Dio, Chrysostom, Orationes, περὶ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ β.

(디오, 크리소토모스, 연설, περὶ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ β.)

λέγεταί ποτε Ἀλέξανδρον τῷ πατρὶ Φιλίππῳ μειράκιον ὄντα διαλεχθῆναι περὶ Ὁμήρου μάλα ἀνδρείωσ καὶ μεγαλοφρόνωσ· οἱ δὲ αὐτοὶ λόγοι οὗτοι σχεδόν τι καὶ περὶ βασιλείασ ἦσαν.

ἐτύγχανε μὲν γὰρ ὁ Ἀλέξανδροσ στρατευόμενοσ ἤδη μετὰ τοῦ πατρόσ, καίτοιτοῦ Φιλίππου κωλύοντοσ· ὁ δὲ οὐχ οἱο͂́σ τ’ ἦν κατέχειν αὑτὸν, ὥσπερ οἱ γενναῖοι σκύλακεσ οὐχ ὑπομένουσιν ἀπολείπεσθαι τῶν ἐπὶ θήραν ἐξιόντων, ἀλλὰ ξυνέπονται πολλάκισ ἀπορρήξαντεσ τὰ δεσμά. ἐνίοτε μὲν οὖν ταράττουσιν ἐν τῷ ἔργῳ διὰ τὴν νεότητα καὶ τὴν ἐπιθυμίαν φθεγγόμενοι πρὸ τοῦ καιροῦ καὶ τὸ θηρίονἀνιστάντεσ·

ἐνίοτέ γε μὴν εἷλον αὐτοὶ προπηδήσαντεσ. τοιαῦτα ἐκεῖνοσ ἔπασχε τὸ πρῶτον, ὥστε καὶ τῆσ ἐν Χαιρωνείᾳ μάχησ τε καὶ νίκησ φασὶν αὐτὸν αἴτιον γενέσθαι, τοῦ πατρὸσ ὀκνοῦντοσ τὸν κίνδυνον. τότε δ’ οὖν ἀπὸ στρατείασ ἥκοντεσ ἐν Δίῳ τῆσ Πιερίασ ἔθυον ταῖσ Μούσαισ, καὶ τὸν ἀγῶνα τῶν Ὀλυμπίων ἐτίθεσαν, ὅν φασιν ἀρχαῖον εἶναι παρ’ αὐτοῖσ. ἤρετο οὖν αὐτὸν ὁ Φίλιπποσ ἐν τῇ συνουσίᾳ, Διὰ τί ποτε, ὦ παῖ, σφόδρα οὕτωσ ἐκπέπληξαι τὸν Ὅμηρον ὥστε διατρίβεισ περὶ μόνον τῶν ποιητῶν. ἐχρῆν μέντοι μηδὲ τῶν ἄλλων ἀμελῶσ ἔχειν. σοφοὶ γὰρ οἱ ἄνδρεσ.

καὶ ὁ Ἀλέξανδροσ ἔφη, Ὅτι δοκεῖ μοι, ὦ πάτερ, οὐ πᾶσα ποίησισ βασιλεῖ πρέπειν, ὥσπερ οὐδὲ στολή. τὰ μὲν οὖν ἄλλα ποιήματα ἔγωγε ἡγοῦμαι τὰ μὲν συμποτικὰ αὐτῶν, τὰ δὲ ἐρωτικά.

τὰ δὲ ἐγκώμια ἀθλητῶν τε καὶ ἵππων νικώντων, τὰ δ’ ἐπὶ τοῖσ τεθνεῶσι θρήνουσ, τὰ δὲ γέλωτοσ ἕνεκεν ἢ λοιδορίασ πεποιημένα, ὥσπερ τὰ τῶν κωμῳδοδιδασκάλων καὶ τὰ τοῦ Παρίου ποιητοῦ· ἴσωσ δέ τινα αὐτῶν καὶ δημοτικὰ λέγοιτ’ ἄν, συμβουλεύοντα καὶ παραινοῦντα τοῖσ πολλοῖσ καὶ ἰδιώταισ, καθάπερ οἶμαι τὰ Φωκυλίδου καὶ Θεόγνιδοσ·

ἀφ’ ὧν τί ἂν ὠφεληθῆναι δύναιτο ἀνὴρ ἡμῖν ὅμοιοσ, πάντων μὲν κρατέειν ἐθέλων, πάντεσσι δ’ ἀνάσσειν;

τὴν δέ γε Ὁμήρου ποίησιν μόνην ὁρῶ τῷ ὄντι γενναίαν καὶ μεγαλοπρεπῆ πρεπῆ καὶ βασιλικήν, ᾗ πρέπει τὸν νοῦν προσέχειν ἄνδρα μάλιστα μὲν ἄρξειν μέλλοντα τῶν ὅποι ποτὲ ἀνθρώπων, εἰ δὲ μή, τῶν πλείστων καὶ φανερωτάτων, ἀτεχνῶσ γε ἐσόμενον κατ’ ἐκεῖνον ποιμένα λαῶν.

ἢ πῶσ οὐκ ἄτοπον ἵππῳ μὲν μὴ ἐθέλειν ἢ τῷ ἀρίστῳ χρῆσθαι τὸν βασιλέα, τῶν δὲ ποιητῶν καὶ τοῖσ ἥττοσιν ἐντυγχάνειν, ὥσπερ σχολὴν ἄγοντα; εὖ ἴσθι, ἔφη, ὦ πάτερ, ἐγὼ οὐ μόνον ποιητὴν ἕτερον, ἀλλ’ οὐδὲ μέτρον ἄλλο ἢ τὸ Ὁμήρου ἡρῷον ἀκούων ἀνέχομαι.

πάνυ οὖν ὁ Φίλιπποσ αὐτὸν ἠγάσθη τῆσ μεγαλοφροσύνησ, ὅτι δῆλοσ ἦν οὐδὲν φαῦλον οὐδὲ ταπεινὸν ἐπινοῶν, ἀλλὰ τοῖσ τε ἡρ́ωσι καὶ τοῖσ ἡμιθέοισ παραβαλλόμενοσ. ὅμωσ δὲ κινεῖν αὐτὸν βουλόμενοσ, Τὸν δὲ Ἡσίοδον, ὦ Ἀλέξανδρε, ὀλίγου ἄξιον κρίνεισ, ἔφη, ποιητήν;

οὐκ ἔγωγε, εἶπεν, ἀλλὰ τοῦ παντόσ, οὐ μέντοι βασιλεῦσιν οὐδὲ στρατηγοῖσ ἴσωσ. ἀλλὰ τίσι μὴν; καὶ ὁ Ἀλέξανδροσ γελάσασ, Τοῖσ ποιμέσιν, ἔφη, καὶ τοῖσ τέκτοσι καὶ τοῖσ γεωργοῖσ. τοὺσ μὲν γὰρ ποιμένασ φησὶ φιλεῖσθαι ὑπὸ τῶν Μουσῶν, τοῖσ δὲ τέκτοσι μάλα ἐμπείρωσ παραινεῖ πηλίκον χρὴ τὸν ἄξονα τεμεῖν, καὶ τοῖσ γεωργοῖσ, ὁπηνίκα ἄρξασθαι πίθου. τί οὖν;

οὐχὶ ταῦτα χρήσιμα, ἔφη, τοῖσ ἀνθρώποισ, ὁ Φίλιπποσ; οὐχ ἡμῖν γε, εἶπεν, ὦ πάτερ, οὐδὲ Μακεδόσι τοῖσ νῦν, ἀλλὰ τοῖσ πρότερον, ἡνίκα νέμοντεσ καὶ γεωργοῦντεσ Ἰλλυριοῖσἐδούλευον καὶ Τριβαλλοῖσ. οὐδὲ τὰ περὶ τὸν σπόρον, ἔφη, καὶ τὸν ἀμητόν, ὁ Φίλιπποσ, ἀρέσκει σοι τοῦ Ἠσιόδου μεγαλοπρεπῶσ οὕτωσ εἰρημένα; πληιάδων Ἀτλαγενέων ἐπιτελλομενάων ἄρχεσθ’ ἀμητοῦ, ἀρότοιο δὲ δυσομενάων.

πολύ γε μᾶλλον, εἶπεν ὁ Ἀλέξανδροσ, τὰ παρ’ Ὁμήρῳ γεωργικά.

