Aristotle, Politics, Book 6

(아리스토텔레스, 정치학, Book 6)

πόσαι μὲν οὖν διαφοραὶ καὶ τίνεσ τοῦ τε βουλευτικοῦ καὶ κυρίου τῆσ πολιτείασ καὶ τῆσ περὶ τὰσ ἀρχὰσ τάξεωσ καὶ περὶ δικαστηρίων, καὶ ποία πρὸσ ποίαν συντέτακται πολιτείαν, ἔτι δὲ περὶ φθορᾶσ τε καὶ σωτηρίασ τῶν πολιτειῶν, ἐκ ποίων τε γίνεται καὶ διὰ τίνασ αἰτίασ, εἴρηται πρότερον· ἐπεὶ δὲ τετύχηκεν εἴδη πλείω δημοκρατίασ ὄντα καὶ τῶν ἄλλων ὁμοίωσ πολιτειῶν, ἅμα τε περὶ ἐκείνων εἴ τι λοιπόν, οὐ χεῖρον ἐπισκέψασθαι, καὶ τὸν οἰκεῖον καὶ τὸν συμφέροντα τρόπον ἀποδοῦναι πρὸσ ἑκάστην.

τὰσ συναγωγὰσ αὐτῶν τῶν εἰρημένων ἐπισκεπτέον πάντων τῶν τρόπων·

ταῦτα γὰρ συνδυαζόμενα ποιεῖ τὰσ πολιτείασ ἐπαλλάττειν, ὥστε ἀριστοκρατίασ τε ὀλιγαρχικὰσ εἶναι καὶ πολιτείασ δημοκρατικωτέρασ.

οἰκεῖα.

ποία μὲν οὖν δημοκρατία πρὸσ ποίαν ἁρμόττει πόλιν, ὡσαύτωσ δὲ καὶ ποία τῶν ὀλιγαρχιῶν ποίῳ πλήθει, καὶ τῶν λοιπῶν δὲ πολιτειῶν τίσ συμφέρει τίσιν, εἴρηται πρότερον·

ὅμωσ δ’ ἐπεὶ δεῖ γενέσθαι δῆλον μὴ μόνον ποία τούτων τῶν πολιτειῶν ἀρίστη ταῖσ πόλεσιν, ἀλλὰ καὶ πῶσ δεῖ κατασκευάζειν καὶ ταύτασ καὶ τὰσ ἄλλασ, ἐπέλθωμεν συντόμωσ. καὶ πρῶτον περὶ δημοκρατίασ εἴπωμεν·

ἅμα γὰρ καὶ περὶ τῆσ ἀντικειμένησ πολιτείασ φανερόν, αὕτη δ’ ἐστὶν ἣν καλοῦσί τινεσ ὀλιγαρχίαν. ληπτέον δὲ πρὸσ ταύτην τὴν μέθοδον πάντα τὰ δημοτικὰ καὶ τὰ δοκοῦντα ταῖσ δημοκρατίαισ ἀκολουθεῖν· ἐκ γὰρ τούτων συντιθεμένων τὰ τῆσ δημοκρατίασ εἴδη γίνεσθαι συμβαίνει, καὶ πλείουσ δημοκρατίασ μιᾶσ εἶναι καὶ διαφόρουσ.

δύο γάρ εἰσιν αἰτίαι δι’ ἅσπερ αἱ δημοκρατίαι πλείουσ εἰσί, πρῶτον μὲν ἡ λεχθεῖσα πρότερον, ὅτι διάφοροι οἱ δῆμοι γίνεται γὰρ τὸ μὲν γεωργικὸν πλῆθοσ, τὸ δὲ βάναυσον καὶ θητικόν· ὧν τοῦ πρώτου τῷ δευτέρῳ προσλαμβανομένου, καὶ τοῦ τρίτου πάλιν τοῖσ ἀμφοτέροισ, οὐ μόνον διαφέρει τῷ βελτίω καὶ χείρω γίνεσθαι τὴν δημοκρατίαν, ἀλλὰ καὶ τῷ μὴ τὴν αὐτήν, δευτέρα δὲ περὶ ἧσ νῦν λέγομεν.

τὰ γὰρ ταῖσ δημοκρατίαισ ἀκολουθοῦντα καὶ δοκοῦντ’ εἶναι τῆσ πολιτείασ οἰκεῖα ταύτησ ποιεῖ συντιθέμενα τὰσ δημοκρατίασ ἑτέρασ· τῇ μὲν γὰρ ἐλάττω, τῇ δ’ ἀκολουθήσει πλείονα, τῇ δ’ ἅπαντα ταῦτα.

χρήσιμον δ’ ἕκαστον αὐτῶν γνωρίζειν πρόσ τε τὸ κατασκευάζειν ἣν ἄν τισ αὐτῶν τύχῃ βουλόμενοσ, καὶ πρὸσ τὰσ διορθώσεισ. ζητοῦσι μὲν γὰρ οἱ τὰσ πολιτείασ καθιστάντεσ ἅπαντα τὰ οἰκεῖα συναγαγεῖν πρὸσ τὴν ὑπόθεσιν, ἁμαρτάνουσι δὲ τοῦτο ποιοῦντεσ, καθάπερ ἐν τοῖσ περὶ τὰσ φθορὰσ καὶ τὰσ σωτηρίασ τῶν πολιτειῶν εἴρηται πρότερον.

νυνὶ δὲ τὰ ἀξιώματα καὶ τὰ ἤθη καὶ ὧν ἐφίενται λέγωμεν. ὑπόθεσισ μὲν οὖν τῆσ δημοκρατικῆσ πολιτείασ ἐλευθερία τοῦτο γὰρ λέγειν εἰώθασιν, ὡσ ἐν μόνῃ τῇ πολιτείᾳ ταύτῃ μετέχοντασ ἐλευθερίασ·

τούτου γὰρ στοχάζεσθαί φασι πᾶσαν δημοκρατίαν·

ἐλευθερίασ δὲ ἓν μὲν τὸ ἐν μέρει ἄρχεσθαι καὶ ἄρχειν. καὶ γὰρ τὸ δίκαιον τὸ δημοτικὸν τὸ ἴσον ἔχειν ἐστὶ κατὰ ἀριθμὸν ἀλλὰ μὴ κατ’ ἀξίαν, τούτου δ’ ὄντοσ τοῦ δικαίου τὸ πλῆθοσ ἀναγκαῖον εἶναι κύριον, καὶ ὅ τι ἂν δόξῃ τοῖσ πλείοσι, τοῦτ’ εἶναι τέλοσ καὶ τοῦτ’ εἶναι τὸ δίκαιον· φασὶ γὰρ δεῖν ἴσον ἔχειν ἕκαστον τῶν πολιτῶν·

ὥστε ἐν ταῖσ δημοκρατίαισ συμβαίνει κυριωτέρουσ εἶναι τοὺσ ἀπόρουσ τῶν εὐπόρων· πλείουσ γάρ εἰσι, κύριον δὲ τὸ τοῖσ πλείοσι δόξαν. ἓν μὲν οὖν τῆσ ἐλευθερίασ σημεῖον τοῦτο, ὃν τίθενται πάντεσ οἱ δημοτικοὶ τῆσ πολιτείασ ὁρ́ον·

ἓν δὲ τὸ ζῆν ὡσ βούλεταί τισ. τοῦτο γὰρ τῆσ ἐλευθερίασ ἔργον εἶναί φασιν, εἴπερ τοῦ δουλεύοντοσ τὸ ζῆν μὴ ὡσ βούλεται. τῆσ μὲν οὖν δημοκρατίασ ὁρ́οσ οὗτοσ δεύτεροσ· τὸ μὴ ἄρχεσθαι, μάλιστα μὲν ὑπὸ μηθενόσ, εἰ δὲ μή, κατὰ μέροσ, καὶ συμβάλλεται ταύτῃ πρὸσ τὴν ἐλευθερίαν τὴν κατὰ τὸ ἴσον.

