Demosthenes, Speeches 51-61, Ἐπιτάφιοσ.

(데모스테네스, Speeches 51-61, Ἐπιτάφιοσ.)

ἐπειδὴ τοὺσ ἐν τῷδε τῷ τάφῳ κειμένουσ, ἄνδρασ ἀγαθοὺσ ἐν τῷ πολέμῳ γεγονότασ, ἔδοξεν τῇ πόλει δημοσίᾳ θάπτειν καὶ προσέταξεν ἐμοὶ τὸν νομιζόμενον λόγον εἰπεῖν ἐπ’ αὐτοῖσ, ἐσκόπουν μὲν εὐθὺσ ὅπωσ τοῦ προσήκοντοσ ἐπαίνου τεύξονται, ἐξετάζων δὲ καὶ σκοπῶν ἀξίωσ εἰπεῖν τῶν τετελευτηκότων ἕν τι τῶν ἀδυνάτων ηὑρ́ισκον ὄν. οἳ γὰρ τὴν ὑπάρχουσαν πᾶσιν ἔμφυτον τοῦ ζῆν ὑπερεῖδον ἐπιθυμίαν, καὶ τελευτῆσαι καλῶσ μᾶλλον ἠβουλήθησαν ἢ ζῶντεσ τὴν Ἑλλάδ’ ἰδεῖν ἀτυχοῦσαν, πῶσ οὐκ ἀνυπέρβλητον παντὶ λόγῳ τὴν αὑτῶν ἀρετὴν καταλελοίπασιν; ὁμοίωσ μέντοι διαλεχθῆναι τοῖσ πρότερόν ποτ’ εἰρηκόσιν ἐνθάδ’ εἶναι μοι δοκεῖ. ὡσ μὲν οὖν ἡ πόλισ σπουδάζει περὶ τοὺσ ἐν τῷ πολέμῳ τελευτῶντασ, ἔκ τε τῶν ἄλλων ἔστιν ἰδεῖν καὶ μάλιστ’ ἐκ τοῦδε τοῦ νόμου, καθ’ ὃν αἱρεῖται τὸν ἐροῦντ’ ἐπὶ ταῖσ δημοσίαισ ταφαῖσ·

εἰδυῖα γὰρ παρὰ τοῖσ ἀγαθοῖσ ἀνδράσιν τὰσ μὲν τῶν χρημάτων κτήσεισ καὶ τῶν κατὰ τὸν βίον ἡδονῶν ἀπολαύσεισ ὑπερεωραμένασ, τῆσ δ’ ἀρετῆσ καὶ τῶν ἐπαίνων πᾶσαν τὴν ἐπιθυμίαν οὖσαν, ἐξ ὧν ταῦτ’ ἂν αὐτοῖσ μάλιστα γένοιτο λόγων, τούτοισ ᾠήθησαν δεῖν αὐτοὺσ τιμᾶν, ἵν’ ἣν ζῶντεσ ἐκτήσαντ’ εὐδοξίαν, αὕτη καὶ τετελευτηκόσιν αὐτοῖσ ἀποδοθείη. εἰ μὲν οὖν τὴν ἀνδρείαν μόνον αὐτοῖσ τῶν εἰσ ἀρετὴν ἀνηκόντων ὑπάρχουσαν ἑώρων, ταύτην ἂν ἐπαινέσασ ἀπηλλαττόμην τῶν λοιπῶν·

ἐπειδὴ δὲ καὶ γεγενῆσθαι καλῶσ καὶ πεπαιδεῦσθαι σωφρόνωσ καὶ βεβιωκέναι φιλοτίμωσ συμβέβηκεν αὐτοῖσ, ἐξ ὧν εἰκότωσ ἦσαν σπουδαῖοι, αἰσχυνοίμην ἂν εἴ τι τούτων φανείην παραλιπών. ἄρξομαι δ’ ἀπὸ τῆσ τοῦ γένουσ αὐτῶν ἀρχῆσ. ἡ γὰρ εὐγένεια τῶνδε τῶν ἀνδρῶν ἐκ πλείστου χρόνου παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποισ ἀνωμολόγηται.

οὐ γὰρ μόνον εἰσ πατέρ’ αὐτοῖσ καὶ τῶν ἄνω προγόνων κατ’ ἄνδρ’ ἀνενεγκεῖν ἑκάστῳ τὴν φύσιν ἔστιν, ἀλλ’ εἰσ ὅλην κοινῇ τὴν ὑπάρχουσαν πατρίδα, ἧσ αὐτόχθονεσ ὁμολογοῦνται εἶναι. μόνοι γὰρ πάντων ἀνθρώπων, ἐξ ἧσπερ ἔφυσαν, ταύτην ᾤκησαν καὶ τοῖσ ἐξ αὑτῶν παρέδωκαν, ὥστε δικαίωσ ἄν τισ ὑπολάβοι τοὺσ μὲν ἐπήλυδασ ἐλθόντασ εἰσ τὰσ πόλεισ καὶ τούτων πολίτασ προσαγορευομένουσ ὁμοίουσ εἶναι τοῖσ εἰσποιητοῖσ τῶν παίδων, τούτουσ δὲ γνησίουσ γόνῳ τῆσ πατρίδοσ πολίτασ εἶναι. δοκεῖ δέ μοι καὶ τὸ τοὺσ καρπούσ, οἷσ ζῶσιν ἅνθρωποι, παρ’ ἡμῖν πρώτοισ φανῆναι, χωρὶσ τοῦ μέγιστον εὐεργέτημ’ εἰσ πάντασ γενέσθαι, ὁμολογούμενον σημεῖον ὑπάρχειν τοῦ μητέρα τὴν χώραν εἶναι τῶν ἡμετέρων προγόνων.