καὶ ποῦ περὶ γεωργίασ εἴρηκεν Ὅμηροσ; ἤρετο ὁ Φίλιπποσ, ἤ τὰ ἐν τῇ ἀσπίδι μιμήματα λέγεισ τῶν ἀρούντων καὶ θεριζόντων καὶ τρυγώντων; ἥκιστά γε, εἶπεν ὁ Ἀλέξανδροσ, ἀλλὰ ἐκεῖνα πολὺ μᾶλλον· οἱ δ’ ὥστ’ ἀμητῆρεσ ἐναντίοι ἀλλήλοισιν ὄγμον ἐλαύνωσιν ἀνδρὸσ μάκαροσ κατ’ ἄρουραν πυρῶν ἢ κριθῶν· τὰ δὲ δράγματα ταρφέα πίπτει· ὥσ Τρῶεσ καὶ Ἀχαιοὶ ἐπ’ ἀλλήλοισι θορόντεσ δῄουν, οὐδ’ ἕτεροι μνώοντ’ ὀλοοῖο φόβοιο. ταῦτα μέντοι ποιῶν Ὅμηροσ ἡττᾶτο ὑπὸ Ἡσιόδου, ὁ Φίλιπποσ εἶπεν·

ἢ οὐκ ἀκήκοασ τὸ ἐπίγραμμα τὸ ἐν Ἑλικῶνι ἐπὶ τοῦ τρίποδοσ· Ἡσίοδοσ Μούσαισ Ἑλικωνίσι τόνδ’ ἀνέθηκεν ὕμνῳ νικήσασ ἐν Χαλκίδι θεῖον Ὅμηρον; καὶ μάλα δικαίωσ, εἶπεν ὁ Ἀλέξανδροσ, ἡττᾶτο·

οὐ γὰρ ἐν βασιλεῦσιν ἠγωνίζετο, ἀλλ’ ἐν γεωργοῖσ καὶ ἰδιώταισ, μᾶλλον δὲ ἐν ἀνθρώποισ φιληδόνοισ καὶ μαλακοῖσ. τοιγαροῦν ἠμύνατο τοὺσ Εὐβοέασ διὰ τῆσ ποιήσεωσ Ὅμηροσ. πῶσ; ἤρετο θαυμάσασ ὁ Φίλιπποσ. ὅτι μόνουσ αὐτοὺσ τῶν Ἑλλήνων περιέκειρεν αἴσχιστα,κομᾶν ὄπισθεν ἀφεὶσ ὥσπερ οἱ νῦν τοὺσ παῖδασ τοὺσ ἁπαλούσ. καὶ ὁ Φίλιπποσ γελάσασ , ὁρᾷσ, ἦ δ’ ὃσ, ὦ Ἀλέξανδρε, ὅτι δεῖ μὴ λυπεῖν τοὺσ ἀγαθοὺσ ποιητὰσ μηδὲ τοὺσ δεινοὺσ συγγραφέασ, ὡσ κυρίουσ ὄντασ ὅ, τι βούλονται περὶ ἡμῶν λέγειν.

οὐ πάντωσ, εἶπε, κυρίουσ.

τῷ γοῦν Στησιχόρῳ ψευσαμένῳ κατὰ τῆσ Ἑλένησ οὐ συνήνεγκεν. ὁ μέντοι Ἡσίοδοσ, ὦ πάτερ, δοκεῖ μοι οὐδὲ αὐτὸσ ἀγνοεῖν τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν ὅσον ἐλείπετο Ὁμήρου. πῶσ λέγεισ;

ὅτι ἐκείνου περὶ τῶν ἡρώων ποιήσαντοσ αὐτὸσ ἐποίησε Γυναικῶν κατάλογον, καὶ τῷ ὄντι τὴν γυναικωνῖτιν ὕμνησε, παραχωρήσασ Ὁμήρῳ τοὺσ ἄνδρασ ἐπαινέσαι. ἐκ τούτου δὲ ἤρετο ὁ Φίλιπποσ, Ἀλλὰ σύ, ὦ Ἀλέξανδρε, πότερον ἕλοιο ἂν Ἀγαμέμνων ἢ Ἀχιλλεὺσ ἢ ἐκείνων τισ γεγονέναι τῶν ἡρώων ἢ Ὅμηροσ; οὐ μέντοι, ἦ δ’ ὃσ ὁ Ἀλέξανδροσ, ἀλλὰ ὑπερβάλλειν πολὺ τὸν Ἀχιλλέα καὶ τοὺσ ἄλλουσ.

οὔτε γὰρ σὲ χείρονα νομίζω τοῦ Πηλέωσ οὔτε τῆσ Φθίασ ἀσθενεστέραν τὴν Μακεδονίαν οὔτε τὸν Ὄλυμπον ἀδοξότερον τοῦ Πηλίου φαίην ἄν· ἀλλὰ μὴν οὐδὲ παιδείασ φαυλοτέρασ ἐπιτετύχηκα ὑπ’ Ἀριστοτέλουσ ἢ ἐκεῖνοσ ὑπὸ Φοίνικοσ τοῦ Ἀμύντοροσ, φυγάδοσ ἀνδρὸσ καὶ διαφόρου τῷ πατρί. πρὸσ δὲ αὖ τούτοισ ὁ μὲν Ἀχιλλεὺσ ὑπήκουεν ἑτέροισ, καὶ πέμπεται μετὰ μικρᾶσ δυνάμεωσ ἄλλῳ συστρατευσόμενοσ· ἐγὼ δὲ οὐκ ἄν ποτε ὑπὸ ἀνθρώπων οὐδενὸσ βασιλευθείην. καὶ ὁ Φίλιπποσ μικροῦ παροξυνθείσ, Ἀλλ’ ὑπ’ ἐμοῦ γε βασιλεύῃ, ὦ Ἀλέξανδρε.

οὐκ ἔγωγε, εἶπεν· οὐ γὰρ ὡσ βασιλέωσ, ἀλλ’ ὡσ πατρὸσ ἀκούω σου. οὐ δήπου καὶ θεᾶσ φήσεισ μητρὸσ γεγονέναι σεαυτόν, ὥσπερ ὁ Ἀχιλλεύσ; εἶπεν ὁ Φίλιπποσ, ἢ Ὀλυμπιάδα συμβαλεῖν ἀξιοῖσ Θέτιδι; καὶ ὁ Ἀλέξανδροσ ἡσυχῇ μειδιάσασ, Ἐμοὶ μέν, εἶπεν, ὦ πάτερ, ἀνδρειοτέρα δοκεῖ πασῶν τῶν Νηρηίδων. ἐνταῦθα ὁ Φίλιπποσ γελάσασ, Οὐκ ἀνδρειοτέρα μόνον, ἔφη, ὦ παῖ, ἀλλὰ καὶ πολεμικωτέρα.

ἐμοὶ γοῦν οὐ παύεται πολεμοῦσα. ταῦτα μὲν οὖν ἐπὶ τοσοῦτον ἅμα σπουδῇ ἐπαιξάτην. πάλιν δὲ ἤρετο αὐτὸν ὁ Φίλιπποσ, Ἀλλὰ τὸν Ὅμηρον οὕτω σφόδρα, ὦ Ἀλέξανδρε, θαυμάζων, πῶσ ὑπερορᾷσ αὐτοῦ τὴν σοφίαν; ὅτι, ἔφη, καὶ τοῦ Ὀλυμπίασι κήρυκοσ ἥδιστ’ ἂν ἀκούοιμι φθεγγομένου μέγα καὶ σαφέσ, οὐ μέντοι κηρύττειν ἐβουλόμην αὐτὸσ ἑτέρουσ νικῶντασ, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον κηρύττεσθαι.

οὐδὲν μέντοι ἄτοπον, εἶπεν, ὦ πάτερ, εἰ καὶ ποιητὴσ ἀγαθὸσ εἰήν παρεχούσησ τῆσ φύσεωσ·

ἐπεί τοι καὶ ῥητορικῆσ δέοι ἂν τῷ βασιλεῖ. σὺ γοῦν ἀντιγράφειν πολλάκισἀναγκάζει καὶ ἀντιλέγειν Δημοσθένει, μάλα δεινῷ ῥήτορι καὶ γόητι, καὶ τοῖσ ἄλλοισ τοῖσ Ἀθήνησι πολιτευομένοισ. καὶ ἐβουλόμην γε, εἶπεν ὁ Φίλιπποσ παίζων, παραχωρῆσαι Ἀθηναίοισ Ἀμφιπόλεωσ ἀντὶ τῆσ Δημοσθένουσ δεινότητοσ.

