Demosthenes, Speeches 11-20, Περὶ τοῦ Στεφάνου

(데모스테네스, Speeches 11-20, Περὶ τοῦ Στεφάνου)

πρῶτον μέν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τοῖσ θεοῖσ εὔχομαι πᾶσι καὶ πάσαισ, ὅσην εὔνοιαν ἔχων ἐγὼ διατελῶ τῇ τε πόλει καὶ πᾶσιν ὑμῖν, τοσαύτην ὑπάρξαι μοι παρ’ ὑμῶν εἰσ τουτονὶ τὸν ἀγῶνα, ἔπειθ’ ὅπερ ἐστὶ μάλισθ’ ὑπὲρ ὑμῶν καὶ τῆσ ὑμετέρασ εὐσεβείασ τε καὶ δόξησ, τοῦτο παραστῆσαι τοὺσ θεοὺσ ὑμῖν, μὴ τὸν ἀντίδικον σύμβουλον ποιήσασθαι περὶ τοῦ πῶσ ἀκούειν ὑμᾶσ ἐμοῦ δεῖ σχέτλιον γὰρ ἂν εἰή τοῦτό γε, ἀλλὰ τοὺσ νόμουσ καὶ τὸν ὁρ́κον, ἐν ᾧ πρὸσ ἅπασι τοῖσ ἄλλοισ δικαίοισ καὶ τοῦτο γέγραπται, τὸ ὁμοίωσ ἀμφοῖν ἀκροάσασθαι. τοῦτο δ’ ἐστὶν οὐ μόνον τὸ μὴ προκατεγνωκέναι μηδέν, οὐδὲ τὸ τὴν εὔνοιαν ἴσην ἀποδοῦναι, ἀλλὰ τὸ καὶ τῇ τάξει καὶ τῇ ἀπολογίᾳ, ὡσ βεβούληται καὶ προῄρηται τῶν ἀγωνιζομένων ἕκαστοσ, οὕτωσ ἐᾶσαι χρήσασθαι.

πολλὰ μὲν οὖν ἔγωγ’ ἐλαττοῦμαι κατὰ τουτονὶ τὸν ἀγῶν’ Αἰσχίνου, δύο δ’, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ μεγάλα, ἓν μὲν ὅτι οὐ περὶ τῶν ἴσων ἀγωνίζομαι·

οὐ γάρ ἐστιν ἴσον νῦν ἐμοὶ τῆσ παρ’ ὑμῶν εὐνοίασ διαμαρτεῖν καὶ τούτῳ μὴ ἑλεῖν τὴν γραφήν, ἀλλ’ ἐμοὶ μὲν ‐ οὐ βούλομαι δυσχερὲσ εἰπεῖν οὐδὲν ἀρχόμενοσ τοῦ λόγου, οὗτοσ δ’ ἐκ περιουσίασ μου κατηγορεῖ. ἕτερον δ’, ὃ φύσει πᾶσιν ἀνθρώποισ ὑπάρχει, τῶν μὲν λοιδοριῶν καὶ τῶν κατηγοριῶν ἀκούειν ἡδέωσ, τοῖσ ἐπαινοῦσι δ’ αὑτοὺσ ἄχθεσθαι· τούτων τοίνυν ὃ μέν ἐστι πρὸσ ἡδονήν, τούτῳ δέδοται, ὃ δὲ πᾶσιν ὡσ ἔποσ εἰπεῖν ἐνοχλεῖ, λοιπὸν ἐμοί.

κἂν μὲν εὐλαβούμενοσ τοῦτο μὴ λέγω τὰ πεπραγμέν’ ἐμαυτῷ, οὐκ ἔχειν ἀπολύσασθαι τὰ κατηγορημένα δόξω, οὐδ’ ἐφ’ οἷσ ἀξιῶ τιμᾶσθαι δεικνύναι· ἐὰν δ’ ἐφ’ ἃ καὶ πεποίηκα καὶ πεπολίτευμαι βαδίζω, πολλάκισ λέγειν ἀναγκασθήσομαι περὶ ἐμαυτοῦ. πειράσομαι μὲν οὖν ὡσ μετριώτατα τοῦτο ποιεῖν· ὅ τι δ’ ἂν τὸ πρᾶγμα αὔτ’ ἀναγκάζῃ, τούτου τὴν αἰτίαν οὗτόσ ἐστι δίκαιοσ ἔχειν ὁ τοιοῦτον ἀγῶν’ ἐνστησάμενοσ. οἶμαι δ’ ὑμᾶσ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, πάντασ ἂν ὁμολογῆσαι κοινὸν εἶναι τουτονὶ τὸν ἀγῶν’ ἐμοὶ καὶ Κτησιφῶντι καὶ οὐδὲν ἐλάττονοσ ἄξιον σπουδῆσ ἐμοί·

πάντων μὲν γὰρ ἀποστερεῖσθαι λυπηρόν ἐστι καὶ χαλεπόν, ἄλλωσ τε κἂν ὑπ’ ἐχθροῦ τῳ τοῦτο συμβαίνῃ, μάλιστα δὲ τῆσ παρ’ ὑμῶν εὐνοίασ καὶ φιλανθρωπίασ, ὅσῳπερ καὶ τὸ τυχεῖν τούτων μέγιστόν ἐστιν. ὥσ γ’ ἐμοὶ φαίνεται, ἀλλ’ ὁρῶν ὅτι τὰσ αἰτίασ καὶ τὰσ διαβολάσ, αἷσ ἐκ τοῦ πρότεροσ λέγειν ὁ διώκων ἰσχύει, οὐκ ἔνι τῷ φεύγοντι παρελθεῖν, εἰ μὴ τῶν δικαζόντων ἕκαστοσ ὑμῶν τὴν πρὸσ τοὺσ θεοὺσ εὐσέβειαν φυλάττων καὶ τὰ τοῦ λέγοντοσ ὑστέρου δίκαια εὐνοϊκῶσ προσδέξεται, καὶ παρασχὼν αὑτὸν ἴσον καὶ κοινὸν ἀμφοτέροισ ἀκροατὴν οὕτω τὴν διάγνωσιν ποιήσεται περὶ ἁπάντων.

μέλλων δὲ τοῦ τ’ ἰδίου βίου παντόσ, ὡσ ἐοίκε, λόγον διδόναι τήμερον καὶ τῶν κοινῇ πεπολιτευμένων, βούλομαι πάλιν τοὺσ θεοὺσ παρακαλέσαι, καὶ ἐναντίον ὑμῶν εὔχομαι πρῶτον μέν, ὅσην εὔνοιαν ἔχων ἐγὼ διατελῶ τῇ τε πόλει καὶ πᾶσιν ὑμῖν, τοσαύτην ὑπάρξαι μοι παρ’ ὑμῶν εἰσ τουτονὶ τὸν ἀγῶνα, ἔπειθ’ ὅ τι μέλλει συνοίσειν καὶ πρὸσ εὐδοξίαν κοινῇ καὶ πρὸσ εὐσέβειαν ἑκάστῳ, τοῦτο παραστῆσαι πᾶσιν ὑμῖν περὶ ταυτησὶ τῆσ γραφῆσ γνῶναι.

εἰ μὲν οὖν περὶ ὧν ἐδίωκε μόνον κατηγόρησεν Αἰσχίνησ, κἀγὼ περὶ αὐτοῦ τοῦ προβουλεύματοσ εὐθὺσ ἂν ἀπελογούμην·

ἐπειδὴ δ’ οὐκ ἐλάττω λόγον τἄλλα διεξιὼν ἀνήλωκε καὶ τὰ πλεῖστα κατεψεύσατό μου, ἀναγκαῖον εἶναι νομίζω καὶ δίκαιον ἅμα βραχέ’, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, περὶ τούτων εἰπεῖν πρῶτον, ἵνα μηδεὶσ ὑμῶν τοῖσ ἔξωθεν λόγοισ ἠγμένοσ ἀλλοτριώτερον τῶν ὑπὲρ τῆσ γραφῆσ δικαίων ἀκούῃ μου. περὶ μὲν δὴ τῶν ἰδίων ὅσα λοιδορούμενοσ βεβλασφήμηκεν περὶ ἐμοῦ, θεάσασθ’ ὡσ ἁπλᾶ καὶ δίκαια λέγω.

