα φοβηθῆναι τοὺσ Πριαμίδασ μὴ κατάσχωσι τὴν Ἑλλάδα, ἀκούοντα καὶ Πέλοπα τὸν αὑτοῦ πρόγονον, ἐκ τῆσ αὐτῆσ ὄντα χώρασ, διὰ τὸ κῆδοσ τὸ Οἰνομάου τὴν Πελοπόννησον κατασχεῖν, καὶ τοὺσ ἄλλουσ ἡγεμόνασ συνάρασθαι τοῦ πολέμου, μνησικακοῦντασ, ὅτι αὐτὸσ ἕκαστοσ οὐκ ἔγημεν, ἢ ἐρασθῆναι μὲν Ἀλέξανδρον ἧσ ἠγνόει γυναικόσ, ἐπιτρέψαι δὲ αὐτῷ τὸν πατέρα πλεῦσαι τοιαύτησ ἕνεκα πράξεωσ, καὶ ταῦτα, ὥσ φασιν, οὐ πάλαι τῆσ Τροίασ ἁλούσησ ὑπὸ Ἑλλήνων καὶ τοῦ πατρὸσ αὐτοῦ Λαομέδοντοσ ἀποθανόντοσ· ὕστερον δὲ πολεμουμένουσ καὶ τοσαῦτα κακὰ πάσχοντασ μὴ θέλειν ἐκδοῦναι μήτε ζῶντοσ Ἀλεξάνδρου μήτε ἀποθανόντοσ, οὐδεμίαν ἐλπίδα ἔχοντασ τῆσ σωτηρίασ·

τὴν δὲ Ἑλένην ἐρασθῆναι μὲν ξένου ἀνδρόσ, ᾧ τὴν ἀρχὴν οὐκ εἰκὸσ αὐτὴν ἐν ὁμιλίᾳ γενέσθαι, καταλιποῦσαν δὲ τὴν πατρίδα καὶ τοὺσ οἰκείουσ καὶ τὸν ἄνδρα μετ’ αἰσχύνησ ἐλθεῖν εἰσ ἀνθρώπουσ μισοῦντασ· ὕστερον δὲ Ἀλεξάνδρου τελευτήσαντοσ, οὗ λέγεται ἐρᾶν, Δηιφόβῳ συνεῖναι, καθάπερ οἶμαι κἀκείνῳ τῆσ Ἀφροδίτησ ὑποσχομένησ, καὶ μήτε αὐτὴν ἐθέλειν ἀπιέναι παρὰ τὸν αὑτῆσ ἄνδρα μήτε τοὺσ Τρῶασ ἀποδοῦναι .

τούτων οὐθὲν εἰκὸσ οὐδὲ δυνατόν. ἔτι δὲ καὶ τόδε πρὸσ τοῖσ εἰρημένοισ. τοὺσ μὲν ἄλλουσ ἅπαντασ Ἀχαιούσ φησιν Ὅμηροσ κοινωνῆσαι, οἷσ ἧττον ἔμελε, τῆσ δυνάμεωσ· Κάστορα δὲ καὶ Πολυδεύκην μόνουσ μὴ ἀφικέσθαι, τοὺσ μάλιστα ὑβρισμένουσ. ταύτην δὲ τὴν ἀλογίαν κρύπτων Ὅμηροσ πεποίηκε θαυμάζουσαν τὴν Ἑλένην·

ἔπειτα αὐτὸσ ἀπελογήσατο, εἰπὼν ὅτι τεθνήκεσαν πρότερον. οὐκοῦν τό γε ζώντων αὐτὴν ἁρπασθῆναι δῆλόν ἐστιν. ἔπειταπῶσ Ἀγαμέμνονα περιέμενον δέκα ἔτη διατρίβοντα καὶ συνάγοντα στρατιάν, ἀλλ’ οὐκ εὐθὺσ ἐδίωξαν τὴν ἀδελφήν, μάλιστα μὲν εἰ κατὰ πλοῦν ἕλοιεν· εἰ δ’ οὖν, ὡσ πολεμήσοντεσ μετὰ τῆσ αὑτῶν δυνάμεωσ;

οὐ γὰρ ἐπὶ Θησέα μὲν ἦλθον εὐθύσ, ἄνδρα Ἕλληνα καὶ τῶν ἄλλων ἄριστον, ἔτι δὲ αὐτόν τε πολλῶν ἄρχοντα καὶ Ἡρακλέουσ ἑταῖρον καὶ Πειρίθου καὶ Θετταλοὺσ καὶ Βοιωτοὺσ ἔχοντα συμμάχουσ· ἐπὶ δὲ Ἀλέξανδρον οὐκ ἂν ἦλθον, ἀλλὰ τοὺσ Ἀτρείδασ περιέμενον δέκα ἔτη συλλέγοντασ τὴν δύναμιν. ἴσωσ γὰρ εἰκὸσ ἦν καὶ αὐτὸν ἀφικέσθαι τὸν Τυνδάρεων καὶ μηθὲν αὐτὸν κωλῦσαι τὴν ἡλικίαν. οὐ γὰρ δὴ Νέστοροσ παλαιότεροσ ἦν οὐδὲ Φοίνικοσ, οὐδὲ μᾶλλον ἐκείνουσ προσῆκον ἦν ἀγανακτεῖν ἢ τὸν πατέρα αὐτόν.

ἀλλ’ οὔτε αὐτὸσ οὔτε οἱ παῖδεσ ἧκον οὐδὲ ἦν αὐτοῖσ βουλομένοισ τὰ τῆσ στρατείασ. ἑκόντεσ γὰρ αὐτοὶ τὴν Ἑλένην ἐξέδωκαν, προκρίναντεστῶν ἄλλων μνηστήρων τὸν Ἀλέξανδρον διὰ μέγεθοσ τῆσ ἀρχῆσ καὶ ἀνδρείαν· οὐδενὸσ γὰρ ἦν χείρων τὴν ψυχήν. οὔτε οὖν ἐκεῖνοι ἀφίκοντο πολεμήσοντεσ οὔτε Λακεδαιμονίων οὐδείσ, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ψεῦδόσ ἐστιν ὅτι Μενέλαοσ ἦγε Λακεδαιμονίουσ καὶ τῆσ Σπάρτησ ἐβασίλευε Τυνδάρεω ζῶντοσ ἔτι. καὶ γὰρ ἦν δεινόν, εἰ Νέστωρμὲν μήτε πρότερον μήτε ὕστερον ἐλθὼν ἀπ’ Ἰλίου παρεχώρησε τοῖσ υἱοῖσ τῆσ βασιλείασ καὶ τῆσ ἀρχῆσ διὰ γῆρασ, Τυνδάρεωσ δὲ Μενελάῳ ἐξέστη.

φαίνεται γὰρ καὶ ταῦτα πολλὴν ἀπορίαν ἔχοντα. ἐπεὶ δ’ οὖν ἦλθον οἱ Ἀχαιοί, τὸ μὲν πρῶτον εἴργοντο τῆσ γῆσ, καὶ Πρωτεσίλαόσ τε ἀποθνῄσκει βιαζόμενοσ ἀποβῆναι καὶ πολλοὶ τῶν ἄλλων, ὥστε διέπλευσαν εἰσ τὴν Χερρόνησον, ὑποσπόνδουσ τοὺσ νεκροὺσ ἀνελόμενοι, κἀκεῖ θάπτουσι τὸν Πρωτεσίλαον. ἔπειτα περιπλέοντεσ ἀπέβαινον εἰσ τὴν χώραν καὶ τῶν πολισμάτων τινὰ ἐπόρθουν.

ὁ δὲ Ἀλέξανδροσ μετὰ τοῦ Ἕκτοροσ τὸν μὲν ὄχλον συνῆγεν ἅπαντα τὸν ἐκ τῆσ χώρασ εἰσ τὸ ἄστυ, τὰσδὲ μικρὰσ πόλεισ εἰών τὰσ πρὸσ τῇ θαλάττῃ διὰ τὸ μὴ δύνασθαι πανταχοῦ βοηθεῖν.

πάλιν δὲ καταπλεύσαντεσ εἰσ τὸν Ἀχαιῶν λιμένα νυκτὸσ ἔλαθον ἀποβάντεσ, καὶ ναύσταθμον περιεβάλοντο καὶ τάφρον ὤρυξαν φοβούμενοι τὸν Ἕκτορα καὶ τοὺσ Τρῶασ, καὶ μᾶλλον ὡσ αὐτοὶ πολιορκησόμενοι παρεσκευάζοντο. οἱ δὲ τὰμὲν ἄλλα συγχωροῦσιν Ὁμήρῳ, τὸ δὲ τεῖχοσ οὔ φασιν αὐτὸν γενόμενον λέγειν, ὅτι πεποίηκεν ὕστερον Ἀπόλλωνα καὶ Ποσειδῶνα τοὺσ ποταμοὺσ ἐφιέντασ ἐπ’ αὐτὸ καὶ ἀφανίσαντασ·

ὃ πάντων πιθανώτατόν ἐστι, κατακλυσθῆναι τὰ θεμέλια τοῦ τείχουσ. ἔτι γὰρ καὶ νῦν οἱ ποταμοὶ λιμνάζουσι τὸν τόπον καὶ πολὺ τῆσ θαλάττησ προσκεχώκασι. τὸν δὲ λοιπὸν χρόνον τὰ μὲν ἐποίουν κακῶσ, τὰ δ’ ἔπασχον, καὶ μάχαι μὲν οὐ πολλαὶ ἐγένοντο ἐκ παρατάξεωσ·

οὐ γὰρ ἐθάρρουν προσιέναι πρὸσ τὴν πόλιν διὰ τὸ πλῆθοσ καὶ τὴν ἀνδρείαν τῶν ἔνδοθεν· ἀκροβολισμοὶ δὲ καὶ κλωπεῖαι τῶν Ἑλλήνων· καὶ Τρωίλοσ τε οὕτωσ ἀποθνῄσκει παῖσ ὢν ἔτι καὶ Μήστωρ καὶ ἄλλοι πλείουσ. ἦν γὰρ ὁ Ἀχιλλεὺσ ἐνεδρεῦσαι δεινότατοσ καὶ νυκτὸσ ἐπιθέσθαι. ὅθεν Αἰνείαν τε οὕτωσ ἐπελθὼν ὀλίγου ἀπέκτεινεν ἐν τῇ Ἴδῃ καὶ πολλοὺσ ἄλλουσ κατὰ τὴν χώραν, καὶ τῶν φρουρίων ᾕρει τὰ κακῶσ φυλαττόμενα·

οὐδὲ γὰρ τῆσ γῆσ ἐπεκράτουν οἱ Ἀχαιοὶ ἀλλ’ ἢ μόνον τοῦ στρατοπέδου. τεκμήριον δέ· ὡσ ὁμολογοῦσι πάντεσ, εἴπερ ἐκράτουν τῆσ Τρῳάδοσ, οὐδ’ ἂν ἐκ Λήμνου οἶνοσ ἐκομίζετο αὐτοῖσ.

κακῶσ δὲ φερομένων τῶν Ἀχαιῶν ἐν τῷ πολέμῳ καὶ μηδενὸσ ἀποβαίνοντοσ ὧν ἤλπισαν, ἀλλὰ συμμάχων ἐπιρρεόντων ἀεὶ τοῖσ Τρωσὶ πλειόνων, λοιμόσ τε καὶ λιμὸσ αὐτοὺσ ἐπίεζε καὶ στάσισ ἐγένετο τῶν ἡγεμόνων, ὅπερ εἰώθεν ὡσ τὸ πολὺ γίγνεσθαι τοῖσ κακῶσ πράττουσιν, οὐ τοῖσ κρατοῦσιν.