ἀλλὰ πῶσ Ὅμηρον οἰεί διανοεῖσθαι περὶ ῥητορικῆσ; δοκεῖ μοι, ἔφη, τὸ πρᾶγμα θαυμάζειν, ὦπάτερ. οὐ γὰρ ἄν τῷ τε Ἀχιλλεῖ διδάσκαλον λόγων ἐπήγετο τὸν Φοίνικα φησὶ γοῦν πεμφθῆναι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ πατρὸσ μύθων τε ῥητῆρ’ ἔμεναι πρηκτῆρά τε ἔργων. τῶν τε ἄλλων τοὺσ ἀρίστουσ καὶ βασιλικωτάτουσ ἐποίησεν ἐσπουδακότασ οὐχ ἧττον περὶ τὴν τοιαύτην δύναμιν, τόν τε Διομήδηνκαὶ Ὀδυσσέα καὶ Νέστορα, τοῦτον μὲν ὑπερβάλλοντα τῇ τε συνέσει καὶ τῇ πειθοῖ.

φησὶ γοῦν ἐν ἀρχῇ τῆσ ποιήσεωσ, τοῦ καὶ ἀπὸ γλώσσησ μέλιτοσ γλυκίων ῥέεν αὐδή· ὥστε καὶ τὸν Ἀγαμέμνονα εὔχεσθαι δέκα γέροντασ αὐτῷ τοιούτουσ εἶναι μᾶλλον συμβούλουσ ἢ νεανίσκουσ οἱο͂σ ὅ τ’ Αἰάσ καὶ ὁ Ἀχιλλεύσ,ὡσ θᾶττον ἂν ἁλούσησ τῆσ Τροίασ.

καὶ μὴν τὸ μέγεθοσ τῆσ περὶ τοὺσ λόγουσ χρείασ ἐδήλωσεν ἐν ἑτέρῳ. τοῦ τε Ἀγαμέμνονοσ καὶ τοῦ Ἀχιλλέωσ, ἀπειρηκότων ἤδη πρὸσ τὴν στρατείαν, πρὸσ δὲ αὖ τούτοισ δημαγωγοῦ τινοσ ἐπαναστάντοσ αὐτοῖσ καὶ ταράξαντοσ τὴν ἐκκλησίαν, τὸ πλῆθοσ ὡρ́μησεν ἐπὶ τὰσ ναῦσ, καὶ παραχρῆμα ἐμβάντεσ ἐβούλοντο φεύγειν, οὐδενὸσ δυναμένου κατασχεῖν, οὐδὲ τοῦ Ἀγαμέμνονοσ ἔχοντοσ ὅ τι χρήσεται τοῖσ παροῦσι παροῦσι πράγμασιν.

οὐκοῦν ἐνταῦθα μόνοσ αὐτοὺσ ἐδυνήθη μετακαλέσαι καὶ μεταβαλεῖν Ὀδυσσεύσ, καὶ τέλοσ ἔπεισε δημηγορῶν μετὰ τοῦ Νέστοροσ μένειν.

ὥστε τοῦτο μὲν τὸ ἔργον φανερῶσ τῶν ῥητόρων ἐγένετο. πολλὰ δ’ ἄν τισ ἐπιδείξειε καὶ ἕτερα. φαίνεται δ’ οὐ μόνον Ὅμηροσ, ἀλλὰ καὶ Ἡσίοδοσ οὕτω φρονῶν, ὡσ φιλοσοφίασ τε ἅμα καὶ ῥητορικῆσ τῆσ ἀληθοῦσ τῷ βασιλεῖ προσῆκον;

ἐν οἶσ φησι περὶ Καλλιόπησ, ἢ γὰρ καὶ βασιλεῦσιν ἅμ’ αἰδοίοισιν ὀπηδεῖ, ὅντινα τιμήσωσι Διὸσ κοῦραι μεγάλοιο γεινόμενόν τε ἴδωσι διοτρεφέων βασιλήων. ἔπη μὲν οὖν ποιεῖν, ὦ πάτερ, ἤ λόγουσ πεζοὺσ συγγράφειν, ὁποίασ σὺ τὰσ ἐπιστολάσ, ἀφ’ ὧν σφόδρα σέ φασιν εὐδοκιμεῖν, οὐ πάντωσ ἀναγκαῖον τοῖσ βασιλεῦσιν, εἰ μή γε νέοισ οὖσιν ἔτι καὶ σχολὴν ἄγουσιν, ὥσπερ καὶ σὲ λέγουσιν ἐν Θήβαισ διαπονῆσαι τὰ περὶ τοὺσ λόγουσ·

οὐδ’ αὖ φιλοσοφίασ ἅπτεσθαι πρὸσ τὸ ἀκριβέστατον, ἀπλάστωσ δὲ καὶ ἁπλῶσ ἐνδεικνύμενον αὐτοῖσ τοῖσ ἔργοισ φιλάνθρωπον ἦθοσ καὶ πρᾷον καὶ δίκαιον, ἔτι δὲ ὑψηλὸν καὶ ἀνδρεῖον, καὶ μάλιστα δὴ χαίροντα εὐεργεσίαισ, ὅπερ ἐστὶν ἐγγυτάτω τῆσ τῶν θεῶν φύσεωσ·

τῶν γε μὴν λόγων ἡδέωσ ἀκούοντα τῶν ἐκ φιλοσοφίασ, ὁπόταν καιρόσ, ἅτε οὐκ ἐναντίων φαινομένων, ἀλλὰ συμφώνων τοῖσ αὑτοῦ τρόποισ· τέρπεσθαι δὲ ποιήσει καὶ προσέχειν τὸν νοῦν οὐχ ἁπάσῃ, τῇ δὲ καλλίστῃ καὶ μεγαλοπρεπεστάτῃ, , οἱάν μόνην ἴσμεν τὴν Ὁμήρου καὶ τῶν Ἡσιόδου τὰ τοιαῦτα, καὶ εἴ τισ ἄλλο τι λέγει χρηστόν.

οὐδὲ γὰρ μουσικήν, ἔφη, πᾶσαν μανθάνειν ἐθέλοιμ’ ἄν, ἀλλὰ κιθάρᾳ μόνον χρῆσθαι πρὸσ θεῶν ὕμνουσ καὶ θεραπείασ, ἔτι δὲ οἶμαι τῶν ἀγαθῶν ἀνδρῶν τοὺσ ἐπαίνουσ· οὐδέ γε ᾅδειν τὰ Σαπφοῦσ ἢ Ἀνακρέοντοσ πρέπον ἂν εἰή τοῖσ βασιλεῦσιν, ἀλλ’, εἴπερ ἄρα, τῶν Στησιχόρου μελῶν ἢ Πινδάρου, .

τυχὸν δὲ καὶ πρὸσ τοῦτο ἱκανὸσ Ὅμηροσ. ἦ γάρ, εἶπεν ὁ Φίλιπποσ, πρὸσ κιθάραν συμφωνῆσαί τινά σοι δοκεῖ ἂν τῶν Ὁμήρου;

καὶ ὁ Ἀλέξανδροσ γοργὸν ἐμβλέψασ ὥσπερ λέων, Ἐγὼ μέν, εἶπεν, ὦ πάτερ, οἶμαι πρέπειν πολλὰ τῶν Ὁμήρου ἐπῶν πρὸσ σάλπιγγα ᾅδεσθαι,μὰ Δί’ οὐ τὴν ἀνακαλοῦσαν, ἀλλὰ τὴν ἐποτρύνουσαν καὶ παρακελευομένην, οὐχ ὑπὸ γυναικείου χοροῦ λεγόμενα ἢ παρθένων, ἀλλ’ ὑπὸ φάλαγγοσ ἐνόπλου, πολὺ μᾶλλον ἢ τὰ Τυρταίου παρὰ τοῖσ Λάκωσιν. ἐνταῦθα ἐπῄνεσεν ὡσ καλῶσ αὐτὸν εἰπόντα ὁ Φίλιπποσ καὶ ἀξίωσ τοῦ ποιητοῦ.