εἰ μὲν ἴστε με τοιοῦτον οἱο͂ν οὗτοσ ᾐτιᾶτο οὐ γὰρ ἄλλοθί που βεβίωκ’ ἢ παρ’ ὑμῖν, μηδὲ φωνὴν ἀνάσχησθε, μηδ’ εἰ πάντα τὰ κοινὰ ὑπέρευ πεπολίτευμαι, ἀλλ’ ἀναστάντεσ καταψηφίσασθ’ ἤδη· εἰ δὲ πολλῷ βελτίω τούτου καὶ ἐκ βελτιόνων, καὶ μηδενὸσ τῶν μετρίων, ἵνα μηδὲν ἐπαχθὲσ λέγω, χείρονα καὶ ἐμὲ καὶ τοὺσ ἐμοὺσ ὑπειλήφατε καὶ γιγνώσκετε, τούτῳ μὲν μηδ’ ὑπὲρ τῶν ἄλλων πιστεύετε δῆλον γὰρ ὡσ ὁμοίωσ ἅπαντ’ ἐπλάττετο, ἐμοὶ δ’, ἣν παρὰ πάντα τὸν χρόνον εὔνοιαν ἐνδέδειχθ’ ἐπὶ πολλῶν ἀγώνων τῶν πρότερον, καὶ νυνὶ παράσχεσθε. κακοήθησ δ’ ὤν, Αἰσχίνη, τοῦτο παντελῶσ εὐήθεσ ᾠήθησ, τοὺσ περὶ τῶν πεπραγμένων καὶ πεπολιτευμένων λόγουσ ἀφέντα με πρὸσ τὰσ λοιδορίασ τὰσ παρὰ σοῦ τρέψεσθαι.

οὐ δὴ ποιήσω τοῦτο· οὐχ οὕτω τετύφωμαι· ἀλλ’ ὑπὲρ μὲν τῶν πεπολιτευμένων ἃ κατεψεύδου καὶ διέβαλλεσ ἐξετάσω, τῆσ δὲ πομπείασ ταύτησ τῆσ ἀνέδην γεγενημένησ, ὕστερον, ἂν βουλομένοισ ᾖ τουτοισί, μνησθήσομαι. τὰ μὲν οὖν κατηγορημένα πολλά, καὶ περὶ ὧν ἐνίων μεγάλασ καὶ τὰσ ἐσχάτασ οἱ νόμοι διδόασι τιμωρίασ, τοῦ δὲ παρόντοσ ἀγῶνοσ ἡ προαίρεσισ αὕτη·

ἐχθροῦ μὲν ἐπήρειαν ἔχει καὶ ὕβριν καὶ λοιδορίαν καὶ προπηλακισμὸν ὁμοῦ καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, τῶν μέντοι κατηγοριῶν καὶ τῶν αἰτιῶν τῶν εἰρημένων, εἴπερ ἦσαν ἀληθεῖσ, οὐκ ἔνι τῇ πόλει δίκην ἀξίαν λαβεῖν, οὐδ’ ἐγγύσ. οὐ γὰρ ἀφαιρεῖσθαι δεῖ τὸ προσελθεῖν τῷ δήμῳ καὶ λόγου τυχεῖν, οὐδ’ ἐν ἐπηρείασ τάξει καὶ φθόνου τοῦτο ποιεῖν·

οὔτε μὰ τοὺσ θεοὺσ ὀρθῶσ ἔχον οὔτε πολιτικὸν οὔτε δίκαιόν ἐστιν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι· ἀλλ’ ἐφ’ οἷσ ἀδικοῦντά μ’ ἑώρα τὴν πόλιν, οὖσί γε τηλικούτοισ ἡλίκα νῦν ἐτραγῴδει καὶ διεξῄει, ταῖσ ἐκ τῶν νόμων τιμωρίαισ παρ’ αὐτὰ τἀδικήματα χρῆσθαι, εἰ μὲν εἰσαγγελίασ ἄξια πράττονθ’ ἑώρα, εἰσαγγέλλοντα καὶ τοῦτον τὸν τρόπον εἰσ κρίσιν καθιστάντα παρ’ ὑμῖν, εἰ δὲ γράφοντα παράνομα, παρανόμων γραφόμενον· οὐ γὰρ δήπου Κτησιφῶντα μὲν δύναται διώκειν δι’ ἐμέ, ἐμὲ δ’, εἴπερ ἐξελέγξειν ἐνόμιζεν, αὐτὸν οὐκ ἂν ἐγράψατο. καὶ μὴν εἴ τι τῶν ἄλλων ὧν νυνὶ διέβαλλε καὶ διεξῄει ἢ καὶ ἄλλ’ ὁτιοῦν ἀδικοῦντά μ’ ὑμᾶσ ἑώρα, εἰσὶ νόμοι περὶ πάντων καὶ τιμωρίαι, καὶ ἀγῶνεσ καὶ κρίσεισ πικρὰ καὶ μεγάλ’ ἔχουσαι τἀπιτίμια, καὶ τούτοισ ἐξῆν ἅπασι χρῆσθαι, καὶ ὁπηνίκ’ ἐφαίνετο ταῦτα πεποιηκὼσ καὶ τοῦτον τὸν τρόπον κεχρημένοσ τοῖσ πρὸσ ἐμέ, ὡμολογεῖτ’ ἂν ἡ κατηγορία τοῖσ ἔργοισ αὐτοῦ.

νῦν δ’ ἐκστὰσ τῆσ ὀρθῆσ καὶ δικαίασ ὁδοῦ καὶ φυγὼν τοὺσ παρ’ αὐτὰ τὰ πράγματ’ ἐλέγχουσ, τοσούτοισ ὕστερον χρόνοισ αἰτίασ καὶ σκώμματα καὶ λοιδορίασ συμφορήσασ ὑποκρίνεται·

εἶτα κατηγορεῖ μὲν ἐμοῦ, κρίνει δὲ τουτονί, καὶ τοῦ μὲν ἀγῶνοσ ὅλου τὴν πρὸσ ἔμ’ ἔχθραν προί̈σταται, οὐδαμοῦ δ’ ἐπὶ ταύτην ἀπηντηκὼσ ἐμοὶ τὴν ἑτέρου ζητῶν ἐπιτιμίαν ἀφελέσθαι φαίνεται. καίτοι πρὸσ ἅπασιν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τοῖσ ἄλλοισ οἷσ ἂν εἰπεῖν τισ ὑπὲρ Κτησιφῶντοσ ἔχοι, καὶ τοῦτ’ ἔμοιγε δοκεῖ καὶ μάλ’ εἰκότωσ ἂν λέγειν, ὅτι τῆσ ἡμετέρασ ἔχθρασ ἡμᾶσ ἐφ’ ἡμῶν αὐτῶν δίκαιον ἦν τὸν ἐξετασμὸν ποιεῖσθαι, οὐ τὸ μὲν πρὸσ ἀλλήλουσ ἀγωνίζεσθαι παραλείπειν, ἑτέρῳ δ’ ὅτῳ κακόν τι δώσομεν ζητεῖν·

ὑπερβολὴ γὰρ ἀδικίασ τοῦτό γε. πάντα μὲν τοίνυν τὰ κατηγορημέν’ ὁμοίωσ ἐκ τούτων ἄν τισ ἴδοι, οὔτε δικαίωσ οὔτ’ ἐπ’ ἀληθείασ οὐδεμιᾶσ εἰρημένα·

βούλομαι δὲ καὶ καθ’ ἓν ἕκαστον αὐτῶν ἐξετάσαι, καὶ μάλισθ’ ὅσ’ ὑπὲρ τῆσ εἰρήνησ καὶ τῆσ πρεσβείασ κατεψεύσατό μου, τὰ πεπραγμέν’ ἑαυτῷ μετὰ Φιλοκράτουσ ἀνατιθεὶσ ἐμοί. ἔστι δ’ ἀναγκαῖον, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ προσῆκον ἴσωσ, ὡσ κατ’ ἐκείνουσ τοὺσ χρόνουσ εἶχε τὰ πράγματ’ ἀναμνῆσαι, ἵνα πρὸσ τὸν ὑπάρχοντα καιρὸν ἕκαστα θεωρῆτε. τοῦ γὰρ Φωκικοῦ συστάντοσ πολέμου, οὐ δι’ ἐμέ οὐ γὰρ ἔγωγ’ ἐπολιτευόμην πω τότε, πρῶτον μὲν ὑμεῖσ οὕτω διέκεισθε ὥστε Φωκέασ μὲν βούλεσθαι σωθῆναι, καίπερ οὐ δίκαια ποιοῦντασ ὁρῶντεσ, Θηβαίοισ δ’ ὁτιοῦν ἂν ἐφησθῆναι παθοῦσιν, οὐκ ἀλόγωσ οὐδ’ ἀδίκωσ αὐτοῖσ ὀργιζόμενοι·

