Aristotle, Politics, Book 4

(아리스토텔레스, 정치학, Book 4)

ἐν ἁπάσαισ ταῖσ τέχναισ καὶ ταῖσ ἐπιστήμαισ ταῖσ μὴ κατὰ μόριον γινομέναισ, ἀλλὰ περὶ γένοσ ἕν τι τελείαισ οὔσαισ, μιᾶσ ἐστι θεωρῆσαι τὸ περὶ ἕκαστον γένοσ ἁρμόττον, οἱο͂ν ἄσκησισ σώματι ποία τε ποίῳ συμφέρει, καὶ τίσ ἀρίστη τῷ γὰρ κάλλιστα πεφυκότι καὶ κεχορηγημένῳ τὴν ἀρίστην ἀναγκαῖον ἁρμόττειν, καὶ τίσ τοῖσ πλείστοισ μία πᾶσιν καὶ γὰρ τοῦτο τῆσ γυμναστικῆσ ἔργον ἐστίν, ἔτι δ’ ἐάν τισ μὴ τῆσ ἱκνουμένησ ἐπιθυμῇ μήθ’ ἕξεωσ μήτ’ ἐπιστήμησ τῶν περὶ τὴν ἀγωνίαν, μηδὲν ἧττον τοῦ παιδοτρίβου καὶ τοῦ γυμναστικοῦ παρασκευάσαι γε καὶ ταύτην ἐστὶ τὴν δύναμιν. ὁμοίωσ δὲ τοῦτο καὶ περὶ ἰατρικὴν καὶ περὶ ναυπηγίαν καὶ ἐσθῆτα καὶ περὶ πᾶσαν ἄλλην τέχνην ὁρῶμεν συμβαῖνον.

γὰρ τῆσ ἀρίστησ τυχεῖν ἴσωσ ἀδύνατον, ὥστε τὴν κρατίστην τε ἁπλῶσ καὶ τὴν ἐκ τῶν ὑποκειμένων ἀρίστην οὐ δεῖ λεληθέναι τὸν ἀγαθὸν νομοθέτην καὶ τὸν ὡσ ἀληθῶσ πολιτικόν, ἔτι δὲ τρίτην τὴν ἐξ ὑποθέσεωσ δεῖ γὰρ καὶ τὴν δοθεῖσαν δύνασθαι θεωρεῖν, ἐξ ἀρχῆσ τε πῶσ ἂν γένοιτο, καὶ γενομένη τίνα τρόπον ἂν σῴζοιτο πλεῖστον χρόνον·

λέγω δὲ οἱο͂ν εἴ τινι πόλει συμβέβηκε μήτε τὴν ἀρίστην πολιτεύεσθαι πολιτείαν, ἀχορήγητον δὲ εἶναι καὶ τῶν ἀναγκαίων, μήτε τὴν ἐνδεχομένην ἐκ τῶν ὑπαρχόντων, ἀλλά τινα φαυλοτέραν, παρὰ πάντα δὲ ταῦτα τὴν μάλιστα πάσαισ ταῖσ πόλεσιν ἁρμόττουσαν δεῖ γνωρίζειν, ὥσθ’ οἱ πλεῖστοι τῶν ἀποφαινομένων περὶ πολιτείασ, καὶ εἰ τἆλλα λέγουσι καλῶσ, τῶν γε χρησίμων διαμαρτάνουσιν.

οὐ γὰρ μόνον τὴν ἀρίστην δεῖ θεωρεῖν, ἀλλὰ καὶ τὴν δυνατήν, ὁμοίωσ δὲ καὶ τὴν ῥᾴω καὶ κοινοτέραν ἁπάσαισ·

χορηγίασ ζητοῦσι μόνον, οἱ δὲ μᾶλλον κοινήν τινα λέγοντεσ, τὰσ ὑπαρχούσασ ἀναιροῦντεσ πολιτείασ, τὴν Λακωνικὴν ἤ τινα ἄλλην ἐπαινοῦσι·

χρὴ δὲ τοιαύτην εἰσηγεῖσθαι τάξιν ἧσ ῥᾳδίωσ ἐκ τῶν ὑπαρχόντων καὶ πεισθήσονται καὶ δυνήσονται κοινωνεῖν, ὡσ ἔστιν οὐκ ἔλαττον ἔργον τὸ ἐπανορθῶσαι πολιτείαν ἢ κατασκευάζειν ἐξ ἀρχῆσ, ὥσπερ καὶ τὸ μεταμανθάνειν ἢ μανθάνειν ἐξ ἀρχῆσ·

διὸ πρὸσ τοῖσ εἰρημένοισ καὶ ταῖσ ὑπαρχούσαισ πολιτείαισ δεῖ δύνασθαι βοηθεῖν τὸν πολιτικόν, καθάπερ ἐλέχθη καὶ πρότερον.

τοῦτο δὲ ἀδύνατον ἀγνοοῦντα πόσα πολιτείασ ἔστιν εἴδη. νῦν δὲ μίαν δημοκρατίαν οἰόνταί τινεσ εἶναι καὶ μίαν ὀλιγαρχίαν· οὐκ ἔστι δὲ τοῦτ’ ἀληθέσ. ὥστε δεῖ τὰσ διαφορὰσ μὴ λανθάνειν τὰσ τῶν πολιτειῶν, πόσαι, καὶ συντίθενται ποσαχῶσ. μετὰ δὲ ταῦτα τῆσ αὐτῆσ φρονήσεωσ ταύτησ καὶ νόμουσ τοὺσ ἀρίστουσ ἰδεῖν καὶ τοὺσ ἑκάστῃ τῶν πολιτειῶν ἁρμόττοντασ. πρὸσ γὰρ τὰσ πολιτείασ τοὺσ νόμουσ δεῖ τίθεσθαι καὶ τίθενται πάντεσ, ἀλλ’ οὐ τὰσ πολιτείασ πρὸσ τοὺσ νόμουσ.

πολιτεία μὲν γάρ ἐστι τάξισ ταῖσ πόλεσιν ἡ περὶ τὰσ ἀρχάσ, τίνα τρόπον νενέμηνται, καὶ τί τὸ κύριον τῆσ πολιτείασ καὶ τί τὸ τέλοσ ἑκάστησ τῆσ κοινωνίασ ἐστίν·

νόμοι δ’ οἱ κεχωρισμένοι τῶν δηλούντων τὴν πολιτείαν, καθ’ οὓσ δεῖ τοὺσ ἄρχοντασ ἄρχειν καὶ φυλάττειν τοὺσ παραβαίνοντασ αὐτούσ. ὥστε δῆλον ὅτι τὰσ διαφορὰσ ἀναγκαῖον καὶ τὸν ὁρισμὸν ἔχειν τῆσ πολιτείασ ἑκάστησ καὶ πρὸσ τὰσ τῶν νόμων θέσεισ· μόνον ἔστιν.

ἐπεὶ δ’ ἐν τῇ πρώτῃ μεθόδῳ περὶ τῶν πολιτειῶν διειλόμεθα τρεῖσ μὲν τὰσ ὀρθὰσ πολιτείασ, βασιλείαν ἀριστοκρατίαν πολιτείαν, τρεῖσ δὲ τὰσ τούτων παρεκβάσεισ, τυραννίδα μὲν βασιλείασ ὀλιγαρχίαν δὲ ἀριστοκρατίασ δημοκρατίαν δὲ πολιτείασ, καὶ περὶ μὲν ἀριστοκρατίασ καὶ βασιλείασ εἴρηται τὸ γὰρ περὶ τῆσ ἀρίστησ πολιτείασ θεωρῆσαι ταὐτὸ καὶ περὶ τούτων ἐστὶν εἰπεῖν τῶν ὀνομάτων·

βούλεται γὰρ ἑκατέρα κατ’ ἀρετὴν συνεστάναι κεχορηγημένην, ἔτι δὲ τί διαφέρουσιν ἀλλήλων ἀριστοκρατία καὶ βασιλεία, καὶ πότε δεῖ βασιλείαν νομίζειν, διώρισται πρότερον, λοιπὸν περὶ πολιτείασ διελθεῖν τῆσ τῷ κοινῷ προσαγορευομένησ ὀνόματι, καὶ περὶ τῶν ἄλλων πολιτειῶν, ὀλιγαρχίασ τε καὶ δημοκρατίασ καὶ τυραννίδοσ.

φανερὸν μὲν οὖν καὶ τούτων τῶν παρεκβάσεων τίσ χειρίστη καὶ δευτέρα τίσ.

τὴν μὲν τῆσ πρώτησ καὶ θειοτάτησ παρέκβασιν εἶναι χειρίστην, τὴν δὲ βασιλείαν ἀναγκαῖον ἢ τοὔνομα μόνον ἔχειν οὐκ οὖσαν, ἢ διὰ πολλὴν ὑπεροχὴν εἶναι τὴν τοῦ βασιλεύοντοσ·

ὥστε τὴν τυραννίδα χειρίστην οὖσαν πλεῖστον ἀπέχειν πολιτείασ, δεύτερον δὲ τὴν ὀλιγαρχίαν ἡ γὰρ ἀριστοκρατία διέστηκεν ἀπὸ ταύτησ πολὺ τῆσ πολιτείασ, μετριωτάτην δὲ τὴν δημοκρατίαν.

ἤδη μὲν οὖν τισ ἀπεφήνατο καὶ τῶν πρότερον οὕτωσ, οὐ μὴν εἰσ ταὐτὸ βλέψασ ἡμῖν.

ἐκεῖνοσ μὲν γὰρ ἔκρινε πασῶν μὲν οὐσῶν ἐπιεικῶν, οἱο͂ν ὀλιγαρχίασ τε χρηστῆσ καὶ τῶν ἄλλων, χειρίστην δημοκρατίαν, φαύλων δὲ ἀρίστην· ἡμεῖσ δὲ ὅλωσ ταύτασ ἐξημαρτημένασ εἶναί φαμεν, καὶ βελτίω μὲν ὀλιγαρχίαν ἄλλην ἄλλησ οὐ καλῶσ ἔχειν λέγειν, ἧττον δὲ φαύλην. ἀλλὰ περὶ μὲν τῆσ τοιαύτησ κρίσεωσ ἀφείσθω τὰ νῦν·

τίσ αἱρετωτάτη μετὰ τὴν ἀρίστην πολιτείαν, κἂν εἴ τισ ἄλλη τετύχηκεν ἀριστοκρατικὴ καὶ συνεστῶσα καλῶσ, ἀλλ’ οὐ ταῖσ πλείσταισ ἁρμόττουσα πόλεσι, τίσ ἐστιν, ἔπειτα καὶ τῶν ἄλλων τίσ τίσιν αἱρετή τάχα γὰρ τοῖσ μὲν ἀναγκαία δημοκρατία μᾶλλον ὀλιγαρχίασ, τοῖσ δ’ αὕτη μᾶλλον ἐκείνησ, μετὰ δὲ ταῦτα τίνα τρόπον δεῖ καθιστάναι τὸν βουλόμενον ταύτασ τὰσ πολιτείασ, λέγω δὲ δημοκρατίασ τε καθ’ ἕκαστον εἶδοσ καὶ πάλιν ὀλιγαρχίασ·

καὶ κοινῇ καὶ χωρὶσ ἑκάστησ, καὶ διὰ τίνασ αἰτίασ ταῦτα μάλιστα γίνεσθαι πέφυκεν.

τοῦ μὲν οὖν εἶναι πλείουσ πολιτείασ αἴτιον ὅτι πάσησ ἔστι μέρη πλείω πόλεωσ τὸν ἀριθμόν.

πρῶτον μὲν γὰρ ἐξ οἰκιῶν συγκειμένασ πάσασ ὁρῶμεν τὰσ πόλεισ, ἔπειτα πάλιν τούτου τοῦ πλήθουσ τοὺσ μὲν εὐπόρουσ ἀναγκαῖον εἶναι τοὺσ δ’ ἀπόρουσ τοὺσ δὲ μέσουσ, καὶ τῶν εὐπόρων δὲ καὶ τῶν ἀπόρων τὸ μὲν ὁπλιτικὸν τὸ δὲ ἄνοπλον. καὶ τὸν μὲν γεωργικὸν δῆμον ὁρῶμεν ὄντα, τὸν δ’ ἀγοραῖον, τὸν δὲ βάναυσον.

καὶ τῶν γνωρίμων εἰσὶ διαφοραὶ καὶ κατὰ τὸν πλοῦτον καὶ τὰ μεγέθη τῆσ οὐσίασ, οἱο͂ν ἱπποτροφίασ τοῦτο γὰρ οὐ ῥᾴδιον μὴ πλουτοῦντασ ποιεῖν· διόπερ ἐπὶ τῶν ἀρχαίων χρόνων ὅσαισ πόλεσιν ἐν τοῖσ ἵπποισ ἡ δύναμισ ἦν, ὀλιγαρχίαι παρὰ τούτοισ ἦσαν·

ἐχρῶντο δὲ πρὸσ τοὺσ πολέμουσ ἵπποισ πρὸσ τοὺσ ἀστυγείτονασ, οἱο͂ν Ἐρετριεῖσ καὶ Χαλκιδεῖσ καὶ Μάγνητεσ οἱ ἐπὶ Μαιάνδρῳ καὶ τῶν ἄλλων πολλοὶ περὶ τὴν Ἀσίαν· ἔτι πρὸσ ταῖσ κατὰ πλοῦτον διαφοραῖσ ἐστιν ἡ μὲν κατὰ γένοσ ἡ δὲ κατ’ ἀρετήν, κἂν εἴ τι δὴ τοιοῦτον ἕτερον εἴρηται πόλεωσ εἶναι μέροσ ἐν τοῖσ περὶ τὴν ἀριστοκρατίαν·

ἐκεῖ γὰρ διείλομεν ἐκ πόσων μερῶν ἀναγκαίων ἐστὶ πᾶσα πόλισ·

τούτων γὰρ τῶν μερῶν ὁτὲ μὲν πάντα μετέχει τῆσ πολιτείασ ὁτὲ δ’ ἐλάττω ὁτὲ δὲ πλείω. φανερὸν τοίνυν ὅτι πλείουσ ἀναγκαῖον εἶναι πολιτείασ, εἴδει διαφερούσασ ἀλλήλων· καὶ γὰρ ταῦτ’ εἴδει διαφέρει τὰ μέρη σφῶν αὐτῶν.

κοινήν, λέγω δ’ οἱο͂ν τῶν ἀπόρων ἢ τῶν εὐπόρων ἢ κοινήν τιν’ ἀμφοῖν.

ἀναγκαῖον ἄρα πολιτείασ εἶναι τοσαύτασ ὅσαι περ τάξεισ κατὰ τὰσ ὑπεροχάσ εἰσι καὶ κατὰ τὰσ διαφορὰσ τῶν μορίων. μάλιστα δὲ δοκοῦσιν εἶναι δύο, καθάπερ ἐπὶ τῶν πνευμάτων λέγεται τὰ μὲν βόρεια τὰ δὲ νότια, τὰ δ’ ἄλλα τούτων παρεκβάσεισ, οὕτω καὶ τῶν πολιτειῶν δύο, δῆμοσ καὶ ὀλιγαρχία.