ὁμολογεῖ δὲ ταῦτα καὶ Ὅμηροσ·

οὐδὲ γὰρ ἐδύνατο πάντα τἀληθῆ ἀποκρύψασθαι· ἐν οἷσ φησι τὸν Ἀγαμέμνονα ἐκκλησίαν συναγαγεῖν τῶν Ἑλλήνων, ὡσ ἀπάξοντα τὸ στράτευμα, δῆλον ὅτι τοῦ πλήθουσ χαλεπῶσ φέροντοσ καὶ ἀπιέναι βουλομένου, καὶ τὸν ὄχλον ὁρμῆσαι πρὸσ τὰσ ναῦσ· τὸν δὲ Νέστορα καὶ τὸν Ὀδυσσέα κατασχεῖν μόλισ μαντείαν τινὰ προβαλλομένουσ καὶ ὀλίγον εἶναι χρόνον φάσκοντασ, ὃν ἐδέοντο αὐτῶν ὑπομεῖναι. τὸν δὲ μάντιν τούτων Ἀγαμέμνων ἐν τοῖσ ἄνω ἔπεσί φησι μηδὲν πώποτε ἀληθὲσ μαντεύεσθαι.

μέχρι μὲν οὖν τούτων ἐφεξῆσ οὐ πάνυ φαίνεται τῶν ἀνθρώπων καταφρονῶν Ὅμηροσ, ἀλλὰ τρόπον τινὰ ἔχεσθαι τἀληθοῦσ, εἰ μή γε τὰ περὶ τὴν ἁρπαγὴν οὐ γὰρ δυνάμενοσ εἰπεῖν ὡσ ἀπέκτεινε τὸν Ἀλέξανδρον ὁ Μενέλαοσ, κενὰσ αὐτῷ χαρίζεται χάριτασ καὶ νίκην γελοίαν, ὡσ τοῦ ξίφουσ καταχθέντοσ. οὐ γὰρ ἦν τῷ τοῦ Ἀλεξάνδρου χρήσασθαι,τοσοῦτόν γε κρείττονα ὄντα, ὡσ ἕλκειν αὐτὸν εἰσ τοὺσ Ἀχαιοὺσ ζῶντα μετὰ τῶν ὅπλων, ἀλλ’ ἀπάγχειν ἔδει τῷ ἱμάντι;

ψευδὴσ δὲ καὶ ἡ τοῦ Αἰάντοσ καὶ τοῦ Ἕκτοροσ μονομαχία καὶ πάνυ εὐήθησ ἡ διάλυσισ, πάλιν ἐκεῖ τοῦ Αἰάντοσ νικῶντοσ, πέρασ δὲ οὐδέν, καὶ δῶρα δόντων ἀλλήλοισ ὥσπερ φίλων.

λέγει, τὴν τῶν Ἀχαιῶν ἧτταν καὶ τροπὴν καὶ τὰσ τοῦ Ἕκτοροσ ἀριστείασ καὶ τὸ πλῆθοσ τῶν ἀπολλυμένων, ὥσπερ ὑπέσχετο ἐρεῖν, τρόπον τινὰ ἄκων καὶ ἀναφέρων εἰσ τιμὴν τοῦ Ἀχιλλέωσ.

ταῦτα γὰρ οὐ βουλόμενοσ εἰπεῖν οὕτωσ ἐναργῶσ, ὅμωσ ἐπεὶ ἀληθῆ ἦν, ἀρξάμενοσ αὐτῶν οὐ δύναται ἀποστῆναι ‐ τήν τε νύκτα ἐκείνην τὴν χαλεπὴν καὶ τὴν ἐν τῷ στρατοπέδῳ κατήφειαν καὶ τὴν τοῦ Ἀγαμέμνονοσ ἔκπληξιν καὶ τὰσ οἰμωγάσ, ἔτι δὲ τὴν νυκτερινὴν ἐκκλησίαν βουλευομένων ὅπωσ φύγοιεν, καὶ τὰσ δεήσεισ τὰσ τοῦ Ἀχιλλέωσ, εἴ τι δύναιτο ἐκεῖνοσ ἄρα ὠφελῆσαι.

τῇ δ’ ὑστεραίᾳ τῷ μὲν Ἀγαμέμνονι χαρίζεταί τινα ἀριστείαν ἀνόνητον καὶ τῷ Διομήδει καὶ τῷ Ὀδυσσεῖ , καὶ τὸν Αἰάντά φησι μάχεσθαι προθύμωσ, εὐθὺσ δὲ τοὺσ Τρῶασ ἐπικρατῆσαι καὶ τὸν Ἕκτορα ἐλαύνειν ἐπὶ τὸ τεῖχοσ τῶν Ἀχαιῶν καὶ τὰσ ναῦσ.

καὶ ταῦτα μὲν λέγων δῆλόσ ἐστιν ὅτι ἀληθῆ λέγει καὶ τὰ γενόμενα ὑπ’ αὐτῶν τῶν πραγμάτων προαγόμενοσ· ὅταν δὲ αὔξῃ τοὺσ Ἀχαιούσ, πολλῆσ ἀπορίασ μεστόσ ἐστι καὶ πᾶσι φανερὸσ ὅτι ψεύδεται· πάλιν δὲ τῷ λίθῳ, τὸν δὲ Διομήδην τοῦ Αἰνείου, μηδὲ τούτου μηδὲν πράξαντοσ, ἀλλὰ τοὺσ ἵππουσ μόνον λαβόντοσ, ὅπερ ἦν ἀνεξέλεγκτον.

οὐκ ἔχων δὲ ὅ, τι αὐτοῖσ χαρίσηται τὸν Ἄρην καὶ τὴν Ἀφροδίτην φησὶ τρωθῆναι ὑπὸ τοῦ Διομήδουσ.

ἐν οἷσ ἅπασι δῆλόσ ἐστιν εὔνουσ μὲν ὢν ἐκείνοισ καὶ βουλόμενοσ αὐτοὺσ θαυμάζειν, οὐκ ἔχων δὲ ὅ,τι εἴπῃ ἀληθέσ, διὰ τὴν ἀπορίαν εἰσ ἀδύνατα ἐμπίπτων καὶ ἀσεβῆ πράγματα, ὃ πάσχουσιν ὡσ τὸ πολὺ πάντεσ ὅσοι τῇ ἀληθείᾳ μάχονται. ἀλλ’ οὐ περὶ τοῦ Ἕκτοροσ ὁμοίωσ ἀπορεῖ ὅ,τι εἴπῃ μέγα καὶ θαυμαστόν, ὥσ γε οἶμαι τὰ γενόμενα διηγούμενοσ·

ἀλλὰ φεύγοντασ μὲν προτροπάδην ἅπαντασ καὶ κατ’ ὄνομα τοὺσ ἀρίστουσ, ὅταν φῇ μήτε Ἰδομενέα μένειν μήτε Ἀγαμέμνονα μήτε τοὺσ δύο Αἰάντασ, ἀλλὰ Νέστορα μόνον ὑπ’ ἀνάγκησ, καὶ τοῦτον ἁλῶναι παρ’ ὀλίγον· ἐπιβοηθήσαντα δὲ τὸν Διομήδην καὶ πρὸσ ὀλίγον θρασυνόμενον, ἔπειτα εὐθὺσ ἀποστραφέντα φεύγειν, ὡσ κεραυνῶν δῆθεν εἰργόντων αὐτόν· τέλοσ δὲ τὴν τάφρον διαβαινομένην καὶ τὸ ναύσταθμον πολιορκούμενον καὶ ῥηγνυμένασ ὑπὸ τοῦ Ἕκτοροσ τὰσ πύλασ καὶ τοὺσ Ἀχαιοὺσ εἰσ τὰσ ναῦσ ἤδη κατειλημένουσ καὶ περὶ τὰσ σκηνὰσ πάντα τὸν πόλεμον καὶ τὸν Αἰάντα ἄνωθεν μαχόμενον ἀπὸ τῶν νεῶν καὶ τέλοσ ἐκβληθέντα ὑπὸ τοῦ Ἕκτοροσ καὶ ἀναχωρήσαντα καὶ τῶν νεῶν τινασ ἐμπρησθείσασ.

ἐνταῦθα γὰρ οὐκ ἔστιν Αἰνείασ ὑπὸ Ἀφροδίτησ ἁρπαζόμενοσοὐδὲ Ἄρησ ὑπὸ ἀνδρὸσ τιτρωσκόμενοσ οὐδὲ ἄλλο τοιοῦτον οὐθὲν ἀπίθανον, ἀλλὰ πράγματα ἀληθῆ καὶ ὅμοια γεγονόσι.

μεθ’ ἣν ἧτταν οὐκέτι ἦν ἀναμάχεσθαι δυνατὸν οὐδὲ θαρρῆσαί ποτε τοὺσ οὕτωσ ἀπειρηκότασ ὡσ μήτε ὑπὸ τῆσ τάφρου μήτε ὑπὸ τοῦ ἐρύματοσ ὠφεληθῆναι μηθὲν μήτε αὐτὰσ διαφυλάξαι τὰσ ναῦσ. ποία γὰρ ἔτι τηλικαύτη δύναμισ ἢ τίσ οὕτωσ ἀνὴρ ἄμαχοσ καὶ θεοῦ ῥώμην ἔχων, ὃσ ἐπιφανεὶσ ἐδύνατο σῶσαι τοὺσ ἀπολωλότασ ἤδη;

τὸ γὰρ τῶν Μυρμιδόνων πλῆθοσ πόσον τι πρὸσ τὴν σύμπασαν ἦν στρατιάν; πρῶτον μέλλοντοσ μάχεσθαι, πολλάκισ δὲ ἐν πολλοῖσ τοῖσ ἔμπροσθενἔτεσιν εἰσ χεῖρασ ἐλθόντοσ, καὶ μήτε τὸν Ἕκτορα ἀποκτείναντοσ μήτε ἄλλο μηθὲν εἰργασμένου μέγα, εἰ μή γε Τρωίλον παῖδα ἔτι ὄντα τὴν ἡλικίαν ἑλόντοσ;

ἐνταῦθα δὲ γενόμενοσ Ὅμηροσ οὐδὲν ἔτι τἀληθοῦσ ἐφρόντισεν, ἀλλ’ εἰσ ἅπαν ἧκεν ἀναισχυντίασ καὶ πάντα τὰ πράγματα ἁπλῶσἀνέτρεψε καὶ μετέστησεν εἰσ τοὐναντίον, καταπεφρονηκὼσ μὲν τῶν ἀνθρώπων, ὅτι καὶ τἄλλα ἑώρα πάνυ ῥᾳδίωσ πειθομένουσ αὐτοὺσ καὶ περὶ τῶν θεῶν, οὐκ ὄντων δὲ ἑτέρων ποιητῶν οὐδὲ συγγραφέων, παρ’ οἷσ ἐλέγετο τἀληθέσ, ἀλλ’ αὐτὸσ πρῶτοσ ἐπιθέμενοσ ὑπὲρ τούτων γράφειν, γενεαῖσ δὲ ὕστερον ξυνθεὶσ πολλαῖσ, τῶν εἰδότωναὐτὰ ἠφανισμένων καὶ τῶν ἐξ ἐκείνων , ἀμαυρᾶσ δὲ καὶ ἀσθενοῦσ ἔτι φήμησ ἀπολειπομένησ, ὡσ εἰκὸσ περὶ τῶν σφόδρα παλαιῶν, ἔτι δὲ πρὸσ τοὺσ πολλοὺσ καὶ ἰδιώτασ μέλλων διηγεῖσθαι τὰ ἔπη, καὶ ταῦτα βελτίω ποιῶν τὰ τῶν Ἑλλήνων, ὡσ μηδὲ τοὺσ γιγνώσκοντασ ἐξελέγχειν.