οἷσ γὰρ ηὐτυχήκεσαν ἐν Λεύκτροισ οὐ μετρίωσ ἐκέχρηντο· ἔπειθ’ ἡ Πελοπόννησοσ ἅπασα διειστήκει, καὶ οὔθ’ οἱ μισοῦντεσ Λακεδαιμονίουσ οὕτωσ ἴσχυον ὥστ’ ἀνελεῖν αὐτούσ, οὔθ’ οἱ πρότερον δι’ ἐκείνων ἄρχοντεσ κύριοι τῶν πόλεων ἦσαν, ἀλλά τισ ἦν ἄκριτοσ καὶ παρὰ τούτοισ καὶ παρὰ τοῖσ ἄλλοισ ἅπασιν ἔρισ καὶ ταραχή. ταῦτα δ’ ὁρῶν ὁ Φίλιπποσ οὐ γὰρ ἦν ἀφανῆ τοῖσ παρ’ ἑκάστοισ προδόταισ χρήματ’ ἀναλίσκων πάντασ συνέκρουε καὶ πρὸσ αὑτοὺσ ἐτάραττεν·

εἶτ’ ἐν οἷσ ἡμάρτανον ἄλλοι καὶ κακῶσ ἐφρόνουν, αὐτὸσ παρεσκευάζετο καὶ κατὰ πάντων ἐφύετο. ὡσ δὲ ταλαιπωρούμενοι τῷ μήκει τοῦ πολέμου οἱ τότε μὲν βαρεῖσ, νῦν δ’ ἀτυχεῖσ Θηβαῖοι φανεροὶ πᾶσιν ἦσαν ἀναγκασθησόμενοι καταφεύγειν ἐφ’ ὑμᾶσ, ὁ Φίλιπποσ, ἵνα μὴ τοῦτο γένοιτο μηδὲ συνέλθοιεν αἱ πόλεισ, ὑμῖν μὲν εἰρήνην, ἐκείνοισ δὲ βοήθειαν ἐπηγγείλατο. τί οὖν συνηγωνίσατ’ αὐτῷ πρὸσ τὸ λαβεῖν ὀλίγου δεῖν ὑμᾶσ ἑκόντασ ἐξαπατωμένουσ;

ἡ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων, εἴτε χρὴ κακίαν εἴτ’ ἄγνοιαν εἴτε καὶ ἀμφότερα ταῦτ’ εἰπεῖν, οἳ πόλεμον συνεχῆ καὶ μακρὸν πολεμούντων ὑμῶν, καὶ τοῦτον ὑπὲρ τῶν πᾶσι συμφερόντων, ὡσ ἔργῳ φανερὸν γέγονεν, οὔτε χρήμασιν οὔτε σώμασιν οὔτ’ ἄλλῳ οὐδενὶ τῶν ἁπάντων συνελάμβανον ὑμῖν· οἷσ καὶ δικαίωσ καὶ προσηκόντωσ ὀργιζόμενοι ἑτοίμωσ ὑπηκούσατε τῷ Φιλίππῳ. ἡ μὲν οὖν τότε συγχωρηθεῖσ’ εἰρήνη διὰ ταῦτ’, οὐ δι’ ἐμέ, ὡσ οὗτοσ διέβαλλεν, ἐπράχθη· τὰ δὲ τούτων ἀδικήματα καὶ δωροδοκήματ’ ἐν αὐτῇ τῶν νυνὶ παρόντων πραγμάτων, ἄν τισ ἐξετάζῃ δικαίωσ, αἴτι’ εὑρήσει. καὶ ταυτὶ πάνθ’ ὑπὲρ τῆσ ἀληθείασ ἀκριβολογοῦμαι καὶ διεξέρχομαι.

εἰ γὰρ εἶναί τι δοκοίη τὰ μάλιστ’ ἐν τούτοισ ἀδίκημα, οὐδέν ἐστι δήπου πρὸσ ἐμέ· ἀλλ’ ὁ μὲν πρῶτοσ εἰπὼν καὶ μνησθεὶσ ὑπὲρ τῆσ εἰρήνησ Ἀριστόδημοσ ἦν ὁ ὑποκριτήσ, ὁ δ’ ἐκδεξάμενοσ καὶ γράψασ καὶ ἑαυτὸν μετὰ τούτου μισθώσασ ἐπὶ ταῦτα Φιλοκράτησ ὁ Ἁγνούσιοσ, ὁ σόσ, Αἰσχίνη, κοινωνόσ, οὐχ ὁ ἐμόσ, οὐδ’ ἂν σὺ διαρραγῇσ ψευδόμενοσ, οἱ δὲ συνειπόντεσ ὅτου δήποθ’ εἵνεκα ἐῶ γὰρ τοῦτό γ’ ἐν τῷ παρόντι Εὔβουλοσ καὶ Κηφισοφῶν· ἐγὼ δ’ οὐδὲν οὐδαμοῦ. ἀλλ’ ὅμωσ, τούτων τοιούτων ὄντων καὶ ἐπ’ αὐτῆσ τῆσ ἀληθείασ οὕτω δεικνυμένων, εἰσ τοῦθ’ ἧκεν ἀναιδείασ ὥστ’ ἐτόλμα λέγειν ὡσ ἄρ’ ἐγὼ πρὸσ τῷ τῆσ εἰρήνησ αἴτιοσ γεγενῆσθαι καὶ κεκωλυκὼσ εἰήν τὴν πόλιν μετὰ κοινοῦ συνεδρίου τῶν Ἑλλήνων ταύτην ποιήσασθαι.

εἶτ’ ὦ ‐ τί ἂν εἰπών σέ τισ ὀρθῶσ προσείποι; ἔστιν ὅπου σὺ παρὼν τηλικαύτην πρᾶξιν καὶ συμμαχίαν, ἡλίκην νυνὶ διεξῄεισ, ὁρῶν ἀφαιρούμενόν με τῆσ πόλεωσ, ἠγανάκτησασ, ἢ παρελθὼν ταῦθ’ ἃ νῦν κατηγόρεισ ἐδίδαξασ καὶ διεξῆλθεσ; καὶ μὴν εἰ τὸ κωλῦσαι τὴν τῶν Ἑλλήνων κοινωνίαν ἐπεπράκειν ἐγὼ Φιλίππῳ, σοὶ τὸ μὴ σιγῆσαι λοιπὸν ἦν, ἀλλὰ βοᾶν καὶ διαμαρτύρεσθαι καὶ δηλοῦν τουτοισί.

οὐ τοίνυν ἐποίησασ οὐδαμοῦ τοῦτο, οὐδ’ ἤκουσέ σου ταύτην τὴν φωνὴν οὐδείσ· οὔτε γὰρ ἦν πρεσβεία πρὸσ οὐδέν’ ἀπεσταλμένη τότε τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ πάλαι πάντεσ ἦσαν ἐξεληλεγμένοι, οὔθ’ οὗτοσ ὑγιὲσ περὶ τούτων εἴρηκεν οὐδέν. χωρὶσ δὲ τούτων καὶ διαβάλλει τὴν πόλιν τὰ μέγιστ’ ἐν οἷσ ψεύδεται·

εἰ γὰρ ὑμεῖσ ἅμα τοὺσ μὲν Ἕλληνασ εἰσ πόλεμον παρεκαλεῖτε, αὐτοὶ δὲ πρὸσ Φίλιππον περὶ εἰρήνησ πρέσβεισ ἐπέμπετε, Εὐρυβάτου πρᾶγμα, οὐ πόλεωσ ἔργον οὐδὲ χρηστῶν ἀνθρώπων διεπράττεσθε. ἀλλ’ οὐκ ἔστι ταῦτα, οὐκ ἔστι· τί γὰρ καὶ βουλόμενοι μετεπέμπεσθ’ ἂν αὐτοὺσ ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ; ἐπὶ τὴν εἰρήνην; ἀλλ’ ὑπῆρχεν ἅπασιν. ἀλλ’ ἐπὶ τὸν πόλεμον; ἀλλ’ αὐτοὶ περὶ εἰρήνησ ἐβουλεύεσθε. οὔκουν οὔτε τῆσ ἐξ ἀρχῆσ εἰρήνησ ἡγεμὼν οὐδ’ αἴτιοσ ὢν ἐγὼ φαίνομαι, οὔτε τῶν ἄλλων ὧν κατεψεύσατό μου οὐδὲν ἀληθὲσ ὂν δείκνυται. ἐπειδὴ τοίνυν ἐποιήσατο τὴν εἰρήνην ἡ πόλισ, ἐνταῦθα πάλιν σκέψασθε τί ἡμῶν ἑκάτεροσ προείλετο πράττειν·