τὴν γὰρ ἀριστοκρατίαν τῆσ ὀλιγαρχίασ εἶδοσ τιθέασιν ὡσ οὖσαν ὀλιγαρχίαν τινά, καὶ τὴν καλουμένην πολιτείαν δημοκρατίαν, ὥσπερ ἐν τοῖσ πνεύμασι τὸν μὲν ζέφυρον τοῦ βορέου, τοῦ δὲ νότου τὸν εὖρον. ὁμοίωσ δ’ ἔχει καὶ περὶ τὰσ ἁρμονίασ, ὥσ φασί τινεσ·

καὶ γὰρ ἐκεῖ τίθενται εἴδη δύο, τὴν δωριστὶ καὶ τὴν φρυγιστί, τὰ δ’ ἄλλα συντάγματα τὰ μὲν Δώρια τὰ δὲ Φρύγια καλοῦσιν.

μάλιστα μὲν οὖν εἰώθασιν οὕτωσ ὑπολαμβάνειν περὶ τῶν πολιτειῶν· ἀληθέστερον δὲ καὶ βέλτιον ὡσ ἡμεῖσ διείλομεν, δυοῖν ἢ μιᾶσ οὔσησ τῆσ καλῶσ συνεστηκυίασ τὰσ ἄλλασ εἶναι παρεκβάσεισ, τὰσ μὲν τῆσ εὖ κεκραμένησ ἁρμονίασ̣ τὰσ δὲ τῆσ ἀρίστησ πολιτείασ, ὀλιγαρχικὰσ μὲν τὰσ συντονωτέρασ καὶ δεσποτικωτέρασ, τὰσ δ’ ἀνειμένασ καὶ μαλακὰσ δημοτικάσ.

οὐ δεῖ δὲ τιθέναι δημοκρατίαν, καθάπερ εἰώθασί τινεσ νῦν, ἁπλῶσ οὕτωσ, ὅπου κύριον τὸ πλῆθοσ καὶ γὰρ ἐν ταῖσ ὀλιγαρχίαισ καὶ πανταχοῦ τὸ πλέον μέροσ κύριον, οὐδ’ ὀλιγαρχίαν, ὅπου κύριοι ὀλίγοι τῆσ πολιτείασ.

εἰ γὰρ εἰήσαν οἱ πάντεσ χίλιοι καὶ τριακόσιοι, καὶ τούτων οἱ χίλιοι πλούσιοι, καὶ μὴ μεταδιδοῖεν ἀρχῆσ τοῖσ τριακοσίοισ καὶ πένησιν ἐλευθέροισ οὖσι καὶ τἆλλα ὁμοίοισ, οὐθεὶσ ἂν φαίη δημοκρατεῖσθαι τούτουσ· πλουσίοισ μὴ μετείη τῶν τιμῶν.

μᾶλλον τοίνυν λεκτέον ὅτι δῆμοσ μέν ἐστιν ὅταν οἱ ἐλεύθεροι κύριοι ὦσιν, ὀλιγαρχία δ’ ὅταν οἱ πλούσιοι, ἀλλὰ συμβαίνει τοὺσ μὲν πολλοὺσ εἶναι τοὺσ δ’ ὀλίγουσ· ἐλεύθεροι μὲν γὰρ πολλοί, πλούσιοι δ’ ὀλίγοι.

καὶ γὰρ ἂν εἰ κατὰ μέγεθοσ διενέμοντο τὰσ ἀρχάσ, ὥσπερ ἐν Αἰθιοπίᾳ φασί τινεσ, ἢ κατὰ κάλλοσ, ὀλιγαρχία ἦν ἄν· ὀλίγον γὰρ τὸ πλῆθοσ καὶ τὸ τῶν καλῶν καὶ τὸ τῶν μεγάλων.

οὐ μὴν ἀλλ’ οὐδὲ τούτοισ μόνον ἱκανῶσ ἔχει διωρίσθαι τὰσ πολιτείασ ταύτασ· ὀλίγοι ὄντεσ.

ὅτι μὲν οὖν πολιτεῖαι πλείουσ, καὶ δι’ ἣν αἰτίαν, εἴρηται·

διότι δὲ πλείουσ τῶν εἰρημένων, καὶ τίνεσ καὶ διὰ τί, λέγωμεν ἀρχὴν λαβόντεσ τὴν εἰρημένην πρότερον. ὁμολογοῦμεν γὰρ οὐχ ἓν μέροσ ἀλλὰ πλείω πᾶσαν ἔχειν πόλιν. ὥσπερ οὖν εἰ ζῴου προῃρούμεθα λαβεῖν εἴδη, πρῶτον ἂν ἀποδιωρίζομεν ἅπερ ἀναγκαῖον πᾶν ἔχειν ζῷον οἱο͂ν ἔνιά τε τῶν αἰσθητηρίων καὶ τὸ τῆσ τροφῆσ ἐργαστικὸν καὶ δεκτικόν, οἱο͂ν στόμα καὶ κοιλίαν, πρὸσ δὲ τούτοισ, οἷσ κινεῖται μορίοισ ἕκαστον αὐτῶν·

διαφοραί λέγω δ’ οἱο͂ν στόματόσ τινα πλείω γένη καὶ κοιλίασ καὶ τῶν αἰσθητηρίων, ἔτι δὲ καὶ τῶν κινητικῶν μορίων, ὁ τῆσ συζεύξεωσ τῆσ τούτων ἀριθμὸσ ἐξ ἀνάγκησ ποιήσει πλείω γένη ζῴων οὐ γὰρ οἱο͂́ν τε ταὐτὸν ζῷον ἔχειν πλείουσ στόματοσ διαφοράσ, ὁμοίωσ δὲ οὐδ’ ὤτων, ὥσθ’ ὅταν ληφθῶσι τούτων πάντεσ οἱ ἐνδεχόμενοι συνδυασμοί, ποιήσουσιν εἴδη ζῴου, καὶ τοσαῦτ’ εἴδη τοῦ ζῴου ὅσαι περ αἱ συζεύξεισ τῶν ἀναγκαίων μορίων εἰσίν ‐ τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ τῶν εἰρημένων πολιτειῶν.

καὶ γὰρ αἱ πόλεισ οὐκ ἐξ ἑνὸσ ἀλλ’ ἐκ πολλῶν σύγκεινται μερῶν, ὥσπερ εἴρηται πολλάκισ. μὲν οὖν ἐστι τὸ περὶ τὴν τροφὴν πλῆθοσ, οἱ καλούμενοι γεωργοί, δεύτερον δὲ τὸ καλούμενον βάναυσον ἔστι δὲ τοῦτο τὸ περὶ τὰσ τέχνασ ὧν ἄνευ πόλιν ἀδύνατον οἰκεῖσθαι·

τούτων δὲ τῶν τεχνῶν τὰσ μὲν ἐξ ἀνάγκησ ὑπάρχειν δεῖ, τὰσ δὲ εἰσ τρυφὴν ἢ τὸ καλῶσ ζῆν, τρίτον δὲ <τὸ> ἀγοραῖον λέγω δ’ ἀγοραῖον τὸ περὶ τὰσ πράσεισ καὶ τὰσ ὠνὰσ καὶ τὰσ ἐμπορίασ καὶ καπηλείασ διατρῖβον, τέταρτον δὲ τὸ θητικόν, πέμπτον δὲ γένοσ τὸ προπολεμῆσον, ὃ τούτων οὐθὲν ἧττόν ἐστιν ἀναγκαῖον ὑπάρχειν, εἰ μέλλουσι μὴ δουλεύσειν τοῖσ ἐπιοῦσιν.

μὴ γὰρ ἓν τῶν ἀδυνάτων ᾖ πόλιν ἄξιον εἶναι καλεῖν τὴν φύσει δούλην·

αὐτάρκησ γὰρ ἡ πόλισ, τὸ δὲ δοῦλον οὐκ αὔταρκεσ.

διόπερ ἐν τῇ Πολιτείᾳ κομψῶσ τοῦτο, οὐχ ἱκανῶσ δὲ εἴρηται. φησὶ γὰρ ὁ Σωκράτησ ἐκ τεττάρων τῶν ἀναγκαιοτάτων πόλιν συγκεῖσθαι, λέγει δὲ τούτουσ ὑφάντην καὶ γεωργὸν καὶ σκυτοτόμον καὶ οἰκοδόμον· πάλιν δὲ προστίθησιν, ὡσ οὐκ αὐτάρκων τούτων, χαλκέα καὶ τοὺσ ἐπὶ τοῖσ ἀναγκαίοισ βοσκήμασιν, ἔτι δ’ ἔμπορόν τε καὶ κάπηλον· καὶ ταῦτα πάντα γίνεται πλήρωμα τῆσ πρώτησ πόλεωσ, ὡσ τῶν ἀναγκαίων τε χάριν πᾶσαν πόλιν συνεστηκυῖαν, ἀλλ’ οὐ τοῦ καλοῦ μᾶλλον, ἴσον τε δεομένην σκυτέων τε καὶ γεωργῶν.

τὸ δὲ προπολεμοῦν οὐ πρότερον ἀποδίδωσι μέροσ πρὶν ἢ τῆσ χώρασ αὐξομένησ καὶ τῆσ τῶν πλησίον ἁπτομένησ εἰσ πόλεμον καταστῶσιν. ἀλλὰ μὴν καὶ ἐν τοῖσ τέτταρσι καὶ τοῖσ ὁποσοισοῦν κοινωνοῖσ ἀναγκαῖον εἶναί τινα τὸν ἀποδώσοντα καὶ κρινοῦντα τὸ δίκαιον.

εἴπερ οὖν καὶ ψυχὴν ἄν τισ θείη ζῴου μόριον μᾶλλον ἢ σῶμα, καὶ πόλεων τὰ τοιαῦτα μᾶλλον θετέον τῶν εἰσ τὴν ἀναγκαίαν χρῆσιν συντεινόντων, τὸ πολεμικὸν καὶ τὸ μετέχον δικαιοσύνησ δικαστικῆσ, πρὸσ δὲ τούτοισ τὸ βουλευόμενον, ὅπερ ἐστὶ συνέσεωσ πολιτικῆσ ἔργον. καὶ ταῦτ’ εἴτε κεχωρισμένωσ ὑπάρχει τισὶν εἴτε τοῖσ αὐτοῖσ, οὐθὲν διαφέρει πρὸσ τὸν λόγον·

καὶ γὰρ ὁπλιτεύειν καὶ γεωργεῖν συμβαίνει τοῖσ αὐτοῖσ πολλάκισ.

ὥστε εἴπερ καὶ ταῦτα καὶ ἐκεῖνα θετέα μόρια τῆσ πόλεωσ, φανερὸν ὅτι τό γε ὁπλιτικὸν ἀναγκαῖόν ἐστι μόριον τῆσ πόλεωσ. ἕβδομον δὲ τὸ ταῖσ οὐσίαισ λειτουργοῦν, ὃ καλοῦμεν εὐπόρουσ.

ὄγδοον δὲ τὸ δημιουργικὸν καὶ τὸ περὶ τὰσ ἀρχὰσ λειτουργοῦν, εἴπερ ἄνευ ἀρχόντων ἀδύνατον εἶναι πόλιν. ἀναγκαῖον οὖν εἶναί τινασ τοὺσ δυναμένουσ ἄρχειν καὶ λειτουργοῦντασ ἢ συνεχῶσ ἢ κατὰ μέροσ τῇ πόλει ταύτην τὴν λειτουργίαν.

λοιπὰ δὲ περὶ ὧν τυγχάνομεν διωρικότεσ ἀρτίωσ, τὸ βουλευόμενον καὶ τὸ κρῖνον περὶ τῶν δικαίων τοῖσ ἀμφισβητοῦσιν. ἀναγκαῖον καὶ μετέχοντασ εἶναί τινασ ἀρετῆσ τῆσ τῶν πολιτικῶν.

τὰσ μὲν οὖν ἄλλασ δυνάμεισ τοῖσ αὐτοῖσ ὑπάρχειν ἐνδέχεσθαι δοκεῖ πολλοῖσ, οἱο͂ν τοὺσ αὐτοὺσ εἶναι τοὺσ προπολεμοῦντασ καὶ γεωργοῦντασ καὶ τεχνίτασ, ἔτι δὲ τοὺσ βουλευομένουσ τε καὶ κρίνοντασ· ἀντιποιοῦνται δὲ καὶ τῆσ ἀρετῆσ πάντεσ, καὶ τὰσ πλείστασ ἀρχὰσ ἄρχειν οἰόνται δύνασθαι·

ἀλλὰ πένεσθαι καὶ πλουτεῖν τοὺσ αὐτοὺσ ἀδύνατον. διὸ ταῦτα μέρη μάλιστα εἶναι δοκεῖ πόλεωσ, οἱ εὔποροι καὶ οἱ ἄποροι. ἔτι δὲ διὰ τὸ ὡσ ἐπὶ τὸ πολὺ τοὺσ μὲν ὀλίγουσ εἶναι τοὺσ δὲ πολλοὺσ ταῦτα ἐναντία μέρη φαίνεται τῶν τῆσ πόλεωσ μορίων. ὥστε καὶ τὰσ πολιτείασ κατὰ τὰσ ὑπεροχὰσ τούτων καθιστᾶσι, καὶ δύο πολιτεῖαι δοκοῦσιν εἶναι, δημοκρατία καὶ ὀλιγαρχία.

ὅτι μὲν οὖν εἰσι πολιτεῖαι πλείουσ, καὶ διὰ τίνασ αἰτίασ, εἴρηται πρότερον·

ὅτι δὲ ἔστι καὶ δημοκρατίασ εἴδη πλείω καὶ ὀλιγαρχίασ, λέγωμεν.

φανερὸν δὲ τοῦτο καὶ ἐκ τῶν εἰρημένων. ὠνὴν καὶ πρᾶσιν διατρῖβον, ἄλλο δὲ τὸ περὶ τὴν θάλατταν, καὶ τούτου τὸ μὲν πολεμικὸν τὸ δὲ χρηματιστικὸν τὸ δὲ πορθμευτικὸν τὸ δ’ ἁλιευτικόν πολλαχοῦ γὰρ ἕκαστα τούτων πολύοχλα, οἱο͂ν ἁλιεῖσ μὲν ἐν Τάραντι καὶ Βυζαντίῳ, τριηρικὸν δὲ Ἀθήνησιν, ἐμπορικὸν δὲ ἐν Αἰγίνῃ καὶ Χίῳ, πορθμευτικὸν δ’ ἐν Τενέδῳ, πρὸσ δὲ τούτοισ τὸ χερνητικὸν καὶ τὸ μικρὰν ἔχον οὐσίαν ὥστε μὴ δύνασθαι σχολάζειν, ἔτι τὸ μὴ ἐξ ἀμφοτέρων πολιτῶν ἐλεύθερον, κἂν εἴ τι τοιοῦτον ἕτερον πλήθουσ εἶδοσ·

διαφοράν.

δημοκρατία μὲν οὖν ἐστι πρώτη μὲν ἡ λεγομένη μάλιστα κατὰ τὸ ἴσον.