οὐκοῦν, ἦ δ’ ὅσ, καὶ τοῦτο, οὗπερ νῦνἐμνήσθημεν, Ὅμηροσ ἐπιδείκνυσιν. τὸν γοῦν Ἀχιλλέα πεποίηκεν ὑστερίζοντα ἐν τῷ στρατοπέδῳ τῶν Ἀχαιῶν οὐδὲ ἐρωτικὰ μέλη ᾅδοντα· καίτοι φησί γε ἐρᾶν αὐτὸν τῆσ Βρισηίδοσ· ἀλλὰ κιθάρᾳ μὲν χρῆσθαι, μὰ Δί’ οὐκ ὠνησάμενον οὐδὲ οἴκοθεν ἄγοντα παρὰ τοῦ πατρόσ, ἀλλὰ ἐκ τῶν λαφύρων ἐξελόμενον, ὅτε εἷλετὰσ Θήβασ καὶ τὸν Ηἐτίωνα ἀπέκτεινε τὸν τοῦ Έκτοροσ κηδεστήν. τῇ ὅγε, φησί, θυμὸν ἔτερπεν·

ἀείδε δ’ ἄρα κλέα ἀνδρῶν, ὡσ οὐδέποτε ἐκλανθάνεσθαι δέον τῆσ ἀρετῆσ οὐδὲ τῶν εὐκλεῶν πράξεων, οὔτε πίνοντα οὔτε ᾅδοντα, τὸν γενναῖον ἄνδρα καὶ βασιλικὸν, ἀλλ’ ἀεὶ διατελεῖν ἢ πράττοντα αὐτὸν μέγα τι καὶ θαυμαστὸν ἢ μεμνημένον τῶν ὁμοίων. ταῦτα δὲ ἔλεγε πρὸσ τὸν πατέρα, ἐπιδεικνύμενοσ τὴν αὑτοῦ διάνοιαν.

καὶ γὰρ δὴ ἐτύγχανε τὸν μὲν Ὅμηρον ἀγαπῶν, τὸν Ἀχιλλέα δὲ οὐ μόνον ἐθαύμαζεν, ἀλλὰ καὶ ἐζηλοτύπει τῆσ Ὁμήρου ποιήσεωσ, ὥσπερ οἱ καλοὶ ζηλοτυποῦσι τοὺσ καλοὺσ ἐνίοτε, κρειττόνων ἐραστῶν τυγχάνοντασ.

τὸν δὲ Ἀγαμέμνονα οὐκ ἐμακάριζεν· ἤλπιζε γὰρ πολὺ πλειόνων ἄρξειν αὐτὸσ ἢ ὁπόσων ἐκεῖνοσ.

τῶν δὲ ἄλλων ποιητῶν οὐ σφόδρα ἐφρόντιζε. Στησιχόρου δὲ καὶ Πινδάρου ἐπεμνήσθη, τοῦ μὲν ὅτι μιμητὴσ Ὁμήρου γενέσθαι δοκεῖ καὶ τὴν ἅλωσιν οὐκ ἀναξίωσ ἐποίησε τῆσ Τροίασ, τοῦ δὲ Πινδάρου διά τε τὴν λαμπρότητα τῆσ φύσεωσ καὶ ὅτι τὸν πρόγονον αὐτοῦ καὶ ὁμώνυμον ἐπῄνεσεν Ἀλέξανδρον τὸν φιλέλληνα ἐπικληθέντα ποιήσασ εἰσ αὐτόν, ὀλβίων ἐπώνυμε Δαρδανιδᾶν. διὰ τοῦτο γὰρ καὶ Θήβασ ὕστερον πορθῶν μόνην κατέλιπε τὴν οἰκίαν τὴν ἐκείνου κελεύσασ ἐπιγράψαι, Πινδάρου τοῦ μουσοποιοῦ τὴν στέγην μὴ κάετε. ἦπου πολλὴν ἠπίστατο χάριν τοῖσ αὑτὸν ἐγκωμιάζουσι μὴ φαύλωσ, οὕτωσ ἄγαν φιλότιμοσ ὤν. τί δέ;

εἶπεν ὁ Φίλιπποσ, ὦ παῖ, πάνυ γὰρ ἡδέωσ ἀκούω σου τὰ τοιαῦτα λέγοντοσ, οὐδὲ οἴκησιν ἀξιοῖσ κατεσκευάσθαι τὸν βασιλέα πρὸσ ἡδονὴν κεκοσμημένην χρυσῷ καὶ ἠλέκτρῳ καὶ ἐλέφαντι τοῖσ πολυτίμοισ; οὐδαμῶσ, εἶπεν, ὦ πάτερ, πολὺ δὲ μᾶλλον σκύλοισ τε καὶ ὅπλοισ πολεμίων ἀνδρῶν· καὶ τά γε ἱερὰ τοιούτοισ κόσμοισ ἱλάσκεσθαι καθάπερ ὁ Ἕκτωρ ἠξίου, προκαλούμενοσ τὸν ἄριστον τῶν Ἀχαιῶν· ὅτι κρατήσασ τὸ μὲν σῶμα ἀποδώσει τοῖσ συμμάχοισ, τὰ δὲ ὅπλα, ἔφη, σκυλεύσω, καὶ κρεμόω ποτὶ νηὸν Ἀπόλλωνοσ ἑκάτοιο. τῷ παντὶ γὰρ κρείττων οὗτοσ κόσμοσ τῶν ἱερῶν ἢ σμαράγδων καὶ σαρδίων καὶ ὀνύχων, οἱο͂σ ἦν ὁ Σαρδαναπάλου περὶ Νίνον.

οὐ γὰρ βασιλέωσ τὰ τοιαῦτα φιλοτιμήματα οὐδαμῶσ, ἀλλ’ ἀνοήτου μὲν παίγνια κόρησ, ἀκολάστου δὲ γυναικόσ. οὔκουν οὐδὲ Ἀθηναίουσ οὕτωσ, ἔφη, ζηλῶ τῆσ δαπάνησ καὶ πολυτελείασ τῆσ περὶ τὴν πόλιν καὶ τὰ ἱερὰ ὅσον τῶν ἔργων ἃ ἔπραξαν οἱ πρότερον· τὸν γὰρ ἀκινάκην τὸν Μαρδονίου πολὺ σεμνότερον καὶ κρεῖττον ἀνάθημα ἔχουσιν καὶ τὰσ Λακώνων ἀσπίδασ τῶν ἐν Πύλῳ ποτὲ ἁλόντων ἢ τὰ προπύλαια τῆσ ἀκροπόλεωσ καὶ τὸ Ὀλύμπιον ἀπὸ πλειόνων ἢ μυρίων ταλάντων.

οὐκοῦν, Οὐκοῦν, ἦ δ’ ὃσ ὁ Φίλιπποσ, ἐνταῦθα τὸν Ὅμηρον οὐκ ἂν ἔχοισ ἐπαινεῖν.

τὰ γὰρ τοῦ Ἀλκίνου βασίλεια, ἀνδρὸσ Ἕλληνοσ καὶ νησιώτου, διεκόσμησεν οὐ μόνον κήποισ καὶ φυτοῖσ καὶ ὕδασιν, ὡσ ἥδιστα ἐνοικεῖν, ἀλλὰ καὶ ἀγάλμασιχρυσοῖσ. ἔτι δὲ μᾶλλον τὴν τοῦ Μενελάου οἴκησιν, καὶ ταῦτα ἀπὸ στρατείασ ἥκοντοσ, ἆρ’ οὐ Περσικήν τινα καὶ Μηδικὴν ἐξηγεῖται, σχεδόν τε οὐ πολὺ ἀποδέουσαν Σεμιράμιδοσ ἢ Δαρείου τε καὶ Ξέρξου τῶν βασιλείων; φησὶ γοῦν, ὥστε γὰρ ἠελίου αἴγλη πέλεν ἠὲ σελήνησ δῶμα καθ’ ὑψερεφὲσ Μενελάου κυδαλίμοιο χρυσοῦ τ’ ἠλέκτρου τε καὶ ἀργύρου ἠδ’ ἐλέφαντοσ.