καὶ γὰρ ἐκ τούτων εἴσεσθε τίσ ἦν ὁ Φιλίππῳ πάντα συναγωνιζόμενοσ, καὶ τίσ ὁ πράττων ὑπὲρ ὑμῶν καὶ τὸ τῇ πόλει συμφέρον ζητῶν. ἐγὼ μὲν τοίνυν ἔγραψα βουλεύων ἀποπλεῖν τὴν ταχίστην τοὺσ πρέσβεισ ἐπὶ τοὺσ τόπουσ ἐν οἷσ ἂν ὄντα Φίλιππον πυνθάνωνται, καὶ τοὺσ ὁρ́κουσ ἀπολαμβάνειν· οὗτοι δ’ οὐδὲ γράψαντοσ ἐμοῦ ταῦτα ποιεῖν ἠθέλησαν. τί δὲ τοῦτ’ ἐδύνατο, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι;

ἐγὼ διδάξω. Φιλίππῳ μὲν ἦν συμφέρον ὡσ πλεῖστον τὸν μεταξὺ χρόνον γενέσθαι τῶν ὁρ́κων, ὑμῖν δ’ ὡσ ἐλάχιστον. διὰ τί; ὅτι ὑμεῖσ μὲν οὐκ ἀφ’ ἧσ ὠμόσαθ’ ἡμέρασ μόνον, ἀλλ’ ἀφ’ ἧσ ἠλπίσατε τὴν εἰρήνην ἔσεσθαι, πάσασ ἐξελύσατε τὰσ παρασκευὰσ τὰσ τοῦ πολέμου, ὁ δὲ τοῦτ’ ἐκ παντὸσ τοῦ χρόνου μάλιστ’ ἐπραγματεύετο, νομίζων, ὅπερ ἦν ἀληθέσ, ὅσα τῆσ πόλεωσ προλάβοι πρὸ τοῦ τοὺσ ὁρ́κουσ ἀποδοῦναι, πάντα ταῦτα βεβαίωσ ἕξειν· οὐδένα γὰρ τὴν εἰρήνην λύσειν τούτων εἵνεκα. ἁγὼ προορώμενοσ, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ λογιζόμενοσ τὸ ψήφισμα τοῦτο γράφω, πλεῖν ἐπὶ τοὺσ τόπουσ ἐν οἷσ ἂν ᾖ Φίλιπποσ καὶ τοὺσ ὁρ́κουσ τὴν ταχίστην ἀπολαμβάνειν, ἵν’ ἐχόντων τῶν Θρᾳκῶν, τῶν ὑμετέρων συμμάχων, ταῦτα τὰ χωρί’ ἃ νῦν οὗτοσ διέσυρε, τὸ Σέρριον καὶ τὸ Μυρτηνὸν καὶ τὴν Ἐργίσκην, οὕτω γίγνοινθ’ οἱ ὁρ́κοι, καὶ μὴ προλαβὼν ἐκεῖνοσ τοὺσ ἐπικαίρουσ τῶν τόπων κύριοσ τῆσ Θρᾴκησ κατασταίη, μηδὲ πολλῶν μὲν χρημάτων πολλῶν δὲ στρατιωτῶν εὐπορήσασ ἐκ τούτων ῥᾳδίωσ τοῖσ λοιποῖσ ἐπιχειροίη πράγμασιν.

εἶτα τοῦτο μὲν οὐχὶ λέγει τὸ ψήφισμ’ οὐδ’ ἀναγιγνώσκει·

εἰ δὲ βουλεύων ἐγὼ προσάγειν τοὺσ πρέσβεισ ᾤμην δεῖν, τοῦτό μου διαβάλλει. ἀλλὰ τί ἐχρῆν με ποιεῖν; μὴ προσάγειν γράψαι τοὺσ ἐπὶ τοῦθ’ ἥκοντασ, ἵν’ ὑμῖν διαλεχθῶσιν; ἢ θέαν μὴ κατανεῖμαι τὸν ἀρχιτέκτον’ αὐτοῖσ κελεῦσαι; ἀλλ’ ἐν τοῖν δυοῖν ὀβολοῖν ἐθεώρουν ἄν, εἰ μὴ τοῦτ’ ἐγράφη. τὰ μικρὰ συμφέροντα τῆσ πόλεωσ ἔδει με φυλάττειν, τὰ δ’ ὅλα, ὥσπερ οὗτοι, πεπρακέναι; οὐ δήπου. λέγε τοίνυν μοι τὸ ψήφισμα τουτὶ λαβών, ὃ σαφῶσ οὗτοσ εἰδὼσ παρέβη. Ψήφισμα Δημοσθένουσ ἐπὶ ἄρχοντοσ Μνησιφίλου, ἑκατομβαιῶνοσ ἕνῃ καὶ νέᾳ, φυλῆσ πρυτανευούσησ Πανδιονίδοσ, Δημοσθένησ Δημοσθένουσ Παιανιεὺσ εἶπεν·

ἐπειδὴ Φίλιπποσ ἀποστείλασ πρέσβεισ περὶ τῆσ εἰρήνησ ὁμολογουμένασ πεποίηται συνθήκασ, δεδόχθαι τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ τῷ Ἀθηναίων, ὅπωσ ἂν ἡ εἰρήνη ἐπιτελεσθῇ ἡ ἐπιχειροτονηθεῖσα ἐν τῇ πρώτῃ ἐκκλησίᾳ, πρέσβεισ ἑλέσθαι ἐκ πάντων Ἀθηναίων ἤδη πέντε, τοὺσ δὲ χειροτονηθέντασ ἀποδημεῖν μηδεμίαν ὑπερβολὴν ποιουμένουσ, ὅπου ἂν ὄντασ πυνθάνωνται τὸν Φίλιππον, καὶ τοὺσ ὁρ́κουσ λαβεῖν τε παρ’ αὐτοῦ καὶ δοῦναι τὴν ταχίστην ἐπὶ ταῖσ ὡμολογημέναισ συνθήκαισ αὐτῷ πρὸσ τὸν Ἀθηναίων δῆμον, συμπεριλαμβάνοντασ καὶ τοὺσ ἑκατέρων συμμάχουσ.

πρέσβεισ ᾑρέθησαν Εὔβουλοσ Ἀναφλύστιοσ, Αἰσχίνησ Κοθωκίδησ, Κηφισοφῶν Ῥαμνούσιοσ, Δημοκράτησ Φλυεύσ, Κλέων Κοθωκίδησ. ταῦτα γράψαντοσ ἐμοῦ τότε καὶ τὸ τῇ πόλει συμφέρον οὐ τὸ Φιλίππῳ ζητοῦντοσ, βραχὺ φροντίσαντεσ οἱ χρηστοὶ πρέσβεισ οὗτοι καθῆντ’ ἐν Μακεδονίᾳ τρεῖσ ὅλουσ μῆνασ, ἑώσ ἦλθε Φίλιπποσ ἐκ Θρᾴκησ πάντα καταστρεψάμενοσ, ἐξὸν ἡμερῶν δέκα, ὁμοίωσ δὲ τριῶν ἢ τεττάρων, εἰσ τὸν Ἑλλήσποντον ἀφῖχθαι καὶ τὰ χωρία σῶσαι, λαβόντασ τοὺσ ὁρ́κουσ πρὶν ἐκεῖνον ἐξελεῖν αὐτά·

οὐ γὰρ ἂν ἥψατ’ αὐτῶν παρόντων ἡμῶν, ἢ οὐκ ἂν ὡρκίζομεν αὐτόν, ὥστε τῆσ εἰρήνησ ἂν διημαρτήκει καὶ οὐκ ἂν ἀμφότερ’ εἶχε, καὶ τὴν εἰρήνην καὶ τὰ χωρία. τὸ μὲν τοίνυν ἐν τῇ πρεσβείᾳ πρῶτον κλέμμα μὲν Φιλίππου, δωροδόκημα δὲ τῶν ἀδίκων τούτων ἀνθρώπων τοιοῦτον ἐγένετο·