οὕτωσ δὴ ἐτόλμησε τἀναντία τοῖσ γενομένοισ ποιῆσαι· Τοῦ γὰρ Ἀχιλλέωσ ἐπιβοηθήσαντοσ ἐν τῇ καταλήψει τῶν νεῶν ὑπ’ ἀνάγκησ τὸ πλέον καὶ τῆσ αὑτοῦ σωτηρίασ ἕνεκεν, τροπὴν μέν τινα γενέσθαι τῶν Τρώων καὶ ἀναχωρῆσαι παραχρῆμα ἀπὸ τῶν νεῶν αὐτοὺσ καὶ σβεσθῆναι τὸ πῦρ, ἅτε ἐξαπίνησ ἐπιπεσόντοσ τοῦ Ἀχιλλέωσ, καὶ τούσ τε ἄλλουσ ἀποχωρεῖν καὶ τὸν Ἕκτορα ὑπάγειν αὑτὸν ἔξω τῆσ τάφρου καὶ τῆσ περὶ τὸ στρατόπεδον στενοχωρίασ, σχέδην δὲ καὶ ἐφιστάμενον, ὥσπερ αὐτόσ φησιν Ὅμηροσ.

συμπεσόντων δὲ καὶ μαχομένων πάλιν, τὸν Ἀχιλλέα κάλλιστα ἀγωνίσασθαι μετὰ τῶν αὑτοῦ, καὶ πολλοὺσ ἀποκτεῖναι τῶν Τρώων καὶ τῶν ἐπικούρων, ἄλλουσ τε καὶ τὸν Σαρπηδόνα τὸν τοῦ Διὸσ υἱὸν λεγόμενον εἶναι, βασιλέα Λυκίων·

καὶ περὶ τὴν τοῦ ποταμοῦ διάβασιν ἀποχωρούντων γενέσθαι φόνον πολύν, οὐ μέντοι προτροπάδην φεύγειν αὐτούσ, ἀλλὰ πολλὰσ ἑκάστοτε ὑποστροφὰσ γίγνεσθαι. τὸν δὲ Ἕκτορα ἐν τούτῳ παραφυλάττειν, ἐμπειρότατον ὄντα καιρὸν μάχησ ξυνεῖναι, καὶ μέχρι μὲν ἤκμαζεν ὁ Ἀχιλλεὺσ καὶ νεαλὴσ ὢν ἐμάχετο, μὴ ξυμφέρεσθαι αὐτῷ, μόνον δὲ τοὺσ ἄλλουσ παρακαλεῖν·

ἐπεὶ δ’ ᾐσθάνετο κάμνοντα ἤδη καὶ πολὺ τῆσ πρότερον ὑφεικότα ὁρμῆσ, ἅτε οὐ ταμιευσάμενον ἐν τῷ ἀγῶνι, καὶ ὑπὸ τοῦ ποταμοῦ κοπωθέντα μείζονοσ ἐρρυηκότοσ ἀπείρωσ διαβαίνοντα, καὶ ὑπό τε Ἀστεροπαίου τοῦ Παίονοσ τετρωμένον, Αἰνείαν τε συστάντα αὐτῷ καὶ μαχεσάμενον ἐπὶ πλέον, ὁπότε δὲ ἐβουλήθη ἀσφαλῶσ ἀποχωρήσαντα, Ἀγήνορα δὲ οὐ καταλαβόντα ὁρμήσαντα διώκειν·

καίτοι τούτῳ μάλιστα προεῖχεν ὁ Ἀχιλλεὺσ ὅτι ἐδόκει τάχιστοσ εἶναι· καταφανὴσ οὖν ἐγεγόνει αὐτῷ διὰ τούτων ἁπάντων εὐάλωτοσ ὤν, ἅτε δεινῷ τὴν πολεμικὴν τέχνην·

ὥστε θαρρῶν ἀπήντησεν αὐτῷ κατὰ μέσον τὸ πεδίον. καὶ τὸ μὲν πρῶτον ἐνέκλινεν ὡσ φεύγων, ἀποπειρώμενοσ αὐτοῦ, ἅμα δὲ κοπῶσαι βουλόμενοσ, ὁτὲ μὲν περιμένων, ὁτὲ δὲ ἀποφεύγων· ἐπεὶ δὲ ἑώρα βραδύνοντα καὶ ἀπολειπόμενον, οὕτωσ ὑποστρέψασ αὐτὸσ ἧκεν ἐπ’ αὐτὸν οὐδὲ τὰ ὅπλα φέρειν ἔτι δυνάμενον, καὶ συμβαλὼν ἀπέκτεινε καὶ τῶν ὅπλων ἐκράτησεν, ὡσ καὶ τοῦτο Ὅμηροσ εἴρηκε. τοὺσ δὲ ἵππουσ διῶξαι μέν φησι τὸν Ἕκτορα, οὐ λαβεῖν δέ, κἀκείνων ἁλόντων. τὸ μὲν οὖν σῶμα μόλισ διέσωσαν ἐπὶ τὰσ ναῦσ οἱ Αἰάντεσ.

οἱ γὰρ Τρῶεσ ἤδη θαρροῦντεσ καὶ νικᾶν νομίζοντεσ, μαλακώτερονἐφείποντο· ὁ δὲ Ἕκτωρ ἐνδυσάμενοσ τὰ τοῦ Ἀχιλλέωσ ὅπλα ἐπίσημα ὄντα ἔκτεινέ τε καὶ ἐδίωκε μέχρι τῆσ θαλάττησ, ὡσ ὁμολογεῖ ταῦτα Ὅμηροσ. νὺξ δὲ ἐπιγενομένη ἀφείλετο μὴ πάσασ ἐμπρῆσαι τὰσ ναῦσ. τούτων δὲ οὕτωσ γενομένων, οὐκ ἔχων ὅπωσ κρύψῃ τἀληθέσ, Πάτροκλον εἶναί φησι τὸν ἐπεξελθόντα μετὰ τῶν Μυρμιδόνων,ἀναλαβόντα τὰ τοῦ Ἀχιλλέωσ ὅπλα, καὶ τοῦτον ὑπὸ τοῦ Ἕκτοροσ ἀποθανεῖν, καὶ τὸν Ἕκτορα τῶν ὅπλων οὕτωσ κρατῆσαι. καίτοι πῶσ ἂν ὁ Ἀχιλλεὺσ ἐν τοσούτῳ κινδύνῳ τοῦ στρατοπέδου ὄντοσ καὶ τῶν νεῶν ἤδη καιομένων καὶ ὅσον οὔπω ἐπ’ αὐτὸν ἥκοντοσ τοῦ δεινοῦ, καὶ τὸν Ἕκτορα ἀκούων ὅτι φησὶ μηδένα αὑτῷἀξιόμαχον εἶναι καὶ τὸν Δία βοηθεῖν αὑτῷ καὶ δεξιὰ σημεῖα φαίνειν, εἴ γε ἐβούλετο σῶσαι τοὺσ Ἀχαιούσ, αὐτὸσ μὲν ἐν τῇ σκηνῇ ἔμενεν ἄριστοσ ὢν μάχεσθαι, τὸν δὲ πολὺ χείρονα αὑτοῦ ἔπεμπε;

καὶ ἅμα μὲν παρήγγελλεν ἐμπεσεῖν ἰσχυρῶσ καὶ ἀμύνεσθαι τοὺσ Τρῶασ, ἅμα δὲ τῷ Ἕκτορι μὴ μάχεσθαι;

οὐδὲ γὰρ ἐπ’ ἐκείνῳ ἦν οἶμαι προελθόντι γε ἅπαξ ὅτῳ ἐβούλετο μάχεσθαι. οὕτωσ δὲ ὑποκαταφρονῶν τοῦ Πατρόκλου καὶ ἀπιστῶν αὐτῷ, τὴν δύναμιν ἐπέτρεπεν ἐκείνῳ καὶ τὰ ὅπλα τὰ αὑτοῦ καὶ τοὺσ ἵππουσ, ὡσ ἂν κάκιστά τισ βουλεύσαιτο περὶ τῶν αὑτοῦ, πάντα ἀπολέσαι βουλόμενοσ·

ἔπειτα ηὔχετο τῷ Διὶ ὑποστρέψαι τὸν Πάτροκλον μετὰτῶν ὅπλων ἁπάντων καὶ τῶν ἑταίρων, οὕτωσ ἀνοήτωσ πέμπων αὐτὸν πρὸσ ἄνδρα κρείττονα, ᾧ προκαλουμένῳ τοὺσ ἀρίστουσ οὐδεὶσ ὑπακοῦσαι ἤθελεν, ὁ δὲ Ἀγαμέμνων ἄντικρυσ ἔφη καὶ τὸν Ἀχιλλέα φοβεῖσθαι καὶ μὴ βούλεσθαι συμβαλεῖν ἐκείνῳ; τοιγαροῦν οὕτω βουλευσάμενον αὐτὸν λέγει τοῦ τε ἑταίρου στερηθῆναι καὶ πολλῶνἑτέρων, ὀλίγου δὲ καὶ τῶν ἵππων καὶ ἀόπλον γενέσθαι.

ἃ οὐδέποτ’ ἂν ἐποίησεν Ἀχιλλεὺσ μὴ ἀπόπληκτοσ ὤν· εἰ δὲ μή, πάντωσ ἂν αὐτὸν ἐκώλυσε Φοῖνιξ. ἀλλ’ οὐ γὰρ ἐβούλετο, φησί, ταχέωσ ἀπαλλάξαι τοῦ κινδύνου τοὺσ Ἀχαιούσ, ἑώσ ἂν λάβῃ τὰ δῶρα, καὶ ἅμα οὐδέπω τῆσ ὀργῆσ ἐπέπαυτο. καὶ τί ἦν ἐμποδὼν αὐτὸν προελθόντα ἐφ’ ὅσον ἐβούλετο πάλιν μηνίειν;

ξυνεὶσ δὲ τῆσ τοιαύτησ ἀλογίασ αἰνίττεται διὰ πρόρρησίν τινα μένειν αὐτόν, ὡσ, εἰ ἐξῄει, πάντωσ ἀποθανούμενον, ἄντικρυσ αὐτοῦ κατηγορῶν δειλίαν· καίτοι ἐξῆν αὐτῷ διὰ ταύτην τὴν πρόρρησιν ἀποπλεῦσαι διενεχθέντα πρὸσ τὸν Ἀγαμέμνονα. ἐτύγχανεν ἀκηκοὼσ τῆσ μητρόσ, ὅν φησιν ἐν ἴσῳ τῇ ἑαυτοῦ κεφαλῇ τιμᾶν καὶ μηδὲ αὐτὸσ ἔτι βούλεσθαι ζῆν ἐκείνου ἀποθανόντοσ.

ἀλλὰ γὰρ εἴ τισ ἅπαντα ἐλέγχοι, πολὺ ἂν ἔργον εἰή.

τὸ γὰρ ψεῦδοσ ἐξ αὑτοῦ φανερόν ἐστι τοῖσ προσέχουσιν· ὥστε οὐδενὶ ἄδηλον καὶ τῶν ὀλίγον νοῦν ἐχόντων ὅτι σχεδὸν ὑπόβλητόσ ἐστιν ὁ Πάτροκλοσ καὶ τοῦτον ἀντήλλαξεν Ὅμηροσ τοῦ Ἀχιλλέωσ, βουλόμενοσ τὸ κατ’ ἐκεῖνον κρύψαι. ὑφορώμενοσ δὲ μή τισ ἄρα καὶ τοῦ Πατρόκλου ζητῇ τάφον·

ὥσπερ οἶμαι καὶ τῶν ἄλλων ἀριστέων τῶν ἀποθανόντων ἐν Τροίᾳ φανεροί εἰσιν οἱ τάφοι· διὰ τοῦτο προκαταλαμβάνων οὐκ ἔφη τάφον αὐτοῦ γενέσθαι καθ’ αὑτόν, ἀλλὰ μετὰ τοῦ Ἀχιλλέωσ τεθῆναι. μάλιστα μὲν οὖν ἐβούλετο Ὅμηροσ ἀφανίσαι τὴν τοῦ Ἀχιλλέωσ τελευτὴν ὡσ οὐκ ἀποθανόντοσ ἐν Ἰλίῳ. τοῦτο δὲ ἐπεὶ ἀδύνατον ἑώρα, τῆσ φήμησ ἐπικρατούσησ καὶ τοῦ τάφου δεικνυμένου, τό γε ὑφ’ Ἕκτοροσ αὐτὸν ἀποθανεῖν ἀφείλετο καὶ τοὐναντίον ἐκεῖνον ὑπὸ τοῦ Ἀχιλλέωσ ἀναιρεθῆναί φησιν, καὶ προσέτι αἰκισθῆναι τὸν νεκρὸν αὐτοῦ καὶ συρῆναι μέχρι τῶν τειχῶν.

πάλιν δὲ εἰδὼσ τάφον ὄντα τοῦ Ἕκτοροσ καὶ τιμώμενον αὐτὸν ὑπὸ τῶν πολιτῶν, ἀποδοθῆναι αὐτὸν λέγει κελεύσαντοσ τοῦ Διὸσ λύτρων δοθέντων, τέωσ δὲ τὴν Ἀφροδίτην ἐπιμεληθῆναι καὶ τὸν Ἀπόλλω τοῦ διαμεῖναι τὸν νεκρόν. οὐκ ἔχων δὲ ὅ,τι ποιήσῃ τὸν Ἀχιλλέα, ἐπεὶ ἔδει αὐτὸν ὑπὸ τῶν Τρώων τινὸσ ἀνῃρῆσθαι· οὐ γὰρ δὴ καὶ τοῦτον ἔμελλεν, ὥσπερ καὶ τὸν Αἰάντα, ὑφ’ ἑαυτοῦ ἀποθανόντα ποιεῖν, φθονῶν τῆσ δόξησ τῷ ἀνελόντι·

κάκιστον καὶ δειλότατον καὶ ὑπὸ τοῦ Μενελάου μικροῦ δεῖν ζωγρηθέντα, γρηθέντα, ὃν λοιδορούμενον ἀεὶ πεποίηκεν, ὡσ μαλθακὸν αἰχμητὴν καὶ ἐπονείδιστον ἐν τοῖσ Ἕλλησι.

ἵνα δὴ τοῦ Ἕκτοροσ τὴν δόξαν ἀφέλοιτο, καὶ τὸν Ἀχιλλέα φαίνεται καθῃρηκώσ, πολὺ χείρωκαὶ ἀδοξότερον αὐτοῦ ποιήσασ τὸν θάνατον.

τέλοσ δὲ προάγει ἤδη τεθνηκότα τὸν Ἀχιλλέα καὶ ποιεῖ μαχόμενον· οὐκ ὄντων δὲ ὅπλων, ἀλλὰ τοῦ Ἕκτοροσ ἔχοντοσ· ἐν τούτῳ γὰρ ἔλαθεν αὐτὸν ἕν τι τῶν ἀληθῶν ῥηθέν· ἐκ τοῦ οὐρανοῦ φησι κομίσαι τὴν Θέτιν ὑπὸ τοῦ Ἡφαίστου γενόμενα ὅπλα· καὶ οὕτωσ δὴ γελοίωσ τὸν Ἀχιλλέαμόνον τρεπόμενον τοὺσ Τρῶασ, τῶν δὲ ἄλλων Ἀχαιῶν, ὥσπερ οὐδενὸσ παρόντοσ, ἁπάντων ἐπελάθετο· ἅπαξ δὲ τολμήσασ τοῦτο ψεύσασθαι πάντα συνέχεε. καὶ τοὺσ θεοὺσ ἐνταῦθα ποιεῖ μαχομένουσ ἀλλήλοισ, σχεδὸν ὁμολογῶν ὅτι οὐδὲν αὐτῷ μέλει ἀληθείασ. πάνυ δὲ ἀσθενῶσ καὶ ἀπιθάνωσ τὴν ἀριστείαν διελθών, ὁτὲ μὲνποταμῷ μαχόμενον αὐτόν, ὁτὲ δὲ ἀπειλοῦντα Ἀπόλλωνι καὶ διώκοντα αὐτόν·

ἐξ ὧν ἁπάντων ἰδεῖν ἔστι τὴν ἀπορίαν αὐτοῦ σχεδόν· οὐ γάρ ἐστιν ἐν τοῖσ ἀληθέσιν οὕτωσ ἀπίθανοσ οὐδὲ ἀηδήσ· μόλισ ποτὲ τῶν Τρώων εἰσ τὴν πόλιν φευγόντων, τὸν Ἕκτορα πεποίηκε πρὸ τοῦ τείχουσ ἀνδρειότατα ὑπομένοντα αὐτὸν καὶ μήτε τῷ πατρὶδεομένῳ μήτε τῇ μητρὶ πειθόμενον, ἔπειτα φεύγοντα κύκλῳ τῆσ πόλεωσ, ἐξὸν εἰσελθεῖν, καὶ τὸν Ἀχιλλέα, τάχιστον ἀνθρώπων ἀεί ποτε ὑπ’ αὐτοῦ λεγόμενον, οὐ δυνάμενον καταλαβεῖν. τοὺσ δὲ Ἀχαιοὺσ ὁρᾶν ἅπαντασ ὥσπερ ἐπὶ θέαν παρόντασ καὶ μηδένα βοηθεῖν τῷ Ἀχιλλεῖ, τοιαῦτα πεπονθότασ ὑπὸ τοῦ Ἕκτοροσ καὶ μισοῦντασ αὐτόν, ὥστε καὶ νεκρὸν τιτρώσκειν.

ἔπειτα Δηίφοβον ἐξελθόντα τοῦ τείχουσ, μᾶλλον δὲ Ἀθηνᾶν παραλογίσασθαι αὐτόν, εἰκασθεῖσαν Δηιφόβῳ, καὶ τὸ δόρυ κλέψαι τὸ τοῦ Ἕκτοροσ ἐν τῇ μάχῃ, οὐδὲ ὅπωσ ἀποκτείνῃ τὸν Ἕκτορα εὑρίσκων, τρόπον τινὰ ἰλιγγιῶν περὶ τὸ ψεῦδοσ καὶ τῷ ὄντι ὡσ ἐν ὀνείρατι μάχην διηγούμενοσ. μάλιστα γοῦν προσέοικε τοῖσ ἀτόποισ ἐνυπνίοισ τὰ περὶ τὴν μάχην ἐκείνην.

εἰσ τοῦτο δὲ προελθὼν ἀπεῖπε λοιπόν, οὐκ ἔχων ὅ,τι χρήσηται τῇ ποιήσει καὶ τοῖσ ψεύσμασι δυσχεραίνων οὐδὲ γὰρ ὑπέμεινεν οἶμαι πάλαι τεθνηκότα τὸν Ἀχιλλέα ποιεῖν πάλιν ἀναιρούμενον, οὐδὲ νικῶντασ τοὺσ ἡττηθέντασ καὶ φεύγοντασ, οὐδὲ τὴν κρατήσασαν πόλιν, ταύτην πορθουμένην.

οἱ δὲ ὕστερον ἅτε ἐξηπατημένοι καὶ τοῦ ψεύδουσ ἰσχύοντοσ ἤδη θαρροῦντεσ ἔγραφον.

τὰ δὲ πράγματα οὕτωσ ἔσχεν. Ἀχιλλέωσ τελευτήσαντοσ ὑπὸ Ἕκτοροσ ἐν τῇ βοηθείᾳ τῶν νεῶν, οἱ μὲν Τρῶεσ, ὥσπερ καὶ πρότερον, ἐπηυλίσθησαν ἐγγὺσ τῶν νεῶν, ὡσ φυλάξοντεσ τοὺσ Ἀχαιούσ·

ὑπώπτευον γὰρ αὐτοὺσ ἀποδράσεσθαι τῆσ νυκτόσ· ὁ δὲ Ἕκτωρ ἀνεχώρησεν εἰσ τὴν πόλιν παρά τε τοὺσ γονέασ καὶ τὴν γυναῖκα, χαίρων τοῖσ πεπραγμένοισ, ἐπὶ τοῦ στρατεύματοσ καταλιπὼν Πάριν. ὁ δ’ αὐτόσ τε καὶ τῶν Τρώων τὸ πλῆθοσ ἐκάθευδεν, ὡσ εἰκὸσ ἦν κεκοπωμένουσ καὶ μηδὲν προσδεχομένουσ κακόν, ἔτι δὲ παντελοῦσ εὐπραγίασ οὔσησ.

ἐν τούτῳ δὴ Ἀγαμέμνων μετὰ Νέστοροσ καὶ Ὀδυσσέωσ καὶ Διομήδουσ βουλευσάμενοσ σιωπῇ καθείλκυσαν τῶν νεῶν τὰσ πολλάσ, ὁρῶντεσ ὅτι καὶ τῇ προτεραίᾳ μικροῦ διεφθάρησαν, ὡσ μηδὲ φυγὴν ἔτι εἶναι, καὶ μέροσ οὐκ ὀλίγον ἦν ἐμπεπρησμένον αὐτῶν, ἀλλ’ οὐ μία ναῦσ ἡ Πρωτεσιλάου· ταῦτα δὲ ποιήσαντεσ ἀπέπλευσαν εἰσ τὴν Χερρόνησον, τῶν αἰχμαλώτων πολλὰ καταλιπόντεσ καὶ τῶν ἄλλων οὐκ ὀλίγα κτημάτων. ἅμα δὲ τῆ ἡμέρᾳ φανεροῦ γενομένου τοῦ πράγματοσ, ὁ μὲν Ἕκτωρ ἠγανάκτει καὶ βαρέωσ ἔφερε καὶ τὸν Ἀλέξανδρον ἐλοιδόρει·

τοὺσ γὰρ πολεμίουσ αὐτὸν ἐκ τῶν χειρῶν ἀφεῖναι· τὰσ δὲ σκηνὰσ ἐνέπρησαν οἱ Τρῶεσ καὶ διήρπαζον τὰ καταλειφθέντα. τοῖσ δὲ Ἀχαιοῖσ ἐν τῷ ἀσφαλεῖ βουλευομένοισ·

οὐ γὰρ εἶχον οἱ περὶ τὸν Ἕκτορα ναυτικὸν ἕτοιμον, ὥστε διαβαίνειν ἐπ’ αὐτούσ· ἐδόκει μὲν ἀπιέναι πᾶσι, πολλοῦ πλήθουσ ἀπολωλότοσ καὶ τῶν ἀρίστων ἀνδρῶν· κίνδυνοσ δὲ ἦν μὴ ναῦσ ποιησάμενοι παραχρῆμα ἐπιπλεύσωσιν ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα. διὰ τοῦτο οὖν ἀναγκαῖον ἦν μένειν ὥσπερ κατ’ ἀρχὰσ λῃστεύοντασ, εἴ πωσ τῷ Πάριδι κάμνοντι διαλλάξειαν αὑτοὺσ καὶ πρὸσ φιλίαν πράξαντεσ ἀπελθεῖν.

ὡσ δὲ ἔκριναν ταῦτα, καὶ ἐποίουν πέραν μένοντεσ. κἀνταῦθα τοῖσ Τρωσὶν ἐπῆλθον ἐκ μὲν Αἰθιοπίασ Μέμνων, αἱ δὲ Ἀμαζόνεσ ἐκ τοῦ Πόντου βοηθοὶ καὶ ἄλλο πλῆθοσ ἐπικούρων, ὡσ εὐτυχοῦντασ ἐπυνθάνοντο τὸν Πρίαμον καὶ τὸν Ἕκτορα καὶ τοὺσ Ἀχαιοὺσ ὅσον οὔπω διεφθαρμένουσ πάντασ, οἱ μέν τινεσ κατ’ εὔνοιαν, οἱ δὲ καὶ φόβῳ τῆσ δυνάμεωσ· οὐ γὰρ τοῖσ ἡττημένοισ οὐδὲ τοῖσ κακῶσ πράττουσιν, ἀλλὰ τοῖσ νικῶσι καὶ τοῖσ περιγενομένοισ ἀπάντων πάντεσ ἐθέλουσι βοηθεῖν. μετεπέμψαντο δὲ καὶ οἱ Ἀχαιοὶ παρ’ αὑτῶν εἴ τινα ἐδύναντο ὠφέλειαν·

τῶν μὲν γὰρ ἔξωθεν οὐδὲν οὐδεὶσ ἔτι προσεῖχεν αὐτοῖσ· ἀλλὰ Νεοπτόλεμόν τε τὸν Ἀχιλλέωσ κομιδῇ νέον ὄντα καὶ Φιλοκτήτην ὑπεροφθέντα πρότερον διὰ τὴν νόσον, καὶ τοιαύτασ βοηθείασ οἴκοθεν ἀσθενεῖσ καὶ ἀπόρουσ. ὧν ἀφικομένων μικρὸν ἀναπνεύσαντεσ πάλιν διέπλευσαν εἰσ τὴν Τροίαν, καὶ περιεβάλοντο τεῖχοσ ἕτερον πολὺ ἔλαττον, οὐκ ἐν ᾧ πρότερον τόπῳ παρὰ τὸν αἰγιαλόν, ἀλλὰ τὸ ὑψηλὸν αὐτοῦ καταλαβόντεσ. τῶν δὲ νεῶν αἱ μέν τινεσ ὑφώρμουν ὑπὸ τὸ τεῖχοσ, αἱ δὲ ἐν τῷ πέραν ἔμενον·

ἅτε γὰρ οὐδεμίαν ἐλπίδα ἔχοντεσ κρατήσειν, ἀλλ’ ὁμολογιῶν δεόμενοι, καθάπερ εἶπον, οὐ βεβαίωσ ἐπολέμουν, ἀλλ’ ἀμφιβόλωσ τρόπον τινὰ καὶ πρὸσ ἀπόπλουν μᾶλλον τὴν γνώμην ἔχοντεσ. ἐνέδραισ οὖν ὡσ τὸ πολὺ καὶ καταδρομαῖσ ἐχρῶντο.

καὶ ποτε μάχησ ἰσχυροτέρασ γενομένησ, βιαζομένων αὐτῶν τὸ φρούριον ἐξελεῖν, Αἰάσ τε ὑπὸ Ἕκτοροσ ἀποθνήσκει καὶ Ἀντίλοχοσ ὑπὸ τοῦ Μέμνονοσ πρὸ τοῦ πατρόσ· ἐτρώθη δὲ καὶ αὐτὸσ ὁ Μέμνων ὑπὸ τοῦ Ἀντιλόχου, καὶ ἀποκομιζόμενοσ τραυματίασ τελευτᾷ κατὰ τὴν ὁδόν.

συνέβη δὲ καὶ τοῖσ Ἀχαιοῖσ εὐημερῆσαι τότε ὡσ οὐ πρότερον. ὅ τε γὰρ Μέμνων μέγα ἀξίωμα ἔχων ἐτρώθη καιρίωσ, τήν τε Ἀμαζόνα ἀπέκτεινε Νεοπτόλεμοσ καταδραμοῦσαν ἐπὶ τὰσ ναῦσ ἰταμώτερον καὶ πειρωμένην ἐμπρῆσαι, μαχόμενοσ ἐκ τῆσ νεὼσ ναυμάχῳ δόρατι, καὶ Ἀλέξανδροσ ἀποθνῄσκει Φιλοκτήτῃ διατοξευόμενοσ. ἦν οὖν ἀθυμία καὶ παρὰ τοῖσ Τρωσίν, εἰ μηδέποτε παύσονται τοῦ πολέμου μηδὲ ἔσται μηδὲν αὐτοῖσ πλέον νικῶσιν.

ὅ τε Πρίαμοσ ἄλλοσ ἐγεγόνει μετὰ τὴν Ἀλεξάνδρου τελευτήν, σφόδρα ἀνιαθεὶσ καὶ φοβούμενοσ ὑπὲρ τοῦ Ἕκτοροσ. πολὺ δὲ φαυλότερον ἔσχε τὰ τῶν Ἀχαιῶν Ἀντιλόχου τε καὶ Αἰάντοσ τεθνηκότων· ὥστε πέμπουσι περὶ συμβάσεων, φάσκοντεσ ἀπιέναι γενομένησ εἰρήνησ καὶ ὁρ́κων ὀμοσθέντων μηκέτι στρατεύσειν μήτε αὐτοὺσ εἰσ τὴν Ἀσίαν μήτε ἐκείνουσ ἐπὶ τὸ Ἄργοσ. μετὰ δὲ ταῦτα ὁ μὲν Ἕκτωρ ἀντέλεγε·

πολὺ γὰρ εἶναι κρείττουσ καὶ τὸ ἐπιτείχισμα ἔφη κατὰ κράτοσ αἱρήσειν· μάλιστα δὲ ἐχαλέπαινε τῇ Ἀλεξάνδρου τελευτῇ. δεομένου δὲ τοῦ πατρὸσ καὶ τὸ γῆρασ τὸ αὑτοῦ λέγοντοσ καὶ τῶν παίδων τὸν θάνατον, τοῦ τε ἄλλου πλήθουσ ἀπηλλάχθαι βουλομένου, τὰσ μὲν διαλύσεισ συνεχώρησεν· ἠξίου δὲ τοὺσ Ἀχαιοὺσ τά τε χρήματα διαλῦσαι τὰ δαπανηθέντα εἰσ τὸν πόλεμον καὶ δίκην τινὰ ὑποσχεῖν, ὅτι μηθὲν ἀδικηθέντεσ ἐστρατεύσαντο, καὶ τήν τε χώραν διέφθειραν πολλοῖσ ἔτεσι καὶ ἄνδρασ ἀγαθοὺσ ἄλλουσ τε καὶ Ἀλέξανδρον, οὐδὲν ὑπ’ αὐτοῦ παθόντεσ, ἀλλ’ ὅτι κρείττων ἐνομίσθη κατὰ μνηστείαν καὶ γυναῖκα ἔλαβεν ἐκ τῆσ Ἑλλάδοσ τῶν κυρίων διδόντων. ὁ δὲ Ὀδυσσεύσ, οὗτοσ γὰρ ἐπρέσβευε περὶ τῆσ εἰρήνησ, παρῃτεῖτο, ἐπιδεικνὺσ ὅτι οὐχ ἥττω δεδράκασιν ἢ πεπόνθασιν, καὶ τὴν αἰτίαν ἐκείνοισ ἀνετίθει τοῦ πολέμου·

μηδὲν γὰρ δεῖν Ἀλέξανδρον τοσούτων οὐσῶν κατὰ τὴν Ἀσίαν γυναικῶν, τὸν δὲ εἰσ τὴνἙλλάδα ἐλθόντα μνηστεύειν καὶ ἀπελθεῖν καταγελάσαντα τῶν ἀρίστων παρ’ αὐτοῖσ, πλούτῳ νικήσαντα· συμβῆναι γὰρ οὐχ ἁπλῶσ τὴν μνηστείαν, ἀλλὰ ἐπιβουλεύειν αὐτὸν τοῖσ ἐκεῖ πράγμασι διὰ τούτου μὴ λανθάνειν αὐτούσ· ὥστε τὸ λοιπὸν ἠξίου παύσασθαι, τοσούτων κακῶν γεγονότων ἀμφοτέροισ, καὶ ταῦτα ἐπιγαμίασ τεοὔσησ καὶ συγγενείασ τοῖσ Ἀτρείδαισ πρὸσ αὐτοὺσ διὰ Πέλοπα. περὶ δὲ τῶν χρημάτων κατεγέλα·

μὴ γὰρ εἶναι χρήματα τοῖσ Ἕλλησιν, ἀλλὰ καὶ νῦν τοὺσ πολλοὺσ ἑκόντασ στρατεύεσθαι διὰ τὴν οἴκοι πενίαν. ταῦτα δὲ ἔλεγεν ἀποτρέπων αὐτοὺσ τῆσ ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα στρατείασ. εἰ δὲ δέοι τινα δίκην γενέσθαι τοῦ εὐπρεποῦσχάριν, αὐτὸσ εὑρεῖν. καταλείψειν γὰρ αὐτοὺσ ἀνάθημα κάλλιστον καὶ μέγιστον τῇ Ἀθηνᾷ καὶ ἐπιγράψειν, Ἱλαστήριον Ἀχαιοὶ τῇ Ἀθηνᾷ τῇ Ἰλιάδι. τοῦτο γὰρ φέρειν μεγάλην τιμὴν ἐκείνοισ· καθ’ ἑαυτῶν δὲ γίγνεσθαι μαρτύριον ὡσ ἡττημένων. παρεκάλει δὲ καὶ τὴν Ἑλένην ὑπὲρ τῆσ εἰρήνησ συλλαμβάνειν.

ἡ δὲ συνέπραττεπροθύμωσ· ἤχθετο γὰρ ὅτι δι’ αὐτὴν οἱ Τρῶεσ ἐδόκουν πολλὰ κακὰ πάσχειν. καὶ ποιοῦνται τὰσ διαλύσεισ, καὶ σπονδαὶ γίγνονται τοῖσ Τρωσὶ καὶ τοῖσ Ἀχαιοῖσ· Ὅμηροσ δὲ καὶ τοῦτο μετήνεγκεν ἐπὶ τὸ ψεῦδοσ, εἰδὼσ γενόμενον· ἀλλ’ ἔφη τοὺσ Τρῶασ συγχέαι τὰσ σπονδάσ· ὤμοσάν τε ἀλλήλοισ ὅ τε Ἕκτωρ καὶ Ἀγαμέμνων καὶτῶν ἄλλων οἱ δυνατοὶ μήτε τοὺσ Ἕλληνάσ ποτε στρατεύσειν εἰσ τὴν Ἀσίαν, ἑώσ ἂν ἄρχῃ τὸ Πριάμου γένοσ, μήτε τοὺσ Πριαμίδασ εἰσ Πελοπόννησον ἢ Βοιωτίαν ἢ Κρήτην ἢ Ἰθάκην ἢ Φθίαν ἢ Εὔβοιαν. ταύτασ γὰρ μόνασ ἐξαιρέτουσ ἐποίουν·

περὶ δὲ τῶν ἄλλων οὐκ ἐβούλοντο ὀμνύειν οἱ Τρῶεσ οὐδὲ τοῖσ Ἀτρείδαισ ἔμελε. τούτων δὲ ὀμοσθέντων, ὅ τε ἵπποσ ὑπὸ τῶν Ἀχαιῶν ἐτελέσθη, μέγα ἔργον, καὶ ἀνήγαγον αὐτὸν οἱ Τρῶεσ πρὸσ τὴν πόλιν καὶ τῶν πυλῶν οὐ δεχομένων, μέροσ τι τοῦ τείχουσ καθεῖλον·

ὅθεν γελοίωσ ἐλέχθη τὸ ἁλῶναι τὴν πόλιν ὑπὸ τοῦ ἵππου. καὶ τὸ στράτευμα ᾤχετο ὑπόσπονδον τούτῳ τῷ τρόπῳ. τὴν δὲ Ἑλένην ὁ Ἕκτωρ συνῴκισε Δηιφόβῳ, ὃσ ἦν μετ’ ἐκεῖνον τῶν ἀδελφῶν ἄριστοσ. ὁ δὲ πατὴρ αὐτοῦ τελευτᾷ πάντων εὐδαιμονέστατοσ, πλὴν ὅσα λελύπητο περὶ τῶν παίδων τῶν τετελευτηκότων.

καὶ αὐτὸσ βασιλεύσασ συχνο ἔτη καὶ πλεῖστα τῆσ Ἀσίασ καταστρεψάμενοσ γηραιὸσ ἀποθνῄσκει, καὶ θάπτεται πρὸ τῆσ πόλεωσ. τὴν δὲ ἀρχὴν Σκαμανδρίῳ τῷ παιδὶ κατέλιπεν. ταῦτα δὲ ἔχοντα οὕτωσ ἐπίσταμαι σαφῶσ ὅτι οὐδεὶσ ἀποδέξεται, φήσουσι δὲ ψευδῆ πάντεσ εἶναι, πλὴν τῶν φρονούντων, οὐ μόνον οἱ Ἕλληνεσ, ἀλλὰ καὶ ὑμεῖσ. ἡ γὰρ διαβολὴ σφόδρα χαλεπόν ἐστι καὶ τὸ ἐξηπατῆσθαι πολὺν χρόνον. σκοπεῖτε δὲ τἀναντία πῶσ ἐστι γελοῖα, ἀφελόντεσ τὴν δόξαν καὶ τὸ προκατειλῆφθαι·

κρυφθῆναι μὲν ἐν τῷ ἵππῳ στράτευμα ὅλον, τῶν δὲ Τρώων μηθένα αἰσθάνεσθαι τοῦτο μηδὲ ὑποπτεῦσαι, καὶ ταῦτα μάντεωσ οὔσησ παρ’ αὐτοῖσ ἀψευδοῦσ, ἀλλὰ κομίσαι τοὺσ πολεμίουσ δι’ αὑτῶν εἰσ τὴν πόλιν· πρότερον δὲ ἕνα ἄνδρα πάντων ἡττωμένων ἱκανὸν γενέσθαι γυμνὸν ἐπιφανέντα τῇ φωνῇ τρέψασθαι τοσαύτασ μυριάδασ, καὶ μετὰ τοῦτο ὅπλα οὐκ ἔχοντα, ἐκ τοῦ οὐρανοῦ λαβόντα νικῆσαι τοὺσ μιᾷ πρότερον ἡμέρᾳ κρατοῦντασ καὶ διώκειν ἅπαντασ ἕνα ὄντα. αὐτὸν δὲ ἐκεῖνον τοσοῦτον ὑπερέχοντα ἀποθανεῖν ὑπὸ τοῦ πάντων κακίστου τὴν ψυχήν, ὡσ αὐτοί φασιν, ἄλλου τε ἀποθανόντοσ ἄλλον σκυλευθῆναι, μόνῳ δὲ ἐκείνῳ τῶν ἡγεμόνων μὴ γενέσθαι τάφον.

ἄλλον δέ τινα τῶν ἀρίστων τοσαῦτα ἔτη πολεμοῦντα ὑπὸ μὲν τῶν πολεμίων μηδενὸσ ἀποθανεῖν· ἀποσφάξαι, καὶ ταῦτα δοκοῦντα σεμνότατον καὶ πρᾳότατον εἶναι τῶν συμμάχων.

τὸν δὲ ποιητὴν προθέμενον εἰπεῖν τὸν Τρωικὸν πόλεμον τὰ κάλλιστα καὶ μέγιστα τῶν γεγονότων ἐᾶσαι καὶ μηδὲ τὴν ἅλωσιν τῆσ πόλεωσ διελθεῖν.

ταῦτα γάρ ἐστιν ἐν τοῖσ πεποιημένοισ καὶ λεγομένοισ. ὁ μὲν Ἀχιλλεύσ, προηττημένων τῶν Ἀχαιῶν οὐκ εἰσ ἅπαξ οὐδὲ τῶν ἄλλων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆσ ἑαυτοῦ στρατιᾶσ, μόνοσ περιγενόμενοσ καὶ τοσοῦτον τὰ πράγματα μεταβαλών, αὐτὸσ δὲ Ἕκτορα μὲν ἀποκτείνασ, ὑπὸ δὲ Ἀλεξάνδρου ἀποθνῄσκων, ὃσ ἦν ὕστατοσ τῶν Τρώων, ὡσ αὐτοὶ λέγουσι, Πατρόκλου δὲ ἀποθανόντοσ, σκυλευόμενοσ ὁ Ἀχιλλεὺσ καὶ τὰ ἐκείνου ληφθέντα ὅπλα, ὁ δὲ Πάτροκλοσ οὐ ταφείσ. ἐπειδὴδὲ Αἰάντοσ ἦν τάφοσ καὶ πάντεσ ᾔδεσαν αὐτὸν ἐν Τροίᾳ τελευτήσαντα, ἵνα δὴ μὴ ποιήσῃ τὸν ἀποκτείναντα ἔνδοξον, αὐτὸσ αὑτὸν ἀνελών.

οἱ δὲ Ἀχαιοὶ φεύγοντεσ μὲν ἐκ τῆσ Ἀσίασ σιωπῇ καὶ τὰσ σκηνὰσ κατακαύσαντεσ καὶ τὸ ναύσταθμον ἁφθὲν ὑπὸ τοῦ Ἕκτοροσ καὶ τὸ τεῖχοσ αὐτῶν ἑαλωκόσ, καὶ ἀνάθημα ἀναθέντεσ τῇἈθηνᾷ καὶ ἐπιγράψαντεσ, ὡσ ἔθοσ ἐστὶ τοὺσ ἡττημένουσ, οὐδὲν δὲ ἧττον τὴν Τροίαν ἑλόντεσ, ἐν δὲ τῷ ἵππῳ τῷ ξυλίνῳ στράτευμα ἀνθρώπων ἀποκρυφθέν. οἱ δὲ Τρῶεσ ὑποπτεύσαντεσ μὲν τὸ πρᾶγμα καὶ βουλευσάμενοι κατακαῦσαι τὸν ἵππον ἢ διατεμεῖν, μηθὲν δὲ τούτων ποιήσαντεσ, ἀλλὰ πίνοντεσ καὶ καθεύδοντεσ, καὶ ταῦτα προειπούσησ αὐτοῖσ τῆσ Κασσάνδρασ. ταῦτα οὐκ ἐνυπνίοισ ἐοικότα τῷ ὄντι καὶ ἀπιθάνοισ ψεύσμασιν;

ἐν γὰρ τοῖσ ὁρ́ῳ γεγραμμένοισ ὀνείρασιν οἱ ἄνθρωποι τοιαύτασ ὄψεισ ὁρῶσι, νῦν μὲν δοκοῦντεσ ἀποθνῄσκειν καὶ σκυλεύεσθαι, πάλιν δὲ ἀνίστασθαι καὶ μάχεσθαι γυμνοὶ ὄντεσ, ἐνίοτε δὲ οἰόμενοι διώκειν καὶ τοῖσ θεοῖσδιαλέγεσθαι καὶ αὑτοὺσ ἀποσφάττειν μηδενὸσ δεινοῦ ὄντοσ, καὶ οὕτωσ, εἰ τύχοι ποτέ, πέτεσθαι καὶ βαδίζειν ἐπὶ τῆσ θαλάττησ. ὥστε καὶ τὴν Ὁμήρου ποίησιν ὀρθῶσ ἄν τινα εἰπεῖν ἐνύπνιον, καὶ τοῦτο ἄκριτον καὶ ἀσαφέσ. ἄξιον δὲ κἀκεῖνο ἐνθυμηθῆναι πρὸσ τοῖσ ὁμολογουμένοισ.

ὁμολογοῦσι γὰρ ἅπαντεσ τοὺσ Ἀχαιοὺσ ἐκ τῆσ Ἀσίασ ἀναχθῆναι χειμῶνοσ ἤδη, καὶ διὰ τοῦτο ἀπολέσθαι τὸ πλέον τοῦ στόλου περὶ τὴν Εὔβοιαν·

ἔτι δὲ μὴ κατὰ ταὐτὸ πλεῖν ἅπαντασ, ἀλλὰ στασιάσαι τὸ στράτευμα καὶ τοὺσ Ἀτρείδασ, καὶ τοὺσ μὲν Ἀγαμέμνονι, τοὺσ δὲ Μενελάῳ προσθέσθαι, τοὺσ δὲ καθ’ αὑτοὺσ ἀπελθεῖν, ὧν καὶΌμηροσ ἐν Ὀδυσσείᾳ μέμνηται. τοὺσ μὲν γὰρ εὖ πράττοντασ ὁμονοεῖν εἰκὸσ καὶ τῷ βασιλεῖ τὸ πλεῖστον ὑποτάττεσθαι, καὶ τὸν Μενέλαον μὴ διαφέρεσθαι πρὸσ τὸν ἀδελφὸν παραχρῆμα τῆσ εὐεργεσίασ· τοῖσ δὲ ἡττημένοισ καὶ κακῶσ πράττουσιν ἅπαντα ταῦτα ἀνάγκη συμβαίνειν. ἔτι δὲ τοὺσ μὲν φοβουμένουσ καὶ φεύγοντασ ἐκ τῆσ πολεμίασ ἀπιέναι τὴν ταχίστην·

τοὺσ δὲ κρατοῦντασ καὶ πρὸσ τοῖσ αὑτῶν ἔχοντασ τοσοῦτον πλῆθοσ αἰχμαλώτων καὶ χρημάτων περιμένειν τὴν ἀσφαλεστάτην ὡρ́αν, ἅτε καὶ αὐτῆσ τῆσ γῆσ κρατοῦντασ καὶ πολλὴν ἁπάντων ἀφθονίαν ἔχοντασ, ἀλλὰ μὴ δέκα ἔτη περιμείναντασ διαφθαρῆναι παρ’ ὀλίγον. αἵ τε οἴκοι συμφοραὶ καταλαβοῦσαι τοὺσ ἀφικομένουσ οὐχ ἥκιστα δηλοῦσι τὸ πταῖσμα καὶ τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν· οὐ πάνυ γὰρ εἰώθασιν ἐπιτίθεσθαι τοῖσ νικῶσιν οὐδὲ τοῖσ εὐτυχοῦσιν, ἀλλὰ τούτουσ μὲν θαυμάζουσι καὶ φοβοῦνται, τῶν δὲ ἀποτυχόντων καταφρονοῦσιν οἵ τε ἔξωθεν καί τινεσ τῶν ἀναγκαίων.

φαίνεται δὲ Ἀγαμέμνων ὑπὸ τῆσ γυναικὸσ ὑπεροφθεὶσ διὰ τὴν ἧτταν, ὅ τε Αἴγισθοσ ἐπιθέμενοσ αὐτῷ καὶ κρατήσασ ῥᾳδίωσ, οἵ τε Ἀργεῖοι καταλαβόντεσ τὸ πρᾶγμα καὶ τὸν Αἴγισθον βασιλέα ἀποδείξαντεσ, οὐκ ἄν εἰ μετὰ τοσαύτησ δόξησ καὶ δυνάμεωσ ἀφικόμενον τὸν Ἀγαμέμνονα ἀπέκτεινε, κρατήσαντα τῆσ Ἀσίασ. ὅ τε Διομήδησ ἐξέπεσεν οἴκοθεν, οὐθενὸσ ἔλαττον εὐδοκιμῶν ἐν τῷ πολέμῳ, καὶ Νεοπτόλεμοσ εἴτε ὑπὸ Ἑλλήνων εἴτε ὑπὸ ἄλλων τινῶν·

ξυμφοράν, οἱ δ’ Ἡρακλεῖδαι, πρότερον ἀσθενεῖσ ὄντεσ καὶ ἀτιμαζόμενοι, κατῆλθον μετὰ Δωριέων.

Ὀδυσσεὺσ δὲ ἐβράδυνεν ἑκών, τὰ μὲν αἰσχυνόμενοσ, τὰ δ’ ὑποπτεύων τὰ πράγματα.

καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ μνηστείαν ἐτράπησαν τῆσ Πηνελόπησ καὶ τῶν κτημάτων ἁρπαγὴν ἡ τῶν Κεφαλλήνων νεότησ. καὶ οὐδεὶσ ἐβοήθει τῶν φίλων τῶν Ὀδυσσέωσ οὐδὲ Νέστωρ οὕτωσ ἐγγύθεν. ἅπαντεσ γὰρ ἦσαν ταπεινοὶ καὶ φαύλωσ ἔπραττον οἱ τῆσ στρατείασ μετασχόντεσ. τοὐναντίον δὲ ἐχρῆν δεινοὺσ ἅπασι φαίνεσθαι τοὺσ νενικηκότασ καὶ μηδένα αὐτοῖσ ἐπιχειρεῖν. Μενέλαοσ δὲ τὸ παράπαν οὐχ ἧκεν εἰσ Πελοπόννησον, ἀλλ’ ἐν Αἰγύπτῳ κατέμεινεν.

καὶ σημεῖά γε ἔστιν ἄλλα τε τῆσ ἀφίξεωσ καὶ νομὸσ ἀπ’ αὐτοῦ καλούμενοσ, οὐκ ἂν εἰ πεπλανημένοσ καὶ πρὸσ ὀλίγον ἀφίκετο. γήμασ δὲ τὴν τοῦ βασιλέωσ θυγατέρα καὶ διηγήσατο τοῖσ ἱερεῦσι τὰ τῆσ στρατείασ οὐθὲν ἀποκρυπτόμενοσ. σχεδὸν δὲ καὶ Ὅμηροσ ἐπίσταται τοῦτο καὶ αἰνίττεται, φήσασ τὸν Μενέλαον μετὰ τὴν τελευτὴν ὑπὸ τῶν θεῶν εἰσ τὸ Ἠλύσιον πεδίον πεμφθῆναι, ὅπου μήτε νιφετὸσ γίγνεται μήτε χειμών, ἀλλ’ αἰθρία δἰ ἔτουσ καὶ πρᾷοσ ἀήρ·

ὁ γὰρ ἐπὶ τῆσ Αἰγύπτου τόποσ τοιοῦτόσ ἐστιν. δοκοῦσι δέ μοι καὶ τῶν ὕστερον ποιητῶν τινεσ ὑποπτεῦσαιτὰ πράγματα. τὴν γὰρ Ἑλένην ἐπιβουλευθῆναι μὲν ὑπὸ Ὀρέστου λέγει τισ τῶν τραγῳδοποιῶν εὐθὺσ ἐλθοῦσαν, γενέσθαι δὲ ἀφανῆ τῶν ἀδελφῶν ἐπιφανέντων. τοῦτο δὲ οὐκ ἄν ποτε ἐποίησεν, εἰ ἐφαίνετο ἡ Ἑλένη κατοικήσασα ὕστερον ἐν τῇ Ἑλλάδι καὶ τῷ Μενελάῳ συνοῦσα. τὰ μὲν δὴ τῶν Ἑλλήνων μετὰ τὸν πόλεμον εἰστοῦτο ἦλθε δυστυχίασ καὶ ταπεινότητοσ, τὰ δὲ τῶν Τρώων πολὺ κρείττονα καὶ ἐπικυδέστερα ἐγένετο.

τοῦτο μὲν γὰρ Αἰνείασ ὑπὸ Ἕκτοροσ πεμφθεὶσ μετὰ στόλου καὶ δυνάμεωσ πολλῆσ Ἰταλίαν κατέσχε τὴν εὐδαιμονεστάτην χώραν τῆσ Εὐρώπησ· τοῦτο δὲ Ἕλενοσ εἰσ μέσην ἀφικόμενοσ τὴν Ἑλλάδα Μολοττῶν ἐβασίλευσε καὶ τῆσ ἠπείρου πλησίον Θετταλίασ. καίτοι πότερον εἰκὸσ ἦν τοὺσ ἡττηθέντασ ἐπιπλεῖν ἐπὶ τὴν τῶν κρατησάντων χώραν καὶ βασιλεύειν παρ’ αὐτοῖσ ἢ τοὐναντίον τοὺσ κρατήσαντασ ἐπὶ τὴν τῶν ἡττημένων;

ἐξὸν αὐτοῖσ καὶ τὴν Ἑλλάδα κατασχεῖν;

ἀλλ’ ἀπείχοντο διὰ τοὺσ ὁρ́κουσ. ὅμωσ δὲ Ἕλενοσ οὐκ ὀλίγον αὐτῆσἀπετέμετο, τὴν Ἤπειρον· Ἀντήνωρ δὲ Ἑνετῶν ἐκράτησε καὶ γῆσ ἀρίστησ τῆσ περὶ τὸν Ἀδρίαν· Αἰνείασ δὲ πάσησ Ἰταλίασ ἐβασίλευσε καὶ πόλιν ᾤκισε τὴν μεγίστην πασῶν. ταῦτα δὲ οὐκ εἰκὸσ ἦν πρᾶξαι φυγάδασ ἀνθρώπουσ καὶ ταῖσ οἴκοθεν ξυμφοραῖσ καταβεβλημένουσ, ἀλλ’ ἀγαπᾶν, εἴ τισ αὐτοὺσ εἰά κατοικεῖν·

ἄλλωσ τε μετὰ ποίασ ἀφορμῆσ ἀφικομένουσ χρημάτων ἢ στρατιᾶσ διὰ μέσων τῶν πολεμίων φεύγοντασ, ἐμπεπρησμένησ τῆσ πόλεωσ, πάντων ἀπολωλότων, ὅπου χαλεπὸν ἦν τὰ σώματα αὐτὰ διασῶσαι τοὺσ ἰσχύοντασ καὶ νέουσ, ἀλλ’ οὐ μετὰ παίδων, γυναικῶν καὶ γονέων καὶ χρημάτων ἀπανίστασθαι, καὶ ταῦτα ἀδοκήτωσ τε καὶ παρ’ ἐλπίδασ ἁλούσησ τῆσ πόλεωσ, οὐχ ὥσπερ εἰώθασι κατὰ σπονδὰσ κατ’ ὀλίγον ἐκλείπειν; ἀλλὰ τὸ γενόμενον δυνατὸν γενέσθαι.

τὸν δὲ Ἕκτορά φασιν, ὡσ ἀπέπλευσαν οἱ Ἀχαιοί, πολλοῦ πλήθουσ εἰσ τὴν πόλιν συνεληλυθότοσ καὶ μηδὲ τῶν ἐπικούρων ἀπιέναι βουλομένων ἁπάντων, ἔτι δὲ ὁρῶντα τὸν Αἰνείαν οὐκ ἀνεχόμενον, εἰ μὴ μέροσ λάβοι τῆσ ἀρχῆσ· ταῦτα γὰρ ὑποσχέσθαι τὸν Πρίαμον αὐτῷ διαπολεμήσαντι τὸν πόλεμον καὶ ἐκβαλόντι τοὺσ Ἀχαιούσ· ἀποικίαν στεῖλαι χρημάτων τε οὐ φεισάμενον καὶ πλῆθοσ ὁπόσον αὐτὸσ ἐβούλετο πέμψαντα μετὰ πάσησ προθυμίασ.

λέγειν δὲ αὐτὸν ὡσ ἄξιοσ μὲν εἰή βασιλεύειν καὶ μηδὲν καταδεεστέραν ἀρχὴν ἔχειν τῆσ αὑτοῦ, προσήκειν δὲ μᾶλλον ἑτέραν κτήσασθαι γῆν·

εἶναι γὰρ οὐκ ἀδύνατον πάσησ κρατῆσαι τῆσ Εὐρώπησ· τούτων δὲ οὕτωσ γενομένων ἐλπίδασ ἔχειν τοὺσ ἀπ’ αὐτῶν ἄρχειν ἑκατέρασ τῆσ ἠπείρου, ἐφ’ ὅσον ἂν σώζηται τὸ γένοσ. ταῦτα δὴ ἀξιοῦντοσ Ἕκτοροσ ἑλέσθαι τὸν Αἰνείαν, τὰ μὲν ἐκείνῳ χαριζόμενον, τὰ δὲ ἐλπίζοντα μειζόνων τεύξεσθαι·

οὕτωσ δὴ τὴν ἀποικίαν γενέσθαι ἀπὸ ἰσχύοσ καὶ φρονήματοσ ὑπό τε ἀνθρώπων εὐτυχούντων παραχρῆμά τε δυνηθῆναι καὶ εἰσ αὖθισ. ὁρῶντα δὲ Ἀντήνορα Αἰνείαν στελλόμενον καὶ αὐτὸν ἐπιθυμῆσαι Εὐρώπησ ἐπάρξαι, καὶ γενέσθαι στόλον ἄλλον τοιοῦτον. πρὸσ δὲ τούτοισ ἐγκαλοῦντα Ἕλενον ὡσ ἐλαττούμενον Δηιφόβου δεηθῆναι τοῦ πατρόσ, καὶ λαβόντα ναῦσ καὶ στρατιὰν ὡσ ἐφ’ ἕτοιμον τὴν Ἑλλάδα πλεῦσαι καὶ κατασχεῖν ὅλην τὴν ἔκσπονδον. οὕτω δὴ καὶ Διομήδην φεύγοντα ἐξ Ἄργουσ, ἐπειδὴ τὸν Αἰνείου στόλον ἐπύθετο, ἐλθεῖν πρὸσ αὐτόν, εἰρήνησ καὶ φιλίασ αὐτοῖσ γενομένησ, δεηθῆναί τε βοηθείασ τυχεῖν, διηγησάμενον τάσ τε Ἀγαμέμνονοσ καὶ τὰσ αὑτοῦ συμφοράσ.

τὸν δὲ ἀναλαβεῖν αὐτὸν ἔχοντα ὀλίγασ ναῦσ καὶ μέροσ τι παραδοῦναι τῆσ στρατιᾶσ, ἐπειδὴ πᾶσαν ἔσχε τὴν χώραν. ὕστερον δὲ τῶν Ἀχαιῶν τοὺσ ἐκπεσόντασ ὑπὸ Δωριέων, ἀποροῦντασ ὅποι τράπωνται δἰἀσθένειαν, εἰσ τὴν Ἀσίαν ἐλθεῖν ὡσ παρὰ φίλουσ τε καὶ ἐνσπόνδουσ τοὺσ ἀπὸ Πριάμου τε καὶ Ἕκτοροσ, Λέσβον τε οἰκῆσαι κατὰ φιλίαν παρέντων καὶ ἄλλα οὐ μικρὰ χωρία.

ἀπὸ τοῦ ἀληθοῦσ.

τὸ γὰρ πιστεύεσθαι πολὺν χρόνον ὑπὸ ἀνθρώπων ἠλιθίων οὐδέν ἐστιν ἰσχυρὸν οὐδὲ ὅτι τὰ ψευδῆ ἐλέχθη παρὰ τοῖσ πρότερον· ἐπεί τοι καὶ περὶ ἄλλων πολλῶν διαφέρονται καὶ τἀναντία δοξάζουσιν.

οἱο͂ν εὐθὺσ περὶ τοῦ Περσικοῦ πολέμου, οἱ μέν φασιν ὑστέραν γενέσθαι τὴν περὶ Σαλαμῖνα ναυμαχίαν τῆσ ἐνΠλαταιαῖσ μάχησ, οἱ δὲ τῶν ἔργων τελευταῖον εἶναι τὸ ἐν Πλαταιαῖσ· καίτοι γε ἐγράφη παραχρῆμα τῶν ἔργων.

οὐ γὰρ ἴσασιν οἱ πολλοὶ τὸ ἀκριβέσ, ἀλλὰ φήμησ ἀκούουσι μόνον, καὶ ταῦτα οἱ γενόμενοι κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον· οἱ δέ δεύτεροι καὶ τρίτοι τελέωσ ἄπειροι καὶ ὅ, τι ἄν εἴπῃ τισ παραδέχονται ῥᾳδίωσ· ὁπότε τὸνΣκιρίτην μὲν λόχον ὀνομάζουσι Λακεδαιμονίων μηδεπώποτε γενόμενον, ὥσ φησι Θουκυδίδησ, Ἁρμόδιον δὲ καὶ Ἀριστογείτονα πάντων μάλιστα Ἀθηναῖοι τιμῶσιν, ὡσ ἐλευθερώσαντασ τὴν πόλιν καὶ ἀνελόντασ τὸν τύραννον. καὶ τί δεῖ τἀνθρώπεια λέγειν, ὅπου τὸν μὲν Οὐρανὸν τολμῶσι λέγειν καὶ πείθουσιν ὡσ ἐκτμηθένταὑπὸ τοῦ Κρόνου, τὸν Κρόνον δὲ ὑπὸ τοῦ Διόσ;

τοῦ γὰρ πρώτου καταλαβόντοσ, ὥσπερ εἰώθεν, ἄτοπον τὸ πεισθῆναί ἐστι. βούλομαι δὲ καὶ περὶ Ὁμήρου ἀπολογήσασθαι, ὡσ οὐκ ἀνάξιον ὁμολογεῖν αὐτῷ ψευδομένῳ. πρῶτον μὲν γὰρ πολὺ ἐλάττω τὰ ψεύσματά ἐστι τῶν περὶ τοὺσ θεούσ· ἔπειτα ὠφέλειάν τινα εἶχε τοῖσ τότε Ἕλλησιν, ὅπωσ μὴ θορυβηθῶσιν, ἐὰν γένηται πόλεμοσ αὐτοῖσ πρὸσ τοὺσ ἐκ τῆσ Ἀσίασ, ὥσπερ καὶ προσεδοκᾶτο. ἀνεμέσητον δὲ Ἕλληνα ὄντα τοὺσ ἑαυτοῦ πάντα τρόπον ὠφελεῖν. τοῦτο δὲ τὸ στρατήγημα παρὰ πολλοῖσ ἐστιν.

ἐγὼ γοῦν ἀνδρὸσ ἤκουσα Μήδου λέγοντοσ ὅτι οὐδὲν ὁμολογοῦσιν οἱ Πέρσαι τῶν παρὰ τοῖσ Ἕλλησιν, ἀλλὰ Δαρεῖον μέν φασιν ἐπὶ Νάξον καὶ Ἐρέτριαν πέμψαι τοὺσ περὶ Δᾶτιν καὶ Ἀρταφέρνην, κἀκείνουσ ἑλόντασ τὰσ πόλεισ ἀφικέσθαι παρὰ βασιλέα. εἴκοσι, καὶ γενέσθαι τινὰ μάχην τοῖσ ναύταισ πρὸσ τοὺσ αὐτόθεν ἐκ τοῦ τόπου.

μετὰ δὲ ταῦτα Ξέρξην ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα στρατεύσαντα Λακεδαιμονίουσ μὲν νικῆσαι περὶ Θερμοπύλασ καὶ τὸν βασιλέα αὐτῶν ἀποκτεῖναι Λεωνίδην, τὴν δὲ τῶν Ἀθηναίων πόλιν ἑλόντα κατασκάψαι, καὶ ὅσοι μὴ διέφυγον ἀνδραποδίσασθαι.

ταῦτα δὲ ποιήσαντα καὶ φόρουσ ἐπιθέντα τοῖσ Ἕλλησιν εἰσ τὴν Ἀσίαν ἀπελθεῖν. ὅτι μὲν οὖν ψευδῆ ταῦτά ἐστιν οὐκ ἄδηλον, ὅτι δὲ εἰκὸσ ἦν τὸν βασιλέα κελεῦσαι στρατεῦσαι τοῖσ ἄνω ἔθνεσιν οὐκ ἀδύνατον, ἵνα μὴ θορυβῶσιν. εἰ δὴ καὶ Ὅμηροσ ἐποίει τοῦτο, συγγιγνώσκειν ἄξιον. ἴσωσ ἂν οὖν εἴποι τισ ἀνήκοοσ, Οὐκ ὀρθῶσ Ἕλληνασ καθαιρεῖσ.

ἀλλ’ οὐδὲν ἔστιν ἔτι τοιοῦτον, οὐδὲ ἔστι δέοσ μή ποτε ἐπιστρατεύσωνται ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα τῶν ἐκ τῆσ Ἀσίασ τινέσ· ἥ τε γὰρ Ἑλλὰσ ὑφ’ ἑτέροισ ἐστὶν ἥ τε Ἀσία. τὸ δὲ ἀληθὲσ οὐκ ὀλίγου ἄξιον. πρὸσ δὲ τούτοισ, εἰ ᾔδειν ὅτι πείσω ταῦτα λέγων, ἴσωσ ἂν ἐβουλευσάμην εἰπεῖν. ὅμωσ δὲ μείζω καὶ δυσχερέστερα ὀνείδη φημὶ τῶν Ἑλλήνων ἀφελεῖν. τὸ μὲν γὰρ μὴ ἑλεῖν τινα πόλιν οὐδὲν ἄτοπον, οὐδέ γε τὸ στρατεύσαντασ ἐπὶ χώραν μηδὲν αὐτοῖσ προσήκουσαν ἔπειτα εἰρήνην ποιησαμένουσ ἀπελθεῖν, οὐδέ γε ἄνδρα ἀγαθὸν ὄντα τὴν ψυχὴν ὑπὸ ἀνδρὸσ ὁμοίου τελευτῆσαι μαχόμενον, οὐδὲ τοῦτο ὄνειδοσ·

ἀλλὰ καὶ ἀποδέξαιτο ἄν τισ μέλλων ἀποθνῄσκειν, ὥσπερ ὅ γε Ἀχιλλεὺσ πεποίηται λέγων, ὥσ μ’ ὄφελ’ Ἕκτωρ κτεῖναι, ὅσ ἐνθάδε τέτραφ’ ἄριστοσ. τὸν δὲ ἄριστον ὄντα τῶν Ἑλλήνων ὑπὸ τοῦ φαυλοτάτου τῶν πολεμίων ἀποθανεῖν τῷ ὄντι μέγα ὄνειδοσ·

ὁμοίωσ δὲ τὸν νοῦν ἔχεινδοκοῦντα καὶ σωφρονέστατον εἶναι τῶν Ἑλλήνων πρῶτον μὲν τὰ πρόβατα καὶ τοὺσ βοῦσ ἀποσφάττειν, βουλόμενον ἀποκτεῖναι τοὺσ βασιλέασ, ὕστερον δὲ αὑτὸν ἀνελεῖν ὅπλων ἕνεκεν αἴσχιστον. πρὸσ δὲ τούτοισ Ἀστυάνακτα μὲν ἀνδρὸσ ἀγαθοῦ παῖδα οὕτωσ ὠμῶσ ἀνελεῖν ῥίψαντασ ἀπὸ τοῦ τείχουσ, καὶ ταῦτα κοινῇ δόξαν τῷστρατοπέδῳ καὶ τοῖσ βασιλεῦσι·

Πολυξένην δὲ παρθένον ἀποσφάττειν ἐπὶ τάφῳ καὶ τοιαύτασ χεῖσθαι χοὰσ τῷ τῆσ θεᾶσ υἱεῖ· Κασσάνδραν δέ, παναγῆ κόρην, ἱέρειαν τοῦ Ἀπόλλωνοσ, ἐν τῷ τεμένει φθαρῆναι τῆσ Ἀθηνᾶσ, ἐχομένην τοῦ ἀγάλματοσ, καὶ τοῦτο πρᾶξαι μηδένα τῶν φαύλων μηδὲ τῶν ἀναξίων, ἀλλ’ ὅσπερ ἦν ἐν τοῖσ ἀρίστοισ· Πρίαμον δὲ τὸν βασιλέα τῆσ Ἀσίασ ἐν ἐσχάτῳ γήρᾳ κατατρωθέντα παρὰ τὸν τοῦ Διὸσ βωμόν, ἀφ’ οὗ τὸ γένοσ ἦν, ἐπ’ αὐτῷ σφαγῆναι, καὶ μηδὲ τοῦτο εἰργάσθαι μηδένα τῶν ἀφανῶν, ἀλλὰ τὸν τοῦ Ἀχιλλέωσ υἱόν, καὶ ταῦτα ἑστιαθέντα ὑπὸ τοῦ πατρὸσ αὐτοῦ καὶ σωθέντα ὑπ’ ἐκείνου πρότερον·

Ἑκάβην δέ,δύστηνον τοσούτων μητέρα παίδων, Ὀδυσσεῖ δοθῆναι ἐπὶ ὕβρει, ὑπό τε τοῦ μεγέθουσ τῶν κακῶν πάνυ γελοίωσ κύνα γενέσθαι· τὸν δὲ βασιλέα τῶν Ἑλλήνων τὴν ἱερὰν κόρην τοῦ Ἀπόλλωνοσ, ἣν οὐδεὶσ ἐτόλμησε γῆμαι διὰ τὸν θεόν, αὐτὸν ἀγαγέσθαι γυναῖκα, ὅθεν ἔδοξε τεθνηκέναι δικαίωσ· πόσῳ κρείττω ταῦτα μὴ γενόμενατοῖσ Ἕλλησιν ἢ Τροίαν ἁλῶναι;

SEARCH

MENU NAVIGATION