ἴσον γάρ φησιν ὁ νόμοσ ὁ τῆσ τοιαύτησ δημοκρατίασ τὸ μηδὲν μᾶλλον ὑπερέχειν τοὺσ ἀπόρουσ ἢ τοὺσ εὐπόρουσ, μηδὲ κυρίουσ εἶναι ὁποτερουσοῦν, ἀλλ’ ὁμοίουσ ἀμφοτέρουσ. εἴπερ γὰρ ἐλευθερία μάλιστ’ ἔστιν ἐν δημοκρατίᾳ, καθάπερ ὑπολαμβάνουσί τινεσ, καὶ ἰσότησ, οὕτωσ ἂν εἰή μάλιστα, κοινωνούτων ἁπάντων μάλιστα τῆσ πολιτείασ ὁμοίωσ. ἐπεὶ δὲ πλείων ὁ δῆμοσ, κύριον δὲ τὸ δόξαν τοῖσ πλείοσιν, ἀνάγκη δημοκρατίαν εἶναι ταύτην.

ἓν μὲν οὖν εἶδοσ δημοκρατίασ τοῦτο, τὸ τὰσ ἀρχὰσ ἀπὸ τιμημάτων εἴναι, βραχέων δὲ τούτων ὄντων· δεῖ δὲ τῷ κτωμένῳ ἐξουσίαν εἶναι μετέχειν καὶ τὸν ἀποβάλλοντα μὴ μετέχειν·

ἕτερον εἶδοσ δημοκρατίασ τὸ μετέχειν ἅπαντασ τοὺσ πολίτασ ὅσοι ἀνυπεύθυνοι, ἄρχειν δὲ τὸν νόμον·

ἕτερον δὲ εἶδοσ δημοκρατίασ τὸ παντὶ μετεῖναι τῶν ἀρχῶν, ἐὰν μόνον ᾖ πολίτησ, ἄρχειν δὲ τὸν νόμον· ἕτερον δὲ εἶδοσ δημοκρατίασ τἆλλα μὲν εἶναι ταὐτά, κύριον δ’ εἶναι τὸ πλῆθοσ καὶ μὴ τὸν νόμον. τοῦτο δὲ γίνεται ὅταν τὰ ψηφίσματα κύρια ᾖ ἀλλὰ μὴ ὁ νόμοσ·

συμβαίνει δὲ τοῦτο διὰ τοὺσ δημαγωγούσ. ἐν μὲν γὰρ ταῖσ κατὰ νόμον δημοκρατουμέναισ οὐ γίνεται δημαγωγόσ, ἀλλ’ οἱ βέλτιστοι τῶν πολιτῶν εἰσιν ἐν προεδρίᾳ· ὅπου δ’ οἱ νόμοι μή εἰσι κύριοι, ἐνταῦθα γίνονται δημαγωγοί.

μόναρχοσ γὰρ ὁ δῆμοσ γίνεται, σύνθετοσ εἷσ ἐκ πολλῶν· οἱ γὰρ πολλοὶ κύριοί εἰσιν οὐχ ὡσ ἕκαστοσ ἀλλὰ πάντεσ. Ὅμηροσ δὲ ποίαν λέγει οὐκ ἀγαθὸν εἶναι πολυκοιρανίην, πότερον ταύτην ἢ ὅταν πλείουσ ὦσιν οἱ ἄρχοντεσ ὡσ ἕκαστοσ, ἄδηλον. ὁ δ’ οὖν τοιοῦτοσ δῆμοσ, ἅτε μόναρχοσ ὤν, ζητεῖ μοναρχεῖν διὰ τὸ μὴ ἄρχεσθαι ὑπὸ νόμου, καὶ γίνεται δεσποτικόσ, ὥστε οἱ κόλακεσ ἔντιμοι, καὶ ἔστιν ὁ τοιοῦτοσ δῆμοσ ἀνάλογον τῶν μοναρχιῶν τῇ τυραννίδι.

διότι καὶ τὸ ἦθοσ τὸ αὐτό, καὶ ἄμφω δεσποτικὰ τῶν βελτιόνων, καὶ τὰ ψηφίσματα ὥσπερ ἐκεῖ τὰ ἐπιτάγματα, καὶ ὁ δημαγωγὸσ καὶ ὁ κόλαξ οἱ αὐτοὶ καὶ ἀνάλογον. καὶ μάλιστα δ’ ἑκάτεροι παρ’ ἑκατέροισ ἰσχύουσιν, οἱ μὲν κόλακεσ παρὰ τοῖσ τυράννοισ, οἱ δὲ δημαγωγοὶ παρὰ τοῖσ δήμοισ τοῖσ τοιούτοισ.

αἴτιοι δέ εἰσι τοῦ εἶναι τὰ ψηφίσματα κύρια ἀλλὰ μὴ τοὺσ νόμουσ οὗτοι, πάντα ἀνάγοντεσ εἰσ τὸν δῆμον· συμβαίνει γὰρ αὐτοῖσ γίνεσθαι μεγάλοισ διὰ τὸ τὸν μὲν δῆμον πάντων εἶναι κύριον, τῆσ δὲ τοῦ δήμου δόξησ τούτουσ·

πείθεται γὰρ τὸ πλῆθοσ τούτοισ. ἔτι δ’ οἱ ταῖσ ἀρχαῖσ ἐγκαλοῦντεσ τὸν δῆμόν φασι δεῖν κρίνειν, ὁ δὲ ἀσμένωσ δέχεται τὴν πρόκλησιν· ὥστε καταλύονται πᾶσαι αἱ ἀρχαί. εὐλόγωσ δὲ ἂν δόξειεν ἐπιτιμᾶν ὁ φάσκων τὴν τοιαύτην εἶναι δημοκρατίαν οὐ πολιτείαν. ὅπου γὰρ μὴ νόμοι ἄρχουσιν, οὐκ ἔστι πολιτεία.

δεῖ γὰρ τὸν μὲν νόμον ἄρχειν πάντων τῶν δὲ καθ’ ἕκαστα τὰσ ἀρχάσ, καὶ ταύτην πολιτείαν κρίνειν. ὥστ’ εἴπερ ἐστὶ δημοκρατία μία τῶν πολιτειῶν, φανερὸν ὡσ ἡ τοιαύτη κατάστασισ, ἐν ᾗ ψηφίσμασι πάντα διοικεῖται, οὐδὲ δημοκρατία κυρίωσ· οὐθὲν γὰρ ἐνδέχεται ψήφισμα εἶναι καθόλου.

τὰ μὲν οὖν τῆσ δημοκρατίασ εἴδη διωρίσθω τὸν τρόπον τοῦτον. τὰσ ἀρχὰσ τηλικούτων ὥστε τοὺσ ἀπόρουσ μὴ μετέχειν, πλείουσ ὄντασ, ἐξεῖναι δὲ τῷ κτωμένῳ μετέχειν τῆσ πολιτείασ, ἄλλο δέ, ὅταν ἀπὸ τιμημάτων μακρῶν ὦσιν αἱ ἀρχαὶ καὶ αἱρῶνται αὐτοὶ τοὺσ ἐλλείποντασ ἂν μὲν οὖν ἐκ πάντων τούτων τοῦτο ποιῶσι, δοκεῖ τοῦτ’ εἶναι μᾶλλον ἀριστοκρατικόν, ἐὰν δὲ ἐκ τινῶν ἀφωρισμένων, ὀλιγαρχικόν·

ἕτερον δ’ εἶδοσ ὀλιγαρχίασ, ὅταν παῖσ ἀντὶ πατρὸσ εἰσίῃ, τέταρτον δ’, ὅταν ὑπάρχῃ τε τὸ νῦν λεχθὲν καὶ ἄρχῃ μὴ ὁ νόμοσ ἀλλ’ οἱ ἄρχοντεσ.

καὶ ἔστιν ἀντίστροφοσ αὕτη ἐν ταῖσ ὀλιγαρχίαισ ὥσπερ ἡ τυραννὶσ ἐν ταῖσ μοναρχίαισ, καὶ περὶ ἧσ τελευταίασ εἴπαμεν δημοκρατίασ ἐν ταῖσ δημοκρατίαισ·

δὴ τὴν τοιαύτην ὀλιγαρχίαν δυναστείαν.

ὀλιγαρχίασ μὲν οὖν εἴδη τοσαῦτα καὶ δημοκρατίασ·

οὐ δεῖ δὲ λανθάνειν ὅτι πολλαχοῦ συμβέβηκεν ὥστε τὴν μὲν πολιτείαν τὴν κατὰ τοὺσ νόμουσ μὴ δημοτικὴν εἶναι, διὰ δὲ τὸ ἔθοσ καὶ τὴν ἀγωγὴν πολιτεύεσθαι δημοτικῶσ, ὁμοίωσ δὲ πάλιν παρ’ ἄλλοισ τὴν μὲν κατὰ τοὺσ νόμουσ εἶναι πολιτείαν δημοτικωτέραν, τῇ δ’ ἀγωγῇ καὶ τοῖσ ἔθεσιν ὀλιγαρχεῖσθαι μᾶλλον. συμβαίνει δὲ τοῦτο μάλιστα μετὰ τὰσ μεταβολὰσ τῶν πολιτειῶν·

ὥσθ’ οἱ μὲν νόμοι διαμένουσιν οἱ προϋπάρχοντεσ, κρατοῦσι δ’ οἱ μεταβαλόντεσ τὴν πολιτείαν.

ὅτι δ’ ἔστι τοσαῦτα εἴδη δημοκρατίασ καὶ ὀλιγαρχίασ, ἐξ αὐτῶν τῶν εἰρημένων φανερόν ἐστιν.

ἢ τὰ μὲν τὰ δὲ μή.

ὅταν μὲν οὖν τὸ γεωργικὸν καὶ τὸ κεκτημένον μετρίαν οὐσίαν κύριον ᾖ τῆσ πολιτείασ, πολιτεύονται κατὰ νόμουσ ἔχουσι γὰρ ἐργαζόμενοι ζῆν, οὐ δύνανται δὲ σχολάζειν, ὥστε τὸν νόμον ἐπιστήσαντεσ ἐκκλησιάζουσι τὰσ ἀναγκαίασ ἐκκλησίασ, τοῖσ δὲ ἄλλοισ μετέχειν ἔξεστιν ὅταν κτήσωνται τὸ τίμημα τὸ διωρισμένον ὑπὸ τῶν νόμων· διὸ πᾶσι τοῖσ κτησαμένοισ ἔξεστι μετέχειν·

ὅλωσ μὲν γὰρ τὸ μὲν μὴ ἐξεῖναι πᾶσιν ὀλιγαρχικόν, τὸ δὲ δὴ ἐξεῖναι σχολάζειν ἀδύνατον μὴ προσόδων οὐσῶν. τοῦτο μὲν οὖν εἶδοσ ἓν δημοκρατίασ διὰ ταύτασ τὰσ αἰτίασ· ἕτερον δὲ εἶδοσ διὰ τὴν ἐχομένην διαίρεσιν· ἔστι γὰρ καὶ πᾶσιν ἐξεῖναι τοῖσ ἀνυπευθύνοισ κατὰ τὸ γένοσ, μετέχειν μέντοι δυναμένουσ σχολάζειν·

διόπερ ἐν τῇ τοιαύτῃ δημοκρατίᾳ οἱ νόμοι ἄρχουσι, διὰ τὸ μὴ εἶναι πρόσοδον. μετέχειν διὰ τὴν προειρημένην αἰτίαν, ὥστ’ ἀναγκαῖον καὶ ἐν ταύτῃ ἄρχειν τὸν νόμον.

τέταρτον δὲ εἶδοσ δημοκρατίασ ἡ τελευταία τοῖσ χρόνοισ ἐν ταῖσ πόλεσι γεγενημένη.

διὰ γὰρ τὸ μείζουσ γεγονέναι πολὺ τὰσ πόλεισ τῶν ἐξ ὑπαρχῆσ καὶ προσόδων ὑπάρχειν εὐπορίασ, μετέχουσι μὲν πάντεσ τῆσ πολιτείασ διὰ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ πλήθουσ, κοινωνοῦσι δὲ καὶ πολιτεύονται διὰ τὸ δύνασθαι σχολάζειν καὶ τοὺσ ἀπόρουσ, λαμβάνοντασ μισθόν. καὶ μάλιστα δὲ σχολάζει τὸ τοιοῦτον πλῆθοσ· οὐ γὰρ ἐμποδίζει αὐτοὺσ οὐθὲν ἡ τῶν ἰδίων ἐπιμέλεια, τοὺσ δὲ πλουσίουσ ἐμποδίζει, ὥστε πολλάκισ οὐ κοινωνοῦσι τῆσ ἐκκλησίασ οὐδὲ τοῦ δικάζειν.

πλῆθοσ κύριον τῆσ πολιτείασ, ἀλλ’ οὐχ οἱ νόμοι.

τὰ μὲν οὖν τῆσ δημοκρατίασ εἴδη τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα διὰ ταύτασ τὰσ ἀνάγκασ ἐστίν, τάδε δὲ τῆσ ὀλιγαρχίασ·

ὅταν μὲν πλείουσ ἔχωσιν οὐσίαν, ἐλάττω δὲ καὶ μὴ πολλὴν λίαν, τὸ τῆσ πρώτησ ὀλιγαρχίασ εἶδόσ ἐστιν· τῷ κτωμένῳ, καὶ διὰ τὸ πλῆθοσ εἶναι τῶν μετεχόντων τοῦ πολιτεύματοσ ἀνάγκη μὴ τοὺσ ἀνθρώπουσ ἀλλὰ τὸν νόμον εἶναι κύριον ὅσῳ γὰρ ἂν πλεῖον ἀπέχωσι τῆσ μοναρχίασ, καὶ μήτε τοσαύτην ἔχωσιν οὐσίαν ὥστε σχολάζειν ἀμελοῦντεσ μήθ’ οὕτωσ ὀλίγην ὥστε τρέφεσθαι ἀπὸ τῆσ πόλεωσ, ἀνάγκη τὸν νόμον ἀξιοῦν αὐτοῖσ ἄρχειν, ἀλλὰ μὴ αὐτούσ·

ἐὰν δὲ δὴ ἐλάττουσ ὦσιν οἱ τὰσ οὐσίασ ἔχοντεσ ἢ οἱ τὸ πρότερον, πλείω δέ, τὸ τῆσ δευτέρασ ὀλιγαρχίασ γίνεται εἶδοσ·

μᾶλλον γὰρ ἰσχύοντεσ πλεονεκτεῖν ἀξιοῦσιν, διὸ αὐτοὶ μὲν αἱροῦνται ἐκ τῶν ἄλλων τοὺσ εἰσ τὸ πολίτευμα βαδίζοντασ, διὰ δὲ τὸ μήπω οὕτωσ ἰσχυροὶ εἶναι ὥστ’ ἄνευ νόμου ἄρχειν τὸν νόμον τίθενται τοιοῦτον. ἐὰν δ’ ἐπιτείνωσι τῷ ἐλάττονεσ ὄντεσ μείζονασ οὐσίασ ἔχειν, ἡ τρίτη ἐπίδοσισ γίνεται τῆσ ὀλιγαρχίασ, τὸ δι’ αὑτῶν μὲν τὰσ ἀρχὰσ ἔχειν, κατὰ νόμον δὲ τὸν κελεύοντα τῶν τελευτώντων διαδέχεσθαι τοὺσ υἱεῖσ.

ὅταν δὲ ἤδη πολὺ ὑπερτείνωσι ταῖσ οὐσίαισ καὶ ταῖσ πολυφιλίαισ, ἐγγὺσ ἡ τοιαύτη δυναστεία μοναρχίασ ἐστίν, καὶ κύριοι γίνονται οἱ ἄνθρωποι, ἀλλ’ οὐχ ὁ νόμοσ· καὶ τὸ τέταρτον εἶδοσ τῆσ ὀλιγαρχίασ τοῦτ’ ἐστίν, ἀντίστροφον τῷ τελευταίῳ τῆσ δημοκρατίασ.