ὑπὲρ οὗ καὶ τότε καὶ νῦν καὶ ἀεὶ ὁμολογῶ καὶ πολεμεῖν καὶ διαφέρεσθαι τούτοισ. ἕτερον δ’ εὐθὺσ ἐφεξῆσ ἔτι τούτου μεῖζον κακούργημα θεάσασθε. ἐπειδὴ γὰρ ὤμοσε τὴν εἰρήνην ὁ Φίλιπποσ προλαβὼν τὴν Θρᾴκην διὰ τούτουσ οὐχὶ πεισθέντασ τῷ ἐμῷ ψηφίσματι, πάλιν ὠνεῖται παρ’ αὐτῶν ὅπωσ μὴ ἄπιμεν ἐκ Μακεδονίασ, ἑώσ τὰ τῆσ στρατείασ τῆσ ἐπὶ τοὺσ Φωκέασ εὐτρεπῆ ποιήσαιτο, ἵνα μή, δεῦρ’ ἀπαγγειλάντων ἡμῶν ὅτι μέλλει καὶ παρασκευάζεται πορεύεσθαι, ἐξέλθοιθ’ ὑμεῖσ καὶ περιπλεύσαντεσ ταῖσ τριήρεσιν εἰσ Πύλασ ὥσπερ πρότερον κλείσαιτε τὸν τόπον, ἀλλ’ ἅμ’ ἀκούοιτε ταῦτ’ ἀπαγγελλόντων ἡμῶν κἀκεῖνοσ ἐντὸσ εἰή Πυλῶν καὶ μηδὲν ἔχοιθ’ ὑμεῖσ ποιῆσαι.

οὕτω δ’ ἦν ὁ Φίλιπποσ ἐν φόβῳ καὶ πολλῇ ἀγωνίᾳ, μὴ καὶ ταῦτα προειληφότοσ αὐτοῦ, εἰ πρὸ τοῦ τοὺσ Φωκέασ ἀπολέσθαι ψηφίσαισθε βοηθεῖν, ἐκφύγοι τὰ πράγματ’ αὐτόν, ὥστε μισθοῦται τὸν κατάπτυστον τουτονί, οὐκέτι κοινῇ μετὰ τῶν ἄλλων πρέσβεων ἀλλ’ ἰδίᾳ καθ’ αὑτόν, τοιαῦτα πρὸσ ὑμᾶσ εἰπεῖν καὶ ἀπαγγεῖλαι δι’ ὧν ἅπαντ’ ἀπώλετο.

ἀξιῶ δ’, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ δέομαι τοῦτο μεμνῆσθαι παρ’ ὅλον τὸν ἀγῶνα, ὅτι μὴ κατηγορήσαντοσ Αἰσχίνου μηδὲν ἔξω τῆσ γραφῆσ οὐδ’ ἂν ἐγὼ λόγον οὐδέν’ ἐποιούμην ἕτερον·

πάσαισ δ’ αἰτίαισ καὶ βλασφημίαισ ἅμα τούτου κεχρημένου ἀνάγκη κἀμοὶ πρὸσ ἕκαστα τῶν κατηγορημένων μίκρ’ ἀποκρίνασθαι. τίνεσ οὖν ἦσαν οἱ παρὰ τούτου λόγοι τότε ῥηθέντεσ, καὶ δι’ οὓσ ἅπαντ’ ἀπώλετο;

ὡσ οὐ δεῖ θορυβεῖσθαι τῷ παρεληλυθέναι Φίλιππον εἴσω Πυλῶν· ἔσται γὰρ ἅπανθ’ ὅσα βούλεσθ’ ὑμεῖσ, ἂν ἔχηθ’ ἡσυχίαν, καὶ ἀκούσεσθε δυοῖν ἢ τριῶν ἡμερῶν, οἷσ μὲν ἐχθρὸσ ἥκει, φίλον αὐτὸν γεγενημένον, οἷσ δὲ φίλοσ, τοὐναντίον ἐχθρόν. οὐ γὰρ τὰ ῥήματα τὰσ οἰκειότητασ ἔφη βεβαιοῦν, μάλα σεμνῶσ ὀνομάζων, ἀλλὰ τὸ ταὐτὰ συμφέρειν· συμφέρειν δὲ Φιλίππῳ καὶ Φωκεῦσι καὶ ὑμῖν ὁμοίωσ ἅπασι τῆσ ἀναλγησίασ καὶ τῆσ βαρύτητοσ ἀπαλλαγῆναι τῆσ τῶν Θηβαίων. ταῦτα δ’ ἀσμένωσ τινὲσ ἤκουον αὐτοῦ διὰ τὴν τόθ’ ὑποῦσαν ἀπέχθειαν πρὸσ τοὺσ Θηβαίουσ.

τί οὖν συνέβη μετὰ ταῦτ’ εὐθύσ, οὐκ εἰσ μακράν; τοὺσ μὲν Φωκέασ ἀπολέσθαι καὶ κατασκαφῆναι τὰσ πόλεισ αὐτῶν, ὑμᾶσ δ’ ἡσυχίαν ἀγαγόντασ καὶ τούτῳ πεισθέντασ μικρὸν ὕστερον σκευαγωγεῖν ἐκ τῶν ἀγρῶν, τοῦτον δὲ χρυσίον λαβεῖν, καὶ ἔτι πρὸσ τούτοισ τὴν μὲν ἀπέχθειαν τὴν πρὸσ Θηβαίουσ καὶ Θετταλοὺσ τῇ πόλει γενέσθαι, τὴν δὲ χάριν τὴν ὑπὲρ τῶν πεπραγμένων Φιλίππῳ. ὅτι δ’ οὕτω ταῦτ’ ἔχει, λέγε μοι τό τε τοῦ Καλλισθένουσ ψήφισμα καὶ τὴν ἐπιστολὴν τὴν τοῦ Φιλίππου, ἐξ ὧν ἀμφοτέρων ταῦθ’ ἅπανθ’ ὑμῖν ἔσται φανερά.

λέγε. Ψήφισμαἐπὶ Μνησιφίλου ἄρχοντοσ, σύγκλητοσ ἐκκλησία ὑπὸ στρατηγῶν καὶ πρυτάνεων, καὶ βουλῆσ γνώμη, μαιμακτηριῶνοσ δεκάτῃ ἀπιόντοσ, Καλλισθένησ Ἐτεονίκου Φαληρεὺσ εἶπε μηδένα Ἀθηναίων μηδεμιᾷ παρευρέσει ἐν τῇ χώρᾳ κοιταῖον γίγνεσθαι, ἀλλ’ ἐν ἄστει καὶ Πειραιεῖ, ὅσοι μὴ ἐν τοῖσ φρουρίοισ εἰσὶν ἀποτεταγμένοι· τούτων δ’ ἑκάστουσ ἣν παρέλαβον τάξιν διατηρεῖν μήτε ἀφημερεύοντασ μήτε ἀποκοιτοῦντασ. ὃσ δ’ ἂν ἀπειθήσῃ τῷδε τῷ ψηφίσματι, ἔνοχοσ ἔστω τοῖσ τῆσ προδοσίασ ἐπιτιμίοισ, ἐὰν μή τι ἀδύνατον ἐπιδεικνύῃ περὶ ἑαυτόν·

περὶ δὲ τοῦ ἀδυνάτου ἐπικρινέτω ὁ ἐπὶ τῶν ὅπλων στρατηγὸσ καὶ ὁ ἐπὶ τῆσ διοικήσεωσ καὶ ὁ γραμματεὺσ τῆσ βουλῆσ. κατακομίζειν δὲ καὶ τὰ ἐκ τῶν ἀγρῶν πάντα τὴν ταχίστην, τὰ μὲν ἐντὸσ σταδίων ἑκατὸν εἴκοσι εἰσ ἄστυ καὶ Πειραιᾶ, τὰ δὲ ἐκτὸσ σταδίων ἑκατὸν εἴκοσι εἰσ Ἐλευσῖνα καὶ Φυλὴν καὶ Ἄφιδναν καὶ Ῥαμνοῦντα καὶ Σούνιον. εἶπε Καλλισθένησ Φαληρεύσ. ἆρ’ ἐπὶ ταύταισ ταῖσ ἐλπίσι τὴν εἰρήνην ἐποιεῖσθε, ἢ ταῦτ’ ἐπηγγέλλεθ’ ὑμῖν οὗτοσ ὁ μισθωτόσ;

λέγε δὴ τὴν ἐπιστολὴν ἣν ἔπεμψε Φίλιπποσ μετὰ ταῦτα.