τοῖσ γὰρ Τρωικοῖσ σκύλοισ ἐχρῆν μᾶλλον λάμπειν αὐτὸ ἢ τούτοισ κατά γε τὴν σὴν διάνοιαν.

καὶ ὁ Ἀλέξανδροσ ἐπισχών, Οὐκ ἔγωγε, εἶπε, τὸν Ὅμηρον ἐάσειν μοι δοκῶ ἀναπολόγητον· ἴσωσ γὰρ πρὸστὸν τοῦ Μενελάου τρόπον ἐποίησε τὰ βασίλεια, ὅν φησι μόνον εἶναι τῶν Ἀχαιῶν μαλθακὸν αἰχμητήν. σχεδὸν γὰρ οὖν ἐοίκεν οὐδὲ τῶν ἄλλων οὐδὲν μάτην ὁ ποιητὴσ οὗτοσ λέγειν, ἀλλὰ καὶ στολὴν καὶ οἴκησιν καὶ δίαιταν πρὸσ τὸ τῶν ἀνθρώπων ἦθοσ πολλάκισ ἀπεικάζει.

ἄλσεσί τε καὶ ὀπώραισ δι’ ἔτουσ καὶ κρήναισ ἀενάοισ, ἔτι δὲ μᾶλλον τὸ τῆσ Καλυψοῦσ, ἅτε ὡραίασ καὶ φιλανθρώπου θεᾶσ, ἐν νήσῳ καθ’ αὑτὴν ἀπῳκισμένησ·

τοῦτο μὲν γὰρ εὐώδη διαφερόντωσ φησὶ τὴν νῆσον τῶν ἡδίστων ἐν αὐτῇ καιομένων θυμιαμάτων, τοῦτο δὲ σύσκιον δένδροισ εὐθαλέσι, κύκλῳ δὲ περὶ τὸ σπήλαιον ἄμπελονπεριήκουσαν ὡραίαν, βότρυσι βριθομένην, ἔμπροσθεν δὲ λειμῶνασ ἁπαλοὺσ ἀναμὶξ σελίνων τε καὶ ἑτέρων, ἐν δὲ τῷ μέσῳ κρήνασ τέτταρασ λαμπροῦ καὶ διαφανοῦσ ὕδατοσ πάντοσε ἀπορρέοντοσ, ἅτε οὐκ ὄντοσ ἑτεροκλινοῦσ οὐδὲ ἀνίσου τοῦ χωρίου.

πάντα γὰρ ταῦτα ὑπερφυῶσ ἐρωτικὰ καὶ ἡδέα, κατὰ τὸν τρόπον οἶμαι τῆσ θεᾶσ. τὴν δέ γε τοῦ Μενελάου πολυχρήματον καὶ πολύχρυσον αὐλήν, καθάπερ οἶμαι τῶν Ἀσιαγενῶν τινοσ βασιλέων.

καὶ γὰρ οὗτοσ ἦν οὐ μακρὰν τοῦ τε Ταντάλου καὶ Πέλοποσ, ὅθεν οἶμαι καὶ τὸν χορὸν Εὐριπίδησ τοῦτο αἰνιττόμενον πεποίηκεν ἐν τῇ προσόδῳ τοῦ βασιλέωσ, Μενέλαοσ δὲ πολὺ δ’ ἁβροσύνῃ δῆλοσ ὁρᾶσθαι τοῦ Τανταλιδᾶν ἐξ αἵματοσ ὤν. οὐ μὴν τήν γε τοῦ Ὀδυσσέωσ οἴκησιν οὐδαμῶσ τούτοισ ὁμοίαν, ἀλλ’ ὡσ ἂν ἀσφαλοῦσ ἀνδρὸσ πεποίηκε πρὸσ αὐτὸ τοῦτο παρεσκευασμένην.

λέγει γὰρ οὕτωσ· ἐξ ἑτέρων ἕτερ’ ἐστίν, ἐπήσκηται δέ οἱ αὐλὴ τοίχῳ καὶ θριγκοῖσι· θύραι δ’ εὐεργέεσ εἰσὶ δίκλιδεσ· οὐκ ἂν τίσ μιν ἀνὴρ ὑπεροπλίσσαιτο. δεῖ δὲ τοῦ ποιητοῦ τὰ μὲν ὡσ συμβουλεύοντοσ καὶ παραινοῦντοσ ἀποδέχεσθαι, τὰ δὲ ὡσ ἐξηγουμένου μόνον, πολλὰ δὲ ὡσ ὀνειδίζοντοσ καὶ καταγελῶντοσ.

ἐοίκέ γε μὴν καὶ τὰ περὶ κοίτην καὶ τὴν καθ’ ἡμέραν δίαιταν ἱκανὸσ εἶναι παιδεύειν Ὅμηροσ ἡρωικήν τινα καὶ βασιλικὴν τῷ ὄντι παίδευσιν, ὡσ μαθόντα παρ’ ἐκείνου Λυκοῦργον νομοθετῆσαι τοῖσ Σπαρτιάταισ. ἐπεί τοι καί φασιν αὐτὸν ἐπαινέτην Ὁμήρου γενέσθαι, καὶ πρῶτον ἀπὸ Κρήτησ κομίσαι τὴν ποίησιν εἰσ τὴν Ἑλλάδα.

τὸν γοῦν Διομήδην πάνυ στερεῶσ κατέκλινεν ἐπὶ βύρσησ ἀγραύλου βοόσ, κύκλῳ περιστήσασ τὰ δόρατα ὀρθὰ ἐπὶ σαυρωτῆροσ, οὐ κόσμου χάριν, ἀλλ’ ἕτοιμα λαβεῖν·

εὐωχεῖ γε μὴν ἀπὸ κρεῶν τοὺσ ἡρ́ωασ, καὶ τούτων βοείων, δῆλον ὅτι ἰσχύοσ, οὐχ ἡδονῆσ ἕνεκεν. τὸν γοῦν Ἀγαμέμνονα τὸν ξυμπάντων βασιλέα καὶ πλουσιώτατον βοῦν ἀεί φησι θύειν, καὶ ἐπὶ τοῦτον καλεῖν τοὺσ ἀρίστουσ.

καὶ τὸν Αἰάντα μετά τὴν νίκην φιλοφρονεῖται τοῖσ νώτοισ τοῦ βοόσ. ἰχθύων δὲ οὐδέποτε γευομένουσαὐτοὺσ ἐποίησεν, καὶ ταῦτα ἐπὶ θαλάττῃ στρατοπεδεύοντασ, καίτοι τὸν Ἑλλήσποντον, ὥσπερ ἐστίν, ἰχθυόεντα ἑκάστοτε καλῶν·

πάνυ γὰρ ὀρθῶσ αὐτὸ τοῦτο ἀπεμνημόνευσεν ὁ Πλάτων· ἀλλ’ οὐδὲ τοὺσ μνηστῆρασ ἰχθύσιν ἑστιᾷ, σφόδρα ἀσελγεῖσ καὶ τρυφεροὺσ ὄντασ, καὶ ταῦτα ἐν Ἰθάκῃ ἑστιωμένουσ. ὅτι γε μὴν , φανερῶσ αὐτὸσ ἀποφαίνεται ποίαν τινὰ δεῖ τὴν τροφὴν εἶναι καὶ πρὸσ τί γιγνομένην.