ἔτι δ’ εἰσὶ δύο πολιτεῖαι παρὰ δημοκρατίαν τε καὶ ὀλιγαρχίαν, ὧν τὴν μὲν ἑτέραν λέγουσί τε πάντεσ καὶ εἴρηται τῶν τεττάρων πολιτειῶν εἶδοσ ἕν λέγουσι δὲ τέτταρασ μοναρχίαν ὀλιγαρχίαν δημοκρατίαν, τέταρτον δὲ τὴν καλουμένην ἀριστοκρατίαν·

τὸ κοινὸν ὄνομα πασῶν πολιτείαν γὰρ καλοῦσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ πολλάκισ γίνεσθαι λανθάνει τοὺσ πειρωμένουσ ἀριθμεῖν τὰ τῶν πολιτειῶν εἴδη, καὶ χρῶνται ταῖσ τέτταρσι μόνον ὥσπερ Πλάτων ἐν ταῖσ πολιτείαισ.

ἀριστοκρατίαν μὲν οὖν καλῶσ ἔχει καλεῖν περὶ ἧσ διήλθομεν ἐν τοῖσ πρώτοισ λόγοισ τὴν γὰρ ἐκ τῶν ἀρίστων ἁπλῶσ κατ’ ἀρετὴν πολιτείαν καὶ μὴ πρὸσ ὑπόθεσίν τινα ἀγαθῶν ἀνδρῶν μόνην δίκαιον προσαγορεύειν ἀριστοκρατίαν·

ἐν μόνῃ γὰρ ἁπλῶσ ὁ αὐτὸσ ἀνὴρ καὶ πολίτησ ἀγαθόσ ἐστιν, οἱ δ’ ἐν ταῖσ ἄλλαισ ἀγαθοὶ πρὸσ τὴν πολιτείαν εἰσὶ τὴν αὑτῶν·

οὐ μὴν ἀλλ’ εἰσί τινεσ αἳ πρόσ τε τὰσ ὀλιγαρχουμένασ ἔχουσι διαφορὰσ καὶ καλοῦνται ἀριστοκρατίαι καὶ πρὸσ τὴν καλουμένην πολιτείαν. ὅπου γὰρ μὴ μόνον πλουτίνδην ἀλλὰ καὶ ἀριστίνδην αἱροῦνται τὰσ ἀρχάσ, αὕτη ἡ πολιτεία διαφέρει τε ἀμφοῖν καὶ ἀριστοκρατικὴ καλεῖται.

καὶ γὰρ ἐν ταῖσ μὴ ποιουμέναισ κοινὴν ἐπιμέλειαν ἀρετῆσ εἰσὶν ὅμωσ τινὲσ οἱ εὐδοκιμοῦντεσ καὶ δοκοῦντεσ εἶναι ἐπιεικεῖσ. πλοῦτον καὶ ἀρετὴν καὶ δῆμον, οἱο͂ν ἐν Καρχηδόνι, αὕτη ἀριστοκρατική ἐστιν, καὶ ἐν αἷσ εἰσ τὰ δύο μόνον, οἱο͂ν ἡ Λακεδαιμονίων, εἴσ τε ἀρετὴν καὶ δῆμον, καὶ ἔστι μίξισ τῶν δύο τούτων, δημοκρατίασ τε καὶ ἀρετῆσ.

καὶ τρίτον ὅσαι τῆσ καλουμένησ πολιτείασ ῥέπουσι πρὸσ τὴν ὀλιγαρχίαν μᾶλλον.

λοιπὸν δ’ ἐστὶν ἡμῖν περί τε τῆσ ὀνομαζομένησ πολιτείασ εἰπεῖν καὶ περὶ τυραννίδοσ.

ἐτάξαμεν δ’ οὕτωσ οὐκ οὖσαν οὔτε ταύτην παρέκβασιν οὔτε τὰσ ἄρτι ῥηθείσασ ἀριστοκρατίασ, ὅτι τὸ μὲν ἀληθὲσ πᾶσαι διημαρτήκασι τῆσ ὀρθοτάτησ πολιτείασ, ἔπειτα καταριθμοῦνται μετὰ τούτων εἰσί τ’ αὐτῶν αὗται παρεκβάσεισ ἅσπερ ἐν τοῖσ κατ’ ἀρχὴν εἴπομεν. τελευταῖον δὲ περὶ τυραννίδοσ εὔλογόν ἐστι ποιήσασθαι μνείαν διὰ τὸ πασῶν ἥκιστα ταύτην εἶναι πολιτείαν, ἡμῖν δὲ τὴν μέθοδον εἶναι περὶ πολιτείασ.

δι’ ἣν μὲν οὖν αἰτίαν τέτακται τὸν τρόπον τοῦτον, εἴρηται·

νῦν δὲ δεικτέον ἡμῖν περὶ πολιτείασ. φανερωτέρα γὰρ ἡ δύναμισ αὐτῆσ διωρισμένων τῶν περὶ ὀλιγαρχίασ καὶ δημοκρατίασ. ἔστι γὰρ ἡ πολιτεία ὡσ ἁπλῶσ εἰπεῖν μίξισ ὀλιγαρχίασ καὶ δημοκρατίασ. εἰώθασι δὲ καλεῖν τὰσ μὲν ἀποκλινούσασ ὡσ πρὸσ τὴν δημοκρατίαν πολιτείασ, τὰσ δὲ πρὸσ τὴν ὀλιγαρχίαν μᾶλλον ἀριστοκρατίασ διὰ τὸ μᾶλλον ἀκολουθεῖν παιδείαν καὶ εὐγένειαν τοῖσ εὐπορωτέροισ. ἔτι δὲ δοκοῦσιν ἔχειν οἱ εὔποροι ὧν ἕνεκεν οἱ ἀδικοῦντεσ ἀδικοῦσιν·

ὅθεν καὶ καλοὺσ κἀγαθοὺσ καὶ γνωρίμουσ τούτουσ προσαγορεύουσιν. ἐπεὶ οὖν ἡ ἀριστοκρατία βούλεται τὴν ὑπεροχὴν ἀπονέμειν τοῖσ ἀρίστοισ τῶν πολιτῶν, καὶ τὰσ ὀλιγαρχίασ εἶναί φασιν ἐκ τῶν καλῶν κἀγαθῶν μᾶλλον.

δοκεῖ δ’ εἶναι τῶν ἀδυνάτων τὸ εὐνομεῖσθαι τὴν μὴ ἀριστοκρατουμένην πόλιν ἀλλὰ πονηροκρατουμένην, ὁμοίωσ δὲ καὶ ἀριστοκρατεῖσθαι τὴν μὴ εὐνομουμένην.

οὐκ ἔστι δὲ εὐνομία τὸ εὖ κεῖσθαι τοὺσ νόμουσ, μὴ πείθεσθαι δέ. διὸ μίαν μὲν εὐνομίαν ὑποληπτέον εἶναι τὸ πείθεσθαι τοῖσ κειμένοισ νόμοισ, ἑτέραν δὲ τὸ καλῶσ κεῖσθαι τοὺσ νόμουσ οἷσ ἐμμένουσιν ἔστι γὰρ πείθεσθαι καὶ κακῶσ κειμένοισ. τοῦτο δὲ ἐνδέχεται διχῶσ·

ἢ γὰρ τοῖσ ἀρίστοισ τῶν ἐνδεχομένων αὐτοῖσ, ἢ τοῖσ ἁπλῶσ ἀρίστοισ. δοκεῖ δὲ ἀριστοκρατία μὲν εἶναι μάλιστα τὸ τὰσ τιμὰσ νενεμῆσθαι κατ’ ἀρετήν ἀριστοκρατίασ μὲν γὰρ ὁρ́οσ ἀρετή, ὀλιγαρχίασ δὲ πλοῦτοσ, δήμου δ’ ἐλευθερία·

τὸ δ’ ὅ τι ἂν δόξῃ τοῖσ πλείοσιν, ἐν πάσαισ ὑπάρχει·

καὶ γὰρ ἐν ὀλιγαρχίᾳ καὶ ἐν ἀριστοκρατίᾳ καὶ ἐν δήμοισ, ὅ τι ἂν δόξῃ τῷ πλείονι μέρει τῶν μετεχόντων τῆσ πολιτείασ, τοῦτ’ ἐστὶ κύριον. ἐν μὲν οὖν ταῖσ πλείσταισ πόλεσι τοῦτο τῆσ πολιτείασ εἶδοσ καλεῖται·

μόνον γὰρ ἡ μίξισ στοχάζεται τῶν εὐπόρων καὶ τῶν ἀπόρων, πλούτου καὶ ἐλευθερίασ· σχεδὸν γὰρ παρὰ τοῖσ πλείστοισ οἱ εὔποροι τῶν καλῶν κἀγαθῶν δοκοῦσι κατέχειν χώραν· ἐπεὶ δὲ τρία ἐστὶ τὰ ἀμφισβητοῦντα τῆσ ἰσότητοσ τῆσ πολιτείασ, ἐλευθερία πλοῦτοσ ἀρετή τὸ γὰρ τέταρτον, ὃ καλοῦσιν εὐγένειαν, ἀκολουθεῖ τοῖσ δυσίν· ἡ γὰρ εὐγένειά ἐστιν ἀρχαῖοσ πλοῦτοσ καὶ ἀρετή, φανερὸν ὅτι τὴν μὲν τοῖν δυοῖν μίξιν, τῶν εὐπόρων καὶ τῶν ἀπόρων, πολιτείαν λεκτέον, τὴν δὲ τῶν τριῶν ἀριστοκρατίαν μάλιστα τῶν ἄλλων παρὰ τὴν ἀληθινὴν καὶ πρώτην.

ὅτι μὲν οὖν ἔστι καὶ ἕτερα πολιτείασ εἴδη παρὰ μοναρχίαν τε καὶ δημοκρατίαν καὶ ὀλιγαρχίαν, εἴρηται, καὶ ποῖα ταῦτα, καὶ τί διαφέρουσιν ἀλλήλων αἵ τ’ ἀριστοκρατίαι καὶ αἱ πολιτεῖαι τῆσ ἀριστοκρατίασ·

καὶ ὅτι οὐ πόρρω αὗται ἀλλήλων, φανερόν. τίνα δὲ τρόπον γίνεται παρὰ δημοκρατίαν καὶ ὀλιγαρχίαν ἡ καλουμένη πολιτεία, καὶ πῶσ αὐτὴν δεῖ καθιστάναι, λέγωμεν ἐφεξῆσ τοῖσ εἰρημένοισ.

ἅμα δὲ δῆλον ἔσται καὶ οἷσ ὁρίζονται τὴν δημοκρατίαν καὶ τὴν ὀλιγαρχίαν· ληπτέον γὰρ τὴν τούτων διαίρεσιν, εἶτα ἐκ τούτων ἀφ’ ἑκατέρασ ὥσπερ σύμβολον λαμβάνοντασ συνθετέον. εἰσὶ δὲ ὁρ́οι τρεῖσ τῆσ συνθέσεωσ καὶ μίξεωσ.

ἢ γὰρ ἀμφότερα ληπτέον ἃ ἑκάτεροι νομοθετοῦσιν, οἱο͂ν περὶ τοῦ δικάζειν ἐν μὲν γὰρ ταῖσ ὀλιγαρχίαισ τοῖσ εὐπόροισ ζημίαν τάττουσιν ἂν μὴ δικάζωσι, τοῖσ δ’ ἀπόροισ οὐδένα μισθόν, ἐν δὲ ταῖσ δημοκρατίαισ τοῖσ μὲν ἀπόροισ μισθόν, τοῖσ δ’ εὐπόροισ οὐδεμίαν ζημίαν· κοινὸν δὲ καὶ μέσον τούτων ἀμφότερα ταῦτα, διὸ καὶ πολιτικόν, μέμεικται γὰρ ἐξ ἀμφοῖν·

εἷσ μὲν οὖν οὗτοσ τοῦ συνδυασμοῦ τρόποσ, ἕτεροσ δὲ τὸ <τὸ> μέσον λαμβάνειν ὧν ἑκάτεροι τάττουσιν, οἱο͂ν ἐκκλησιάζειν οἱ μὲν ἀπὸ τιμήματοσ οὐθενὸσ ἢ μικροῦ πάμπαν, οἱ δ’ ἀπὸ μακροῦ τιμήματοσ, κοινὸν δέ γε οὐδέτερον, ἀλλὰ τὸ μέσον ἑκατέρου τίμημα τούτων.

τρίτον δ’ ἐκ δυοῖν ταγμάτοιν, τὰ μὲν ἐκ τοῦ ὀλιγαρχικοῦ νόμου τὰ δ’ ἐκ τοῦ δημοκρατικοῦ.

λέγω δ’ οἱο͂ν δοκεῖ δημοκρατικὸν μὲν εἶναι τὸ κληρωτὰσ εἶναι τὰσ ἀρχάσ, τὸ δ’ αἱρετὰσ ὀλιγαρχικόν, καὶ δημοκρατικὸν μὲν τὸ μὴ ἀπὸ τιμήματοσ, ὀλιγαρχικὸν δὲ τὸ ἀπὸ τιμήματοσ· ἀριστοκρατικὸν τοίνυν καὶ πολιτικὸν τὸ ἐξ ἑκατέρασ ἑκάτερον λαβεῖν, ἐκ μὲν τῆσ ὀλιγαρχίασ τὸ αἱρετὰσ ποιεῖν τὰσ ἀρχάσ, ἐκ δὲ τῆσ δημοκρατίασ τὸ μὴ ἀπὸ τιμήματοσ.

ὁ μὲν οὖν τρόποσ τῆσ μίξεωσ οὗτοσ·

τοῦ δ’ εὖ μεμεῖχθαι δημοκρατίαν καὶ ὀλιγαρχίαν ὁρ́οσ, ὅταν ἐνδέχηται λέγειν τὴν αὐτὴν πολιτείαν δημοκρατίαν καὶ ὀλιγαρχίαν. δῆλον γὰρ ὅτι τοῦτο πάσχουσιν οἱ λέγοντεσ διὰ τὸ μεμεῖχθαι καλῶσ·

πέπονθε δὲ τοῦτο καὶ τὸ μέσον, ἐμφαίνεται γὰρ ἑκάτερον ἐν αὐτῷ τῶν ἄκρων· ὅπερ συμβαίνει περὶ τὴν Λακεδαιμονίων πολιτείαν. ἐγχειροῦσι λέγειν ὡσ δημοκρατίασ οὔσησ διὰ τὸ δημοκρατικὰ πολλὰ τὴν τάξιν ἔχειν, οἱο͂ν πρῶτον τὸ περὶ τὴν τροφὴν τῶν παίδων ὁμοίωσ γὰρ οἱ τῶν πλουσίων τρέφονται τοῖσ τῶν πενήτων, καὶ παιδεύονται τὸν τρόπον τοῦτον ὃν ἂν δύναιντο καὶ τῶν πενήτων οἱ παῖδεσ, ὁμοίωσ δὲ καὶ ἐπὶ τῆσ ἐχομένησ ἡλικίασ, καὶ ὅταν ἄνδρεσ γένωνται, τὸν αὐτὸν τρόπον οὐθὲν γὰρ διάδηλοσ ὁ πλούσιοσ καὶ ὁ πένησ οὕτω τὰ περὶ τὴν τροφὴν ταὐτὰ πᾶσιν ἐν τοῖσ συσσιτίοισ, καὶ τὴν ἐσθῆτα οἱ πλούσιοι τοιαύτην οἱάν ἄν τισ παρασκευάσαι δύναιτο καὶ τῶν πενήτων ὁστισοῦν·

ἔτι τὸ δύο τὰσ μεγίστασ ἀρχὰσ τὴν μὲν αἱρεῖσθαι τὸν δῆμον, τῆσ δὲ μετέχειν τοὺσ μὲν γὰρ γέροντασ αἱροῦνται, τῆσ δ’ ἐφορείασ μετέχουσιν·

οἱ δ’ ὀλιχαρχίαν διὰ τὸ πολλὰ ἔχειν ὀλιγαρχικά, οἱο͂ν τὸ πάσασ αἱρετὰσ εἶναι καὶ μηδεμίαν κληρωτήν, καὶ ὀλίγουσ εἶναι κυρίουσ θανάτου καὶ φυγῆσ, καὶ ἄλλα τοιαῦτα πολλά.