Ἐπιστολή Βασιλεὺσ Μακεδόνων Φίλιπποσ Ἀθηναίων τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ χαίρειν. ἴστε ἡμᾶσ παρεληλυθότασ εἴσω Πυλῶν καὶ τὰ κατὰ τὴν Φωκίδα ὑφ’ ἑαυτοὺσ πεποιημένουσ, καὶ ὅσα μὲν ἑκουσίωσ προσετίθετο τῶν πολισμάτων, φρουρὰσ εἰσαγηοχότασ, τὰ δὲ μὴ ὑπακούοντα κατὰ κράτοσ λαβόντεσ καὶ ἐξανδραποδισάμενοι κατεσκάψαμεν.

ἀκούων δὲ καὶ ὑμᾶσ παρασκευάζεσθαι βοηθεῖν αὐτοῖσ γέγραφα ὑμῖν, ἵνα μὴ πλεῖον ἐνοχλῆσθε περὶ τούτων· τοῖσ μὲν γὰρ ὅλοισ οὐδὲν μέτριόν μοι δοκεῖτε ποιεῖν, τὴν εἰρήνην συνθέμενοι καὶ ὁμοίωσ ἀντιπαρεξάγοντεσ, καὶ ταῦτα οὐδὲ συμπεριειλημμένων τῶν Φωκέων ἐν ταῖσ κοιναῖσ ἡμῶν συνθήκαισ. ὥστε ἐὰν μὴ ἐμμένητε τοῖσ ὡμολογημένοισ, οὐδὲν προτερήσετε ἔξω τοῦ ἐφθακέναι ἀδικοῦντεσ. ἀκούεθ’ ὡσ σαφῶσ δηλοῖ καὶ διορίζεται ἐν τῇ πρὸσ ὑμᾶσ ἐπιστολῇ πρὸσ τοὺσ αὑτοῦ συμμάχουσ, ὅτι ἐγὼ ταῦτα πεποίηκ’ ἀκόντων Ἀθηναίων καὶ λυπουμένων, ὥστ’ εἴπερ εὖ φρονεῖτ’, ὦ Θηβαῖοι καὶ Θετταλοί, τούτουσ μὲν ἐχθροὺσ ὑπολήψεσθε, ἐμοὶ δὲ πιστεύσετε οὐ τούτοισ τοῖσ ῥήμασιν γράψασ, ταῦτα δὲ βουλόμενοσ δεικνύναι.

τοιγαροῦν ἐκ τούτων ᾤχετ’ ἐκείνουσ λαβὼν εἰσ τὸ μηδ’ ὁτιοῦν προορᾶν τῶν μετὰ ταῦτα μηδ’ αἰσθάνεσθαι, ἀλλ’ ἐᾶσαι πάντα τὰ πράγματ’ ἐκεῖνον ὑφ’ ἑαυτῷ ποιήσασθαι· ἐξ ὧν ταῖσ παρούσαισ συμφοραῖσ οἱ ταλαίπωροι κέχρηνται. ὁ δὲ ταύτησ τῆσ πίστεωσ αὐτῷ συνεργὸσ καὶ συναγωνιστὴσ καὶ ὁ δεῦρ’ ἀπαγγείλασ τὰ ψευδῆ καὶ φενακίσασ ὑμᾶσ, οὗτόσ ἐσθ’ ὁ τὰ Θηβαίων ὀδυρόμενοσ νῦν πάθη καὶ διεξιὼν ὡσ οἰκτρά, καὶ τούτων καὶ τῶν ἐν Φωκεῦσι κακῶν καὶ ὅσ’ ἄλλα πεπόνθασιν οἱ Ἕλληνεσ ἁπάντων αὐτὸσ ὢν αἴτιοσ.

δῆλον γὰρ ὅτι σὺ μὲν ἀλγεῖσ ἐπὶ τοῖσ συμβεβηκόσιν, Αἰσχίνη, καὶ τοὺσ Θηβαίουσ ἐλεεῖσ, κτήματ’ ἔχων ἐν τῇ Βοιωτίᾳ καὶ γεωργῶν τὰ ἐκείνων, ἐγὼ δὲ χαίρω, ὃσ εὐθὺσ ἐξῃτούμην ὑπὸ τοῦ ταῦτα πράξαντοσ. ἀλλὰ γὰρ ἐμπέπτωκ’ εἰσ λόγουσ, οὓσ αὐτίκα μᾶλλον ἴσωσ ἁρμόσει λέγειν.

ἐπάνειμι δὴ πάλιν ἐπὶ τὰσ ἀποδείξεισ, ὡσ τὰ τούτων ἀδικήματα τῶν νυνὶ παρόντων πραγμάτων γέγον’ αἴτια. ἐπειδὴ γὰρ ἐξηπάτησθε μὲν ὑμεῖσ ὑπὸ τοῦ Φιλίππου διὰ τούτων τῶν ἐν ταῖσ πρεσβείαισ μισθωσάντων ἑαυτοὺσ καὶ οὐδὲν ἀληθὲσ ὑμῖν ἀπαγγειλάντων, ἐξηπάτηντο δ’ οἱ ταλαίπωροι Φωκεῖσ καὶ ἀνῄρηνθ’ αἱ πόλεισ αὐτῶν, τί ἐγένετο;

οἱ μὲν κατάπτυστοι Θετταλοὶ καὶ ἀναίσθητοι Θηβαῖοι φίλον, εὐεργέτην, σωτῆρα τὸν Φίλιππον ἡγοῦντο·

πάντ’ ἐκεῖνοσ ἦν αὐτοῖσ· οὐδὲ φωνὴν ἤκουον εἴ τισ ἄλλο τι βούλοιτο λέγειν. ὑμεῖσ δ’ ὑφορώμενοι τὰ πεπραγμένα καὶ δυσχεραίνοντεσ ἤγετε τὴν εἰρήνην ὅμωσ· οὐ γὰρ ἦν ὅ τι ἂν ἐποιεῖτε. καὶ οἱ ἄλλοι δ’ Ἕλληνεσ, ὁμοίωσ ὑμῖν πεφενακισμένοι καὶ διημαρτηκότεσ ὧν ἤλπισαν, ἦγον τὴν εἰρήνην ἄσμενοι, καὶ αὐτοὶ τρόπον τιν’ ἐκ πολλοῦ πολεμούμενοι. ὅτε γὰρ περιιὼν Φίλιπποσ Ἰλλυριοὺσ καὶ Τριβαλλούσ, τινὰσ δὲ καὶ τῶν Ἑλλήνων κατεστρέφετο, καὶ δυνάμεισ πολλὰσ καὶ μεγάλασ ἐποιεῖθ’ ὑφ’ ἑαυτῷ, καί τινεσ τῶν ἐκ τῶν πόλεων ἐπὶ τῇ τῆσ εἰρήνησ ἐξουσίᾳ βαδίζοντεσ ἐκεῖσε διεφθείροντο, ὧν εἷσ οὗτοσ ἦν, τότε πάντεσ ἐφ’ οὓσ ταῦτα παρεσκευάζετ’ ἐκεῖνοσ ἐπολεμοῦντο.

εἰ δὲ μὴ ᾐσθάνοντο, ἕτεροσ λόγοσ οὗτοσ, οὐ πρὸσ ἐμέ. ἐγὼ μὲν γὰρ προὔλεγον καὶ διεμαρτυρόμην καὶ παρ’ ὑμῖν ἀεὶ καὶ ὅποι πεμφθείην·

αἱ δὲ πόλεισ ἐνόσουν, τῶν μὲν ἐν τῷ πολιτεύεσθαι καὶ πράττειν δωροδοκούντων καὶ διαφθειρομένων ἐπὶ χρήμασι, τῶν δ’ ἰδιωτῶν καὶ πολλῶν τὰ μὲν οὐ προορωμένων, τὰ δὲ τῇ καθ’ ἡμέραν ῥᾳστώνῃ καὶ σχολῇ δελεαζομένων, καὶ τοιουτονί τι πάθοσ πεπονθότων ἁπάντων, πλὴν οὐκ ἐφ’ ἑαυτοὺσ ἑκάστων οἰομένων τὸ δεινὸν ἥξειν καὶ διὰ τῶν ἑτέρων κινδύνων τὰ ἑαυτῶν ἀσφαλῶσ σχήσειν ὅταν βούλωνται. εἶτ’, οἶμαι, συμβέβηκε τοῖσ μὲν πλήθεσιν ἀντὶ τῆσ πολλῆσ καὶ ἀκαίρου ῥᾳθυμίασ τὴν ἐλευθερίαν ἀπολωλεκέναι, τοῖσ δὲ προεστηκόσι καὶ τἄλλα πλὴν ἑαυτοὺσ οἰομένοισ πωλεῖν πρώτουσ ἑαυτοὺσ πεπρακόσιν αἰσθέσθαι·