τούτων δ’ ὑποκειμένων καὶ τοιαύτησ οὔσησ τῆσ ἀρχῆσ τὰ τοιαῦτα δημοτικά·

ἀρχὰσ ἢ πάσασ ἢ ὅσασ ἐνδέχεται, τὸ δικάζειν πάντασ καὶ ἐκ πάντων, καὶ περὶ πάντων, ἢ περὶ τῶν πλείστων καὶ τῶν μεγίστων καὶ τῶν κυριωτάτων, οἱο͂ν περὶ εὐθυνῶν καὶ πολιτείασ καὶ τῶν ἰδίων συναλλαγμάτων, τὸ τὴν ἐκκλησίαν κυρίαν εἶναι πάντων ἢ τῶν μεγίστων, ἀρχὴν δὲ μηδεμίαν μηθενὸσ ἢ ὅτι ὀλιγίστων, ἢ τῶν μεγίστων βουλὴν κυρίαν τῶν δ’ ἀρχῶν δημοτικώτατον βουλή, ὅπου μὴ μισθοῦ εὐπορία πᾶσιν·

ἐνταῦθα γὰρ ἀφαιροῦνται καὶ ταύτησ τῆσ ἀρχῆσ τὴν δύναμιν·

εἰσ αὑτὸν γὰρ ἀνάγει τὰσ κρίσεισ πάσασ ὁ δῆμοσ εὐπορῶν μισθοῦ, καθάπερ εἴρηται πρότερον ἐν τῇ μεθόδῳ τῇ πρὸ ταύτησ, ἔπειτα τὸ μισθοφορεῖν μάλιστα μὲν πάντασ, ἐκκλησίαν δικαστήρια ἀρχάσ, εἰ δὲ μή, τὰσ ἀρχὰσ καὶ τὰ δικαστήρια καὶ <τὴν> βουλὴν καὶ τὰσ ἐκκλησίασ τὰσ κυρίασ, ἢ τῶν ἀρχῶν ἃσ ἀνάγκη συσσιτεῖν μετ’ ἀλλήλων. ἔτι ἐπειδὴ ὀλιγαρχία καὶ γένει καὶ πλούτῳ καὶ παιδείᾳ ὁρίζεται, τὰ δημοτικὰ δοκεῖ τἀναντία τούτων εἶναι, ἀγένεια πενία βαναυσία·

ἔτι δὲ τῶν ἀρχῶν τὸ μηδεμίαν ἀίδιον εἶναι, ἐὰν δέ τισ καταλειφθῇ ἐξ ἀρχαίασ μεταβολῆσ, τό γε περιαιρεῖσθαι τὴν δύναμιν αὐτῆσ καὶ ἐξ αἱρετῶν κληρωτοὺσ ποιεῖν.

τὰ μὲν οὖν κοινὰ ταῖσ δημοκρατίαισ ταῦτ’ ἐστί· συμβαίνει δ’ ἐκ τοῦ δικαίου τοῦ ὁμολογουμένου εἶναι δημοκρατικοῦ τοῦτο δ’ ἐστὶ τὸ ἴσον ἔχειν ἅπαντασ κατ’ ἀριθμόν ἡ μάλιστ’ εἶναι δοκοῦσα δημοκρατία καὶ δῆμοσ.

ἴσον γὰρ τὸ μηθὲν μᾶλλον ἄρχειν τοὺσ ἀπόρουσ ἢ τοὺσ εὐπόρουσ, μηδὲ κυρίουσ εἶναι μόνουσ ἀλλὰ πάντασ ἐξ ἴσου κατ’ ἀριθμόν·

καὶ τὴν ἐλευθερίαν.

τὸ δὲ μετὰ τοῦτο ἀπορεῖται πῶσ ἕξουσι τὸ ἴσον, πότερον δεῖ τὰ τιμήματα διελεῖν χιλίοισ τὰ τῶν πεντακοσίων καὶ τοὺσ χιλίουσ ἴσον δύνασθαι τοῖσ πεντακοσίοισ, ἢ οὐχ οὕτω δεῖ τιθέναι τὴν κατὰ τοῦτο ἰσότητα, ἀλλὰ διελεῖν μὲν οὕτωσ, ἔπειτα ἐκ τῶν πεντακοσίων ἴσουσ λαβόντα καὶ ἐκ τῶν χιλίων, τούτουσ κυρίουσ εἶναι τῶν αἱρέσεων καὶ τῶν δικαστηρίων.

πότερον οὖν αὕτη ἡ πολιτεία δικαιοτάτη κατὰ τὸ δημοτικὸν δίκαιον, ἢ μᾶλλον ἡ κατὰ τὸ πλῆθοσ;

φασὶ γὰρ οἱ δημοτικοὶ τοῦτο δίκαιον ὅ τι ἂν δόξῃ τοῖσ πλείοσιν, οἱ δ’ ὀλιγαρχικοὶ ὅ τι ἂν δόξῃ τῇ πλείονι οὐσίᾳ· κατὰ πλῆθοσ γὰρ οὐσίασ φασὶ κρίνεσθαι δεῖν.

ἔχει δ’ ἀμφότερα ἀνισότητα καὶ ἀδικίαν· δ’ ὅ τι ἂν οἱ πλείουσ κατ’ ἀριθμόν, ἀδικήσουσι δημεύοντεσ τὰ τῶν πλουσίων καὶ ἐλαττόνων, καθάπερ εἴρηται πρότερον.

τίσ ἂν οὖν εἰή ἰσότησ ἣν ὁμολογήσουσιν ἀμφότεροι, σκεπτέον ἐξ ὧν ὁρίζονται δικαίων ἀμφότεροι.

λέγουσι γὰρ ὡσ ὅ τι ἂν δόξῃ τοῖσ πλείοσι τῶν πολιτῶν, τοῦτ’ εἶναι δεῖ κύριον· ἔστω δὴ τοῦτο, μὴ μέντοι πάντωσ, ἀλλ’ ἐπειδὴ δύο μέρη τετύχηκεν ἐξ ὧν ἡ πόλισ, πλούσιοι καὶ πένητεσ, ὅ τι ἂν ἀμφοτέροισ δόξῃ ἢ τοῖσ πλείοσι, τοῦτο κύριον ἔστω, ἐὰν δὲ τἀναντία δόξῃ, ὅ τι ἂν οἱ πλείουσ καὶ ὧν τὸ τίμημα πλεῖον·

οἱο͂ν, εἰ οἱ μὲν δέκα οἱ δὲ εἴκοσιν, ἔδοξε δὲ τῶν μὲν πλουσίων τοῖσ ἓξ τῶν δ’ ἀπορωτέρων τοῖσ πεντεκαίδεκα, προσγεγένηνται τοῖσ μὲν πένησι τέτταρεσ τῶν πλουσίων, τοῖσ δὲ πλουσίοισ πέντε τῶν πενήτων· ὁποτέρων οὖν τὸ τίμημα ὑπερτείνει συναριθμουμένων ἀμφοτέρων ἑκατέροισ, τοῦτο κύριον.

νῦν ἐὰν δίχα ἡ ἐκκλησία γένηται ἢ τὸ δικαστήριον·

ἢ γὰρ ἀποκληρωτέον ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον ποιητέον.