τῇ πολιτείᾳ τῇ μεμειγμένῃ καλῶσ ἀμφότερα δοκεῖν εἶναι καὶ μηδέτερον, καὶ σῴζεσθαι δι’ αὑτῆσ καὶ μὴ ἔξωθεν, καὶ δι’ αὑτῆσ μὴ τῷ πλείουσ ἔξωθεν εἶναι τοὺσ βουλομένουσ εἰή γὰρ ἂν καὶ πονηρᾷ πολιτείᾳ τοῦθ’ ὑπάρχον ἀλλὰ τῷ μηδ’ ἂν βούλεσθαι πολιτείαν ἑτέραν μηθὲν τῶν τῆσ πόλεωσ μορίων ὅλωσ.

τίνα μὲν οὖν τρόπον δεῖ καθιστάναι πολιτείαν, ὁμοίωσ δὲ καὶ τὰσ ὀνομαζομένασ ἀριστοκρατίασ, νῦν εἴρηται.

περὶ δὲ τυραννίδοσ ἦν ἡμῖν λοιπὸν εἰπεῖν, οὐχ ὡσ ἐνούσησ πολυλογίασ περὶ αὐτήν, ἀλλ’ ὅπωσ λάβῃ τῆσ μεθόδου τὸ μέροσ, ἐπειδὴ καὶ ταύτην τίθεμεν τῶν πολιτειῶν τι μέροσ.

περὶ μὲν οὖν βασιλείασ διωρίσαμεν ἐν τοῖσ πρώτοισ λόγοισ, ἐν οἷσ περὶ τῆσ μάλιστα λεγομένησ βασιλείασ ἐποιούμεθα τὴν σκέψιν, πότερον ἀσύμφοροσ ἢ συμφέρει ταῖσ πόλεσιν, καὶ τίνα καὶ πόθεν δεῖ καθιστάναι, καὶ πῶσ· πρὸσ τὴν βασιλείαν, διὰ τὸ κατὰ νόμον εἶναι ἀμφοτέρασ ταύτασ τὰσ ἀρχάσ ἔν τε γὰρ τῶν βαρβάρων τισὶν αἱροῦνται αὐτοκράτορασ μονάρχουσ, καὶ τὸ παλαιὸν ἐν τοῖσ ἀρχαίοισ Ἕλλησιν ἐγίγνοντό τινεσ μόναρχοι τὸν τρόπον τοῦτον, οὓσ ἐκάλουν αἰσυμνήτασ, ἔχουσι δέ τινασ πρὸσ ἀλλήλασ αὗται διαφοράσ, ἦσαν δὲ διὰ μὲν τὸ κατὰ νόμον βασιλικαὶ καὶ διὰ τὸ μοναρχεῖν ἑκόντων, τυραννικαὶ δὲ διὰ τὸ δεσποτικῶσ ἄρχειν καὶ κατὰ τὴν αὑτῶν γνώμην·

τρίτον δὲ εἶδοσ τυραννίδοσ, ἥπερ μάλιστ’ εἶναι δοκεῖ τυραννίσ, ἀντίστροφοσ οὖσα τῇ παμβασιλείᾳ.

τοιαύτην δ’ ἀναγκαῖον εἶναι τυραννίδα τὴν μοναρχίαν ἥτισ ἀνυπεύθυνοσ ἄρχει τῶν ὁμοίων καὶ βελτιόνων πάντων πρὸσ τὸ σφέτερον αὐτῆσ συμφέρον, ἀλλὰ μὴ πρὸσ τὸ τῶν ἀρχομένων. διόπερ ἀκούσιοσ·

οὐθεὶσ γὰρ ἑκὼν ὑπομένει τῶν ἐλευθέρων τὴν τοιαύτην ἀρχήν. τυραννίδοσ μὲν οὖν εἴδη ταῦτα καὶ τοσαῦτα διὰ τὰσ εἰρημένασ αἰτίασ. τίσ δ’ ἀρίστη πολιτεία καὶ τίσ ἄριστοσ βίοσ ταῖσ πλείσταισ πόλεσι καὶ τοῖσ πλείστοισ τῶν ἀνθρώπων, μήτε πρὸσ ἀρετὴν συγκρίνουσι τὴν ὑπὲρ τοὺσ ἰδιώτασ, μήτε πρὸσ παιδείαν ἣ φύσεωσ δεῖται καὶ χορηγίασ τυχηρᾶσ, μήτε πρὸσ πολιτείαν τὴν κατ’ εὐχὴν γινομένην, ἀλλὰ βίον τε τὸν τοῖσ πλείστοισ κοινωνῆσαι δυνατὸν καὶ πολιτείαν ἧσ τὰσ πλείστασ πόλεισ ἐνδέχεται μετασχεῖν;

καὶ γὰρ ἃσ καλοῦσιν ἀριστοκρατίασ, περὶ ὧν νῦν εἴπομεν, τὰ μὲν ἐξωτέρω πίπτουσι ταῖσ πλείσταισ τῶν πόλεων, τὰ δὲ γειτνιῶσι τῇ καλουμένῃ πολιτείᾳ διὸ περὶ ἀμφοῖν ὡσ μιᾶσ λεκτέον.

ἡ δὲ δὴ κρίσισ περὶ ἁπάντων τούτων ἐκ τῶν αὐτῶν στοιχείων ἐστίν. εἰ γὰρ καλῶσ ἐν τοῖσ Ἠθικοῖσ εἴρηται τὸ τὸν εὐδαίμονα βίον εἶναι τὸν κατ’ ἀρετὴν ἀνεμπόδιστον, μεσότητα δὲ τὴν ἀρετήν, τὸν μέσον ἀναγκαῖον εἶναι βίον βέλτιστον, <τὸ> τῆσ ἑκάστοισ ἐνδεχομένησ τυχεῖν μεσότητοσ· τοὺσ δὲ αὐτοὺσ τούτουσ ὁρ́ουσ ἀναγκαῖον εἶναι καὶ πόλεωσ ἀρετῆσ καὶ κακίασ καὶ πολιτείασ·

ἡ γὰρ πολιτεία βίοσ τίσ ἐστι πόλεωσ.

ἐν ἁπάσαισ δὴ ταῖσ πόλεσιν ἔστι τρία μέρη τῆσ πόλεωσ, οἱ μὲν εὔποροι σφόδρα, οἱ δὲ ἄποροι σφόδρα, οἱ δὲ τρίτοι οἱ μέσοι τούτων.

ἐπεὶ τοίνυν ὁμολογεῖται τὸ μέτριον ἄριστον καὶ τὸ μέσον, φανερὸν ὅτι καὶ τῶν εὐτυχημάτων ἡ κτῆσισ ἡ μέση βελτίστη πάντων. ῥᾴστη γὰρ τῷ λόγῳ πειθαρχεῖν, ὑπέρκαλον δὲ ἢ ὑπερίσχυρον ἢ ὑπερευγενῆ ἢ ὑπερπλούσιον <ὄντα>, ἢ τἀναντία τούτοισ, ὑπέρπτωχον ἢ ὑπερασθενῆ ἢ σφόδρα ἄτιμον, χαλεπὸν τῷ λόγῳ ἀκολουθεῖν·

γίγνονται γὰρ οἱ μὲν ὑβρισταὶ καὶ μεγαλοπόνηροι μᾶλλον, οἱ δὲ κακοῦργοι καὶ μικροπόνηροι λίαν, τῶν δ’ ἀδικημάτων τὰ μὲν γίγνεται δι’ ὕβριν τὰ δὲ διὰ κακουργίαν. ἔτι δὲ ἥκισθ’ οὗτοι φυγαρχοῦσι καὶ σπουδαρχοῦσιν, ταῦτα δ’ ἀμφότερα βλαβερὰ ταῖσ πόλεσιν.

πρὸσ δὲ τούτοισ οἱ μὲν ἐν ὑπεροχαῖσ εὐτυχημάτων ὄντεσ, ἰσχύοσ καὶ πλούτου καὶ φίλων καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων, ἄρχεσθαι οὔτε βούλονται οὔτε ἐπίστανται καὶ τοῦτ’ εὐθὺσ οἴκοθεν ὑπάρχει παισὶν οὖσιν· διὰ γὰρ τὴν τρυφὴν οὐδ’ ἐν τοῖσ διδασκαλείοισ ἄρχεσθαι σύνηθεσ αὐτοῖσ, οἱ δὲ καθ’ ὑπερβολὴν ἐν ἐνδείᾳ τούτων ταπεινοὶ λίαν.

ὥσθ’ οἱ μὲν ἄρχειν οὐκ ἐπίστανται, ἀλλ’ ἄρχεσθαι δουλικὴν ἀρχήν, οἱ δ’ ἄρχεσθαι μὲν οὐδεμίαν ἀρχήν, ἄρχειν δὲ δεσποτικὴν ἀρχήν. γίνεται οὖν δούλων καὶ δεσποτῶν πόλισ, ἀλλ’ οὐκ ἐλευθέρων, καὶ τῶν μὲν φθονούντων τῶν δὲ καταφρονούντων· ἃ πλεῖστον ἀπέχει φιλίασ καὶ κοινωνίασ πολιτικῆσ·

ἡ γὰρ κοινωνία φιλικόν· οὐδὲ γὰρ ὁδοῦ βούλονται κοινωνεῖν τοῖσ ἐχθροῖσ. βούλεται δέ γε ἡ πόλισ ἐξ ἴσων εἶναι καὶ ὁμοίων ὅτι μάλιστα, τοῦτο δ’ ὑπάρχει μάλιστα τοῖσ μέσοισ. ὥστ’ ἀναγκαῖον ἄριστα πολιτεύεσθαι ταύτην τὴν πόλιν ἐστὶν ἐξ ὧν φαμὲν φύσει τὴν σύστασιν εἶναι τῆσ πόλεωσ.

καὶ σῴζονται δ’ ἐν ταῖσ πόλεσιν οὗτοι μάλιστα τῶν πολιτῶν. οὔτε γὰρ αὐτοὶ τῶν ἀλλοτρίων, ὥσπερ οἱ πένητεσ, ἐπιθυμοῦσιν, οὔτε τῆσ τούτων ἕτεροι, καθάπερ τῆσ τῶν πλουσίων οἱ πένητεσ ἐπιθυμοῦσιν· καὶ διὰ τὸ μήτ’ ἐπιβουλεύεσθαι μήτ’ ἐπιβουλεύειν ἀκινδύνωσ διάγουσιν.

διὰ τοῦτο καλῶσ ηὔξατο Φωκυλίδησ πολλὰ μέσοισιν ἄριστα· μέσοσ θέλω ἐν πόλει εἶναι. δῆλον ἄρα ὅτι καὶ ἡ κοινωνία ἡ πολιτικὴ ἀρίστη ἡ διὰ τῶν μέσων, καὶ τὰσ τοιαύτασ ἐνδέχεται εὖ πολιτεύεσθαι πόλεισ ἐν αἷσ δὴ πολὺ τὸ μέσον καὶ κρεῖττον, μάλιστα μὲν ἀμφοῖν, εἰ δὲ μή, θατέρου μέρουσ·

προστιθέμενον γὰρ ποιεῖ ῥοπὴν καὶ κωλύει γίνεσθαι τὰσ ἐναντίασ ὑπερβολάσ.

μεγίστη τοὺσ πολιτευομένουσ οὐσίαν ἔχειν μέσην καὶ ἱκανήν, ὡσ ὅπου οἱ μὲν πολλὰ σφόδρα κέκτηνται οἱ δὲ μηθέν, ἢ δῆμοσ ἔσχατοσ γίγνεται ἢ ὀλιγαρχία ἄκρατοσ, ἢ τυραννὶσ δι’ ἀμφοτέρασ τὰσ ὑπερβολάσ·

καὶ γὰρ ἐκ δημοκρατίασ τῆσ νεανικωτάτησ καὶ ἐξ ὀλιγαρχίασ γίγνεται τυραννίσ, ἐκ δὲ τῶν μέσων καὶ τῶν σύνεγγυσ πολὺ ἧττον.

τὴν δ’ αἰτίαν ὕστερον ἐν τοῖσ περὶ τὰσ μεταβολὰσ τῶν πολιτειῶν ἐροῦμεν.

ὅτι δ’ ἡ μέση βελτίστη, φανερόν· μόνη γὰρ ἀστασίαστοσ· ὅπου γὰρ πολὺ τὸ διὰ μέσου, ἥκιστα στάσεισ καὶ διαστάσεισ γίγνονται τῶν πολιτῶν. καὶ αἱ μεγάλαι πόλεισ ἀστασιαστότεραι διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν, ὅτι πολὺ τὸ μέσον· ἐν δὲ ταῖσ μικραῖσ ῥᾴδιόν τε διαλαβεῖν εἰσ δύο πάντασ, ὥστε μηθὲν καταλιπεῖν μέσον, καὶ πάντεσ σχεδὸν ἄποροι ἢ εὔποροί εἰσι.

καὶ αἱ δημοκρατίαι δὲ ἀσφαλέστεραι τῶν ὀλιγαρχιῶν εἰσι καὶ πολυχρονιώτεραι διὰ τοὺσ μέσουσ πλείουσ τε γάρ εἰσι καὶ μᾶλλον μετέχουσι τῶν τιμῶν ἐν ταῖσ δημοκρατίαισ ἢ ταῖσ ὀλιγαρχίαισ, ἐπεὶ ὅταν ἄνευ τούτων τῷ πλήθει ὑπερτείνωσιν οἱ ἄποροι, κακοπραγία γίνεται καὶ ἀπόλλυνται ταχέωσ. σημεῖον δὲ δεῖ νομίζειν καὶ τὸ τοὺσ βελτίστουσ νομοθέτασ εἶναι τῶν μέσων πολιτῶν·

δηλοῖ δ’ ἐκ τῆσ ποιήσεωσ καὶ Λυκοῦργοσ οὐ γὰρ ἦν βασιλεύσ καὶ Χαρώνδασ καὶ σχεδὸν οἱ πλεῖστοι τῶν ἄλλων.

φανερὸν δ’ ἐκ τούτων καὶ διότι αἱ πλεῖσται πολιτεῖαι αἱ μὲν δημοκρατικαί εἰσιν αἱ δ’ ὀλιγαρχικαί.

εἴθ’ οἱ τὰσ οὐσίασ ἔχοντεσ εἴθ’ ὁ δῆμοσ, οἱ τὸ μέσον ἐκβαίνοντεσ καθ’ αὑτοὺσ ἄγουσι τὴν πολιτείαν, ὥστε ἢ δῆμοσ γίγνεται ἢ ὀλιγαρχία.

πρὸσ δὲ τούτοισ διὰ τὸ στάσεισ γίγνεσθαι καὶ μάχασ πρὸσ ἀλλήλουσ τῷ δήμῳ καὶ τοῖσ εὐπόροισ, ὁποτέροισ ἂν μᾶλλον συμβῇ κρατῆσαι τῶν ἐναντίων, οὐ καθιστᾶσι κοινὴν πολιτείαν οὐδ’ ἴσην, ἀλλὰ τῆσ νίκησ ἆθλον τὴν ὑπεροχὴν τῆσ πολιτείασ λαμβάνουσιν, καὶ οἱ μὲν δημοκρατίαν οἱ δ’ ὀλιγαρχίαν ποιοῦσιν. ἔτι δὲ καὶ τῶν ἐν ἡγεμονίᾳ γενομένων τῆσ Ἑλλάδοσ πρὸσ τὴν παρ’ αὑτοῖσ ἑκάτεροι πολιτείαν ἀποβλέποντεσ οἱ μὲν δημοκρατίασ ἐν ταῖσ πόλεσι καθίστασαν οἱ δ’ ὀλιγαρχίασ, οὐ πρὸσ τὸ τῶν πόλεων συμφέρον σκοποῦντεσ ἀλλὰ πρὸσ τὸ σφέτερον αὐτῶν, ὥστε διὰ ταύτασ τὰσ αἰτίασ ἢ μηδέποτε τὴν μέσην γίνεσθαι πολιτείαν ἢ ὀλιγάκισ καὶ παρ’ ὀλίγοισ·

ἀποδοῦναι τὴν τάξιν, ἤδη δὲ καὶ τοῖσ ἐν ταῖσ πόλεσιν ἔθοσ καθέστηκε μηδὲ βούλεσθαι τὸ ἴσον, ἀλλ’ ἢ ἄρχειν ζητεῖν ἢ κρατουμένουσ ὑπομένειν.

τίσ μὲν οὖν ἀρίστη πολιτεία, καὶ διὰ τίν’ αἰτίαν, ἐκ τούτων φανερόν·

τῶν δ’ ἄλλων πολιτειῶν, ἐπειδὴ πλείουσ δημοκρατίασ καὶ πλείουσ ὀλιγαρχίασ φαμὲν εἶναι, ποίαν πρώτην θετέον καὶ δευτέραν καὶ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον ἐχομένην τῷ τὴν μὲν εἶναι βελτίω τὴν δὲ χείρω, διωρισμένησ τῆσ ἀρίστησ οὐ χαλεπὸν ἰδεῖν. ἀεὶ γὰρ ἀναγκαῖον εἶναι βελτίω τὴν ἐγγύτατα ταύτησ, χείρω δὲ τὴν ἀφεστηκυῖαν τοῦ μέσου πλεῖον, ἂν μὴ πρὸσ ὑπόθεσιν κρίνῃ τισ. δὲ τὸ πρὸσ ὑπόθεσιν, ὅτι πολλάκισ, οὔσησ ἄλλησ πολιτείασ αἱρετωτέρασ, ἐνίοισ οὐδὲν κωλύει συμφέρειν ἑτέραν μᾶλλον εἶναι πολιτείαν.

τίσ δὲ πολιτεία τίσι καὶ ποία συμφέρει ποίοισ, ἐχόμενόν ἐστι τῶν εἰρημένων διελθεῖν.

ληπτέον δὴ πρῶτον περὶ πασῶν καθόλου ταὐτόν· δεῖ γὰρ κρεῖττον εἶναι τὸ βουλόμενον μέροσ τῆσ πόλεωσ τοῦ μὴ βουλομένου μένειν τὴν πολιτείαν.

ἔστι δὲ πᾶσα πόλισ ἔκ τε τοῦ ποιοῦ καὶ ποσοῦ. λέγω δὲ ποιὸν μὲν ἐλευθερίαν πλοῦτον παιδείαν εὐγένειαν, ποσὸν δὲ τὴν τοῦ πλήθουσ ὑπεροχήν. ἐνδέχεται δὲ τὸ μὲν ποιὸν ὑπάρχειν ἑτέρῳ μέρει τῆσ πόλεωσ, ἐξ ὧν συνέστηκε μερῶν ἡ πόλισ, ἄλλῳ δὲ μέρει τὸ ποσόν, οἱο͂ν πλείουσ τὸν ἀριθμὸν εἶναι τῶν γενναίων τοὺσ ἀγεννεῖσ ἢ τῶν πλουσίων τοὺσ ἀπόρουσ, μὴ μέντοι τοσοῦτον ὑπερέχειν τῷ ποσῷ ὅσον λείπεται τῷ ποιῷ. διὸ ταῦτα πρὸσ ἄλληλα συγκριτέον. μὲν οὖν ὑπερέχει τὸ τῶν ἀπόρων πλῆθοσ τὴν εἰρημένην ἀναλογίαν, ἐνταῦθα πέφυκεν εἶναι δημοκρατίαν, καὶ ἕκαστον εἶδοσ δημοκρατίασ κατὰ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ δήμου ἑκάστου, οἱο͂ν ἐὰν μὲν τὸ τῶν γεωργῶν ὑπερτείνῃ πλῆθοσ, τὴν πρώτην δημοκρατίαν, ἐὰν δὲ τὸ τῶν βαναύσων καὶ μισθαρνούντων, τὴν τελευταίαν, ὁμοίωσ δὲ καὶ τὰσ ἄλλασ τὰσ μεταξὺ τούτων·

ὅπου δὲ τὸ τῶν εὐπόρων καὶ γνωρίμων μᾶλλον ὑπερτείνει τῷ ποιῷ ἢ λείπεται τῷ ποσῷ, ἐνταῦθα ὀλιγαρχίαν, καὶ τῆσ ὀλιγαρχίασ τὸν αὐτὸν τρόπον ἕκαστον εἶδοσ κατὰ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ ὀλιγαρχικοῦ πλήθουσ.

δεῖ δ’ ἀεὶ τὸν νομοθέτην ἐν τῇ πολιτείᾳ προσλαμβάνειν τοὺσ μέσουσ·

ἄν τε γὰρ ὀλιγαρχικοὺσ τοὺσ νόμουσ τιθῇ, στοχάζεσθαι χρὴ τῶν μέσων, ἐάν τε δημοκρατικούσ, προσάγεσθαι τοῖσ νόμοισ τούτουσ.

πολιτείαν εἶναι μόνιμον.

οὐθὲν γὰρ φοβερὸν μή ποτε συμφωνήσωσιν οἱ πλούσιοι τοῖσ πένησιν ἐπὶ τούτουσ·

οὐδέποτε γὰρ ἅτεροι βουλήσονται δουλεύειν τοῖσ ἑτέροισ, κοινοτέραν δ’, ἂν ζητῶσιν, οὐδεμίαν εὑρήσουσιν ἄλλην ταύτησ. ἐν μέρει γὰρ ἄρχειν οὐκ ἂν ὑπομείνειαν διὰ τὴν ἀπιστίαν τὴν πρὸσ ἀλλήλουσ· πανταχοῦ δὲ πιστότατοσ ὁ διαιτητήσ, διαιτητὴσ δ’ ὁ μέσοσ.

ὅσῳ δ’ ἂν ἄμεινον ἡ πολιτεία μειχθῇ, τοσούτῳ μονιμωτέρα. διαμαρτάνουσι δὲ πολλοὶ καὶ τῶν τὰσ ἀριστοκρατικὰσ βουλομένων ποιεῖν πολιτείασ, οὐ μόνον ἐν τῷ πλεῖον νέμειν τοῖσ εὐπόροισ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ παρακρούεσθαι τὸν δῆμον. ἀνάγκη γὰρ χρόνῳ ποτὲ ἐκ τῶν ψευδῶν ἀγαθῶν ἀληθὲσ συμβῆναι κακόν·

αἱ γὰρ πλεονεξίαι τῶν πλουσίων ἀπολλύασι μᾶλλον τὴν πολιτείαν ἢ αἱ τοῦ δήμου. ἔστι δ’ ὅσα προφάσεωσ χάριν ἐν ταῖσ πολιτείαισ σοφίζονται πρὸσ τὸν δῆμον πέντε τὸν ἀριθμόν, περὶ ἐκκλησίαν, περὶ τὰσ ἀρχάσ, περὶ δικαστήρια, περὶ ὅπλισιν, περὶ γυμνασίαν·

περὶ ἐκκλησίαν μὲν τὸ ἐξεῖναι ἐκκλησιάζειν πᾶσι, ζημίαν δὲ ἐπικεῖσθαι τοῖσ εὐπόροισ ἐὰν μὴ ἐκκλησιάζωσιν, ἢ μόνοισ ἢ μείζω πολλῷ, περὶ δὲ τὰσ ἀρχὰσ τὸ τοῖσ μὲν ἔχουσι τίμημα μὴ ἐξεῖναι ἐξόμνυσθαι, τοῖσ δ’ ἀπόροισ ἐξεῖναι, καὶ περὶ τὰ δικαστήρια τοῖσ μὲν εὐπόροισ εἶναι ζημίαν ἂν μὴ δικάζωσι, τοῖσ δ’ ἀπόροισ ἄδειαν, ἢ τοῖσ μὲν μεγάλην τοῖσ δὲ μικράν, ὥσπερ ἐν τοῖσ Χαρώνδου νόμοισ.

ἐνιαχοῦ δ’ ἔξεστι μὲν πᾶσιν ἀπογραψαμένοισ ἐκκλησιάζειν καὶ δικάζειν, ἐὰν δὲ ἀπογραψάμενοι μήτ’ ἐκκλησιάζωσι μήτε δικάζωσιν, ἐπίκεινται μεγάλαι ζημίαι τούτοισ, ἵνα διὰ μὲν τὴν ζημίαν φεύγωσι τὸ ἀπογράφεσθαι, διὰ δὲ τὸ μὴ ἀπογράφεσθαι μὴ δικάζωσι μηδ’ ἐκκλησιάζωσιν.

τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ περὶ τοῦ ὅπλα κεκτῆσθαι καὶ τοῦ γυμνάζεσθαι νομοθετοῦσιν.

τοῖσ μὲν γὰρ ἀπόροισ ἔξεστι μὴ κεκτῆσθαι, τοῖσ δ’ εὐπόροισ ἐπιζήμιον μὴ κεκτημένοισ, κἂν μὴ γυμνάζωνται, τοῖσ μὲν οὐδεμία ζημία, τοῖσ δ’ εὐπόροισ ἐπιζήμιον, ὅπωσ οἱ μὲν διὰ τὴν ζημίαν μετέχωσιν, οἱ δὲ διὰ τὸ μὴ φοβεῖσθαι μὴ μετέχωσιν.

ταῦτα μὲν οὖν ὀλιγαρχικὰ σοφίσματα τῆσ νομοθεσίασ· ἐν δὲ ταῖσ δημοκρατίαισ πρὸσ ταῦτ’ ἀντισοφίζονται.

τοῖσ μὲν γὰρ ἀπόροισ μισθὸν πορίζουσιν ἐκκλησιάζουσι καὶ δικάζουσιν, τοῖσ δ’ εὐπόροισ οὐδεμίαν τάττουσι ζημίαν. ὥστε φανερὸν ὅτι εἴ τισ βούλεται μιγνύναι δικαίωσ, δεῖ τὰ παρ’ ἑκατέροισ συνάγειν καὶ τοῖσ μὲν μισθὸν πορίζειν τοῖσ δὲ ζημίαν· οὕτω γὰρ ἂν κοινωνοῖεν ἅπαντεσ, ἐκείνωσ δ’ ἡ πολιτεία γίγνεται τῶν ἑτέρων μόνον.

δεῖ δὲ τὴν πολιτείαν εἶναι μὲν ἐκ τῶν τὰ ὅπλα ἐχόντων μόνον·

τοῦ δὲ τιμήματοσ τὸ πλῆθοσ ἁπλῶσ μὲν ὁρισαμένουσ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν τοσοῦτον <δεῖν> ὑπάρχειν, ἀλλὰ σκεψαμένουσ τὸ ποῖον ἐπιβάλλει μακρότατον ὥστε τοὺσ μετέχοντασ τῆσ πολιτείασ εἶναι πλείουσ τῶν μὴ μετεχόντων, τοῦτο τάττειν. ἐθέλουσι γὰρ οἱ πένητεσ καὶ μὴ μετέχοντεσ τῶν τιμῶν ἡσυχίαν ἔχειν, ἐὰν μήτε ὑβρίζῃ τισ αὐτοὺσ μήτε ἀφαιρῆται μηθὲν τῆσ οὐσίασ.

ἀλλὰ τοῦτο οὐ ῥᾴδιον· οὐ γὰρ ἀεὶ συμβαίνει χαρίεντασ εἶναι τοὺσ μετέχοντασ τοῦ πολιτεύματοσ. καὶ εἰώθασι δέ, ὅταν πόλεμοσ ᾖ, ὀκνεῖν, ἂν μὴ λαμβάνωσι τροφήν, ἄποροι δὲ ὦσιν·

ἐὰν δὲ πορίζῃ τισ τροφήν, βούλονται πολεμεῖν. ἔστι δὲ ἡ πολιτεία παρ’ ἐνίοισ οὐ μόνον ἐκ τῶν ὁπλιτευόντων ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ὡπλιτευκότων·

ἐν Μαλιεῦσι δὲ ἡ μὲν πολιτεία ἦν ἐκ τούτων, τὰσ δὲ ἀρχὰσ ᾑροῦντο ἐκ τῶν στρατευομένων. καὶ ἡ πρώτη δὲ πολιτεία ἐν τοῖσ Ἕλλησιν ἐγένετο μετὰ τὰσ βασιλείασ ἐκ τῶν πολεμούντων, ἡ μὲν ἐξ ἀρχῆσ ἐκ τῶν ἱππέων τὴν γὰρ ἰσχὺν καὶ τὴν ὑπεροχὴν ἐν τοῖσ ἱππεῦσιν ὁ πόλεμοσ εἶχεν·

ἄνευ μὲν γὰρ συντάξεωσ ἄχρηστον τὸ ὁπλιτικόν, αἱ δὲ περὶ τῶν τοιούτων ἐμπειρίαι καὶ τάξεισ ἐν τοῖσ ἀρχαίοισ οὐχ ὑπῆρχον, ὥστ’ ἐν τοῖσ ἱππεῦσιν εἶναι τὴν ἰσχύν, αὐξανομένων δὲ τῶν πόλεων καὶ τῶν ἐν τοῖσ ὅπλοισ ἰσχυσάντων μᾶλλον πλείουσ μετεῖχον τῆσ πολιτείασ· διόπερ ἃσ νῦν καλοῦμεν πολιτείασ, οἱ πρότερον ἐκάλουν δημοκρατίασ·

ἦσαν δὲ αἱ ἀρχαῖαι πολιτεῖαι εὐλόγωσ ὀλιγαρχικαὶ καὶ βασιλικαί.

δι’ ὀλιγανθρωπίαν γὰρ οὐκ εἶχον πολὺ τὸ μέσον, ὥστ’ ὀλίγοι τε ὄντεσ τὸ πλῆθοσ καὶ κατὰ τὴν σύνταξιν φαῦλοι ὑπέμενον τὸ ἄρχεσθαι. παρὰ τὰσ λεγομένασ ἕτεραι δημοκρατία τε γὰρ οὐ μία τὸν ἀριθμόν ἐστι, καὶ τῶν ἄλλων ὁμοίωσ, ἔτι δὲ τίνεσ αἱ διαφοραὶ καὶ διὰ τίνα αἰτίαν συμβαίνει, πρὸσ δὲ τούτοισ τίσ ἀρίστη τῶν πολιτειῶν ὡσ ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰπεῖν, καὶ τῶν ἄλλων ποία ποίοισ ἁρμόττει τῶν πολιτειῶν, εἴρηται.

πάλιν δὲ καὶ κοινῇ καὶ χωρὶσ περὶ ἑκάστησ λέγωμεν περὶ τῶν ἐφεξῆσ, λαβόντεσ ἀρχὴν τὴν προσήκουσαν αὐτῶν.

ἔστι δὴ τρία μόρια τῶν πολιτειῶν πασῶν, περὶ ὧν δεῖ θεωρεῖν τὸν σπουδαῖον νομοθέτην ἑκάστῃ τὸ συμφέρον· ὧν ἐχόντων καλῶσ ἀνάγκη τὴν πολιτείαν ἔχειν καλῶσ, καὶ τὰσ πολιτείασ ἀλλήλων διαφέρειν ἐν τῷ διαφέρειν ἕκαστον τούτων. ἔστι δὲ τῶν τριῶν τούτων ἓν μὲν τί τὸ βουλευόμενον περὶ τῶν κοινῶν, δεύτερον δὲ τὸ περὶ τὰσ ἀρχάσ, τοῦτο δ’ ἐστὶ τίνασ δεῖ καὶ τίνων εἶναι κυρίασ, καὶ ποίαν τινὰ δεῖ γίνεσθαι τὴν αἱρ́εσιν αὐτῶν, τρίτον δέ τί τὸ δικάζον.

καὶ διαλύσεωσ, καὶ περὶ νόμων, καὶ περὶ θανάτου καὶ φυγῆσ καὶ δημεύσεωσ, καὶ περὶ ἀρχῶν αἱρέσεωσ καὶ τῶν εὐθυνῶν.

ἀναγκαῖον δ’ ἤτοι πᾶσι τοῖσ πολίταισ ἀποδίδοσθαι πάσασ ταύτασ τὰσ κρίσεισ ἢ τισὶ πάσασ οἱο͂ν ἀρχῇ τινὶ μιᾷ ἢ πλείοσιν, ἢ ἑτέραισ ἑτέρασ ἢ τινὰσ μὲν αὐτῶν πᾶσι τινὰσ δὲ τισίν. τὸ μὲν οὖν πάντασ καὶ περὶ ἁπάντων δημοτικόν·

τὴν τοιαύτην γὰρ ἰσότητα ζητεῖ ὁ δῆμοσ.

εἰσὶ δὲ οἱ τρόποι τοῦ πάντασ πλείουσ, εἷσ μὲν τὸ κατὰ μέροσ ἀλλὰ μὴ πάντασ ἀθρόουσ ὥσπερ ἐν τῇ πολιτείᾳ τῇ Τηλεκλέουσ ἐστὶ τοῦ Μιλησίου· καὶ ἐν ἄλλαισ δὲ πολιτείαισ βουλεύονται αἱ συναρχίαι συνιοῦσαι, εἰσ δὲ τὰσ ἀρχὰσ βαδίζουσι πάντεσ κατὰ μέροσ ἐκ τῶν φυλῶν καὶ τῶν μορίων τῶν ἐλαχίστων παντελῶσ, ἑώσ ἂν διεξέλθῃ διὰ πάντων, συνιέναι δὲ μόνον περί τε νόμων θέσεωσ καὶ τῶν περὶ τῆσ πολιτείασ, καὶ τὰ παραγγελλόμενα ἀκουσομένουσ ὑπὸ τῶν ἀρχόντων· ἄλλοσ δὲ τρόποσ τὸ πάντασ ἀθρόουσ, συνιέναι δὲ μόνον πρόσ τε τὰσ ἀρχαιρεσίασ αἱρησομένουσ καὶ πρὸσ τὰσ νομοθεσίασ καὶ περὶ πολέμου καὶ εἰρήνησ καὶ πρὸσ εὐθύνασ, τὰ δ’ ἄλλα τὰσ ἀρχὰσ βουλεύεσθαι τὰσ ἐφ’ ἑκάστοισ τεταγμένασ, αἱρετὰσ οὔσασ ἐξ ἁπάντων ἢ κληρωτάσ·

ἄλλοσ δὲ τρόποσ τὸ περὶ τὰσ ἀρχὰσ καὶ τὰσ εὐθύνασ ἀπαντᾶν τοὺσ πολίτασ, καὶ περὶ πολέμου βουλευσομένουσ καὶ συμμαχίασ, τὰ δ’ ἄλλα τὰσ ἀρχὰσ διοικεῖν αἱρετὰσ οὔσασ, ὅσασ ἐνδέχεται, τοιαῦται δ’ εἰσὶν ὅσασ ἄρχειν ἀναγκαῖον τοὺσ ἐπισταμένουσ·

τὰσ δ’ ἀρχὰσ περὶ μηθενὸσ κρίνειν ἀλλὰ μόνον προανακρίνειν, ὅνπερ ἡ τελευταία δημοκρατία νῦν διοικεῖται τρόπον, ἣν ἀνάλογόν φαμεν εἶναι ὀλιγαρχίᾳ τε δυναστευτικῇ καὶ μοναρχίᾳ τυραννικῇ.

οὗτοι μὲν οὖν οἱ τρόποι δημοκρατικοὶ πάντεσ, τὸ δὲ τινὰσ περὶ πάντων ὀλιγαρχικόν. ἔχει δὲ καὶ τοῦτο διαφορὰσ πλείουσ.

ὅταν μὲν γὰρ ἀπὸ τιμημάτων μετριωτέρων αἱρετοί τε ὦσι καὶ πλείουσ διὰ τὴν μετριότητα τοῦ τιμήματοσ, καὶ περὶ ὧν ὁ νόμοσ ἀπαγορεύει μὴ κινῶσιν ἀλλ’ ἀκολουθῶσι, καὶ ἐξῇ κτωμένῳ τὸ τίμημα μετέχειν, ὀλιγαρχία μὲν πολιτικὴ δέ ἐστιν ἡ τοιαύτη διὰ τὸ μετριάζειν· ὅταν δὲ μὴ πάντεσ τοῦ βουλεύεσθαι μετέχωσιν ἀλλ’ πρόκριτοι, κατὰ νόμον δ’ ἄρχωσιν ὥσπερ καὶ πρότερον, ὀλιγαρχικόν·

ὅταν δὲ καὶ αἱρῶνται αὐτοὶ αὑτοὺσ οἱ κύριοι τοῦ βουλεύεσθαι, καὶ ὅταν παῖσ ἀντὶ πατρὸσ εἰσίῃ καὶ κύριοι τῶν νόμων ὦσιν, ὀλιγαρχικὴν ἀναγκαῖον εἶναι τὴν τάξιν ταύτην.

ὅταν δὲ τινῶν τινέσ, οἱο͂ν πολέμου μὲν καὶ εἰρήνησ καὶ εὐθυνῶν πάντεσ, τῶν δὲ ἄλλων ἄρχοντεσ, καὶ οὗτοι αἱρετοί, μὴ κληρωτοί, ἀριστοκρατία ἡ πολιτεία.

καὶ κληρωτοί, τὰ μὲν πολιτείασ ἀριστοκρατικῆσ ἐστι τούτων, τὰ δὲ πολιτείασ αὐτῆσ.

διῄρηται μὲν οὖν τὸ βουλευόμενον πρὸσ τὰσ πολιτείασ τοῦτον τὸν τρόπον, καὶ διοικεῖ ἑκάστη πολιτεία κατὰ τὸν εἰρημένον διορισμόν·

βουλεύσονται γὰρ βέλτιον κοινῇ βουλευόμενοι πάντεσ, ὁ μὲν δῆμοσ μετὰ τῶν γνωρίμων, οὗτοι δὲ μετὰ τοῦ πλήθουσ, συμφέρει δὲ καὶ τὸ αἱρετοὺσ εἶναι τοὺσ βουλευομένουσ, ἢ κληρωτοὺσ ἴσουσ ἐκ τῶν μορίων, συμφέρει δέ, κἂν ὑπερβάλλωσι πολὺ κατὰ τὸ πλῆθοσ οἱ δημοτικοὶ τῶν πολιτικῶν ἢ μὴ πᾶσι διδόναι μισθόν, ἀλλ’ ὅσοι σύμμετροι πρὸσ τὸ τῶν γνωρίμων πλῆθοσ, ἢ ἀποκληροῦν τοὺσ πλείουσ·

ἐν δὲ ταῖσ ὀλιγαρχίαισ ἢ προσαιρεῖσθαί τινασ ἐκ τοῦ πλήθουσ, ἢ κατασκευάσαντασ ἀρχεῖον οἱο͂ν ἐν ἐνίαισ πολιτείαισ ἐστὶν οὓσ καλοῦσι προβούλουσ καὶ νομοφύλακασ, περὶ τούτων χρηματίζειν περὶ ὧν ἂν οὗτοι προβουλεύσωσιν οὕτω γὰρ μεθέξει ὁ δῆμοσ τοῦ βουλεύεσθαι, καὶ λύειν οὐθὲν δυνήσεται τῶν περὶ τὴν πολιτείαν, ἔτι ἢ ταὐτὰ ψηφίζεσθαι τὸν δῆμον ἢ μηθὲν ἐναντίον τοῖσ εἰσφερομένοισ, ἢ τῆσ συμβουλῆσ μὲν μεταδιδόναι πᾶσι, βουλεύεσθαι δὲ τοὺσ ἄρχοντασ.

καὶ τὸ ἀντικείμενον δὲ τοῦ ἐν ταῖσ πολιτείαισ γιγνομένου δεῖ ποιεῖν.

ἀποψηφιζόμενον μὲν γὰρ κύριον δεῖ ποιεῖν τὸ πλῆθοσ, καταψηφιζόμενον δὲ μὴ κύριον, ἀλλ’ ἐπαναγέσθω πάλιν ἐπὶ τοὺσ ἄρχοντασ. ἐν γὰρ ταῖσ πολιτείαισ ἀνεστραμμένωσ ποιοῦσιν·

δὲ οὐ κύριοι, ἀλλ’ ἐπανάγεται εἰσ τοὺσ πλείουσ αἰεί.

περὶ μὲν οὖν τοῦ βουλευομένου καὶ τοῦ κυρίου δεῖ τῆσ πολιτείασ τοῦτον διωρίσθω τὸν τρόπον.

ἐχομένη δὲ τούτων ἐστὶν ἡ περὶ τὰσ ἀρχὰσ διαίρεσισ.

πόσαι τε ἀρχαί, καὶ κύριαι τίνων, καὶ περὶ χρόνου, πόσοσ ἑκάστησ ἀρχῆσ οἱ μὲν γὰρ ἑξαμήνουσ, οἱ δὲ δι’ ἐλάττονοσ, οἱ δ’ ἐνιαυσίασ, οἱ δὲ πολυχρονιωτέρασ ποιοῦσι τὰσ ἀρχάσ, καὶ πότερον εἶναι δεῖ τὰσ ἀρχὰσ ἀιδίουσ ἢ πολυχρονίουσ ἢ μηδέτερον ἀλλὰ πλεονάκισ τοὺσ αὐτούσ, ἢ μὴ τὸν αὐτὸν δὶσ ἀλλ’ ἅπαξ μόνον, ἔτι δὲ περὶ τὴν κατάστασιν τῶν ἀρχῶν, ἐκ τίνων δεῖ γίνεσθαι καὶ ὑπὸ τίνων καὶ πῶσ.

περὶ πάντων γὰρ τούτων δεῖ δύνασθαι διελεῖν κατὰ πόσουσ ἐνδέχεται γενέσθαι τρόπουσ, κἄπειτα προσαρμόσαι ποίαισ ποῖοι πολιτείαισ συμφέρουσιν. ἔστι δὲ οὐδὲ τοῦτο διορίσαι ῥᾴδιον, ποίασ δεῖ καλεῖν ἀρχάσ·

πολλῶν γὰρ ἐπιστατῶν ἡ πολιτικὴ κοινωνία δεῖται, διόπερ οὐ πάντασ οὔτε τοὺσ αἱρετοὺσ οὔτε τοὺσ κληρωτοὺσ ἄρχοντασ θετέον, οἱο͂ν τοὺσ ἱερεῖσ πρῶτον τοῦτο γὰρ ἕτερόν τι παρὰ τὰσ πολιτικὰσ ἀρχὰσ θετέον·

ἔτι δὲ καὶ χορηγοὶ καὶ κήρυκεσ δ’ αἱροῦνται καὶ πρεσβευταί. εἰσὶ δὲ αἱ μὲν πολιτικαὶ τῶν ἐπιμελειῶν, ἢ πάντων τῶν πολιτῶν πρόσ τινα πρᾶξιν, οἱο͂ν στρατηγὸσ στρατευομένων, ἢ κατὰ μέροσ, οἱο͂ν ὁ γυναικονόμοσ ἢ παιδονόμοσ·

αἱ δ’ οἰκονομικαί πολλάκισ γὰρ αἱροῦνται σιτομέτρασ· αἱ δ’ ὑπηρετικαὶ καὶ πρὸσ ἅσ, ἂν εὐπορῶσι, τάττουσι δούλουσ. μάλιστα δ’ ὡσ ἁπλῶσ εἰπεῖν ἀρχὰσ λεκτέον ταύτασ ὅσαισ ἀποδέδοται βουλεύσασθαί τε περὶ τινῶν καὶ κρῖναι καὶ ἐπιτάξαι, καὶ μάλιστα τοῦτο·

τὸ γὰρ ἐπιτάττειν ἀρχικώτερόν ἐστιν. τοῦ ὀνόματοσ, ἔχει δέ τιν’ ἄλλην διανοητικὴν πραγματείαν.

ποῖαι δ’ ἀρχαὶ καὶ πόσαι ἀναγκαῖαι εἰ ἔσται πόλισ, καὶ ποῖαι ἀναγκαῖαι μὲν οὔ, χρήσιμοι δὲ πρὸσ σπουδαίαν πολιτείαν, μᾶλλον ἄν τισ ἀπορήσειε πρὸσ ἅπασάν τε δὴ πολιτείαν καὶ δὴ καὶ τὰσ μικρὰσ πόλεισ.