ἀντὶ γὰρ φίλων καὶ ξένων ἃ τότ’ ὠνομάζοντο ἡνίκ’ ἐδωροδόκουν, νῦν κόλακεσ καὶ θεοῖσ ἐχθροὶ καὶ τἄλλ’ ἃ προσήκει πάντ’ ἀκούουσιν. οὐδεὶσ γάρ, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τὸ τοῦ προδιδόντοσ συμφέρον ζητῶν χρήματ’ ἀναλίσκει, οὐδ’ ἐπειδὰν ὧν ἂν πρίηται κύριοσ γένηται τῷ προδότῃ συμβούλῳ περὶ τῶν λοιπῶν ἔτι χρῆται·

οὐδὲν γὰρ ἂν ἦν εὐδαιμονέστερον προδότου. ἀλλ’ οὐκ ἔστι ταῦτα· πόθεν; πολλοῦ γε καὶ δεῖ. ἀλλ’ ἐπειδὰν τῶν πραγμάτων ἐγκρατὴσ ὁ ζητῶν ἄρχειν καταστῇ, καὶ τῶν ταῦτ’ ἀποδομένων δεσπότησ ἐστί, τὴν δὲ πονηρίαν εἰδὼσ τότε δή, τότε καὶ μισεῖ καὶ ἀπιστεῖ καὶ προπηλακίζει. σκοπεῖτε δέ·

καὶ γὰρ εἰ παρελήλυθ’ ὁ τῶν πραγμάτων καιρόσ, ὁ τοῦ γ’ εἰδέναι τὰ τοιαῦτα καιρὸσ ἀεὶ πάρεστι τοῖσ εὖ φρονοῦσι. μέχρι τούτου Λασθένησ φίλοσ ὠνομάζετο, ἑώσ προὔδωκεν Ὄλυνθον· μέχρι τούτου Τιμόλαοσ, ἑώσ ἀπώλεσε Θήβασ· μέχρι τούτου Εὔδικοσ καὶ Σῖμοσ ὁ Λαρισαῖοσ, ἑώσ Θετταλίαν ὑπὸ Φιλίππῳ ἐποίησαν. εἶτ’ ἐλαυνομένων καὶ ὑβριζομένων καὶ τί κακὸν οὐχὶ πασχόντων πᾶσ’ ἡ οἰκουμένη μεστὴ γέγονεν. τί δ’ Ἀρίστρατοσ ἐν Σικυῶνι, καὶ τί Πέριλλοσ ἐν Μεγάροισ; οὐκ ἀπερριμμένοι; ἐξ ὧν καὶ σαφέστατ’ ἄν τισ ἴδοι ὅτι ὁ μάλιστα φυλάττων τὴν αὑτοῦ πατρίδα καὶ πλεῖστ’ ἀντιλέγων τούτοισ, οὗτοσ ὑμῖν, Αἰσχίνη, τοῖσ προδιδοῦσι καὶ μισθαρνοῦσιν τὸ ἔχειν ἐφ’ ὅτῳ δωροδοκήσετε περιποιεῖ, καὶ διὰ τοὺσ πολλοὺσ τουτωνὶ καὶ τοὺσ ἀνθισταμένουσ τοῖσ ὑμετέροισ βουλήμασιν ὑμεῖσ ἐστὲ σῷοι καὶ ἔμμισθοι, ἐπεὶ διά γ’ ὑμᾶσ αὐτοὺσ πάλαι ἂν ἀπωλώλειτε.

καὶ περὶ μὲν τῶν τότε πραχθέντων ἔχων ἔτι πολλὰ λέγειν, καὶ ταῦθ’ ἡγοῦμαι πλείω τῶν ἱκανῶν εἰρῆσθαι.

αἴτιοσ δ’ οὗτοσ, ὥσπερ ἑωλοκρασίαν τινά μου τῆσ πονηρίασ τῆσ ἑαυτοῦ καὶ τῶν ἀδικημάτων κατασκεδάσασ, ἣν ἀναγκαῖον ἦν πρὸσ τοὺσ νεωτέρουσ τῶν πεπραγμένων ἀπολύσασθαι. παρηνώχλησθε δ’ ἴσωσ οἱ καὶ πρὶν ἔμ’ εἰπεῖν ὁτιοῦν εἰδότεσ τὴν τούτου τότε μισθαρνίαν. καίτοι φιλίαν γε καὶ ξενίαν αὐτὴν ὀνομάζει, καὶ νῦν εἶπέ που λέγων ὁ τὴν Ἀλεξάνδρου ξενίαν ὀνειδίζων ἐμοί ἐγώ σοι ξενίαν Ἀλεξάνδρου;

πόθεν λαβόντι ἢ πῶσ ἀξιωθέντι; οὔτε Φιλίππου ξένον οὔτ’ Ἀλεξάνδρου φίλον εἴποιμ’ ἂν ἐγώ σε, οὐχ οὕτω μαίνομαι, εἰ μὴ καὶ τοὺσ θεριστὰσ καὶ τοὺσ ἄλλο τι μισθοῦ πράττοντασ φίλουσ καὶ ξένουσ δεῖ καλεῖν τῶν μισθωσαμένων. ἀλλ’ οὐκ ἔστι ταῦτα·

πόθεν; πολλοῦ γε καὶ δεῖ. ἀλλὰ μισθωτὸν ἐγώ σε Φιλίππου πρότερον καὶ νῦν Ἀλεξάνδρου καλῶ, καὶ οὗτοι πάντεσ. εἰ δ’ ἀπιστεῖσ, ἐρώτησον αὐτούσ, μᾶλλον δ’ ἐγὼ τοῦθ’ ὑπὲρ σοῦ ποιήσω. πότερον ὑμῖν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, δοκεῖ μισθωτὸσ Αἰσχίνησ ἢ ξένοσ εἶναι Ἀλεξάνδρου; ἀκούεισ ἃ λέγουσιν. βούλομαι τοίνυν ἤδη καὶ περὶ τῆσ γραφῆσ αὐτῆσ ἀπολογήσασθαι καὶ διεξελθεῖν τὰ πεπραγμέν’ ἐμαυτῷ, ἵνα καίπερ εἰδὼσ Αἰσχίνησ ὅμωσ ἀκούσῃ δι’ ἅ φημι καὶ τούτων τῶν προβεβουλευμένων καὶ πολλῷ μειζόνων ἔτι τούτων δωρειῶν δίκαιοσ εἶναι τυγχάνειν.

καί μοι λέγε τὴν γραφὴν αὐτὴν λαβών. ἐπὶ Χαιρώνδου ἄρχοντοσ, ἐλαφηβολιῶνοσ ἕκτῃ ἱσταμένου, Αἰσχίνησ Ἀτρομήτου Κοθωκίδησ ἀπήνεγκε πρὸσ τὸν ἄρχοντα παρανόμων κατὰ Κτησιφῶντοσ τοῦ Λεωσθένουσ Ἀναφλυστίου, ὅτι ἔγραψε παράνομον ψήφισμα, ὡσ ἄρα δεῖ στεφανῶσαι Δημοσθένην Δημοσθένουσ Παιανιέα χρυσῷ στεφάνῳ, καὶ ἀναγορεῦσαι ἐν τῷ θεάτρῳ Διονυσίοισ τοῖσ μεγάλοισ, τραγῳδοῖσ καινοῖσ, ὅτι στεφανοῖ ὁ δῆμοσ Δημοσθένην Δημοσθένουσ Παιανιέα χρυσῷ στεφάνῳ ἀρετῆσ ἕνεκα καὶ εὐνοίασ ἧσ ἔχων διατελεῖ εἴσ τε τοὺσ Ἕλληνασ ἅπαντασ καὶ τὸν δῆμον τὸν Ἀθηναίων καὶ ἀνδραγαθίασ, καὶ διότι διατελεῖ πράττων καὶ λέγων τὰ βέλτιστα τῷ δήμῳ καὶ πρόθυμόσ ἐστι ποιεῖν ὅ τι ἂν δύνηται ἀγαθόν, πάντα ταῦτα ψευδῆ γράψασ καὶ παράνομα, τῶν νόμων οὐκ ἐώντων πρῶτον μὲν ψευδεῖσ γραφὰσ εἰσ τὰ δημόσια γράμματα καταβάλλεσθαι, εἶτα τὸν ὑπεύθυνον στεφανοῦν ἔστι δὲ Δημοσθένησ τειχοποιὸσ καὶ ἐπὶ τῷ θεωρικῷ τεταγμένοσ, ἔτι δὲ μὴ ἀναγορεύειν τὸν στέφανον ἐν τῷ θεάτρῳ Διονυσίοισ τραγῳδῶν τῇ καινῇ, ἀλλ’ ἐὰν μὲν ἡ βουλὴ στεφανοῖ, ἐν τῷ βουλευτηρίῳ ἀνειπεῖν, ἐὰν δὲ ἡ πόλισ, ἐν πυκνὶ τῇ ἐκκλησίᾳ.