πάντα γὰρ τὰ τίκτονθ’ ἅμα καὶ τροφὴν τοῖσ γιγνομένοισ ἀπ’ αὐτῆσ τῆσ φύσεωσ φέρει· ὅπερ ἥδ’ ἡ χώρα πεποίηκεν. τὰ μὲν οὖν εἰσ γένοσ ἀνήκοντα τοιαῦτα δι’ αἰῶνοσ ὑπάρχει τοῖσ τῶνδε τῶν ἀνδρῶν προγόνοισ.

τὰ δ’ εἰσ ἀνδρείαν καὶ τὴν ἄλλην ἀρετὴν πάντα μὲν κατοκνῶ λέγειν, φυλαττόμενοσ μὴ μῆκοσ ἄκαιρον ἐπιγένηται τῷ λόγῳ· ἃ δὲ καὶ τοῖσ εἰδόσιν χρήσιμ’ ἀναμνησθῆναι καὶ τοῖσ ἀπείροισ κάλλιστ’ ἀκοῦσαι, καὶ ζῆλον ἔχει πολὺν καὶ μῆκοσ λόγου ἄλυπον, ταῦτ’ ἐπὶ κεφαλαίων εἰπεῖν πειράσομαι. οἱ γὰρ τῆσ κατὰ τὸν παρόντα χρόνον γενεᾶσ πρόγονοι, καὶ πατέρεσ καὶ τούτων ἐπάνω τὰσ προσηγορίασ ἔχοντεσ, αἷσ ὑπὸ τῶν ἐν γένει γνωρίζονται, ἠδίκησαν μὲν οὐδένα πώποτ’ οὔθ’ Ἕλλην’ οὔτε βάρβαρον, ἀλλ’ ὑπῆρχεν αὐτοῖσ πρὸσ ἅπασι τοῖσ ἄλλοισ καλοῖσ κἀγαθοῖσ καὶ δικαιοτάτοισ εἶναι, ἀμυνόμενοι δὲ πολλὰ καὶ καλὰ διεπράξαντο.

καὶ γὰρ τὸν Ἀμαζόνων στρατὸν ἐλθόντ’ ἐκράτησαν οὕτωσ ὥστ’ ἔξω Φάσιδοσ ἐκβαλεῖν, καὶ τὸν Εὐμόλπου καὶ τῶν πολλῶν ἄλλων στόλον οὐ μόνον ἐκ τῆσ οἰκείασ, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆσ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων χώρασ ἐξήλασαν, οὓσ οἱ πρὸ ἡμῶν οἰκοῦντεσ πρὸσ ἑσπέραν πάντεσ οὔθ’ ὑπέμειναν οὔτ’ ἐδυνήθησαν κωλῦσαι.

καὶ μὴν καὶ τῶν Ἡρακλέουσ παίδων, ὃσ τοὺσ ἄλλουσ ἔσῳζεν, σωτῆρεσ ὠνομάσθησαν, ἡνίκ’ ἦλθον εἰσ τήνδε τὴν γῆν ἱκέται, φεύγοντεσ Εὐρυσθέα. καὶ πρὸσ πᾶσι τούτοισ καὶ πολλοῖσ ἄλλοισ καὶ καλοῖσ ἔργοισ τὰ τῶν κατοιχομένων νόμιμ’ οὐ περιεῖδον ὑβριζόμενα, ὅτε τοὺσ ἕπτ’ ἐπὶ Θήβασ θάπτειν ἐκώλυεν Κρέων. τῶν μὲν οὖν εἰσ μύθουσ ἀνενηνεγμένων ἔργων πολλὰ παραλιπὼν τούτων ἐπεμνήσθην, ὧν οὕτωσ ἕκαστον εὐσχήμονασ καὶ πολλοὺσ ἔχει λόγουσ ὥστε καὶ τοὺσ ἐν μέτροισ καὶ τοὺσ τῶν ᾀδομένων ποιητὰσ καὶ πολλοὺσ τῶν συγγραφέων ὑποθέσεισ τἀκείνων ἔργα τῆσ αὑτῶν μουσικῆσ πεποιῆσθαι·

ἃ δὲ τῇ μὲν ἀξίᾳ τῶν ἔργων οὐδέν ἐστι τούτων ἐλάττω, τῷ δ’ ὑπογυώτερ’ εἶναι τοῖσ χρόνοισ οὔπω μεμυθολόγηται, οὐδ’ εἰσ τὴν ἡρωϊκὴν ἐπανῆκται τάξιν, ταῦτ’ ἤδη λέξω. ἐκεῖνοι τὸν ἐξ ἁπάσησ τῆσ Ἀσίασ στόλον ἐλθόντα μόνοι δὶσ ἠμύναντο καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν, καὶ διὰ τῶν ἰδίων κινδύνων κοινῆσ σωτηρίασ πᾶσι τοῖσ Ἕλλησιν αἴτιοι κατέστησαν.