ταῖσ μεγάλαισ ἐνδέχεταί τε καὶ δεῖ μίαν τετάχθαι πρὸσ ἓν ἔργον πολλούσ τε γὰρ εἰσ τὰ ἀρχεῖα ἐνδέχεται βαδίζειν διὰ τὸ πολλοὺσ εἶναι τοὺσ πολίτασ, ὥστε τὰσ μὲν διαλείπειν πολὺν χρόνον τὰσ δ’ ἅπαξ ἄρχειν, καὶ βέλτιον ἕκαστον ἔργον τυγχάνει τῆσ ἐπιμελείασ μονοπραγματούσησ ἢ πολυπραγματούσησ·

ἐν δὲ ταῖσ μικραῖσ ἀνάγκη συνάγειν εἰσ ὀλίγουσ πολλὰσ ἀρχάσ διὰ γὰρ ὀλιγανθρωπίαν οὐ ῥᾴδιόν ἐστι πολλοὺσ ἐν ταῖσ ἀρχαῖσ εἶναι·

τίνεσ γὰρ οἱ τούτοισ ἔσονται διαδεξόμενοι πάλιν; . δέονται δ’ ἐνίοτε τῶν αὐτῶν ἀρχῶν καὶ νόμων αἱ μικραὶ ταῖσ μεγάλαισ· ὀβελισκολύχνια ποιεῖν.

ἐὰν οὖν ἔχωμεν λέγειν πόσασ ἀναγκαῖον ὑπάρχειν πάσῃ πόλει, καὶ πόσασ οὐκ ἀναγκαῖον μὲν δεῖ δ’ ὑπάρχειν, ῥᾷον ἄν τισ εἰδὼσ ταῦτα συνίδοι ποίασ ἁρμόττει συνάγειν ἀρχὰσ εἰσ μίαν ἀρχήν. ἁρμόττει δὲ καὶ τοῦτο μὴ λεληθέναι, ποίων δεῖ κατὰ τόπον ἀρχεῖα πολλὰ ἐπιμελεῖσθαι καὶ ποίων πανταχοῦ μίαν ἀρχὴν εἶναι κυρίαν, οἱο͂ν εὐκοσμίασ πότερον ἐν ἀγορᾷ μὲν ἀγορανόμον, ἄλλον δὲ κατ’ ἄλλον τόπον, ἢ πανταχοῦ τὸν αὐτόν· καὶ πότερον κατὰ τὸ πρᾶγμα δεῖ διαιρεῖν ἢ κατὰ τοὺσ ἀνθρώπουσ, λέγω δ’ οἱο͂ν ἕνα τῆσ εὐκοσμίασ, ἢ παίδων ἄλλον καὶ γυναικῶν·

ἔνθα δ’ εἶναι μικρὰσ τὰσ αὐτάσ.

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἴδιαί τινεσ εἰσίν, οἱο͂ν ἡ τῶν προβούλων·

αὕτη γὰρ οὐ δημοκρατική. βουλὴ δὲ δημοτικόν· δεῖ μὲν γὰρ εἶναί τι τοιοῦτον ᾧ ἐπιμελὲσ ἔσται τοῦ δήμου προβουλεύειν, ὅπωσ ἀσχολῶν ἔσται, τοῦτο δ’, ἐὰν ὀλίγοι τὸν ἀριθμὸν ὦσιν, ὀλιγαρχικόν· τοὺσ δὲ προβούλουσ ὀλίγουσ ἀναγκαῖον εἶναι τὸ πλῆθοσ, ὥστ’ ὀλιγαρχικόν. ἀλλ’ ὅπου ἄμφω αὗται αἱ ἀρχαί, οἱ πρόβουλοι καθεστᾶσιν ἐπὶ τοῖσ βουλευταῖσ· ὁ μὲν γὰρ βουλευτὴσ δημοτικόν, ὁ δὲ πρόβουλοσ ὀλιγαρχικόν.

καταλύεται δὲ καὶ τῆσ βουλῆσ ἡ δύναμισ ἐν ταῖσ τοιαύταισ δημοκρατίαισ ἐν αἷσ αὐτὸσ συνιὼν ὁ δῆμοσ χρηματίζει περὶ πάντων. τοῦτο δὲ συμβαίνειν εἰώθεν ὅταν εὐπορία τισ ᾖ μισθοῦ τοῖσ ἐκκλησιάζουσιν·

σχολάζοντεσ γὰρ συλλέγονταί τε πολλάκισ καὶ ἅπαντα αὐτοὶ κρίνουσιν. παιδονόμοσ δὲ καὶ γυναικονόμοσ, καὶ εἴ τισ ἄλλοσ ἄρχων κύριόσ ἐστι τοιαύτησ ἐπιμελείασ, ἀριστοκρατικόν, δημοκρατικὸν δ’ οὔ πῶσ γὰρ οἱο͂́ν τε κωλύειν ἐξιέναι τὰσ τῶν ἀπόρων; , οὐδ’ ὀλιγαρχικόν τρυφῶσι γὰρ αἱ τῶν ὀλιγαρχούντων.

ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἐπὶ τοσοῦτον εἰρήσθω νῦν, περὶ δὲ τὰσ τῶν ἀρχῶν καταστάσεισ πειρατέον ἐξ ἀρχῆσ διελθεῖν.

εἰσὶ δ’ αἱ διαφοραὶ ἐν τρισὶν ὁρ́οισ, ὧν συντιθεμένων ἀναγκαῖον πάντασ εἰλῆφθαι τοὺσ τρόπουσ. ἔστι δὲ τῶν τριῶν τούτων ἓν μὲν τίνεσ οἱ καθιστάντεσ τὰσ ἀρχάσ, δεύτερον δὲ ἐκ τίνων, λοιπὸν δὲ τίνα τρόπον.

ἑκάστου δὲ τῶν τριῶν τούτων διαφοραὶ τρεῖσ εἰσιν. ἢ γὰρ πάντεσ οἱ πολῖται καθιστᾶσιν ἢ τινέσ, καὶ ἢ ἐκ πάντων ἢ ἐκ τινῶν ἀφωρισμένων οἱο͂ν ἢ τιμήματι ἢ γένει ἢ ἀρετῇ ἤ τινι τοιούτῳ ἄλλῳ, ὥσπερ ἐν Μεγάροισ ἐκ τῶν συγκατελθόντων καὶ συμμαχεσαμένων πρὸσ τὸν δῆμον·

λέγω δὲ τὰσ μὲν τινὲσ τὰσ δὲ πάντεσ, καὶ τὰσ μὲν ἐκ πάντων τὰσ δ’ ἐκ τινῶν, καὶ τὰσ μὲν αἱρέσει τὰσ δὲ κλήρῳ.

τούτων δ’ ἑκάστησ ἔσονται τῆσ διαφορᾶσ τρόποι τέσσαρεσ.

ἢ γὰρ πάντεσ ἐκ πάντων αἱρέσει, ἢ πάντεσ ἐκ πάντων κλήρῳ ‐ καί ἢ ἐξ ἁπάντων, ἢ ὡσ ἀνὰ μέροσ, οἱο͂ν κατὰ φυλὰσ καὶ δήμουσ καὶ φατρίασ, ἑώσ ἂν διέλθῃ διὰ πάντων τῶν πολιτῶν, ἢ ἀεὶ ἐξ ἁπάντων, ‐ ἢ καὶ τὰ μὲν οὕτωσ τὰ δὲ ἐκείνωσ· πάλιν εἰ τινὲσ οἱ καθιστάντεσ, ἢ ἐκ πάντων αἱρέσει ἢ ἐκ πάντων κλήρῳ, ἢ ἐκ τινῶν αἱρέσει ἢ ἐκ τινῶν κλήρῳ, ἢ τὰ μὲν οὕτωσ τὰ δὲ ἐκείνωσ, λέγω δὲ τὰ μὲν ἐκ πάντων αἱρέσει τὰ δὲ κληρῷ <καὶ τὰ μὲν ἐκ τινῶν αἱρέσει τὰ δὲ κληρῷ>·

ὥστε δώδεκα οἱ τρόποι γίνονται χωρὶσ τῶν δύο συνδυασμῶν.

τούτων δ’ αἱ μὲν τρεῖσ καταστάσεισ δημοτικαί, τὸ πάντασ ἐκ πάντων αἱρέσει ἢ κλήρῳ γίνεσθαι ἢ ἀμφοῖν, τὰσ μὲν κλήρῳ τὰσ δ’ αἱρέσει τῶν ἀρχῶν· ἐξ ἁπάντων δ’ ἢ ἐκ τινῶν ἢ κλήρῳ ἢ αἱρέσει ἢ ἀμφοῖν, ἢ τὰσ μὲν ἐκ πάντων τὰσ δ’ ἐκ τινῶν ἀμφοῖν τὸ δὲ ἀμφοῖν λέγω τὰσ μὲν κλήρῳ τὰσ δ’ αἱρέσει πολιτικόν, καὶ τὸ τινὰσ ἐκ πάντων ἢ αἱρέσει καθιστάναι ἢ κλήρῳ ἢ ἀμφοῖν τὰσ μὲν κλήρῳ τὰσ δ’ αἱρέσει ὀλιγαρχικόν·

ὀλιγαρχικώτερον δὲ καὶ τὸ ἐξ ἀμφοῖν.

ἢ τὰσ μὲν αἱρέσει τὰσ δὲ κληρῷ, τὸ δὲ τινὰσ ἐκ τινῶν <αἱρέσει> ὀλιγαρχικὸν καὶ τὸ τινὰσ ἐκ τινῶν κλήρῳ μὴ γινομένου δ’, ὁμοίωσ, καὶ τὸ τινὰσ ἐκ τινῶν ἀμφοῖν.

τὸ δὲ τινὰσ ἐξ ἁπάντων τό τε ἐκ τινῶν αἱρέσει πάντασ ἀριστοκρατικόν. οἱ μὲν οὖν τρόποι τῶν περὶ τὰσ ἀρχὰσ τοσοῦτοι τὸν ἀριθμόν εἰσι, καὶ διῄρηνται κατὰ τὰσ πολιτείασ οὕτωσ· τίνα δὲ τίσι συμφέρει καὶ πῶσ δεῖ γίνεσθαι τὰσ καταστάσεισ, ἅμα ταῖσ δυνάμεσι τῶν ἀρχῶν καὶ τίνεσ εἰσὶν ἔσται φανερόν.

λέγω δὲ δύναμιν ἀρχῆσ οἱο͂ν τὴν κυρίαν τῶν προσόδων καὶ τὴν κυρίαν τῆσ φυλακῆσ· ἄλλο γὰρ εἶδοσ δυνάμεωσ οἱο͂ν στρατηγίασ καὶ τῆσ τῶν περὶ τὴν ἀγορὰν συμβολαίων κυρίασ.

λοιπὸν δὲ τῶν τριῶν τὸ δικαστικὸν εἰπεῖν.

ληπτέον δὲ καὶ τούτων τοὺσ τρόπουσ κατὰ τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν. ἔστι δὲ διαφορὰ τῶν δικαστηρίων ἐν τρισὶν ὁρ́οισ, ἐξ ὧν τε καὶ περὶ ὧν καὶ πῶσ. λέγω δὲ ἐξ ὧν μέν, πότερον ἐκ πάντων ἢ ἐκ τινῶν· περὶ ὧν δέ, πόσα εἴδη δικαστηρίων·

τὸ δὲ πῶσ, πότερον κλήρῳ ἢ αἱρέσει. πρῶτον οὖν διαιρείσθω πόσα εἴδη δικαστηρίων. ἄλλο δὲ εἴ τίσ τι τῶν κοινῶν ἀδικεῖ, ἕτερον ὅσα εἰσ τὴν πολιτείαν φέρει, τέταρτον καὶ ἄρχουσι καὶ ἰδιώταισ ὅσα περὶ ζημιώσεων ἀμφισβητοῦσιν, πέμπτον τὸ περὶ τῶν ἰδίων συναλλαγμάτων καὶ ἐχόντων μέγεθοσ, καὶ παρὰ ταῦτα τό τε φονικὸν καὶ τὸ ξενικόν φονικοῦ μὲν οὖν εἴδη, ἄν τ’ ἐν τοῖσ αὐτοῖσ δικασταῖσ ἄν τ’ ἐν ἄλλοισ, περί τε τῶν ἐκ προνοίασ καὶ περὶ τῶν ἀκουσίων, καὶ ὅσα ὁμολογεῖται μέν, ἀμφισβητεῖται δὲ περὶ τοῦ δικαίου, τέταρτον δὲ ὅσα τοῖσ φεύγουσι φόνου ἐπὶ καθόδῳ ἐπιφέρεται, οἱο͂ν Ἀθήνησι λέγεται καὶ τὸ ἐν Φρεαττοῖ δικαστήριον·

συμβαίνει δὲ τὰ τοιαῦτα ἐν τῷ παντὶ χρόνῳ ὀλίγα καὶ ἐν ταῖσ μεγάλαισ πόλεσιν·

τοῦ δὲ ξενικοῦ ἓν μὲν ξένοισ πρὸσ ξένουσ, ἄλλο δὲ ξένοισ πρὸσ ἀστούσ, ἔτι δὲ παρὰ πάντα ταῦτα περὶ τῶν μικρῶν συναλλαγμάτων, ὅσα δραχμιαῖα καὶ πεντάδραχμα καὶ μικρῷ πλείονοσ.

ἐμπίπτει δὲ εἰσ δικαστῶν πλῆθοσ.

ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἀφείσθω καὶ τῶν φονικῶν καὶ τῶν ξενικῶν, περὶ δὲ τῶν πολιτικῶν λέγωμεν, περὶ ὧν μὴ γινομένων καλῶσ διαστάσεισ γίνονται καὶ τῶν πολιτειῶν αἱ κινήσεισ.

ἢ κλήρῳ, ἢ πάντασ περὶ πάντων τὰ μὲν κλήρῳ τὰ δ’ αἱρέσει, ἢ περὶ ἐνίων τῶν αὐτῶν τοὺσ μὲν κλήρῳ τοὺσ δ’ αἱρετούσ.

οὗτοι μὲν οὖν οἱ τρόποι τέτταρεσ τὸν ἀριθμόν·

τοσοῦτοι δ’ ἕτεροι καὶ οἱ κατὰ μέροσ. πάλιν γὰρ ἐκ τινῶν καὶ οἱ δικάζοντεσ περὶ πάντων αἱρέσει, ἢ ἐκ τινῶν περὶ πάντων κλήρῳ, ἢ τὰ μὲν κλήρῳ τὰ δὲ αἱρέσει, ἢ ἔνια δικαστήρια περὶ τῶν αὐτῶν ἐκ κληρωτῶν καὶ αἱρετῶν. οὗτοι μὲν οὖν, ὥσπερ ἐλέχθησαν, οἱ τρόποι ἀντίστροφοι τοῖσ εἰρημένοισ· ἔτι δὲ τὰ αὐτὰ συνδυαζόμενα, λέγω δ’ οἱο͂ν τὰ μὲν ἐκ πάντων τὰ δ’ ἐκ τινῶν τὰ δ’ ἐξ ἀμφοῖν οἱο͂ν εἰ τοῦ αὐτοῦ δικαστηρίου εἰε͂ν οἱ μὲν ἐκ πάντων οἱ δ’ ἐκ τινῶν, καὶ ἢ κλήρῳ ἢ αἱρέσει ἢ ἀμφοῖν.

ὅσουσ μὲν οὖν ἐνδέχεται τρόπουσ εἶναι τὰ δικαστήρια, εἴρηται· ἐκ τινῶν.

상위

Aristotle (아리스토텔레스)

목록

SEARCH

MENU NAVIGATION