ἀλλὰ περὶ μὲν τοῦ ἴσου καὶ τοῦ δικαίου, κἂν ᾖ πάνυ χαλεπὸν εὑρεῖν τὴν ἀλήθειαν περὶ αὐτῶν, ὅμωσ ῥᾷον τυχεῖν ἢ συμπεῖσαι τοὺσ δυναμένουσ πλεονεκτεῖν· δίκαιον οἱ ἥττουσ, οἱ δὲ κρατοῦντεσ οὐδὲν φροντίζουσιν δημοκρατιῶν δ’ οὐσῶν τεττάρων βελτίστη μὲν ἡ πρώτη τάξει, καθάπερ ἐν τοῖσ πρὸ τούτων ἐλέχθη λόγοισ·

ἔστι δὲ καὶ ἀρχαιοτάτη πασῶν αὕτη.

λέγω δὲ πρώτην ὥσπερ ἄν τισ διέλοι τοὺσ δήμουσ. ἐστιν, ὥστε καὶ ποιεῖν ἐνδέχεται δημοκρατίαν ὅπου ζῇ τὸ πλῆθοσ ἀπὸ γεωργίασ ἢ νομῆσ.

διὰ μὲν γὰρ τὸ μὴ πολλὴν οὐσίαν ἔχειν ἄσχολοσ, ὥστε μὴ πολλάκισ ἐκκλησιάζειν διὰ δὲ τὸ ἔχειν τἀνακαῖα πρὸσ τοῖσ ἔργοισ διατρίβουσι καὶ τῶν ἀλλοτρίων οὐκ ἐπιθυμοῦσιν, ἀλλ’ ἥδιον αὐτοῖσ τὸ ἐργάζεσθαι τοῦ πολιτεύεσθαι καὶ ἄρχειν, ὅπου ἂν μὴ ᾖ λήμματα μεγάλα ἀπὸ τῶν ἀρχῶν. οἱ γὰρ πολλοὶ μᾶλλον ὀρέγονται τοῦ κέρδουσ ἢ τῆσ τιμῆσ. σημεῖον δέ· καὶ γὰρ τὰσ ἀρχαίασ τυραννίδασ ὑπέμενον καὶ τὰσ ὀλιγαρχίασ ὑπομένουσιν, ἐάν τισ αὐτοὺσ ἐργάζεσθαι μὴ κωλύῃ μηδ’ ἀφαιρῆται μηθέν·

ταχέωσ γὰρ οἱ μὲν πλουτοῦσιν αὐτῶν οἱ δ’ οὐκ ἀποροῦσιν.

ἔτι δὲ τὸ κυρίουσ εἶναι τοῦ ἑλέσθαι καὶ εὐθύνειν ἀναπληροῖ τὴν ἔνδειαν, εἴ τι φιλοτιμίασ ἔχουσιν, ἐπεὶ παρ’ ἐνίοισ δήμοισ, κἂν μὴ μετέχωσι τῆσ αἱρέσεωσ τῶν ἀρχῶν ἀλλά τινεσ αἱρετοὶ κατὰ μέροσ ἐκ πάντων, ὥσπερ ἐν Μαντινείᾳ, τοῦ δὲ βουλεύεσθαι κύριοι ὦσιν, ἱκανῶσ ἔχει τοῖσ πολλοῖσ· καὶ δεῖ νομίζειν καὶ τοῦτ’ εἶναι σχῆμά τι δημοκρατίασ, ὥσπερ ἐν Μαντινείᾳ ποτ’ ἦν.

διὸ δὴ καὶ συμφέρον ἐστὶ τῇ πρότερον ῥηθείσῃ δημοκρατίᾳ καὶ ὑπάρχειν εἰώθεν, αἱρεῖσθαι μὲν τὰσ ἀρχὰσ καὶ εὐθύνειν καὶ δικάζειν πάντασ, ἄρχειν δὲ τὰσ μεγίστασ αἱρετοὺσ καὶ ἀπὸ τιμημάτων, τὰσ μείζουσ ἀπὸ μειζόνων, ἢ καὶ ἀπὸ τιμημάτων μὲν μηδεμίαν, ἀλλὰ τοὺσ δυναμένουσ. ἀνάγκη δὲ πολιτευομένουσ οὕτω πολιτεύεσθαί καλῶσ αἱ τε γὰρ ἀρχαὶ ἀεὶ διὰ τῶν βελτίστων ἔσονται, τοῦ δήμου βουλομένου καὶ τοῖσ ἐπιεικέσιν οὐ φθονοῦντοσ, καὶ τοῖσ ἐπιεικέσι καὶ γνωρίμοισ ἀρκοῦσαν εἶναι ταύτην τὴν τάξιν·

ἄρξονται γὰρ οὐχ ὑπ’ ἄλλων χειρόνων, καὶ ἄρξουσι δικαίωσ διὰ τὸ τῶν εὐθυνῶν εἶναι κυρίουσ ἑτέρουσ.

τὸ γὰρ ἐπανακρέμασθαι, καὶ μὴ πᾶν ἐξεῖναι ποιεῖν ὅ τι ἂν δόξῃ, συμφέρον ἐστίν· τοῦ πράττειν ὅ τι ἂν ἐθέλῃ τισ οὐ δύναται φυλάττειν τὸ ἐν ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώπων φαῦλον.

ὥστε ἀναγκαῖον συμβαίνειν ὅπερ ἐστὶν ὠφελιμώτατον ἐν ταῖσ πολιτείαισ, ἄρχειν τοὺσ ἐπιεικεῖσ ἀναμαρτήτουσ ὄντασ, μηδὲν ἐλαττουμένου τοῦ πλήθουσ.

ὅτι μὲν οὖν αὕτη τῶν δημοκρατιῶν ἀρίστη, φανερόν, καὶ διὰ τίν’ αἰτίαν, ὅτι διὰ τὸ ποιόν τινα εἶναι τὸν δῆμον·

πρὸσ δὲ τὸ κατασκευάζειν γεωργὸν τὸν δῆμον τῶν τε νόμων τινὲσ τῶν παρὰ πολλοῖσ κειμένων τὸ ἀρχαῖον χρήσιμοι πάντωσ, ἢ τὸ ὅλωσ μὴ ἐξεῖναι κεκτῆσθαι πλείω γῆν μέτρου τινὸσ ἢ ἀπό τινοσ τόπου πρὸσ τὸ ἄστυ καὶ τὴν πόλιν ἦν δὲ τό γε ἀρχαῖον ἐν πολλαῖσ πόλεσι νενομοθετημένον μηδὲ πωλεῖν ἐξεῖναι τοὺσ πρώτουσ κλήρουσ·

ἔστι δὲ καὶ ὃν λέγουσιν Ὀξύλου νόμον εἶναι τοιοῦτόν τι δυνάμενοσ, τὸ μὴ δανείζειν εἴσ τι μέροσ τῆσ ὑπαρχούσησ ἑκάστῳ γῆσ, νῦν δὲ δεῖ διορθοῦν καὶ τῷ Ἀφυταίων νόμῳ, πρὸσ γὰρ ὃ λέγομέν ἐστι χρήσιμοσ·

ἐκεῖνοι γάρ, καίπερ ὄντεσ πολλοὶ κεκτημένοι δὲ γῆν ὀλίγην, ὅμωσ πάντεσ γεωργοῦσιν·

τιμῶνται γὰρ οὐχ ὅλασ τὰσ κτήσεισ, ἀλλὰ κατὰ τηλικαῦτα μόρια διαιροῦντεσ ὥστ’ ἔχειν ὑπερβάλλειν ταῖσ τιμήσεσι καὶ τοὺσ πένητασ. μετὰ δὲ τὸ γεωργικὸν πλῆθοσ βέλτιστοσ δῆμόσ ἐστιν ὅπου νομεῖσ εἰσι καὶ ζῶσιν ἀπὸ βοσκημάτων·

πολλὰ γὰρ ἔχει τῇ γεωργίᾳ παραπλησίωσ, καὶ τὰ πρὸσ τὰσ πολεμικὰσ πράξεισ μάλισθ’ οὗτοι γεγυμνασμένοι τὰσ ἕξεισ καὶ χρήσιμοι τὰ σώματα καὶ δυνάμενοι θυραυλεῖν.