καὶ προείρηται μὲν ὃ μέλλω λέγειν ὑπ’ ἄλλων πρότερον, δεῖ δὲ μηδὲ νῦν τοῦ δικαίου καὶ καλῶσ ἔχοντοσ ἐπαίνου τοὺσ ἄνδρασ ἐκείνουσ στερηθῆναι· τοσούτῳ γὰρ ἀμείνουσ τῶν ἐπὶ Τροίαν στρατευσαμένων νομίζοιντ’ ἂν εἰκότωσ,ὅσον οἱ μὲν ἐξ ἁπάσησ τῆσ Ἑλλάδοσ ὄντεσ ἀριστεῖσ δέκ’ ἔτη τῆσ Ἀσίασ ἓν χωρίον πολιορκοῦντεσ μόλισ εἷλον, οὗτοι δὲ τὸν ἐκ πάσησ τῆσ ἠπείρου στόλον ἐλθόντα μόνοι, τἄλλα πάντα κατεστραμμένον, οὐ μόνον ἠμύναντο, ἀλλὰ καὶ τιμωρίαν ὑπὲρ ὧν τοὺσ ἄλλουσ ἠδίκουν ἐπέθηκαν. ἔτι τοίνυν τὰσ ἐν αὐτοῖσ τοῖσ Ἕλλησιν πλεονεξίασ κωλύοντεσ πάντασ ὅσουσ συνέβη γενέσθαι κινδύνουσ ὑπέμειναν, ὅπου τὸ δίκαιον εἰή τεταγμένον, ἐνταῦθα προσνέμοντεσ ἑαυτούσ, ἑώσ εἰσ τὴν νῦν ζῶσαν ἡλικίαν ὁ χρόνοσ προήγαγεν ἡμᾶσ.

μηδεὶσ δ’ ἡγείσθω μ’ ἀποροῦντα τί χρὴ περὶ τούτων εἰπεῖν ἑκάστου, ταῦτα τὰ πραχθέντ’ ἀπηριθμηκέναι.

εἰ γὰρ ἁπάντων ἀμηχανώτατοσ ἦν ὅ τι χρὴ λέγειν πορίσασθαι, ἡ ’κείνων ἀρετὴ δείκνυσιν αὐτὴ ἃ καὶ πρόχειρα καὶ ῥᾴδι’ ἐπελθεῖν ἐστιν. ἀλλὰ προαιροῦμαι τῆσ εὐγενείασ καὶ τῶν παρὰ τοῖσ προγόνοισ μεγίστων μνησθεὶσ ὡσ τάχιστα συνάψαι τὸν λόγον πρὸσ τὰ τοῖσδε πεπραγμένα, ἵνα, ὥσπερ τὰσ φύσεισ ἦσαν συγγενεῖσ, οὕτω τοὺσ ἐπαίνουσ ἐπ’ αὐτῶν κοινοὺσ ποιήσωμαι, ὑπολαμβάνων ταῦτ’ ἂν εἶναι κεχαρισμένα κἀκείνοισ καὶ μάλιστ’ ἀμφοτέροισ, εἰ τῆσ ἀλλήλων ἀρετῆσ μὴ μόνον τῇ φύσει μετάσχοιεν, ἀλλὰ καὶ τοῖσ ἐπαίνοισ. ἀνάγκη δ’ ἐν τῷ μεταξὺ διαλαβεῖν, καὶ πρὸ τοῦ τὰ τοῖσδε πεπραγμένα τοῖσ ἀνδράσιν δηλοῦν καὶ τοὺσ ἔξω τοῦ γένουσ πρὸσ τὸν τάφον ἠκολουθηκότασ πρὸσ εὔνοιαν παρα‐ καλέσαι.

καὶ γὰρ εἰ μὲν εἰσ χρημάτων δαπάνην ἤ τιν’ ἄλλην θεωρίαν ἱππικῶν ἢ γυμνικῶν ἄθλων ἐτάχθην κοσμῆσαι τὸν τάφον, ὅσῳπερ ἂν προθυμότερον καὶ ἀφειδέστερον ταῦτα παρεσκευάσμην, τοσούτῳ μᾶλλον ἂν προσήκοντ’ ἔδοξα πεποιηκέναι· λόγῳ δ’ ἐπαινέσαι τούτουσ τοὺσ ἄνδρασ αἱρεθείσ, ἂν μὴ τοὺσ ἀκούοντασ συμβουλομένουσ λάβω, φοβοῦμαι μὴ τῇ προθυμίᾳ τοὐναντίον οὗ δεῖ ποιήσω. ὁ μὲν γὰρ πλοῦτοσ καὶ τὸ τάχοσ καὶ ἡ ἰσχὺσ καὶ ὅσ’ ἄλλα τούτοισ ὅμοια, αὐτάρκεισ ἔχει τὰσ ὀνήσεισ τοῖσ κεκτημένοισ, καὶ κρατοῦσιν ἐν αὐτοῖσ, οἷσ ἂν παρῇ, κἂν μηδεὶσ τῶν ἄλλων βούληται·