ἣν γὰρ ἂν θέλῃ ἐπαινέσαι, μενοεικέα δαῖτά φησιν, τὴν οἱάν τε παρέχειν μένοσ, τουτέστιν ἰσχύν. ταῦτα δὲ λέγει διδάσκων καὶ παραινῶν , ἐπεὶ τροφῆσ γε παντοίασ καὶ πολυτελείασοὐκ ἐτύγχανεν ἄπειροσ ὤν, ὥστε τοὺσ περὶ ταῦτα νῦν ἐπτοημένουσ Πέρσασ καὶ Σύρουσ καὶ τῶν Ἑλλήνων Ἰταλιώτασ καὶ Ιὤνασ μηδὲ ἐγγὺσ ἐφικνεῖσθαι τῆσ παρ’ Ὁμήρῳ χορηγίασ καὶ ἁβρότητοσ. τί δέ, εἶπεν ὁ Φίλιπποσ, οὐ δίδωσιν ἐσθῆτα ὡσ οἱο͂́ν τε καλλίστην τοῖσ ἡρ́ωσι;

νὴ Δία γε, ἦ δ’ ὃσ ὁ Ἀλέξανδροσ, οὐ μέντοι γυναικείανοὐδὲ ποικίλην, ἀλλὰ πορφύρᾳ μόνον ἐκόσμησε τὸν Ἀγαμέμνονα, καὶ τὸν Ὀδυσσέα δὲ μιᾷ χλαίνῃ τῇ οἴκοθεν. οὐδὲ γὰρ οἰέται δεῖν Ὅμηροσ τὸν ἡγεμόνα φαίνεσθαι ταπεινὸν οὐδὲ τοῖσ πολλοῖσ καὶ ἰδιώταισ ὅμοιον, ἀλλὰ καὶ στολῇ καὶ ὁπλίσει διαφέρειν παρὰ τοὺσ ἄλλουσ ἐπὶ τὸ μεῖζον καὶ σεμνότερον, οὐ μὴν τρυφῶντά γε οὐδὲ . τὸν γοῦν Κᾶρα τὸν χρυσῷ καλλωπιζόμενον εἰσ τὸν πόλεμον μάλα ὑβριστικῶσ ἐλοιδόρησεν, εἰπών, ὃσ καὶ χρυσὸν ἔχων πόλεμόνδ’ ἰέν ἠύτε κούρη νήπιοσ, οὐδ’ ἄρα οἱ τό γ’ ἐπήρκεσε λυγρὸν ὄλεθρον ἀλλ’ ἐδάμη ὑπὸ χερσὶ ποδώκεοσ Αἰακίδαο ἐν ποταμῷ· χρυσὸν δ’ Ἀχιλεὺσ ἐκόμισσε δαΐφρων·

καταγελῶν αὐτοῦ τῆσ τρυφῆσ ἅμα καὶ τῆσ ἀφροσύνησ, ὅτι τοῖσ πολεμίοισ ἆθλα ἐκόμιζε τοῦ θανάτου σχεδόν.

οὔκουν φαίνεται χρυσοφορίασ ἐπαινῶν Ὅμηροσ, καὶ ταῦτα εἰσ πόλεμον, ψελίων τε καὶ στρεπτῶν, ἔτι δὲ χρυσῶν φαλάρων καὶ χαλινῶν, ὁποῖα τοὺσ Πέρσασ φασὶν ἐπιτηδεύειν· οὐ γὰρ ἔχουσιν ἐπιτιμητὴν Ὅμηρον τῶν πολεμικῶν. ἐκ δὲ τούτων τῶν ἐπιτηδευμάτων τούσ τε ἄρχοντασ πεποίηκεν.

ἀγαθοὺσ καὶ τὸ πλῆθοσ εὔτακτον. προϊάσι γοῦν αὐτῷ σιγῇ, ̔δειδιότεσ σημάντορασ’, οἱ δὲ βάρβαροι μετὰ πολλοῦ θορύβου καὶ ἀταξίασ, ταῖσ γεράνοισ ὁμοίωσ· ὡσ τοῦτο μάλιστα σωτήριον ὂν καὶ νικηφόρον ἐν τοῖσ κινδύνοισ, τὸ μὴ ἀδεεῖσ εἶναι τῶν ἡγεμόνων τοὺσ στρατιώτασ. ὅσοι δ’ ἂν ὦσιν ἄφοβοι τῶν σφετέρων ἀρχόντων, οὗτοι τάχιστα ἂν φοβοῖντο τοὺσ πολεμίουσ. καὶ μέντοι καὶ νικῶντασ τοὺσ Ἀχαιοὺσ καθ’ ἡσυχίαν φησὶ στρατοπεδεύειν·

παρὰ δὲ τοῖσ Τρωσὶν ἐπειδή τι πλεονεκτεῖν ἔδοξαν, εὐθὺσ εἶναι δι’ ὅλησ τῆσ νυκτὸσ αὐλῶν συρίγγων τ’ ἐνοπὴν ὅμαδόν τ’ ἀνθρώπων· ὡσ καὶ τοῦτο ἱκανὸν ὂν σημεῖον ἀρετῆσ ἢ κακίασ, οἵτινεσ ἂν ἐγκρατῶσ τὰσ εὐτυχίασ ἢ τοὐναντίον μεθ’ ὕβρεωσ φέρωσιν. ἐμοὶ μὲν οὖν, ὦ πάτερ, ἱκανώτατοσ σωφρονιστὴσ Ὅμηροσ καὶ ὁ τούτῳ πειρώμενοσ τὸν νοῦν προσέχειν εὐτυχέστατόσ τε καὶ ἄριστοσ βασιλεύσ.

τήν τε ἀνδρείαν καὶ δικαιοσύνην, ὅπου φησίν, ἀμφότερον, βασιλεύσ τ’ ἀγαθὸσ κρατερόσ τ’ αἰχμητήσ, ὡσ τῶν ἄλλων ταύταισ συνεπομένων.

ἀλλὰ πάντα τὰ τοιαῦτα πρῶτον μὲν καὶ μάλιστα ἐκβαλεῖνὡσ πορρωτάτω καὶ ἀποπέμψαι τῆσ αὑτοῦ ψυχῆσ, ἔπειτα τῆσ βασιλευούσησ πόλεωσ, γέλωτάσ τε ἀκράτουσ καὶ τοιούτου γέλωτοσ ποιητὰσ μετὰ σκωμμάτων, ἐμμέτρου τε καὶ ἀμέτρου, ὀρχήσεισ τε πρὸσ τούτοισ ἀσελγεῖσ καὶ σχήματα ἑταιρικὰ γυναικῶν ἐν ὀρχήσεσιν ἀκολάστοισ, αὐλημάτων τε ὀξεῖσ καὶ παρανόμουσῥυθμοὺσ καὶ κατεαγότα μέλη ἀμούσοισ καμπαῖσ καὶ πολυφώνων ὀργάνων ποικιλίασ.

μόνην δὲ ᾠδὴν μὲν ᾅσεται καὶ παραδέξεται τὴν τῷ Ἐνυαλίῳ πρέπουσαν μάλα ἰσχυρὰν καὶ διάτορον, οὐχ ἡδονὴν οὐδὲ ῥᾳθυμίαν φέρουσαν τοῖσ ἀκούουσιν, ἀλλ’ ἀμήχανον φόβον καὶ θόρυβον, οἱο͂ν ὅ τε Ἄρησ αὐτὸσ ἤγειρεν, ὀξὺ κατ’ ἀκροτάτησ πόλιοσ Τρώεσσι κελεύων, ὅ τε Ἀχιλλεὺσ ὅτε φθεγξάμενοσ μόνον, πρὶν ὀφθῆναι, τροπὴν ἐποίησε τῶν Τρώων, καὶ δώδεκα ἀνδράσιν αἴτιοσ ὑπῆρξεν ὀλέθρου περὶ τοῖσ αὐτῶν ἁρ́μασι καὶ ὅπλοισ·

καὶ τὴν ἐπὶ ταύτῃ ποιηθεῖσαν ὑπὸ τῶν Μουσῶν τὴν ἐπινίκιον, οἱο͂ν ἐκέλευεν Ἀχιλλεὺσ, τοῖσἈχαιοῖσ τὸν παιᾶνα ἅμα τῇ τοῦ Ἕκτοροσ ἀγωγῇ πρὸσ τὰσ ναῦσ αὐτὸσ ἐξάρχων, νῦν δ’ ἄγ’ ἀείδοντεσ παιήονα κοῦροι Ἀχαιῶν νηυσὶν ἐπὶ γλαφυρῇσι νεώμεθα, τόνδε δ’ ἄγωμεν.