τὰ δ’ ἄλλα πλήθη πάντα σχεδόν, ἐξ ὧν αἱ λοιπαὶ δημοκρατίαι συνεστᾶσι, πολλῷ φαυλότερα τούτων· ὁ γὰρ βίοσ φαῦλοσ, καὶ οὐθὲν ἔργον μετ’ ἀρετῆσ ὧν μεταχειρίζεται τὸ πλῆθοσ τό τε τῶν βαναύσων καὶ τὸ τῶν ἀγοραίων ἀνθρώπων καὶ τὸ θητικόν, ἔτι δὲ διὰ τὸ περὶ τὴν ἀγορὰν καὶ τὸ ἄστυ κυλίεσθαι πᾶν τὸ τοιοῦτον γένοσ ὡσ εἰπεῖν ῥᾳδίωσ ἐκκλησιάζει·

οἱ δὲ γεωργοῦντεσ διὰ τὸ διεσπάρθαι κατὰ τὴν χώραν οὔτ’ ἀπαντῶσιν οὔθ’ ὁμοίωσ δέονται τῆσ συνόδου ταύτησ.

ὅπου δὲ καὶ συμβαίνει τὴν χώραν τὴν θέσιν ἔχειν τοιαύτην ὥστε τὴν χώραν πολὺ τῆσ πόλεωσ ἀπηρτῆσθαι, ῥᾴδιον καὶ δημοκρατίαν ποιεῖσθαι χρηστὴν καὶ πολιτείαν· ἀναγκάζεται γὰρ τὸ πλῆθοσ ἐπὶ τῶν ἀγρῶν ποιεῖσθαι τὰσ ἀποικίασ, ὥστε δεῖ, κἂν ἀγοραῖοσ ὄχλοσ ᾖ, μὴ ποιεῖν ἐν ταῖσ δημοκρατίαισ ἐκκλησίασ ἄνευ τοῦ κατὰ τὴν χώραν πλήθουσ.

πῶσ μὲν οὖν δεῖ κατασκευάζειν τὴν βελτίστην καὶ πρώτην δημοκρατίαν, εἴρηται· φανερὸν δὲ καὶ πῶσ τὰσ ἄλλασ. ἑπομένωσ γὰρ δεῖ παρεκβαίνειν καὶ τὸ χεῖρον ἀεὶ πλῆθοσ χωρίζειν.

καὶ τὰσ ἄλλασ πολιτείασ, εἴρηται πρότερον τὰ πλεῖστα σχεδόν.

πρὸσ δὲ τὸ καθιστάναι ταύτην τὴν δημοκρατίαν καὶ τὸν δῆμον ποιεῖν ἰσχυρὸν εἰώθασιν οἱ προεστῶτεσ προσλαμβάνειν ὡσ πλείστουσ καὶ ποιεῖν πολίτασ μὴ μόνον τοὺσ γνησίουσ ἀλλὰ καὶ τοὺσ νόθουσ καὶ τοὺσ ἐξ ὁποτερουοῦν πολίτου, λέγω δὲ οἱο͂ν πατρὸσ ἢ μητρόσ· ἅπαν γὰρ οἰκεῖον τοῦτο τῷ τοιούτῳ δήμῳ μᾶλλον.

εἰώθασι μὲν οὖν οἱ δημαγωγοὶ κατασκευάζειν οὕτω, δεῖ μέντοι προσλαμβάνειν μέχρι ἂν ὑπερτείνῃ τὸ πλῆθοσ τῶν γνωρίμων καὶ τῶν μέσων, καὶ τούτου μὴ πέρα προβαίνειν· ὑπερβάλλοντεσ γὰρ ἀτακτοτέραν τε ποιοῦσι τὴν πολιτείαν, καὶ τοὺσ γνωρίμουσ πρὸσ τὸ χαλεπῶσ ὑπομένειν τὴν δημοκρατίαν παροξύνουσι μᾶλλον, ὅπερ συνέβη τῆσ στάσεωσ αἴτιον γενέσθαι περὶ Κυρήνην· ὀλίγον μὲν γὰρ πονηρὸν παρορᾶται, πολὺ δὲ γινόμενον ἐν ὀφθαλμοῖσ μᾶλλόν ἐστιν.

ἔτι δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα κατασκευάσματα χρήσιμα πρὸσ τὴν δημοκρατίαν τὴν τοιαύτην, οἷσ Κλεισθένησ τε Ἀθήνησιν ἐχρήσατο βουλόμενοσ αὐξῆσαι τὴν δημοκρατίαν, καὶ περὶ Κυρήνην οἱ τὸν δῆμον καθιστάντεσ. φυλαί τε γὰρ ἕτεραι ποιητέαι πλείουσ καὶ φατρίαι, καὶ τὰ τῶν ἰδίων ἱερῶν συνακτέον εἰσ ὀλίγα καὶ κοινά, καὶ πάντα σοφιστέον ὅπωσ ἂν ὅτι μάλιστα ἀναμειχθῶσι πάντεσ ἀλλήλοισ, αἱ δὲ συνήθειαι διαζευχθῶσιν αἱ πρότερον.

ἔτι δὲ καὶ τὰ τυραννικὰ κατασκευάσματα δημοτικὰ δοκεῖ πάντα, λέγω δ’ οἱο͂ν ἀναρχία τε δούλων αὕτη δ’ ἂν εἰή μέχρι του συμφέρουσα καὶ γυναικῶν καὶ παίδων, καὶ τὸ ζῆν ὅπωσ τισ βούλεται παρορᾶν·

πολὺ γὰρ ἔσται τὸ τῇ τοιαύτῃ πολιτείᾳ βοηθοῦν·

ἥδιον γὰρ τοῖσ πολλοῖσ τὸ ζῆν ἀτάκτωσ ἢ τὸ σωφρόνωσ. ἔστι δὲ ἔργον τοῦ νομοθέτου καὶ τῶν βουλομένων συνιστάναι τινὰ τοιαύτην πολιτείαν οὐ τὸ καταστῆσαι μέγιστον ἔργον οὐδὲ μόνον, ἀλλ’ ὅπωσ σῴζηται μᾶλλον·

μίαν γὰρ ἢ δύο ἢ τρεῖσ ἡμέρασ οὐ χαλεπὸν μεῖναι πολιτευομένουσ ὁπωσοῦν.

τιθεμένουσ δὲ τοιούτουσ νόμουσ, καὶ τοὺσ ἀγράφουσ καὶ τοὺσ γεγραμμένουσ, οἳ περιλήψονται μάλιστα τὰ σῴζοντα τὰσ πολιτείασ, καὶ μὴ νομίζειν τοῦτ’ εἶναι δημοτικὸν μηδ’ ὀλιγαρχικὸν ὃ ποιήσει τὴν πόλιν ὅτι μάλιστα δημοκρατεῖσθαι ἢ ὀλιγαρχεῖσθαι, ἀλλ’ ὃ πλεῖστον χρόνον.

οἱ δὲ νῦν δημαγωγοὶ χαριζόμενοι τοῖσ δήμοισ πολλὰ δημεύουσι διὰ τῶν δικαστηρίων.

διὸ δεῖ πρὸσ ταῦτα ἀντιπράττειν τοὺσ κηδομένουσ τῆσ πολιτείασ, νομοθετοῦντασ μηδὲν εἶναι δημόσιον τῶν καταδικαζομένων καὶ φερόμενον πρὸσ τὸ κοινόν, ἀλλ’ ἱερόν·

οἱ μὲν γὰρ ἀδικοῦντεσ οὐθὲν ἧττον εὐλαβεῖσ ἔσονται ζημιώσονται γὰρ ὁμοίωσ, ὁ δ’ ὄχλοσ ἧττον καταψηφιεῖται τῶν κρινομένων, λήψεσθαι μηδὲν μέλλων. ἔτι δὲ τὰσ γινομένασ δημοσίασ δίκασ ὡσ ὀλιγίστασ αἰεὶ ποιεῖν, μεγάλοισ ἐπιτιμίοισ τοὺσ εἰκῇ γραφομένουσ κωλύοντασ·

δὲ καὶ ταύτῃ τῇ πολιτείᾳ πάντασ μάλιστα μὲν εὔνουσ εἶναι τοὺσ πολίτασ, εἰ δὲ μή, μή τοί γε ὡσ πολεμίουσ νομίζειν τοὺσ κυρίουσ.

ἀπό τε γὰρ εἰσφορᾶσ καὶ δημεύσεωσ ἀναγκαῖον γίνεσθαι καὶ δικαστηρίων φαύλων, ἃ πολλὰσ ἤδη δημοκρατίασ ἀνέτρεψεν, ὅπου μὲν οὖν πρόσοδοι μὴ τυγχάνουσιν οὖσαι, δεῖ ποιεῖν ὀλίγασ ἐκκλησίασ, καὶ δικαστήρια πολλῶν μὲν ὀλίγασ δ’ ἡμέρασ τοῦτο γὰρ φέρει μὲν καὶ πρὸσ τὸ μὴ φοβεῖσθαι τοὺσ πλουσίουσ τὰσ δαπάνασ κἂν οἱ μὲν εὔποροι μὴ λαμβάνωσι δικαστικόν, οἱ δ’ ἄποροι, φέρει δὲ καὶ πρὸσ τὸ κρίνεσθαι τὰσ δίκασ πολὺ βέλτιον·

οἱ γὰρ εὔποροι πολλὰσ μὲν ἡμέρασ οὐκ ἐθέλουσιν ἀπὸ τῶν ἰδίων ἀπεῖναι, βραχὺν δὲ χρόνον ἐθέλουσιν, ὅπου δ’ εἰσὶ πρόσοδοι, μὴ ποιεῖν ὃ νῦν οἱ δημαγωγοὶ ποιοῦσιν τὰ γὰρ περιόντα νέμουσιν·

λαμβάνουσι δὲ ἅμα καὶ πάλιν δέονται τῶν αὐτῶν·

ὁ τετρημένοσ γάρ ἐστι πίθοσ ἡ τοιαύτη βοήθεια τοῖσ ἀπόροισ. ἀλλὰ δεῖ τὸν ἀληθινῶσ δημοτικὸν ὁρᾶν ὅπωσ τὸ πλῆθοσ μὴ λίαν ἄπορον ᾖ· τοῦτο γὰρ αἴτιον τοῦ μοχθηρὰν εἶναι τὴν δημοκρατίαν. τεχναστέον οὖν ὅπωσ ἂν εὐπορία γένοιτο χρόνιοσ.

καί, εἰ μὴ πᾶσι δυνατόν, ἀλλὰ κατὰ φυλὰσ ἤ τι μέροσ ἕτερον ἐν μέρει διανέμειν, ἐν δὲ τούτῳ πρὸσ τὰσ ἀναγκαίασ συνόδουσ τοὺσ εὐπόρουσ εἰσφέρειν τὸν μισθόν, ἀφειμένουσ τῶν ματαίων λειτουργιῶν.

τοιοῦτον δέ τινα τρόπον Καρχηδόνιοι πολιτευόμενοι φίλον κέκτηνται τὸν δῆμον· ἀεὶ γάρ τινασ ἐκπέμποντεσ τοῦ δήμου πρὸσ τὰσ περιοικίδασ ποιοῦσιν εὐπόρουσ.

χαριέντων δ’ ἐστὶ καὶ νοῦν ἐχόντων γνωρίμων καὶ διαλαμβάνοντασ τοὺσ ἀπόρουσ ἀφορμὰσ διδόντασ τρέπειν ἐπ’ ἐργασίασ. καλῶσ δ’ ἔχει μιμεῖσθαι καὶ τὰ Ταραντίνων. ἐκεῖνοι γὰρ κοινὰ ποιοῦντεσ τὰ κτήματα τοῖσ ἀπόροισ ἐπὶ τὴν χρῆσιν εὔνουν παρασκευάζουσι τὸ πλῆθοσ·

ἔτι δὲ τὰσ ἀρχὰσ πάσασ ἐποίησαν διττάσ, τὰσ μὲν αἱρετὰσ τὰσ δὲ κληρωτάσ, τὰσ μὲν κληρωτὰσ ὅπωσ ὁ δῆμοσ αὐτῶν μετέχῃ, τὰσ δ’ αἱρετὰσ ἵνα πολιτεύωνται βέλτιον. ἔστι δὲ τοῦτο ποιῆσαι. τῆσ αὐτῆσ ἀρχῆσ μερίζοντασ τοὺσ μὲν κληρωτοὺσ τοὺσ δ’ αἱρετούσ.

πῶσ μὲν οὖν δεῖ τὰσ δημοκρατίασ κατασκευάζειν, εἴρηται. σχεδὸν δὲ καὶ περὶ τὰσ ὀλιγαρχίασ πῶσ δεῖ φανερὸν ἐκ τούτων.

πρὸσ τὴν ἐναντίαν δημοκρατίαν ἀναλογιζόμενον, τὴν μὲν εὔκρατον μάλιστα τῶν ὀλιγαρχιῶν καὶ πρώτην ‐ αὕτη δ’ ἐστὶν ἡ σύνεγγυσ τῇ καλουμένῃ πολιτείᾳ, <ἐν> ᾗ δεῖ τὰ τιμήματα διαιρεῖν, τὰ μὲν ἐλάττω τὰ δὲ μείζω ποιοῦντασ, ἐλάττω μὲν ἀφ’ ὧν τῶν ἀναγκαίων μεθέξουσιν ἀρχῶν, μείζω δ’ ἀφ’ ὧν τῶν κυριωτέρων·

τῷ τε κτωμένῳ τὸ τίμημα μετέχειν ἐξεῖναι τῆσ πολιτείασ, τοσούτου εἰσαγομένου τοῦ δήμου πλήθουσ διὰ τοῦ τιμήματοσ μεθ’ οὗ κρείττονεσ ἔσονται τῶν μὴ μετεχόντων·

ἀεὶ δὲ δεῖ παραλαμβάνειν ἐκ τοῦ βελτίονοσ δήμου τοὺσ κοινωνούσ. ὁμοίωσ δὲ καὶ τὴν ἐχομένην ὀλιγαρχίαν ἐπιτείνοντασ δεῖ μικρὸν κατασκευάζειν. τῇ δ’ ἀντικειμένῃ τῇ τελευταίᾳ δημοκρατίᾳ, τῇ δυναστικωτάτῃ καὶ τυραννικωτάτῃ τῶν ὀλιγαρχιῶν, ὅσῳ περ χειρίστη, τοσούτῳ δεῖ πλείονοσ φυλακῆσ.

καλῶσ ἔχοντα τοῖσ πλωτῆρσιν ἐπιδέχεται πλείουσ ἁμαρτίασ ὥστε μὴ φθείρεσθαι δι’ αὐτάσ, τὰ δὲ νοσερῶσ ἔχοντα τῶν σωμάτων καὶ τὰ τῶν πλοίων ἐκλελυμένα καὶ πλωτήρων τετυχηκότα φαύλων οὐδὲ τὰσ μικρὰσ δύναται φέρειν ἁμαρτίασ, οὕτω καὶ τῶν πολιτειῶν αἱ χείρισται πλείστησ δέονται φυλακῆσ.

τὰσ μὲν οὖν δημοκρατίασ ὅλωσ ἡ πολυανθρωπία σῴζει τοῦτο γὰρ ἀντίκειται πρὸσ τὸ δίκαιον τὸ κατὰ τὴν ἀξίαν·

τὴν δ’ ὀλιγαρχίαν δῆλον ὅτι τοὐναντίον ἀπὸ τῆσ εὐταξίασ δεῖ τυγχάνειν τῆσ σωτηρίασ. ἐπεὶ δὲ τέτταρα μὲν ἔστι μέρη μάλιστα τοῦ πλήθουσ, γεωργικὸν βαναυσικὸν ἀγοραῖον θητικόν, τέτταρα δὲ τὰ χρήσιμα πρὸσ πόλεμον, ἱππικὸν ὁπλιτικὸν ψιλὸν ναυτικόν, ὅπου μὲν συμβέβηκε τὴν χώραν εἶναι ἱππάσιμον, ἐνταῦθα μὲν εὐφυῶσ ἔχει κατασκευάζειν τὴν ὀλιγαρχίαν ἰσχυράν ἡ γὰρ σωτηρία τοῖσ οἰκοῦσι διὰ ταύτησ ἐστὶ τῆσ δυνάμεωσ, αἱ δ’ ἱπποτροφίαι τῶν μακρὰσ οὐσίασ κεκτημένων εἰσίν, ὅπου δ’ ὁπλῖτιν, τὴν ἐχομένην ὀλιγαρχίαν τὸ γὰρ ὁπλιτικὸν τῶν εὐπόρων ἐστὶ μᾶλλον ἢ τῶν ἀπόρων, ἡ δὲ ψιλὴ δύναμισ καὶ ναυτικὴ δημοκρατικὴ πάμπαν.

νῦν μὲν οὖν ὅπου τοιοῦτον πολὺ πλῆθοσ ἔστιν, ὅταν διαστῶσι, πολλάκισ ἀγωνίζονται χεῖρον·

δεῖ δὲ πρὸσ τοῦτο φάρμακον παρὰ τῶν πολεμικῶν λαμβάνειν στρατηγῶν, οἳ συνδυάζουσι πρὸσ τὴν ἱππικὴν δύναμιν καὶ τὴν ὁπλιτικὴν τὴν ἁρμόττουσαν τῶν ψιλῶν.

ταύτῃ δ’ ἐπικρατοῦσιν ἐν ταῖσ διαστάσεσιν οἱ δῆμοι τῶν εὐπόρων· ψιλοὶ γὰρ ὄντεσ πρὸσ ἱππικὴν καὶ ὁπλιτικὴν ἀγωνίζονται ῥᾳδίωσ.

τὸ μὲν οὖν ἐκ τούτων καθιστάναι ταύτην τὴν δύναμιν ἐφ’ ἑαυτούσ ἐστι καθιστάναι, δεῖ δὲ διῃρημένησ τῆσ ἡλικίασ, καὶ τῶν μὲν ὄντων πρεσβυτέρων τῶν δὲ νέων, ἔτι μὲν ὄντασ νέουσ τοὺσ αὐτῶν υἱεῖσ διδάσκεσθαι τὰσ κούφασ καὶ τὰσ ψιλὰσ ἐργασίασ, ἐκκεκριμένουσ δὲ ἐκ παίδων ἀθλητὰσ εἶναι αὐτοὺσ τῶν ἔργων·

τὴν δὲ μετάδοσιν γίνεσθαι τῷ πλήθει τοῦ πολιτεύματοσ ἤτοι καθάπερ εἴρηται πρότερον, τοῖσ τὸ τίμημα κτωμένοισ, ἢ καθάπερ Θηβαίοισ, ἀποσχομένοισ χρόνον τινὰ τῶν βαναύσων ἔργων, ἢ καθάπερ ἐν Μασσαλίᾳ κρίσιν ποιουμένουσ τῶν ἀξίων τῶν ἐν τῷ πολιτεύματι καὶ τῶν ἔξωθεν.

ἔτι δὲ καὶ ταῖσ ἀρχαῖσ ταῖσ κυριωτάταισ, ἃσ δεῖ τοὺσ ἐν τῇ πολιτείᾳ κατέχειν, δεῖ προσκεῖσθαι λειτουργίασ, ἵν’ ἑκὼν ὁ δῆμοσ μὴ μετέχῃ καὶ συγγνώμην ἔχῃ τοῖσ ἄρχουσιν ὡσ μισθὸν πολὺν διδοῦσι τῆσ ἀρχῆσ.

ἁρμόττει δὲ θυσίασ τε εἰσιόντασ ποιεῖσθαι μεγαλοπρεπεῖσ καὶ κατασκευάζειν τι τῶν κοινῶν, ἵνα τῶν περὶ τὰσ ἑστιάσεισ μετέχων ὁ δῆμοσ καὶ τὴν πόλιν ὁρῶν κοσμουμένην τὰ μὲν ἀναθήμασι τὰ δὲ οἰκοδομήμασιν ἄσμενοσ ὁρᾷ μένουσαν τὴν πολιτείαν· συμβήσεται δὲ καὶ τοῖσ γνωρίμοισ εἶναι μνημεῖα τῆσ δαπάνησ.

ἀλλὰ τοῦτο νῦν οἱ περὶ τὰσ ὀλιγαρχίασ οὐ ποιοῦσιν, ἀλλὰ τοὐναντίον·

τὰ λήμματα γὰρ ζητοῦσιν οὐχ ἧττον ἢ τὴν τιμήν. διόπερ εὖ ἔχει λέγειν ταύτασ εἶναι δημοκρατίασ μικράσ. πῶσ μὲν οὖν χρὴ καθιστάναι τὰσ δημοκρατίασ καὶ τὰσ ὀλιγαρχίασ, διωρίσθω τὸν τρόπον τοῦτον.

ἀκόλουθον δὲ τοῖσ εἰρημένοισ ἐστὶ τὸ διῃρῆσθαι καλῶσ τὰ περὶ τὰσ ἀρχάσ, πόσαι καὶ τίνεσ καὶ τίνων, καθάπερ εἴρηται καὶ πρότερον.

τῶν μὲν γὰρ ἀναγκαίων ἀρχῶν χωρὶσ ἀδύνατον εἶναι πόλιν, τῶν δὲ πρὸσ εὐταξίαν καὶ κόσμον ἀδύνατον οἰκεῖσθαι καλῶσ.

ἔτι δ’ ἀναγκαῖον ἐν μὲν ταῖσ μικραῖσ ἐλάττουσ εἶναι τὰσ ἀρχάσ, ἐν δὲ ταῖσ μεγάλαισ πλείουσ, ὥσπερ τυγχάνει πρότερον εἰρημένον· ποίασ οὖν ἁρμόττει συνάγειν καὶ ποίασ χωρίζειν, δεῖ μὴ λανθάνειν.

πρώτη μὲν οὖν ἐπιμέλεια τῶν ἀναγκαίων ἡ περὶ τὴν ἀγοράν, ἐφ’ ᾗ δεῖ τινα ἀρχὴν εἶναι τὴν ἐφορῶσαν περί τε τὰ συμβόλαια καὶ τὴν εὐκοσμίαν· πάσαισ ταῖσ πόλεσι τὰ μὲν ὠνεῖσθαι τὰ δὲ πωλεῖν πρὸσ τὴν ἀλλήλων ἀναγκαίαν χρείαν, καὶ τοῦτ’ ἐστὶν ὑπογυιότατον πρὸσ αὐτάρκειαν, δι’ ἣν δοκοῦσιν εἰσ μίαν πολιτείαν συνελθεῖν.

ἑτέρα δὲ ἐπιμέλεια ταύτησ ἐχομένη καὶ σύνεγγυσ ἡ τῶν περὶ τὸ ἄστυ δημοσίων καὶ ἰδίων, ὅπωσ εὐκοσμία ᾖ, καὶ τῶν πιπτόντων οἰκοδομημάτων καὶ ὁδῶν σωτηρία καὶ διόρθωσισ, καὶ τῶν ὁρίων τῶν πρὸσ ἀλλήλουσ, ὅπωσ ἀνεγκλήτωσ ἔχωσιν, καὶ ὅσα τούτοισ ἄλλα τῆσ ἐπιμελείασ ὁμοιότροπα. καλοῦσι δ’ ἀστυνομίαν οἱ πλεῖστοι τὴν τοιαύτην ἀρχήν, ἔχει δὲ μόρια πλείω τὸν ἀριθμόν, ὧν ἑτέρουσ ἐφ’ ἕτερα καθιστᾶσιν ἐν ταῖσ πολυανθρωποτέραισ πόλεσιν, οἱο͂ν τειχοποιοὺσ καὶ κρηνῶν ἐπιμελητὰσ καὶ λιμένων φύλακασ.

ἄλλη δ’ ἀναγκαία τε καὶ παραπλησία ταύτῃ·

περὶ τῶν αὐτῶν μὲν γάρ, ἀλλὰ περὶ τὴν χώραν ἐστὶ καὶ τὰ περὶ τὰ ἔξω τοῦ ἄστεωσ· καλοῦσι δὲ τοὺσ ἄρχοντασ τούτουσ οἱ μὲν ἀγρονόμουσ οἱ δ’ ὑλωρούσ. αὗται μὲν οὖν ἐπιμέλειαί εἰσι τούτων τρεῖσ, ἄλλη δ’ ἀρχὴ πρὸσ ἣν αἱ πρόσοδοι τῶν κοινῶν ἀναφέρονται, παρ’ ὧν φυλαττόντων μερίζονται πρὸσ ἑκάστην διοίκησιν· καλοῦσι δ’ ἀποδέκτασ τούτουσ καὶ ταμίασ.

ἑτέρα δ’ ἀρχὴ πρὸσ ἣν ἀναγράφεσθαι δεῖ τά τε ἴδια συμβόλαια καὶ τὰσ κρίσεισ τὰσ ἐκ τῶν δικαστηρίων· παρὰ δὲ τοῖσ αὐτοῖσ τούτοισ καὶ τὰσ γραφὰσ τῶν δικῶν γίνεσθαι δεῖ καὶ τὰσ εἰσαγωγάσ.

ἐνιαχοῦ μὲν οὖν μερίζουσι καὶ ταύτην εἰσ πλείουσ, ἔστι δ’ οὗ μία κυρία τούτων πάντων· ὀνόματα σύνεγγυσ.

μετὰ δὲ ταύτην ἐχομένη μὲν ἀναγκαιοτάτη δὲ σχεδὸν καὶ χαλεπωτάτη τῶν ἀρχῶν ἐστιν ἡ περὶ τὰσ πράξεισ τῶν καταδικασθέντων καὶ τῶν προτιθεμένων κατὰ τὰσ ἐγγραφὰσ καὶ περὶ τὰσ φυλακὰσ τῶν σωμάτων.

χαλεπὴ μὲν οὖν ἐστι διὰ τὸ πολλὴν ἔχειν ἀπέχθειαν, ὥστε ὅπου μὴ μεγάλα ἔστι κερδαίνειν, οὔτ’ ἄρχειν ὑπομένουσιν αὐτὴν οὔθ’ ὑπομείναντεσ ἐθέλουσι πράττειν κατὰ τοὺσ νόμουσ·

ἀναγκαία δ’ ἐστίν, ὅτι οὐδὲν ὄφελοσ γίνεσθαι μὲν δίκασ περὶ τῶν δικαίων, ταύτασ δὲ μὴ λαμβάνειν τέλοσ, ὥστ’ εἰ μὴ γιγνομένων κοινωνεῖν ἀδύνατον ἀλλήλοισ, καὶ πράξεων μὴ γιγνομένων.

τῶν ἀναγεγραμμένων ὡσαύτωσ πειρᾶσθαι διαιρεῖν, ἔτι δ’ ἔνια πράττεσθαι καὶ τὰσ ἀρχὰσ τάσ τε ἄλλασ καὶ τὰσ τῶν ἔνων μᾶλλον τὰσ νέασ, καὶ τὰσ τῶν ἐνεστώτων ἑτέρασ καταδικασάσησ ἑτέραν εἶναι τὴν πραττομένην, οἱο͂ν ἀστυνόμουσ τὰσ παρὰ τῶν ἀγορανόμων, τὰσ δὲ παρὰ τούτων ἑτέρουσ.

ὅσῳ γὰρ ἂν ἐλάττων ἀπέχθεια ἐνῇ τοῖσ πραττομένοισ, τοσούτῳ μᾶλλον λήψονται τέλοσ αἱ πράξεισ·

τὸ μὲν οὖν τοὺσ αὐτοὺσ εἶναι τοὺσ καταδικάσαντασ καὶ πραττομένουσ ἀπέχθειαν ἔχει διπλῆν, τὸ δὲ περὶ πάντων τοὺσ αὐτοὺσ πολεμίουσ πᾶσιν ποιεῖ. πολλαχοῦ δὲ δὴ διῄρηται καὶ ἡ φυλάττουσα πρὸσ τὴν πραττομένην, οἱο͂ν Ἀθήνησιν ἡ τῶν Ἕνδεκα καλουμένων. διὸ βέλτιον καὶ ταύτην χωρίζειν, καὶ τὸ σόφισμα ζητεῖν καὶ περὶ ταύτην.

ἀναγκαία μὲν γάρ ἐστιν οὐχ ἧττον τῆσ εἰρημένησ, συμβαίνει δὲ τοὺσ μὲν ἐπιεικεῖσ φεύγειν μάλιστα ταύτην τὴν ἀρχήν, τοὺσ δὲ μοχθηροὺσ οὐκ ἀσφαλὲσ ποιεῖν κυρίουσ· αὐτοὶ γὰρ δέονται φυλακῆσ μᾶλλον ἄλλων ἢ φυλάττειν ἄλλουσ δύνανται. διὸ δεῖ μὴ μίαν ἀποτεταγμένην ἀρχὴν εἶναι πρὸσ αὐτούσ, μηδὲ συνεχῶσ τὴν αὐτήν, ἀλλὰ τῶν τε νέων, ὅπου τισ ἐφήβων ἢ φρουρῶν ἔστι τάξισ, καὶ τῶν ἀρχῶν δεῖ κατὰ μέρη ποιεῖσθαι τὴν ἐπιμέλειαν ἑτέρουσ.

ταύτασ μὲν οὖν τὰσ ἀρχὰσ ὡσ ἀναγκαιοτάτασ θετέον εἶναι πρώτασ, μετὰ δὲ ταύτασ τὰσ ἀναγκαίασ μὲν οὐθὲν ἧττον, ἐν σχήματι δὲ μείζονι τεταγμένασ·

καὶ γὰρ ἐμπειρίασ καὶ πίστεωσ δέονται πολλῆσ.

τοιαῦται δ’ εἰε͂ν ἂν αἵ τε περὶ τὴν φυλακὴν τῆσ πόλεωσ, καὶ ὅσαι τάττονται πρὸσ τὰσ πολεμικὰσ χρείασ. δεῖ δὲ καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ πυλῶν τε καὶ τειχῶν φυλακῆσ ὁμοίωσ ἐπιμελητὰσ εἶναι καὶ ἐξετάσεωσ καὶ συντάξεωσ τῶν πολιτῶν. ἔνθα μὲν οὖν ἐπὶ πᾶσι τούτοισ ἀρχαὶ πλείουσ εἰσίν, ἔνθα δ’ ἐλάττουσ, οἱο͂ν ἐν ταῖσ μικραῖσ πόλεσι μία περὶ πάντων. καλοῦσι δὲ στρατηγοὺσ καὶ πολεμάρχουσ τοὺσ τοιούτουσ.

ἔτι δὲ κἂν ὦσιν ἱππεῖσ ἢ ψιλοὶ ἢ τοξόται ἢ ναυτικόν, καὶ ἐπὶ τούτων ἑκάστων ἐνίοτε καθίσταται ἀρχή, αἳ καλοῦνται ναυαρχίαι καὶ ἱππαρχίαι καὶ ταξιαρχίαι, καὶ κατὰ μέροσ δὲ αἱ ὑπὸ ταύτασ τριηραρχίαι καὶ λοχαγίαι καὶ φυλαρχίαι καὶ ὅσα τούτων μόρια.

τὸ δὲ πᾶν ἕν τι τούτου ἐστὶν εἶδοσ, ἐπιμελείασ πολεμικῶν.

περὶ μὲν οὖν ταύτην τὴν ἀρχὴν ἔχει τὸν τρόπον τοῦτον·

ἐπεὶ δὲ ἔνιαι τῶν ἀρχῶν, εἰ καὶ μὴ πᾶσαι, διαχειρίζουσι πολλὰ τῶν κοινῶν, ἀναγκαῖον ἑτέραν εἶναι τὴν ληψομένην λογισμὸν καὶ προσευθυνοῦσαν, αὐτὴν μηθὲν διαχειρίζουσαν ἕτερον· καλοῦσι δὲ τούτουσ οἱ μὲν εὐθύνουσ οἱ δὲ λογιστὰσ οἱ δ’ ἐξεταστὰσ οἱ δὲ συνηγόρουσ.

παρὰ πάσασ δὲ ταύτασ τὰσ ἀρχὰσ ἡ μάλιστα κυρία πάντων ἐστίν· ἡ γὰρ αὐτὴ πολλάκισ ἔχει τὸ τέλοσ καὶ τὴν εἰσφοράν, ἢ προκάθηται τοῦ πλήθουσ, ὅπου κύριόσ ἐστιν ὁ δῆμοσ· δεῖ γὰρ εἶναι τὸ συνάγον τὸ κύριον κύριον τῆσ πολιτείασ.

καλεῖται δὲ ἔνθα μὲν πρόβουλοι διὰ τὸ προβουλεύειν, ὅπου δὲ πλῆθόσ ἐστι, βουλὴ μᾶλλον. αἱ μὲν οὖν πολιτικαὶ τῶν ἀρχῶν σχεδὸν τοσαῦταί τινέσ εἰσιν· περὶ τὰ ἱερὰ τοῦ σῴζεσθαί τε τὰ ὑπάρχοντα καὶ ἀνορθοῦσθαι τὰ πίπτοντα τῶν οἰκοδομημάτων καὶ τῶν ἄλλων ὅσα τέτακται πρὸσ τοὺσ θεούσ.

συμβαίνει δὲ τὴν ἐπιμέλειαν ταύτην ἐνιαχοῦ μὲν εἶναι μίαν, οἱο͂ν ἐν ταῖσ μικραῖσ πόλεσιν, ἐνιαχοῦ δὲ πολλὰσ καὶ κεχωρισμένασ τῆσ ἱερωσύνησ, οἱο͂ν ἱεροποιοὺσ καὶ ναοφύλακασ καὶ ταμίασ τῶν ἱερῶν χρημάτων. ἐχομένη δὲ ταύτησ ἡ πρὸσ τὰσ θυσίασ ἀφωρισμένη τὰσ κοινὰσ πάσασ, ὅσασ μὴ τοῖσ ἱερεῦσιν ἀποδίδωσιν ὁ νόμοσ, ἀλλ’ ἀπὸ τῆσ κοινῆσ ἑστίασ ἔχουσι τὴν τιμήν·

καλοῦσι δ’ οἱ μὲν ἄρχοντασ τούτουσ οἱ δὲ βασιλεῖσ οἱ δὲ πρυτάνεισ. οὖν ἀναγκαῖαι ἐπιμέλειαί εἰσι περὶ τούτων, ὡσ εἰπεῖν συγκεφαλαιωσαμένουσ, περί τε τὰ δαιμόνια καὶ τὰ πολεμικὰ καὶ περὶ τὰσ προσόδουσ καὶ τὰ ἀναλισκόμενα, καὶ περὶ ἀγορὰν καὶ περὶ τὸ ἄστυ καὶ λιμένασ καὶ τὴν χώραν, ἔτι περὶ τὰ δικαστήρια, καὶ συναλλαγμάτων ἀναγραφὰσ καὶ πράξεισ καὶ φυλακὰσ καὶ ἐπὶ λογισμούσ τε καὶ ἐξετάσεισ καὶ προσευθύνασ τῶν ἀρχόντων, καὶ τέλοσ αἳ περὶ τὸ βουλευόμενόν εἰσι περὶ τῶν κοινῶν·

ἴδιαι δὲ ταῖσ σχολαστικωτέραισ καὶ μᾶλλον εὐημερούσαισ πόλεσιν, ἔτι δὲ φροντιζούσαισ εὐκοσμίασ, γυναικονομία νομοφυλακία παιδονομία γυμνασιαρχία, πρὸσ δὲ τούτοισ περὶ ἀγῶνασ ἐπιμέλεια γυμνικοὺσ καὶ Διονυσιακούσ, κἂν εἴ τινασ ἑτέρασ συμβαίνει τοιαύτασ γίνεσθαι θεωρίασ.

τούτων δ’ ἔνιαι φανερῶσ εἰσιν οὐ δημοτικαὶ τῶν ἀρχῶν, οἱο͂ν γυναικονομία καὶ παιδονομία·

τοῖσ γὰρ ἀπόροισ ἀνάγκη χρῆσθαι καὶ γυναιξὶ καὶ παισὶν ὥσπερ ἀκολούθοισ διὰ τὴν ἀδουλίαν.

τριῶν δ’ οὐσῶν ἀρχῶν καθ’ ἃσ αἱροῦνταί τινεσ ἀρχὰσ τὰσ κυρίουσ, νομοφυλάκων προβούλων βουλῆσ, οἱ μὲν νομοφύλακεσ ἀριστοκρατικόν, ὀλιγαρχικὸν δ’ οἱ πρόβουλοι, βουλὴ δὲ δημοτικόν. ἀρχῶν, ὡσ ἐν τύπῳ, σχεδὸν εἴρηται περὶ πασῶν.

상위

Aristotle (아리스토텔레스)

목록

SEARCH

MENU NAVIGATION