ἡ δὲ τῶν λόγων πειθὼ τῆσ τῶν ἀκουόντων εὐνοίασ προσδεῖται, καὶ μετὰ ταύτησ μέν, κἂν μετρίωσ ῥηθῇ, δόξαν ἤνεγκε καὶ χάριν προσποιεῖ, ἄνευ δὲ ταύτησ, κἂν ὑπερβάλῃ τῷ λέγειν καλῶσ, προσέστη τοῖσ ἀκούουσιν. πολλὰ τοίνυν ἔχων εἰπεῖν ὧν οἵδε πράξαντεσ δικαίωσ ἐπαινεθήσονται, ἐπειδὴ πρὸσ αὐτοῖσ εἰμι τοῖσ ἔργοισ, ἀπορῶ τί πρῶτον εἴπω·

προσιστάμενα γάρ μοι πάντ’ εἰσ ἕνα καιρὸν δύσκριτον καθίστησιν τὴν αἱρ́εσιν αὐτῶν. οὐ μὴν ἀλλὰ πειράσομαι τὴν αὐτὴν ποιήσασθαι τοῦ λόγου τάξιν ἥπερ ὑπῆρξεν τοῦ βίου τούτοισ. οἵδε γὰρ ἐξ ἀρχῆσ ἐν πᾶσιν τοῖσ παιδεύμασιν ἦσαν ἐπιφανεῖσ, τὰ πρέποντα καθ’ ἡλικίαν ἀσκοῦντεσ ἑκάστην, καὶ πᾶσιν ἀρέσκοντεσ οἷσ χρή, γονεῦσιν, φίλοισ, οἰκείοισ.

τοιγαροῦν ὥσπερ ἴχνη γνωρίζουσα νῦν ἡ τῶν οἰκείων αὐτοῖσ καὶ φίλων μνήμη πᾶσαν ὡρ́αν ἐπὶ τούτουσ φέρεται τῷ πόθῳ, πόλλ’ ὑπομνήματα λαμβάνουσα, ἐν οἷσ συνῄδει τούτοισ ἀρίστοισ οὖσιν. ἐπειδὴ δ’ εἰσ ἄνδρασ ἀφίκοντο, οὐ μόνον τοῖσ πολίταισ γνώριμον τὴν αὑτῶν φύσιν ἀλλὰ καὶ πᾶσιν ἀνθρώποισ κατέστησαν.

ἔστιν γάρ, ἔστιν ἁπάσησ ἀρετῆσ ἀρχὴ μὲν σύνεσισ, πέρασ δ’ ἀνδρεία· καὶ τῇ μὲν δοκιμάζεται τί πρακτέον ἐστί, τῇ δὲ σῴζεται. ἐν τούτοισ ἀμφοτέροισ οἵδε πολὺ διήνεγκαν.

καὶ γὰρ εἴ τισ ἐφύετο κοινὸσ πᾶσιν κίνδυνοσ τοῖσ Ἕλλησιν, οὗτοι πρῶτοι προείδοντο καὶ πολλάκισ εἰσ σωτηρίαν ἅπαντασ παρεκάλεσαν, ὅπερ γνώμησ ἀπόδειξίσ ἐστιν εὖ φρονούσησ· καὶ τῆσ παρὰ τοῖσ Ἕλλησιν ἀγνοίασ μεμειγμένησ κακίᾳ, ὅτ’ ἐνῆν ταῦτα κωλύειν ἀσφαλῶσ, τὰ μὲν οὐ προορώσησ τὰ δ’ εἰρωνευομένησ, ὅμωσ, ἡνίχ’ ὑπήκουσαν καὶ τὰ δέοντα ποιεῖν ἠθέλησαν, οὐκ ἐμνησικάκησαν, ἀλλὰ προστάντεσ καὶ παρασχόντεσ ἅπαντα προθύμωσ, καὶ σώματα καὶ χρήματα καὶ συμμάχουσ, εἰσ πεῖραν ἦλθον ἀγῶνοσ, εἰσ ὃν οὐδὲ τῆσ ψυχῆσ ἐφείσαντο. ἐξ ἀνάγκησ δὲ συμβαίνει, ὅταν μάχη γίγνηται, τοῖσ μὲν ἡττᾶσθαι, τοῖσ δὲ νικᾶν·

οὐκ ἂν ὀκνήσαιμι δ’ εἰπεῖν ὅτι μοι δοκοῦσιν οἱ τελευτῶντεσ ἑκατέρων ἐν τάξει τῆσ μὲν ἥττησ οὐ μετέχειν, νικᾶν δ’ ὁμοίωσ ἀμφότεροι. τὸ μὲν γὰρ κρατεῖν ἐν τοῖσ ζῶσιν, ὡσ ἂν ὁ δαίμων παραδῷ, κρίνεται· ὃ δ’ εἰσ τοῦθ’ ἕκαστον ἔδει παρασχέσθαι, πᾶσ ὁ μένων ἐν τάξει πεποίηκεν. εἰ δὲ θνητὸσ ὢν τὴν εἱμαρμένην ἔσχεν, τῇ τύχῃ πέπονθε τὸ συμβαῖνον, οὐχὶ τὴν ψυχὴν ἥττηται τῶν ἐναντίων. νομίζω τοίνυν καὶ τοῦ τῆσ χώρασ ἡμῶν μὴ ἐπιβῆναι τοὺσ πολεμίουσ πρὸσ τῇ τῶν ἐναντίων ἀγνωμοσύνῃ τὴν τούτων ἀρετὴν αἰτίαν γεγενῆσθαι·

κατ’ ἄνδρα γὰρ πεῖραν εἰληφότεσ οἱ τότε συμμείξαντεσ ἐκεῖ, οὐκ ἐβούλοντ’ αὖθισ εἰσ ἀγῶνα καθίστασθαι τοῖσ ἐκείνων οἰκείοισ, ὑπολαμβάνοντεσ ταῖσ μὲν φύσεσιν ταῖσ ὁμοίαισ ἀπαντήσεσθαι, τύχην δ’ οὐκ εὔπορον εἶναι τὴν ὁμοίαν λαβεῖν. δηλοῖ δ’ οὐχ ἥκισθ’ ὅτι ταῦθ’ οὕτωσ ἔχει καὶ τὰ τῆσ γεγονυίασ εἰρήνησ· οὐ γὰρ ἔνεστ’ εἰπεῖν οὔτ’ ἀληθεστέραν οὔτε καλλίω πρόφασιν τοῦ τῆσ τῶν τετελευτηκότων ἀγασθέντ’ ἀρετῆσ τὸν τῶν ἐναντίων κύριον φίλον γενέσθαι τοῖσ ἐκείνων οἰκείοισ βούλεσθαι μᾶλλον ἢ πάλιν τὸν ὑπὲρ τῶν ὅλων κίνδυνον ἄρασθαι. οἶμαι δ’ ἄν, εἴ τισ αὐτοὺσ τοὺσ παραταξαμένουσ ἐρωτήσειεν πότερ’ ἡγοῦνται ταῖσ αὑτῶν ἀρεταῖσ ἢ τῇ παραδόξῳ καὶ χαλεπῇ τύχῃ κατωρθωκέναι καὶ τῇ τοῦ προεστηκότοσ αὑτῶν ἐμπειρίᾳ καὶ τόλμῃ, οὐδέν’ οὔτ’ ἀναίσχυντον οὔτε τολμηρὸν οὕτωσ εἶναι, ὅντιν’ ἀντιποιήσεσθαι τῶν πεπραγμένων.

ἀλλὰ μὴν ὑπὲρ ὧν ὁ πάντων κύριοσ δαίμων, ὡσ ἐβούλετο, ἔνειμε τὸ τέλοσ, ἅπαντασ ἀφεῖσθαι κακίασ ἀνάγκη τοὺσ λοιπούσ, ἀνθρώπουσ γ’ ὄντασ· περὶ ὧν δ’ ὁ τῶν ἐναντίων ἡγεμὼν ὑπερῆρε τοὺσ ἐπὶ τούτῳ ταχθέντασ, οὐχὶ τοὺσ πολλοὺσ οὔτ’ ἐκείνων οὔθ’ ἡμῶν αἰτιάσαιτ’ ἄν τισ εἰκότωσ εἰ δ’ ἄρ’ ἔστι τισ ἀνθρώπων ὅτῳ περὶ τούτων ἐγκαλέσαι προσήκει, τοῖσ ἐπὶ τούτῳ ταχθεῖσιν Θηβαίων, οὐχὶ τοῖσ πολλοῖσ οὔτ’ ἐκείνων οὔθ’ ἡμῶν ἐγκαλέσειεν ἄν τισ εἰκότωσ· οἳ δύναμιν λαβόντεσ ἔχουσαν θυμὸν ἀήττητον καὶ ἀπροφάσιστον καὶ φιλοτιμίαν ἐφάμιλλον οὐδενὶ τούτων ὀρθῶσ ἐχρήσαντο.

καὶ τὰ μὲν ἄλλ’ ἔστιν τούτων ὡσ ἕκαστοσ ἔχει γνώμησ, οὕτωσ ὑπολαμβάνειν·

ὃ δ’ ἅπασιν ὁμοίωσ τοῖσ οὖσιν ἀνθρώποισ γεγένηται φανερόν, ὅτι ἡ πάσησ τῆσ Ἑλλάδοσ ἄρ’ ἐλευθερία ἐν ταῖσ τῶνδε τῶν ἀνδρῶν ψυχαῖσ διεσῴζετο· ἐπειδὴ γοῦν ἡ πεπρωμένη τούτουσ ἀνεῖλεν, οὐδεὶσ ἀντέστη τῶν λοιπῶν. καὶ φθόνοσ μὲν ἀπείη τοῦ λόγου, δοκεῖ δέ μοί τισ ἂν εἰπὼν ὡσ ἡ τῶνδε τῶν ἀνδρῶν ἀρετὴ τῆσ Ἑλλάδοσ ἦν ψυχὴ τἀληθὲσ εἰπεῖν· ἅμα γὰρ τά τε τούτων πνεύματ’ ἀπηλλάγη τῶν οἰκείων σωμάτων, καὶ τὸ τῆσ Ἑλλάδοσ ἀξίωμ’ ἀνῄρηται.

μεγάλην μὲν οὖν ἴσωσ ὑπερβολὴν δόξομεν λέγειν, ῥητέον δ’ ὅμωσ· ὥσπερ γάρ, εἴ τισ ἐκ τοῦ καθεστηκότοσ κόσμου τὸ φῶσ ἐξέλοι, δυσχερὴσ καὶ χαλεπὸσ ἅπασ ὁ λειπόμενοσ ἂν ἡμῖν βίοσ γένοιτο, οὕτω τῶνδε τῶν ἀνδρῶν ἀναιρεθέντων ἐν σκότει καὶ πολλῇ δυσκλείᾳ πᾶσ ὁ πρὸ τοῦ ζῆλοσ τῶν Ἑλλήνων γέγονεν. διὰ πολλὰ δ’ εἰκότωσ ὄντεσ τοιοῦτοι, διὰ τὴν πολιτείαν οὐχ ἥκιστ’ ἦσαν σπουδαῖοι.

αἱ μὲν γὰρ διὰ τῶν ὀλίγων δυναστεῖαι δέοσ μὲν ἐνεργάζονται τοῖσ πολίταισ, αἰσχύνην δ’ οὐ παριστᾶσιν· ἡνίκ’ ἂν οὖν ὁ ἀγὼν ἔλθῃ τοῦ πολέμου, πᾶσ τισ εὐχερῶσ ἑαυτὸν σῴζει, συνειδὼσ ὅτι, ἐὰν τοὺσ κυρίουσ ἢ δώροισ ἢ δι’ ἄλλησ ἡστινοσοῦν ὁμιλίασ ἐξαρέσηται, κἂν τὰ δεινότατ’ ἀσχημονήσῃ, μικρὸν ὄνειδοσ τὸ λοιπὸν αὐτῷ καταστήσεται· αἱ δὲ δημοκρατίαι πολλά τ’ ἄλλα καὶ καλὰ καὶ δίκαι’ ἔχουσιν, ὧν τὸν εὖ φρονοῦντ’ ἀντέχεσθαι δεῖ, καὶ τὴν παρρησίαν ἐκ τῆσ ἀληθείασ ἠρτημένην οὐκ ἔστι τἀληθὲσ δηλοῦν ἀποτρέψαι.

οὔτε γὰρ πάντασ ἐξαρέσασθαι τοῖσ αἰσχρόν τι ποιήσασιν δυνατόν, οὔτε μόνοσ ὁ τἀληθὲσ ὄνειδοσ λέγων λυπεῖ· καὶ γὰρ οἱ μηδὲν ἂν εἰπόντεσ αὐτοὶ βλάσφημον ἄλλου γε λέγοντοσ χαίρουσιν ἀκούοντεσ. ἃ φοβούμενοι πάντεσ εἰκότωσ τῇ τῶν μετὰ ταῦτ’ ὀνειδῶν αἰσχύνῃ τόν τε προσιόντ’ ἀπὸ τῶν ἐναντίων κίνδυνον εὐρώστωσ ὑπέμειναν, καὶ θάνατον καλὸν εἵλοντο μᾶλλον ἢ βίον αἰσχρόν. ἃ μὲν οὖν κοινῇ πᾶσιν ὑπῆρχεν τοῖσδε τοῖσ ἀνδράσιν εἰσ τὸ καλῶσ ἐθέλειν ἀποθνῄσκειν, εἴρηται, γένοσ, παιδεία, χρηστῶν ἐπιτηδευμάτων συνήθεια, τῆσ ὅλησ πολιτείασ ὑπόθεσισ·

ἃ δὲ κατὰ φυλὰσ παρεκάλεσεν ἑκάστουσ εὐρώστουσ εἶναι, ταῦτ’ ἤδη λέξω. ᾔδεσαν πάντεσ Ἐρεχθεῖδαι τὸν ἐπώνυμον <τὸν> αὑτῶν Ἐρεχθέα, ἕνεκα τοῦ σῷσαι τὴν χώραν τὰσ αὑτοῦ παῖδασ, ἃσ Υἁκινθίδασ καλοῦσιν, εἰσ προῦπτον θάνατον δόντ’ ἀναλῶσαι. αἰσχρὸν οὖν ἡγοῦντο τὸν μὲν ἀπ’ ἀθανάτων πεφυκότα πάντα ποιεῖν ἕνεκα τοῦ τὴν πατρίδ’ ἐλευθερῶσαι, αὐτοὶ δὲ φανῆναι θνητὸν σῶμα ποιούμενοι περὶ πλείονοσ ἢ δόξαν ἀθάνατον. οὐκ ἠγνόουν Αἰγεῖδαι Θησέα τὸν Αἰγέωσ πρῶτον ἰσηγορίαν καταστησάμενον τῇ πόλει.

δεινὸν οὖν ἡγοῦντο τὴν ἐκείνου προδοῦναι προαίρεσιν, καὶ τεθνάναι μᾶλλον ᾑροῦνθ’ ἢ καταλυομένησ ταύτησ παρὰ τοῖσ Ἕλλησιν ζῆν φιλοψυχήσαντεσ. παρειλήφεσαν Πανδιονίδαι Πρόκνην καὶ Φιλομήλαν τὰσ Πανδίονοσ θυγατέρασ, ὡσ ἐτιμωρήσαντο Τηρέα διὰ τὴν εἰσ αὑτὰσ ὕβριν. οὐ βιωτὸν οὖν ἐνόμιζον αὑτοῖσ, εἰ μὴ συγγενῆ φανήσονται τὸν θυμὸν ἔχοντεσ ἐκείναισ, ἐφ’ οἷσ τὴν Ἑλλάδ’ ἑώρων ὑβριζομένην. ἠκηκόεσαν Λεωντίδαι μυθολογουμένασ τὰσ Λεὼ κόρασ, ὡσ ἑαυτὰσ ἔδοσαν σφάγιον τοῖσ πολίταισ ὑπὲρ τῆσ χώρασ.

ὅτε δὴ γυναῖκεσ ἐκεῖναι τοιαύτην ἔσχον ἀνδρείαν, οὐ θεμιτὸν αὑτοῖσ ὑπελάμβανον χείροσιν ἀνδράσιν οὖσιν ἐκείνων φανῆναι. ἐμέμνηντ’ Ἀκαμαντίδαι τῶν ἐπῶν ἐν οἷσ Ὅμηροσ ἕνεκα τῆσ μητρόσ φησιν Αἴθρασ Ἀκάμαντ’ εἰσ Τροίαν στεῖλαι. ὁ μὲν οὖν παντὸσ ἐπειρᾶτο κινδύνου τοῦ σῷσαι τὴν ἑαυτοῦ μητέρ’ ἕνεκα· οἱ δὲ τοὺσ οἴκοι σύμπαντασ γονέασ πῶσ οὐκ ἤμελλον ὑπὲρ τοῦ σῷσαι πάντα κίνδυνον ὑπομένειν; οὐκ ἐλάνθανεν Οἰνείδασ ὅτι Κάδμου μὲν Σεμέλη, τῆσ δ’ ὃν οὐ πρέπον ἐστὶν ὀνομάζειν ἐπὶ τοῦδε τοῦ τάφου, τοῦ δ’ Οἰνεὺσ γέγονεν, ὃσ ἀρχηγὸσ αὐτῶν ἐκαλεῖτο.

κοινοῦ δ’ ὄντοσ ἀμφοτέραισ ταῖσ πόλεσιν τοῦ παρόντοσ κινδύνου, ὑπὲρ ἀμφοτέρων ἅπασαν ᾤοντο δεῖν ἀγωνίαν ἐκτεῖναι. ᾔδεσαν Κεκροπίδαι τὸν ἑαυτῶν ἀρχηγὸν τὰ μὲν ὡσ ἔστιν δράκων, τὰ δ’ ὡσ ἔστιν ἄνθρωποσ λεγόμενον, οὐκ ἄλλοθέν ποθεν ἢ τῷ τὴν σύνεσιν αὐτοῦ προσομοιοῦν ἀνθρώπῳ, τὴν ἀλκὴν δὲ δράκοντι. ἄξια δὴ τούτων πράττειν ὑπελάμβανον αὑτοῖσ προσήκειν. ἐμέμνηνθ’ Ἱπποθωντίδαι τῶν Ἀλόπησ γάμων, ἐξ ὧν Ἱπποθῶν ἔφυ, καὶ τὸν ἀρχηγὸν ᾔδεσαν·

ὧν, τὸ πρέπον φυλάττων ἐγὼ τῷδε τῷ καιρῷ, τὸ σαφὲσ εἰπεῖν ὑπερβαίνω. ἄξια δὴ τούτων ᾤοντο δεῖν ποιοῦντεσ ὀφθῆναι. οὐκ ἐλάνθανεν Αἰαντίδασ ὅτι τῶν ἀριστείων στερηθεὶσ Αἰάσ ἀβίωτον ἑαυτῷ ἡγήσατο τὸν βίον. ἡνίκ’ οὖν ὁ δαίμων ἄλλῳ τἀριστεῖ’ ἐδίδου, τότε τοὺσ ἐχθροὺσ ἀμυνόμενοι τεθνάναι δεῖν ᾤοντο, ὥστε μηδὲν ἀνάξιον αὑτῶν παθεῖν. οὐκ ἠμνημόνουν Ἀντιοχίδαι Ἡρακλέουσ ὄντ’ Ἀντίοχον. δεῖν οὖν ἡγήσαντ’ ἢ ζῆν ἀξίωσ τῶν ὑπαρχόντων ἢ τεθνάναι καλῶσ. οἱ μὲν οὖν ζῶντεσ οἰκεῖοι τούτων ἐλεινοί, τοιούτων ἀνδρῶν ἐστερημένοι καὶ συνηθείασ πολλῆσ καὶ φιλανθρώπου διεζευγμένοι, καὶ τὰ τῆσ πατρίδοσ πράγματ’ ἔρημα καὶ δακρύων καὶ πένθουσ πλήρη·

οἱ δ’ εὐδαίμονεσ τῷ δικαίῳ λογισμῷ. πρῶτον μὲν ἀντὶ μικροῦ χρόνου πολὺν καὶ τὸν ἅπαντ’ εὔκλειαν ἀγήρω καταλείπουσιν, ἐν ᾗ καὶ παῖδεσ οἱ τούτων ὀνομαστοὶ τραφήσονται καὶ γονεῖσ οἱ τούτων περίβλεπτοι γηροτροφήσονται, παραψυχὴν τῷ πένθει τὴν τούτων εὔκλειαν ἔχοντεσ. ἔπειτα νόσων ἀπαθεῖσ τὰ σώματα καὶ λυπῶν ἄπειροι τὰσ ψυχάσ, ἃσ ἐπὶ τοῖσ συμβεβηκόσιν οἱ ζῶντεσ ἔχουσιν, ἐν μεγάλῃ τιμῇ καὶ πολλῷ ζήλῳ τῶν νομιζομένων τυγχάνουσιν.

οὓσ γὰρ ἅπασα μὲν ἡ πατρὶσ θάπτει δημοσίᾳ, κοινῶν δ’ ἐπαίνων μόνοι τυγχάνουσιν, ποθοῦσι δ’ οὐ μόνοι συγγενεῖσ καὶ πολῖται, ἀλλὰ πᾶσαν ὅσην Ἑλλάδα χρὴ προσειπεῖν, συμπεπένθηκεν δὲ καὶ τῆσ οἰκουμένησ τὸ πλεῖστον μέροσ, πῶσ οὐ χρὴ τούτουσ εὐδαίμονασ νομίζεσθαι; οὓσ παρέδρουσ εἰκότωσ ἄν τισ φήσαι τοῖσ κάτω θεοῖσ εἶναι, τὴν αὐτὴν τάξιν ἔχοντασ τοῖσ προτέροισ ἀγαθοῖσ ἀνδράσιν ἐν μακάρων νήσοισ.

οὐ γὰρ ἰδών τισ οὐδὲ περὶ ἐκείνων ταῦτ’ ἀπήγγελκεν, ἀλλ’ οὓσ οἱ ζῶντεσ ἀξίουσ ὑπειλήφαμεν τῶν ἄνω τιμῶν, τούτουσ τῇ δόξῃ καταμαντευόμενοι κἀκεῖ τῶν αὐτῶν τιμῶν ἡγούμεθ’ αὐτοὺσ τυγχάνειν. ἔστι μὲν οὖν ἴσωσ χαλεπὸν τὰσ παρούσασ συμφορὰσ λόγῳ κουφίσαι·

δεῖ δ’ ὅμωσ πειρᾶσθαι καὶ πρὸσ τὰ παρηγοροῦντα τρέπειν τὴν ψυχήν, ὡσ τοὺσ τοιούτουσ ἄνδρασ γεγεννηκότασ καὶ πεφυκότασ αὐτοὺσ ἐκ τοιούτων ἑτέρων καλόν ἐστιν τὰ δείν’ εὐσχημονέστερον τῶν ἄλλων φέροντασ ὁρᾶσθαι καὶ πάσῃ τύχῃ χρωμένουσ ὁμοίουσ εἶναι. καὶ γὰρ ἐκείνοισ ταῦτ’ ἂν εἰή μάλιστ’ ἐν κόσμῳ καὶ τιμῇ, καὶ πάσῃ τῇ πόλει καὶ τοῖσ ζῶσιν ταῦτ’ ἂν ἐνέγκοι πλείστην εὐδοξίαν.

χαλεπὸν πατρὶ καὶ μητρὶ παίδων στερηθῆναι καὶ ἐρήμοισ εἶναι τῶν οἰκειοτάτων γηροτρόφων· σεμνὸν δέ γ’ ἀγήρωσ τιμὰσ καὶ μνήμην ἀρετῆσ δημοσίᾳ κτησαμένουσ ἐπιδεῖν, καὶ θυσιῶν καὶ ἀγώνων ἠξιωμένουσ ἀθανάτων. λυπηρὸν παισὶν ὀρφανοῖσ γεγενῆσθαι πατρόσ·

καλὸν δέ γε κληρονομεῖν πατρῴασ εὐδοξίασ. καὶ τοῦ μὲν λυπηροῦ τούτου τὸν δαίμον’ αἴτιον εὑρήσομεν ὄντα, ᾧ φύντασ ἀνθρώπουσ εἴκειν ἀνάγκη, τοῦ δὲ τιμίου καὶ καλοῦ τὴν τῶν ἐθελησάντων καλῶσ ἀποθνῄσκειν αἱρ́εσιν. ἐγὼ μὲν οὖν οὐχ ὅπωσ πολλὰ λέξω, τοῦτ’ ἐσκεψάμην, ἀλλ’ ὅπωσ τἀληθῆ.

ὑμεῖσ δ’ ἀποδυράμενοι καὶ τὰ προσήκονθ’ ὡσ χρὴ καὶ νόμιμα ποιήσαντεσ ἄπιτε.

SEARCH

MENU NAVIGATION