ἠράμεθα μέγα κῦδοσ, ἐπέφνομεν Ἕκτορα δῖον, ᾧ Τρῶεσ κατὰ ἄστυ θεῷ ὣσ εὐχετόωντο. ἔτι δὲ οἶμαι τὴν παρακλητικήν, οἱά ἡ τῶν Λακωνικῶν ἐμβατηρίων, μάλα πρέπουσα τῇ Λυκούργου πολιτείᾳ καὶ τοῖσ ἐπιτηδεύμασιν ἐκείνοισ·

ἄγετ’, ὦ Σπάρτασ εὐάνδρου κοῦροι πατέρων πολιητᾶν, λαιᾷ μὲν ἴτυν προβάλεσθε, δόρυ δ’ εὐτόλμωσ πάλλοντεσ, μὴ φειδόμενοι τᾶσ ζωᾶσ· οὐ γὰρ πάτριον τᾷ Σπάρτᾳ. χορεύματα δὲ καὶ χοροὺσ ἀνάλογον τούτοισ οὐ σφαλλομένουσ οὐδὲ ἀκρατεῖσ, ἀλλὰ ὡσ οἱο͂́ν τε ἰσχυροὺσ καὶ σώφρονασ ἐπάγειν ἐν καθεστῶτι ῥυθμῷ·

ὄρχησίν γε μὴν τὴν ἐνόπλιον, τὴν γιγνομένην τοῖσ θεοῖσ ἀπαρχὴν ἅμα καὶ μελέτην τῶν πολεμικῶν, ἧσ φησιν ὁ ποιητὴσ καὶ τὸν Μηριόνην ἔμπειρον εἶναι· τῶν γὰρ Τρώων τινὰ πεποίηκε λέγοντα, Μηριόνη, τάχα κέν σε καὶ ὀρχηστήν περ ἐόντα ἔγχοσ ἐμὸν κατέπαυσε διαμπερέσ, εἴ σ’ ἔβαλόν περ. ἢ σὺ οἰεί ἄλλην τινὰ ἐπίστασθαι τὸν τοῦ Μόλου υἱόν, ἀριθμούμενον ἐν τοῖσ ἀρίστοισ τῶν Ἀχαιῶν, ἢ τὴν ἐνόπλιον, τὴν Κουρητικήν, ἥπερ ἦν ἐπιχώριοσ τοῖσ Κρησίν, τὴν ὀξεῖαν καὶ ἐλαφρὰν κίνησιν πρὸσ τὸ διακλῖναι καὶ φυλάξασθαι ῥᾳδίωσ τὸ βέλοσ;

τούτοισ γε μὴν ξυνέπεται μηδὲ εὐχὰσ εὔχεσθαι τὸν βασιλέα τοῖσ ἄλλοισ ὁμοίασ μηδὲ αὖ τοὺσ θεοὺσ καλεῖν οὕτωσ εὐχόμενον ὥσπερ ὁ Ιὤνων ποιητὴσ Ἀνακρέων, ὦναξ, ᾧ δαμάλησ Ἔρωσ καὶ Νύμφαι κυανώπιδεσ πορφυρέη τ’ Ἀφροδίτη συμπαίζουσιν, ἐπιστρέφεαι δ’ ὑψηλὰσ ὀρέων κορυφάσ, γουνοῦμαί σε, σὺ δ’ εὐμενὴσ ἔλθοισ μοι, κεχαρισμένησ δ’ εὐχωλῆσ ἐπακούειν·

Κλευβούλῳ δ’ ἀγαθὸσ γενεῦ σύμβουλοσ, τὸν ἐμὸν δ’ ἔρωτ’, ὦ Δεύνυσε, δέχεσθαι.

ἢ νὴ Δία τὰσ τῶν Ἀττικῶν σκολιῶν τε καὶ ἐποινίων εὐχάσ, οὐ βασιλεῦσι πρεπούσασ, ἀλλὰ δημόταισ καὶ φράτορσιν ἱλαροῖσ καὶ σφόδρα ἀνειμένοισ, ̔β.

π. λ. ιιι π. 649̓ εἴθε λύρα καλὴ γενοίμαν ἐλεφαντίνη, καὶ με καλοὶ παῖδεσ φορέοιεν Διονύσιον ἐσ χορόν. εἴθ’ ἄπυρον καλὸν γενοίμαν μέγα χρυσίον, καί με γυνὴ καλὴ φοροίη. πολὺ δὲ μᾶλλον ὡσ Ὅμηροσ πεποίηκεν εὐχόμενον τὸν βασιλέα τῶν πάντων Ἑλλήνων, Ζεῦ κύδιστε, μέγιστε, κελαινεφέσ, αἰθέρι ναίων, μὴ πρὶν ἐπ’ ἠέλιον δῦναι καὶ ἐπὶ κνέφασ ἐλθεῖν, πρίν με καταπρηνὲσ βαλέειν Πριάμοιο μέλαθρον αἰθαλόεν, πρῆσαι δὲ πυρὸσ δηίοιο θύρετρα·

Ἑκτόρεον δὲ χιτῶνα περὶ στήθεσσι δαΐξαι, χαλκῷ ῥωγαλέον, πολέεσ δ’ ἀμφ’ αὐτὸν ἑταῖροι πρηνέεσ ἐν κονίῃσιν ὀδὰξ λαζοίατο γαῖαν. πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα ἔχοι τισ ἂν εἰπεῖν παρ’ Ὁμήρῳ παιδεύματα καὶ διδάγματα ἀνδρεῖα καὶ βασιλικά, ὑπὲρ ὧν ἴσωσ μακρότερον τοῦ νῦν ἐπεξιέναι.

πλὴν ὅτι γε τὴν αὑτοῦ γνώμην ἅπασαν ἀποδείκνυται σαφῶσ, ὅτι πάντων ἄριστον οἰέται δεῖν τὸν βασιλέα εἶναι,μάλιστα δὲ ἐπὶ τοῦ Ἀγαμέμνονοσ, ὅτε τὸ πρῶτον παρατάττει τὴν στρατιὰν καὶ τοὺσ ἡγεμόνασ σύμπαντασ καταλέγει καὶ τὸ πλῆθοσ τῶν νεῶν. ἐκεῖ γὰρ οὐδὲ ἅμιλλαν τῶν ἄλλων οὐδενὶ καταλέλοιπεν ἡρώων πρὸσ αὐτόν, ἀλλ’ ὅσον ταῦροσ ἀγέλησ ὑπερφέρει κατὰ ῥώμην καὶ μέγεθοσ, τοσοῦτον διαφέρειν φησὶ τὸν βασιλέα, οὕτωσ λέγων·

ἠύτε βοῦσ ἀγέληφι μέγ’ ἔξοχοσ ἔπλετο πάντων ταῦροσ·

ὁ γάρ τε βόεσσι μεταπρέπει ἀγρομένῃσι· τοῖον ἄρ’ Ἀτρείδην θῆκε Ζεὺσ ἤματι κείνῳ, ἐκπρεπέ’ ἐν πολλοῖσι καὶ ἔξοχον ἡρώεσσιν. τοῦτο δὲ οὐχ ἁπλῶσ εἴρηκεν, ἐμοὶ δοκεῖν, τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ μόνον ἐπαινῶν καὶ ἐπιδεῖξαι βουλόμενοσ·

οὕτω μὲν γὰρ δὴ καὶ λέοντι παραβαλὼν καλῶσ ἂν αὐτὸν ἐδόκει ἀφομοιῶσαι· τὸ δὲ ἥμερον τῆσ φύσεωσ ἐνδεικνύμενοσ καὶ τὴν ὑπὲρ τῶν ἀρχομένων προθυμίαν. ὁ γὰρ ταῦροσ οὐκ ἔστι τῶν γενναίων μόνον ζῴων οὐδὲ αὑτοῦ χάριν χρῆται τῇ ἀλκῇ, καθάπερ ὅ τε λέων καὶ σῦσ οἵ τε ἀετοί, διώκοντεσ τὰ λοιπὰ ζῷα καὶ κρείττουσ γιγνόμενοι τροφῆσ ἕνεκα τῆσ αὑτῶν· διὸ δὴ καὶ μᾶλλον ἄν τισ αὐτοὺσ φαίη τυραννίδοσ παράδειγμα ἢ βασιλείασ γεγονέναι. ὁ δὲ ταῦροσ σαφῶσ, ἐμοὶ δοκεῖν, πρὸσ βασιλείαν καὶ βασιλέωσ εἰκόνα πεποίηται.