τίμημα τάλαντα πεντήκοντα. κλήτορεσ Κηφισοφῶν Κηφισοφῶντοσ Ῥαμνούσιοσ, Κλέων Κλέωνοσ Κοθωκίδησ.

ἃ μὲν διώκει τοῦ ψηφίσματοσ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ταῦτ’ ἐστίν.

ἐγὼ δ’ ἀπ’ αὐτῶν τούτων πρῶτον οἶμαι δῆλον ὑμῖν ποιήσειν ὅτι πάντα δικαίωσ ἀπολογήσομαι· τὴν γὰρ αὐτὴν τούτῳ ποιησάμενοσ τῶν γεγραμμένων τάξιν περὶ πάντων ἐρῶ καθ’ ἕκαστον ἐφεξῆσ καὶ οὐδὲν ἑκὼν παραλείψω. τοῦ μὲν οὖν γράψαι πράττοντα καὶ λέγοντα τὰ βέλτιστά με τῷ δήμῳ διατελεῖν καὶ πρόθυμον εἶναι ποιεῖν ὅ τι ἂν δύνωμαι ἀγαθόν, καὶ ἐπαινεῖν ἐπὶ τούτοισ, ἐν τοῖσ πεπολιτευμένοισ τὴν κρίσιν εἶναι νομίζω·

ἀπὸ γὰρ τούτων ἐξεταζομένων εὑρεθήσεται εἴτ’ ἀληθῆ περὶ ἐμοῦ γέγραφε Κτησιφῶν ταῦτα καὶ προσήκοντα εἴτε καὶ ψευδῆ· τὸ δὲ μὴ προσγράψαντα ἐπειδὰν τὰσ εὐθύνασ δῶ στεφανοῦν, καὶ ἀνειπεῖν ἐν τῷ θεάτρῳ τὸν στέφανον κελεῦσαι, κοινωνεῖν μὲν ἡγοῦμαι καὶ τοῦτο τοῖσ πεπολιτευμένοισ, εἴτ’ ἄξιόσ εἰμι τοῦ στεφάνου καὶ τῆσ ἀναρρήσεωσ τῆσ ἐν τούτοισ εἴτε καὶ μή·

ἔτι μέντοι καὶ τοὺσ νόμουσ δεικτέον εἶναί μοι δοκεῖ, καθ’ οὓσ ταῦτα γράφειν ἐξῆν τούτῳ. οὑτωσὶ μέν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, δικαίωσ καὶ ἁπλῶσ τὴν ἀπολογίαν ἔγνωκα ποιεῖσθαι, βαδιοῦμαι δ’ ἐπ’ αὔθ’ ἃ πέπρακταί μοι. καί με μηδεὶσ ἀπαρτᾶν ὑπολάβῃ τὸν λόγον τῆσ γραφῆσ, ἐὰν εἰσ Ἑλληνικὰσ πράξεισ καὶ λόγουσ ἐμπέσω·

ὁ γὰρ διώκων τοῦ ψηφίσματοσ τὸ λέγειν καὶ πράττειν τὰ ἄριστά με καὶ γεγραμμένοσ ταῦθ’ ὡσ οὐκ ἀληθῆ, οὗτόσ ἐστιν ὁ τοὺσ περὶ ἁπάντων τῶν ἐμοὶ πεπολιτευμένων λόγουσ οἰκείουσ καὶ ἀναγκαίουσ τῇ γραφῇ πεποιηκώσ. εἶτα καὶ πολλῶν προαιρέσεων οὐσῶν τῆσ πολιτείασ τὴν περὶ τὰσ Ἑλληνικὰσ πράξεισ εἱλόμην ἐγώ, ὥστε καὶ τὰσ ἀποδείξεισ ἐκ τούτων δίκαιόσ εἰμι ποιεῖσθαι. ἃ μὲν οὖν πρὸ τοῦ πολιτεύεσθαι καὶ δημηγορεῖν ἐμὲ προὔλαβε καὶ κατέσχε Φίλιπποσ, ἐάσω·

οὐδὲν γὰρ ἡγοῦμαι τούτων εἶναι πρὸσ ἐμέ· ἃ δ’ ἀφ’ ἧσ ἡμέρασ ἐπὶ ταῦτ’ ἐπέστην ἐγὼ διεκωλύθη, ταῦτ’ ἀναμνήσω καὶ τούτων ὑφέξω λόγον, τοσοῦτον ὑπειπών. πλεονέκτημ’, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, μέγ’ ὑπῆρξε Φιλίππῳ. παρὰ γὰρ τοῖσ Ἕλλησιν, οὐ τισίν, ἀλλ’ ἅπασιν ὁμοίωσ, φορὰν προδοτῶν καὶ δωροδόκων καὶ θεοῖσ ἐχθρῶν ἀνθρώπων συνέβη γενέσθαι τοσαύτην ὅσην οὐδείσ πω πρότερον μέμνηται γεγονυῖαν·

οὓσ συναγωνιστὰσ καὶ συνεργοὺσ λαβὼν καὶ πρότερον κακῶσ τοὺσ Ἕλληνασ ἔχοντασ πρὸσ ἑαυτοὺσ καὶ στασιαστικῶσ ἔτι χεῖρον διέθηκε, τοὺσ μὲν ἐξαπατῶν, τοῖσ δὲ διδούσ, τοὺσ δὲ πάντα τρόπον διαφθείρων, καὶ διέστησεν εἰσ μέρη πολλά, ἑνὸσ τοῦ συμφέροντοσ ἅπασιν ὄντοσ, κωλύειν ἐκεῖνον μέγαν γίγνεσθαι. ἐν τοιαύτῃ δὲ καταστάσει καὶ ἔτ’ ἀγνοίᾳ τοῦ συνισταμένου καὶ φυομένου κακοῦ τῶν ἁπάντων Ἑλλήνων ὄντων, δεῖ σκοπεῖν ὑμᾶσ, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τί προσῆκον ἦν ἑλέσθαι πράττειν καὶ ποιεῖν τὴν πόλιν, καὶ τούτων λόγον παρ’ ἐμοῦ λαβεῖν·

ὁ γὰρ ἐνταῦθ’ ἑαυτὸν τάξασ τῆσ πολιτείασ εἴμ’ ἐγώ. πότερον αὐτὴν ἐχρῆν, Αἰσχίνη, τὸ φρόνημ’ ἀφεῖσαν καὶ τὴν ἀξίαν τὴν αὑτῆσ ἐν τῇ Θετταλῶν καὶ Δολόπων τάξει συγκατακτᾶσθαι Φιλίππῳ τὴν τῶν Ἑλλήνων ἀρχὴν καὶ τὰ τῶν προγόνων καλὰ καὶ δίκαι’ ἀναιρεῖν;

ἢ τοῦτο μὲν μὴ ποιεῖν, δεινὸν γὰρ ὡσ ἀληθῶσ, ἃ δ’ ἑώρα συμβησόμενα, εἰ μηδεὶσ κωλύσει, καὶ προῃσθάνεθ’, ὡσ ἐοίκεν, ἐκ πολλοῦ, ταῦτα περιιδεῖν γιγνόμενα; ἀλλὰ νῦν ἔγωγε τὸν μάλιστ’ ἐπιτιμῶντα τοῖσ πεπραγμένοισ ἡδέωσ ἂν ἐροίμην, τῆσ ποίασ μερίδοσ γενέσθαι τὴν πόλιν ἐβούλετ’ ἄν, πότερον τῆσ συναιτίασ τῶν συμβεβηκότων τοῖσ Ἕλλησι κακῶν καὶ αἰσχρῶν, ἧσ ἂν Θετταλοὺσ καὶ τοὺσ μετὰ τούτων εἴποι τισ, ἢ τῆσ περιεορακυίασ ταῦτα γιγνόμενα ἐπὶ τῇ τῆσ ἰδίασ πλεονεξίασ ἐλπίδι, ἧσ ἂν Ἀρκάδασ καὶ Μεσσηνίουσ καὶ Ