Dio, Chrysostom, Orationes, ΔΙΟΓΕΝΗΣ ἢ περὶ ΟΙΚΕΤΩΝ.

(디오, 크리소토모스, 연설, ΔΙΟΓΕΝΗΣ ἢ περὶ ΟΙΚΕΤΩΝ.)

ἀπιών ποτε Διογένησ ἐκ Κορίνθου Ἀθήναζε συνέβαλε κατὰ τὴν ὁδὸν ἑνὶ τῶν γνωρίμων, καὶ ἤρετο ποῖ ἄπεισιν, οὐχ ὥσπερ οἱ πολλοὶ τὰ τοιαῦτα ἐπερωτῶσιν, ἐπιδεικνύμενοι ὅτι οὐκ ἀμελὲσ εἰδέναι αὐτοῖσ τὰ περὶ τῶν φίλων, ἔπειτα ἀκούσαντεσ μόνον ἀπηλλάγησαν· ἀλλ’ ὥσπερ οἱ ἰατροὶ ἀνακρίνουσι τοὺσ ἀσθενοῦντασ ὅ τι μέλλουσι ποιεῖν ἕνεκα τοῦ συμβουλεῦσαι, καὶ τὰ μὲν κελεύουσι, τὰ δὲ ἀπαγορεύουσιν, οὕτωσ ἀνέκρινεν ὁ Διογένησ τὸν ἄνθρωπον ὅ,τι πράττοι; καὶ ὃσ ἔφη, ὦ Διόγενεσ, πορεύομαι εἰσ Δελφοὺσ τῷ θεῷ χρησόμενοσ.

μέλλων δὲ διὰ Βοιωτῶν ἰέναι, ὁ γὰρ παῖσ με ὁ μετ’ ἐμοῦ πορευόμενοσ ἀπέδρα, νῦν ἐπὶ Κορίνθου ἄπειμι· ἴσωσ γὰρ ἂν εὑρ́οιμι καὶ τὸν παῖδα. καὶ ὁ Διογένησ εἶπεν, ὥσπερ εἰώθει, σπουδάσασ, Ἔπειτα, καταγέλαστε, ἐπιχειρεῖσ θεῷ χρῆσθαι, οὐ δυνάμενοσ ἀνδραπόδῳ χρήσασθαι; ἢ οὐ δοκεῖ σοι τοῦτο ἐκείνου ἧττον χαλεπὸν καὶ ἐλάττονα ἔχειν κίνδυνον τοῖσ οὐδυναμένοισ χρήσασθαι ὀρθῶσ; τί δὲ καὶ βουλόμενοσ, εἶπε, ζητεῖσ τὸν παῖδα; ἢ οὐκ ἦν πονηρόσ; πάντων γε, ἔφη, μάλιστα· μηδὲν γὰρ ὑπ’ ἐμοῦ ἀδικούμενοσ, πρὸσ δὲ καὶ γενόμενοσ ἡγεῖτο πονηρόν·

εἰ γὰρ ἀγαθὸν ἡγεῖτο, οὐκ ἄν ποτε ἀπέλιπεν. ἴσωσ, ὦ Διόγενεσ, κακὸσ αὐτὸσ ὢν. ἔπειτα ἐκεῖνοσ μέν, ἔφη, σὲ πονηρὸνἡγούμενοσ ἔφυγεν, ἵνα μὴ βλάπτηται ὑπὸ σοῦ, σὺ δὲ ἐκεῖνον πονηρὸν εἶναι λέγων ζητεῖσ, δῆλον ὅτι βλάπτεσθαι ὑπ’ αὐτοῦ βουλόμενοσ; ἢ οὐχ οἱ κακοὶ ἄνθρωποι βλαβεροί εἰσι τοῖσ ἔχουσι καὶ τοῖσ χρωμένοισ, ἐάν τε Φρύγεσ ὦσιν ἐάν τε Ἀθηναῖοι, ἐάν τε ἐλεύθεροι ἐάν τε δοῦλοι;

καίτοι κύνα μὲν οὐδεὶσ κακὸν ἡγούμενοσ ζητεῖ ἀποδράντα, οἱ δὲ καὶ ἐκβάλλουσιν, ἐὰν ἐπανέλθῃ· ἀνθρώπου δὲ πονηροῦ ἀπαλλαγέντεσ οὐκ ἀγαπῶσιν, ἀλλὰ πολλὰ πράγματα ἔχουσι καὶ τοῖσ ξένοισ ἐπιστέλλοντεσ καὶ αὐτοὶ ἀποδημοῦντεσ καὶ χρήματα ἀναλίσκοντεσ, ὅπωσ λάβωσιν αὐτόν.

καὶ πότερον οἰεί πλείουσ ὑπὸ κυνῶν βλαβῆναι πονηρῶν ἢ ὑπ’ ἀνθρώπων;

ὑπὸ μένγε κυνῶν φαύλων ἕνα τὸν Ἀκταίωνά φασιν ἀπολέσθαι, καὶ τούτων μανέντων· ὑπὸ δὲ ἀνθρώπων φαύλων οὐδὲ εἰπεῖν ἔστιν ὅσοι ἀπολώλασι καὶ ἰδιῶται καὶ βασιλεῖσ καὶ πόλεισ ὅλαι, οἱ μὲν ὑπὸ οἰκετῶν, οἱ δὲ ὑπὸ στρατιωτῶν καὶ δορυφόρων, οἱ δὲ ὑπὸ φίλων τινῶν καλουμένων, οἱ δέ τινεσ καὶ ὑπὸ υἱέων καὶ ἀδελφῶν καὶ γυναικῶν. ἆρα οὖν οὐ μέγα κέρδοσ, ὅτῳ ἂν συμβῇ ἀπαλλαγῆναι κακοῦ ἀνδρόσ, ἀλλὰ δεῖ τοῦτον ζητεῖν τε καὶ ἐπιδιώκειν; ὥσπερ εἴ τισ ἀπαλλαγὲν νόσημα ἐζήτει καὶ ἐβούλετο ἀναλαβεῖν εἰσ τὸ σῶμα;

καὶ ὁ ἄνθρωποσ εἶπεν, Ταῦτα μὲν ὀρθῶσ εἶπασ, ὦ Διόγενεσ· ἀλλὰ χαλεπόν ἐστιν ἀδικηθέντα μὴ τιμωρήσασθαι. ἐκεῖνοσ γὰρ οὐδὲν ὑπ’ ἐμοῦ παθών, ὡσ ὁρᾷσ, ἐτόλμησεν ἀπολιπεῖν με· ὃσ ἔργον μὲν παρ’ ἐμοὶ οὐδὲν ἔπραττεν ὅσα δοῦλοι ἐργάζονται, ἀργὸσ δὲ ὢν ἔνδον ἐτρέφετο, οὐδὲν ποιῶν ἢ ἐμοὶ ἀκολουθῶν. ἔπειτα, ἔφη, οὐδὲν ἠδίκεισ αὐτὸν ἀργὸν ὄντα καὶ ἀμαθῆ τρέφων καὶ ποιῶν ὅτι κάκιστον;

ἡ γὰρ ἀργία καὶ τὸ σχολὴν ἄγειν ἀπόλλυσι πάντων μάλιστα τοὺσ ἀνοήτουσ ἀνθρώπουσ. οὐκοῦν ὀρθῶσ συνῆκεν ὑπὸ σοῦ διαφθειρόμενοσ, καὶ ἀπέδρα δικαίωσ, ἵν’ ἐργάζηται δῆλον ὅτι καὶ μὴ σχολάζων τε καὶ καθεύδων καὶ ἐσθίων χείρων ἀεὶ γίγνηται. σὺ δὲ ἴσωσ οἰεί μικρὸν ἀδίκημα εἶναι, ὃσ ἄνθρωπον ποιεῖ πονηρότερον, ἀλλ’ οὐχὶ τοῦτον δεῖν πάντων μάλιστα φεύγειν ὡσ ἔχθιστον καὶ ἐπιβουλότατον; καὶ ὅσ, τί οὖν, ἔφη, ποιήσω; οὐ γὰρ ἔστι μοι ἄλλοσ οἰκέτησ. τί δέ, ἔφη, ποιήσεισ, ὅταν ἄλλα ὑποδήματα μὴ ἔχῃσ, τὰ δὲ ὄντα ἐνοχλῇ καὶ διακόπτῃ τοὺσ πόδασ;

ἆρα οὐχ ὑπολυσάμενοσ ὅτι τάχιστα ἀνυπόδητοσ βαδίσεισ; ἀλλὰ κἂν αὐτόματον λυθῇ, πάλιν ἐπιδεῖσ τε καὶ σφίγγεισ τὸν πόδα;

καὶ γὰρ δὴ ὥσπερ οἱ ἀνυπόδητοι ἐνίοτε ῥᾷον βαδίζουσι τῶν φαύλωσ ὑποδεδεμένων, οὕτωσ πολλοὶ χωρὶσ οἰκετῶν ῥᾷον ζῶσι καὶ ἀλυπότερον τῶν πολλοὺσ οἰκέτασ ἐχόντων. οὐχ ὁρᾷσ τοὺσ πλουσίουσ, ὁπόσα πράγματα ἔχουσιν, οἱ μὲν θεραπεύοντεσ τοὺσ νοσοῦντασ τῶν οἰκετῶν καὶ δεόμενοι ἰατρῶν καὶ τῶν ἄλλων παραμενούντων;

καὶ γὰρ ὡσ τὸ πολὺ πέφυκεν ἀμελεῖν αὑτῶν τὰ ἀνδράποδα καὶ οὐ προσέχειν ἐν ταῖσ νόσοισ, τὸ μέν τι ὑπὸ ἀκρατείασ, τὸ δὲ ἡγούμενα, εἴ τι πάθοι, τοὺσ δεσπότασ ζημιώσεσθαι, οὐχ αὑτούσ· οἱ δὲ μαστιγοῦντεσ ὁσημέραι, ἕτεροι δὲ δεσμεύοντεσ, ἄλλοι διώκοντεσ φεύγοντασ. καὶ γάρ τοι οὔτε ἀποδημῆσαι δύνανται ῥᾳδίωσ, ὁπόταν δοκῇ αὐτοῖσ, οὔτε μένοντεσ σχολὴν ἄγουσι. τὸ δὲ πάντων γελοιότατον·

ἐνίοτε ἀποροῦσι διακόνων μᾶλλον τῶν πενήτων τε καὶ οὐκ ἐχόντων οὐδένα οἰκέτην. καὶ ἔστι τὸ πρᾶγμα ὅμοιον τοῖσ ἰούλοισ· οἶμαι γάρ σε εἰδέναι· καὶ γὰρ ἐκεῖνοι μυρίουσ πόδασ ἔχοντεσ βραδύτατοί εἰσι τῶν ἑρπετῶν. οὐκ οἶσθα ὅτι τὸ σῶμα ἡ φύσισ ἑκάστῳ ἐποίησεν ἱκανὸν εἶναι πρὸσ τὴν ἑαυτοῦ θεραπείαν; πόδασ μέν, ὥστε ἀπιέναι, χεῖρασ δέ, ὥστε ἐργάζεσθαι καὶ τοῦ ἄλλου σώματοσ ἐπιμελεῖσθαι, ὀφθαλμοὺσ δέ, ὥστε ὁρᾶν, ὦτα δέ, ὥστε ἀκούειν. πρὸσ δὲ τούτοισ σύμμετρον ἐποίησε τὴν γαστέρα, καὶ οὐ δεῖται πλείονοσ τροφῆσ ὁ ἄνθρωποσ ἢ δυνατόσ ἐστιν αὑτῷ πορίζειν, ἀλλὰ τοῦτο μέτρονἑκάστῳ ἱκανώτατον καὶ ἄριστον καὶ ὑγιέστατον.

ὥσπερ οὖν ἡ χεὶρ ἀσθενεστέρα ἐστὶν ἡ πλείονασ δακτύλουσ ἔχουσα τῶν φύσει γιγνομένων, καὶ ὁ τοιοῦτοσ ἄνθρωποσ ἀνάπηροσ καλεῖται τρόπον τινὰ ᾧ ἂν ἔξωθεν προσφυῇ δάκτυλοσ περιττόσ, καὶ μηδὲ τοῖσ ἄλλοισ χρῆσθαι δύναται κατὰ τρόπον, οὕτωσ ὅταν πολλοὶ πόδεσ καὶ πολλαὶχεῖρεσ καὶ πολλαὶ γαστέρεσ ἀνθρώπῳ τινὶ προσγένωνται, μὰ Δί’ οὐκ ἰσχυρότεροσ οὗτοσ γίγνεται πρὸσ οὐδὲν οὐδὲ μᾶλλον τυγχάνει ὧν δεῖ τυγχάνειν αὐτόν, ἀλλὰ πολὺ ἔλαττον καὶ δυσχερέστερον. σὺ δέ, ἔφη, νῦν μὲν ἑνὶ ἀνθρώπῳ ζητεῖσ τροφήν, τότε δὲ δυσί·

καὶ νῦν μὲν σαυτὸν νοσηλεύσεισ, ἐὰν ἄρα συμβῇ τισ ἀσθένεια, τότε δὲ ἀνάγκη θεραπεύειν κἀκεῖνον νοσοῦντα· καὶ νῦν μὲν ὅταν αὐτὸσ ᾖσ ἐν τῇ οἰκίᾳ, οὐ φροντίζεισ μή τι αὐτὸσ ὑφέλῃ, οὐδὲ ὅταν καθεύδῃσ, μὴ ἐγρηγορὼσ ὁ παῖσ κακόν τι ἐργάσηται.

πάντα δὴ ταῦτα δεῖ σε σκοπεῖν. γυναῖκα τοίνυν εἰ ἔχεισ, τότε μὲν οὐκ ἂν ἠξίου σε θεραπεύειν, ὁρῶσα οἰκέτην ἔνδον τρεφόμενον, καὶ τὰ μὲν ἐκείνῳμαχομένη, τὰ δὲ αὐτὴ τρυφῶσα, ἐνοχλεῖν σε ἔμελλεν· νῦν δὲ ἧττον μὲν αὐτὴ ἀργήσει, μᾶλλον δὲ σοῦ ἐπιμελήσεται. καὶ μὴν ὅπου οἰκέτησ ἐστίν, εὐθὺσ διαφθείρονται οἱ γιγνόμενοι παῖδεσ καὶ ἀργότεροί τε γίγνονται καὶ ὑπερηφανώτεροι, ὄντοσ μὲν τοῦ διακονοῦντοσ, ἔχοντεσ δὲ οὗ καταφρονοῦσιν·

ὅπου δ’ ἂν αὐτοὶ ὦσι, πολὺἀνδρειότεροι καὶ ἰσχυρότεροι τῶν πατέρων εὐθὺσ ἐξ ἀρχῆσ κήδεσθαι μανθάνοντεσ. ἀλλ’, ὦ Διόγενεσ, πένησ εἰμι καὶ εἰ μὴ συμφέροι κεκτῆσθαι τὸν οἰκέτην, ἀποδώσομαι αὐτόν. ἔπειτα, ἔφη, οὐκ αἰσχύνῃ, πρῶτον μὲν ἐξαπατῶν τὸν ἄνθρωπον, πονηρὸν αὐτῷ ἀποδιδόμενοσ; ἢ γὰρ οὐκ ἐρεῖσ τἀληθὲσ ἢ οὐ δυνήσῃ ἀποδόσθαι αὐτόν. πρὸσ δὲ τούτοισ, ἐάν τισ ἱμάτιον ἀποδῶται κίβδηλον ἢ σκεῦοσ ἢ κτῆνοσ νοσοῦν τε καὶ ἄχρηστον, ἀνάγκη αὐτὸ ἀπολαμβάνειν, ὥστε οὐδὲν ἔσται σοι πλέον.

εἰ δὲ καὶ δυνήσῃ ἐξαπατῆσαί τινα κἀκεῖνοσ οὐκ αἰσθήσεται τοῦ ἀνθρώπου τῆσ πονηρίασ, τὸ ἀργύριον οὐ δέδοικασ; ἴσωσ μὲν γὰρ ἄλλον ὠνήσῃ φαυλότερον, ἐὰν δριμυτέρου τύχῃσ ἢ κατὰ σὲ τοῦ ἀποδιδομένου· τυχὸν δὲ εἰσ ἄλλο τι χρήσῃ λαβὼν ἀφ’ οὗ βλαβήσῃ. οὐ γὰρ δὴ ἀεί ποτε τὸ ἀργύριον ὠφελεῖ τοὺσ κτησαμένουσ, ἀλλὰ πολλῷ πλείονασ βλάβασ καὶ πλείω κακὰ πεπόνθασιν ἄνθρωποι ὑπὸ ἀργυρίου ἢ ὑπὸ πενίασ, ἄλλωσ τε καὶ ἀνόητοι ὄντεσ. οὐκ ἐκεῖνο πρότερον κτήσασθαι σπουδάσεισ ᾧ δυνήσῃ ὑπὸ παντὸσ ὠφελεῖσθαι καὶ πᾶσι τοῖσ αὑτοῦ πράγμασι χρῆσθαι καλῶσ, ἀλλὰ πρὸ τοῦ φρονῆσαι ζητήσεισ ἀργύριον ἢ γῆν ἢ ἀνδράποδα ἢ ζεῦγοσ ἢ πλοῖον ἢ οἰκίαν;

οἷσ σὺ δουλεύσεισ καὶ λυπήσῃ δι’ αὐτὰ καὶ πολλὰ πονήσεισ μάτην καὶ διατελέσεισ ἅπαντα τὸν βίον φροντίζων ἐκείνων, ὀνήσῃ δὲ οὐδ’ ὁτιοῦν ἀπ’ αὐτῶν.

οὐχ ὁρᾷσ τὰ θηρία ταῦτα καὶ τὰ ὄρνεα, ὅσῳ ζῇ τῶν ἀνθρώπων ἀλυπότερον, πρὸσ δὲ καὶ ἥδιον, καὶ μᾶλλον ὑγιαίνει καὶ πλέον ἰσχύει καὶ ζῇ χρόνον ἕκαστον αὐτῶν ὅσον πλεῖστον δύναται, καίτοι οὔτε χεῖρασ ἔχοντα οὔτε ἀνθρώπου διάνοιαν; ἀλλ’ ὅμωσ ἀντὶ πάντων αὐτοῖσ τῶν ἄλλων ὑπάρχει μέγιστον ἀγαθόν, ὅτι ἀκτήμονά ἐστιν.

ἀλλὰ δοκῶ μοι ἐάσειν, ὦ Διόγενεσ, τὸν οἰκέτην, ἐάνπερ μὴ ἀπὸ τύχησ ἐμπέσῃ μοι. ναὶ μὰ Δία, εἶπεν ὁ Διογένησ, ὥσπερ εἰ λέγοισ ὅτι δάκνοντα ἢ λακτίζοντα ἵππον οὐκ ἂν ζητήσαιμι· ἐὰν μέντοι περιτύχω, προσέλθοιμ’ ἄν, ὥστε δηχθῆναι ἢ λακτισθῆναι. ταῦτα μὲν ἐάσον·

ἀλλὰ τῷ θεῷ διὰ τί με χρῆσθαι οὐκ ἐᾷσ; ἐγὼ γὰρ ἀπαγορεύω σοι θεῷ χρῆσθαι, εἰ δύνασαι; οὐ τοῦτο ἔφην, ἀλλ’ ὅτι χαλεπόν ἐστι, μᾶλλον δὲ ἀδύνατον, χρῆσθαι ἢ θεῷ ἢ ἀνθρώπῳ ἢ αὐτὸν αὑτῷ μὴ ἐπιστάμενον· τὸ δὲ ἐπιχειρεῖν ἄνευ τοῦ ἐπίστασθαι πάντων βλαβερώτατον· ἢ ὅστισ οἰκ ἔστιν ἔμπειροσ ἵππων χρήσεωσ, δοκεῖ σοι οὗτοσ χρῆσθαι ἂν ἵπποισ; οὐκ ἔμοιγε. εἰ δ’ αὖ βιάζοιτο, κακὸν ἄν τι ἀπολαῦσαι πρότερον ἢ ἀγαθόν; ἀληθῆ. τί δέ;

καὶ οὐ μόνον περὶ κυνῶν καὶ ἵππων ἔχει οὕτωσ, ἀλλὰ καὶ βοῶν καὶ ὀρέων, καὶὅ μᾶλλον θαυμάσαισ ἄν, οὐδὲ ὄνῳ ἢ προβάτῳ χρῆσθαι πάρεστι τοῖσ ἀπείροισ. ὅστισ ἀγνοεῖ χρῆσιν κυνῶν, δυνατὸσ ἂν εἰή χρῆσθαι; ἢ οὐ τό τινι χρῆσθαι ὠφελεῖσθαί ἐστιν ἀπ’ ἐκείνου; δοκεῖ μοι. οὐδεὶσ ἄρα τῶν βλαπτομένων ἀπό τινοσ χρῆται ἐκείνῳ ὑφ’ οὗ βλάπτεται; οὐ γάρ. οὔκουν καὶ ὁ κυσὶ πειρώμενοσ χρῆσθαι ἄνευ τοῦ ἐπίστασθαι ζημιώσεται ἀπ’ αὐτῶν; εἰκόσ γε. οὐκ ἄρα οὐδὲ χρήσεται αὐτοῖσ, ἐπεὶ οὐκ ἔστι χρῆσισ ὅπου ζημία πρόσεστι. ἢ οὐκ οἶσθα τοὺσ μέν τινασ ὠφελημένουσ, τοὺσ δὲ καὶ βεβλαμμένουσ ἀπό τε προβατείασ καὶ ὀνηλασίασ;

ἔγωγε. πότερον δἰ ἄλλο τι ἢ διότι ἀνάγκη τοὺσ μὲν ἀπείρουσ ζημιοῦσθαι, τοὺσ δὲ εἰδότασ ὀνίνασθαι καὶ ἀπὸ ὄνων καὶ ἀπὸ συῶν καὶ ἀπὸχηνῶν καὶ ἀπὸ ἄλλου ζῴου παντόσ; ἐοίκε. τί δέ; οὐκ ἐπὶ τοῖσ σκεύεσιν ὁ αὐτὸσ λόγοσ; ἀλλὰ κιθάρᾳ χρήσαιτο ἂν ὁ ἄμουσοσ, ἢ ἐπιχειρῶν οὐκ ἂν εἰή καταγέλαστοσ, πρὸσ τῷ μηδὲν ἐργάζεσθαι καὶ τὴν κιθάραν διαφθείρων καὶ ἀπορρηγνὺσ τοὺσ φθόγγουσ; τί δέ; εἴ τισ αὐλοῖσ οὐκ ὢν αὐλητικὸσ ἐθέλοι χρῆσθαι καὶ παριὼνεἰσ τὰ θέατρα αὐλεῖν, οὐκ αὐτόσ τε δώσει δίκην βαλλόμενοσ καὶ τοὺσ αὐλοὺσ ἂν προσέτι συντρίψειεν;