τροφῇ τε γὰρ ἑτοίμῃ καὶ διαίτῃ χρῆται νεμόμενοσ, ὥστε μηδὲν δεῖν βιάζεσθαι μηδὲ πλεονεκτεῖν ταύτησ ἕνεκεν, ἀλλ’ ὥσπερ τοῖσ ὀλβίοισ βασιλεῦσιν ἀνελλιπῆ καὶ ἄφθονα ὑπάρχει τὰ τῆσ ἀναγκαίου κτήσεωσ. βασιλεύει δὲ καὶ ἄρχει τῶν ὁμοφύλων μετ’ εὐνοίασ, ὡσ ἂν εἴποι τισ, καὶ κηδεμονίασ, τοῦτο μὲν ἐξηγούμενοσ νομῆσ, τοῦτο δὲ θηρίου φανέντοσ οὐ φεύγων, ἀλλὰ πάσησ τῆσ ἀγέλησ προμαχόμενοσ καὶ τοῖσ ἀσθενέσι βοηθῶν, προθυμούμενοσ σῴζειν τὸ πλῆθοσ ἀπὸ τῶν χαλεπῶν καὶ ἀγρίων θηρίων·

ὥσπερ καὶ τὸν ἄρχοντα χρὴ καὶ βασιλέα τῷ ὄντι καὶ τῆσ μεγίστησ ἐν ἀνθρώποισ οὐκ ἀνάξιον τιμῆσ. ἐνίοτέ γε μὴν ἄλλησ ἀγέλησ ἐπιφανείσησ ἀγωνίζεται πρὸσ τὸν ἐκείνησ ἡγεμόνα νίκησ ἕνεκα, ὡσ κρείττω μὲν αὐτὸν δόξαι, κρείττω δὲ τὴν αὐτοῦ ἀγέλην.

τὸ δεῖν ἀνθρώπων μὲν τῶν ὁμοίων κρείττονα φαινόμενον ἄρχειν, δικαίωσκαὶ κατὰ φύσιν ἔχοντα τὴν ἡγεμονίαν, καὶ τὸ μὲν πλῆθοσ σῴζειν τῶν ὑπηκόων, προβουλεύοντα καὶ προπολεμοῦντα, ὅταν δέῃ, καὶ φυλάττοντα ἀπὸ τῶν ἀγρίων καὶ παρανόμων τυράννων, πρὸσ δὲ τοὺσ ἄλλων βασιλέασ, εἴ τινεσ ἄρα εἰε͂ν, ἁμιλλᾶσθαι περὶ τῆσ ἀρετῆσ καὶ ζητεῖν, εἰ δυνατὸν εἰή, ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν ὅποι ποτὲ ἀνθρώπων κρατεῖν·

θεοῖσ γε μὴν τοῖσ ἀμείνοσιν ἕπεσθαι, καθάπερ οἶμαι νομεῦσιν ἀγαθοῖσ, καὶ τὴν κρείττω καὶ μακαριωτέραν φύσιν προτιμᾶν, δεσπότασ αὑτοῦ καὶ ἄρχοντασ νομίζοντα ἐκείνουσ, καὶ τοῦ μεγίστου καὶ πρώτου βασιλέωσ θεοῦ κτῆμα ἀποφαίνοντα τιμιώτατον πρῶτον μὲν αὑτόν, ἔπειτα τοὺσ ἄλλουσ τοὺσ ὑπ’ αὐτῷ τεταγμένουσ.

καὶ γὰρ δὴ ὥσπερ οἱ σώφρονεσ νομεῖσ, ἐπειδὰν χαλεπὸσ καὶ ἄγριοσ ταῦροσ γενόμενοσ ἄρχῃ ἀσελγῶσ παρὰ φύσιν, τῆσ μὲν αὑτοῦ καταφρονῶν ἀγέλησ καὶ λυμαινόμενοσ, τοὺσ δὲ ἔξωθεν ἐπιβουλεύοντασ ὑποχωρῶν καὶ προβαλλόμενοσ τὸ ἀδύνατον πλῆθοσ, μηδενὸσ δὲ χαλεποῦ παρόντοσ ὑβρίζων καὶ θρασυνόμενοσ, τοῦτομὲν ὀξὺ καὶ ἀπειλητικὸν μυκώμενοσ, τοῦτο δὲ ὀρθοῖσ τοῖσ κέρασι παίων τὸν οὐκ ἀνθιστάμενον, ἐπιδεικνύμενοσ τὴν ἰσχὺν ἐν τοῖσ ἥττοσι καὶ τοῖσ οὐ μαχομένοισ, τὸ δὲ τῶν βοῶν πλῆθοσ οὐκ ἐῶν νέμεσθαι καθ’ ἡσυχίαν δι’ ἔκπληξιν καὶ φόβον·

τότε τοῦτον οἱ δεσπόται καὶ βουκόλοι μετέστησαν καὶ ἠφάνισαν, ὡσ οὐκ ἐπιτήδειον οὐδὲ συμφέροντα ἡγεῖσθαι τῆσ ἀγέλησ· τὸν δὲ πρᾷον μὲν ταῖσ ἑπομέναισ βουσίν, εὔψυχον δὲ καὶ ἄφοβον πρὸσ τὰ θηρία, σεμνὸν δὲ καὶ μεγαλοπρεπῆ καὶ δυνατὸν φυλάττειν καὶ προηγεῖσθαι τῆσ ἀγέλησ, τοῖσ δέ γε νομεῦσιν εἴκοντα καὶ πειθόμενον, ἐῶσι μέχρι γήρωσ ὑστάτου, κἂν ἤδη βαρύτεροσ τὸ σῶμα γένηται.

ὡσ οὐκ ἄξιον ὄντα βασιλεύειν οὐδὲ κοινωνεῖν τῆσ αὑτοῦ τιμῆσ καὶ ἐπωνυμίασ, μετά τε αἰσχύνησ καὶ προπηλακισμοῦ, καθάπερ οἶμαι Φάλαρίν τε καὶ Ἀπολλόδωρον καὶ πολλοὺσ ἄλλουσ τῶν ὁμοίων.

τὸν δέ γε ἀνδρεῖον καὶ φιλάνθρωπον καὶ τοῖσ ὑπηκόοισ εὔνουν καὶ τιμῶντα μὲν τὴν ἀρετὴν καὶ συναγωνιῶντα μή τινοσ τῶν ἀγαθῶν δόξῃ φαυλότεροσ, τοὺσ δὲ ἀδίκουσ μετανοεῖν ἀναγκάζοντα, τοῖσ δὲ ἀσθενέσιν ἀρήγοντα, τῆσ ἀρετῆσ ἀγάμενοσ ὡσ τὸ πολὺ μὲν ἄγει πρὸσ γῆρασ, καθάπερ ἀκούομεν Κῦρόν τε καὶ Δηιόκην τὸν Μῆδον καὶ Ἰδάνθυρσον τὸν Σκύθην καὶ Λεύκωνα καὶ πολλοὺσ τῶν Λακωνικῶν βασιλέων καὶ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ πρότερόν τινασ·

ἐὰν δὲ τὸ τῆσ εἱμαρμένησ ἀναγκαῖον ἐπείγῃ πρὸ τοῦ γήρωσ, ἀλλ’ οὖν μνήμησ γε ἀγαθῆσ καὶ παρὰ πᾶσιν εὐφημίασ εἰσ τὸν ἀεὶ χρόνον ἠξίωσε, καθάπερ, εἶπεν ὁ Ἀλέξανδροσ, τὸν ἡμέτερον πρόγονον, τὸν νομισθέντα τοῦ Διὸσ διὰ τὴν ἀρετὴν Ἡρακλέα.

ταῦτα δὲ ἀκούσασ ὁ Φίλιπποσ, ἡσθείσ, Οὐ μάτην, εἶπεν, Ἀλέξανδρε, περὶ πολλοῦ ποιούμεθα τὸν Ἀριστοτέλη, καὶ τὴν πατρίδα αὐτῷ συνεχωρήσαμεν ἀνακτίζειν, Στάγειρα τῆσ Ὀλυνθίασ οὖσαν. ὁ γὰρ ἀνὴρ ἄξιοσ πολλῶν καὶ μεγάλων δωρεῶν, εἰ τοιαῦτά σε διδάσκει περί τε ἀρχῆσ καὶ βασιλείασ εἴτε Ὅμηρον ἐξηγούμενοσ εἴτε ἄλλον τρόπον.

SEARCH

MENU NAVIGATION