ὃσ δ’ ἂν ἐπιχειρῇ πηδαλίῳ χρῆσθαι οὐκ ἐπιστάμενοσ κυβερνᾶν, ἔστιν ὅπωσ οὐκ ἂν τάχιστα ἀνατρέψασ τὴν ναῦν αὑτόν τε ἀπολέσειεν καὶ τοὺσ ἐμπλέοντασ; τί δέ; ἡ δόρατοσ χρῆσισ ἢ ἀσπίδοσ συμφέρει τοῖσ δειλοῖσ καὶ ἀνεπιστήμοσιν,ἀλλ’ οὐκ ἂν ἀποβάλοιεν τῇ τοιαύτῃ πείρᾳ τῆσ χρήσεωσ οὐ τὰ ὅπλα μόνον, ἀλλὰ καὶ αὑτούσ; συγχωρῶ, ἔφη, ὦ Διόγενεσ· ἀλλὰ καταδύεισ τὸν ἥλιον περὶ πάντων ἐπερωτῶν. καὶ πότερον ἄμεινον, εἶπεν, ἀκούοντα ὧν χρὴ καταδῦσαι τὸν ἥλιον ἢ βαδίζοντα μάτην;

ὁμοίωσ δ’ ἐπὶ πάντων σχεδὸν ὅσων ἄπεστιν ἐμπειρία τοῦ χρῆσθαι χαλεπὸν τὸ προθυμεῖσθαι, μείζω δὲ τὴν βλάβην γενέσθαι εἰκὸσ ἀπὸ τῶν μειζόνων. ἦ οὖν δοκεῖ σοι ὁμοία εἶναι ἡ ὄνου χρῆσισ τῇ ἵππου; πόθεν; τί δέ; ἡ ἀνθρώπου τῇ θεοῦ; ἀλλ’ οὐδὲ λέγειν ἄξιον, ἔφη, ὦ Διόγενεσ. ἔστιν οὖν ὃσ αὑτῷ χρῆσθαι δύναται, οὐ γιγνώσκων αὑτόν; καὶ πῶσ; εἶπεν. ὁ γὰρ ἄνθρωπον ἀγνοῶν ἀδύνατοσ ἀνθρώπῳ χρῆσθαι. ἀδύνατοσ γάρ. ὁ δὴ αὑτὸν ἀγνοῶν οὐκ ἂν ἔχοι αὑτῷ χρῆσθαι; δοκεῖ μοι. ;

ἔγωγε. οὔκουν δῆλον ὅτι ὁ θεὸσ κελεύει πᾶσιν ὡσ οὐκ εἰδόσιν αὑτούσ;

ἐοίκεν. εἷσ ἄρα τῶν πάντων καὶ σὺ εἰήσ ἄν; πῶσ γὰρ οὔ; οὐκ ἄρα οὐδὲ σὺ γιγνώσκεισ αὑτόν; οὔ μοι δοκῶ. σεαυτὸν δὲ ἀγνοῶν ἄνθρωπον ἀγνοεῖσ, ἄνθρωπον δὲ οὐκ εἰδὼσ χρῆσθαι ἀνθρώπῳ οὐ δυνατὸσ εἷ, ἀνθρώπῳ δὲ χρῆσθαι ἀδύνατοσ ὢν θεῷ ἐπιχειρεῖσ, ὃ τῷ παντὶ μεῖζον καὶ χαλεπώτερον ἐκείνου ὁμολογοῦμεν εἶναι. τί δέ;

νομίζεισ τὸν Ἀπόλλωνα ἀττικίζειν ἢ δωρίζειν; ἢ τὴν αὐτὴν εἶναι διάλεκτον ἀνθρώπων καὶ θεῶν; ἀλλὰ τοσοῦτον διαφέρει ὥστε τὸν ποταμὸν τὸν ἐν Τροίᾳ Σκάμανδρον παρ’ ἐκείνοισ Ξάνθον καλεῖσθαι, καὶ τὴν κύμινδιν τὸ ὄρνεον χαλκίδα, καὶ τόπον τινὰ πρὸ τῆσ πόλεωσ, ὃν οἱ Τρῶεσ ἐκάλουν Βατίειαν, τοὺσ θεοὺσ σῆμα Μυρίνησ ὀνομάζειν. ὅθεν δὴ καὶ ἀσαφῆ τὰ τῶν χρησμῶν ἐστιν καὶ πολλοὺσ ἤδη ἐξηπάτηκεν. Ὁμήρῳ μὲν οὖν ἀσφαλὲσ ἦν ἴσωσ πορεύεσθαι παρὰ τὸν Ἀπόλλω εἰσ Δελφούσ, ἅτε ἐπισταμένῳ τὰσ φωνάσ, ‐ εἴπερ ἁπάσασ ἠπίστατο, ἀλλὰ μὴ ὀλίγ’ ἄττα·

ὥσπερ οἱ δύο ἢ τρία Περσικὰ εἰδότεσ ῥήματα ἢ Μηδικὰ ἢ Ἀσσύρια τοὺσ ἀγνοοῦντασ ἐξαπατῶσι ‐ σὺ δὲ οὐ δέδοικασ μὴ ἄλλα τοῦ θεοῦ λέγοντοσ ἄλλα διανοηθῇσ; ὥσπερ οὖν φασι Λάϊον ἐκεῖνον, τὸν γενόμενον Χρυσίππου ἐραστήν, ὃσ ἀφικόμενοσ εἰσ Δελφοὺσ̣̔ ̣ ἐ̓πηρώτα τὸν θεὸν ὅπωσ αὐτῷ ἔσοιντο παῖδεσ. ἔχρησεν οὖν μὴ γεννᾶν, ἢ ἐκτιθέναι γεννήσαντα. οὕτω δὲ ἀνόητοσ ἦν ὁ Λάϊοσ ὥστε ἀμφότερα παρακοῦσαι τοῦ θεοῦ·

καὶ γὰρ ἐγέννησε καὶ ἔθρεψεν. ἔπειτα καὶ αὐτὸσ ἀπώλετο καὶ πᾶσ ὁ οἶκοσ αὐτοῦ, διότι ἀδύνατοσ ὢν ἐπεχείρησε τῷ Ἀπόλλωνι χρῆσθαι. μὴ γὰρ ταῦτα ἀκούσασ τὸν Οἰδίποδαοὐκ ἂν ἐξέθηκεν. ὁ δὲ οἴκοι τραφεὶσ οὐκ ἂν ἀπέκτεινε τὸν Λάϊον, ἐπιστάμενοσ ὅτι αὐτοῦ παῖσ εἰή. καὶ τοίνυν τὰ περὶ Κροῖσον ἀκήκοασ τὸν Λυδόν, ὃσ ἡγούμενοσ πείθεσθαι τῷ θεῷ παντὸσ μᾶλλον καὶ διαβὰσ τὸν ποταμὸν τὸν Ἅλυν, τὴν ἀρχὴν ἀπέβαλε, καὶ αὐτὸσ ἐν πέδαισ ἐδέθη καὶ ὀλίγου κατεκαύθη ζῶν.

εἶναι Κροίσου, ἀνδρὸσ οὕτω πλουσίου καὶ τοσούτων ἀνθρώπων ἄρχοντοσ καὶ Σόλωνι συγγενομένου καὶ ἄλλοισ παμπόλλοισ σοφισταῖσ;

τὸν δὲ Ὀρέστην καὶ αὐτὸν δήπου ὁρᾷσ ἐν ταῖσ τραγῳδίαισ ἐγκαλοῦντα τῷ θεῷ καὶ μεμφόμενον, ὁπότε μαίνοιτο, ὡσ συμβουλεύσαντοσ ἐκείνου τὴν μητέρα ἀποκτεῖναι.

καί τοι μὴ νόμιζετὸν Ἀπόλλωνα χαλεπόν τι ἢ αἰσχρὸν προστάξαι τοῖσ ἐρωτῶσιν αὐτόν. ἀλλ’ ὅπερ εἶπον, χρῆσθαι τῷ θεῷ ἀδύνατοι ὄντεσ, ἔπειτα ἐπιχειροῦντεσ, οὐχ αὑτούσ, ἀλλ’ ἐκεῖνον αἰτιῶνται. σὺ οὖν, ἐάν μοι πεισθῇσ, φυλάξῃ, καὶ πρότερον προθυμήσῃ γνῶναι σεαυτόν, ἔπειτα φρονήσασ, ἐὰν δοκῇ σοι, τότε ἤδη μαντεύσῃ. ἐγὼ μὲν γὰροἶμαί σε μηδὲν δεήσεσθαι μαντείασ νοῦν ἔχοντα. καὶ γὰρ δὴ ὁρ́α, ἐάν σε κελεύσῃ γράφειν καὶ ἀναγιγνώσκειν ὀρθῶσ μὴ γραμματικὸν ὄντα, οὐ δυνήσῃ.

γράμματα δὲ εἰδώσ, καὶ μὴ τοῦ θεοῦ κελεύοντοσ κατὰ τρόπον γράψεισ καὶ ἀναγνώσῃ. ὁμοίωσ δὲ ἄλλο ὁτιοῦν πράττειν, ἐὰν συμβουλεύσῃ σοι μὴ ἐπισταμένῳ, οὐχ οἱο͂́σ τε ἔσει. καὶζῆν ὀρθῶσ οὐ δυνήσῃ μὴ ἐπιστάμενοσ, οὐδ’ ἂν κατὰ τὴν ἡμέραν ἑκάστην τὸν Ἀπόλλω ἐνοχλῇσ καὶ σοὶ μόνῳ σχολάζῃ. νοῦν δὲ ἔχωνσ γνώσῃ ἀπὸ σεαυτοῦ ὅ, τι σοι πρακτέον ἐστὶ καὶ ὅπωσ. ὃ δὲ ἔλαθέ με περὶ τοῦ Οἰδίποδοσ εἰπεῖν, ὅτι εἰσ Δελφοὺσ μὲν οὐκ ἦλθε μαντευσόμενοσ, τῷ δὲ Τειρεσίᾳ συμβαλὼν μεγάλα κακὰ ἀπέλαυσετῆσ ἐκείνου μαντικῆσ διὰ τὴν αὑτοῦ ἄγνοιαν.

ἔγνω γὰρ ὅτι τῇ μητρὶ συνεγένετο καὶ παῖδέσ εἰσιν αὐτῷ ἐξ ἐκείνησ· καὶ μετὰ ταῦτα, δέον ἴσωσ κρύπτειν τοῦτο ἢ ποιῆσαι νόμιμον τοῖσ Θηβαίοισ, πρῶτον μὲν πᾶσιν ἐποίησε φανερόν, ἔπειτα ἠγανάκτει καὶ ἐβόα μεγάλα, ὅτι τῶν αὐτῶν πατήρ ἐστι καὶ ἀδελφὸσ καὶ τῆσ αὐτῆσ γυναικὸσ ἀνὴρ καὶ υἱόσ. οἱ δὲ ἀλεκτρυόνεσ οὐκ ἀγανακτοῦσιν ἐπὶ τούτοισ οὐδὲ οἱ κύνεσ οὐδὲ τῶν ὄνων οὐδείσ, οὐδὲ οἱ Πέρσαι·

καίτοι δοκοῦσι τῶν κατὰ τὴν Ἀσίαν ἄριστοι.

πρὸσ δὲ τούτοισ ἐτύφλωσεν αὑτόν· ἔπειτα ἠλᾶτο τετυφλωμένοσ, ὥσπερ οὐ δυνάμενοσ βλέπων πλανᾶσθαι. καὶ ὃσ ἀκούσασ ἔφη, Σὺ μέν, ὦ Διόγενεσ, ἀναισθητότατον ἁπάντων ἀνθρώπων ἀποφαίνεισ τὸν Οἰδίπουν· οἱ δὲ Ἕλληνεσ οἰόνται οὐκ εὐτυχῆ μὲν γενέσθαι ἄνθρωπον, συνετὸν δὲ πάντων μάλιστα· μόνον γοῦν αὐτὸν λῦσαι τὸ αἴνιγμα τῆσ Σφιγγόσ.

καὶ ὁ Διογένησ γελάσασ, Μὴ γάρ, ἔφη, ἐκεῖνοσ ἔλυσε τὸ αἴνιγμα; οὐκ ἀκήκοασ ὅτι ἄνθρωπον αὐτὸν ἐκέλευσε γνῶναι ἡ Σφίγξ; ὁ δὲ ἄνθρωπον μὲν ὅ ἐστιν οὔτε εἶπεν οὔτε ἔγνω· τὸ δὲ ὄνομα τὸ τοῦ ἀνθρώπου λέγων ᾤετο λέγειν τὸ ἐρωτώμενον· ὥσπερ εἴ τισ ἐρωτηθεὶσ τί ἐστι Σωκράτησ, ὁ δὲ μηδὲν εἴποι πλέον τοῦ ὀνόματοσ, ὅτι Σωκράτησ. ἐγὼ δὲ ἤκουσά του λέγοντοσ ὅτι ἡ Σφίγξ ἡ ἀμαθία ἐστίν. ταύτην οὖν καὶ πρότερον διαφθεῖραι τοὺσ Βοιωτοὺσ καὶ νῦν, οὐδὲν αὐτοὺσ ἐῶσαν εἰδέναι, ἅτε ἀνθρώπων ἀμαθεστάτουσ.

τοὺσ μὲν οὖν ἄλλουσ μᾶλλόν τι αἰσθάνεσθαι τῆσ αὑτῶν ἀνοίασ, τὸν δὲ Οἰδίποδα, σοφώτατον ἡγησάμενον αὑτὸν εἶναι καὶ διαπεφευγέναι τἠν Σφίγγα καὶ πείσαντα τοὺσ ἄλλουσ Θηβαίουσ τοῦτο, κάκιστα ἀπολέσθαι. ὅσοι γὰρ ἂν ἀμαθεῖσ ὄντεσ πεισθῶσι σοφοὶ εἶναι, οὗτοι πολύ εἰσιν ἀθλιώτεροι τῶν ἄλλων ἁπάντων· καὶ ἔστι τοιοῦτον τὸ τῶν σοφιστῶν γένοσ.

SEARCH

MENU NAVIGATION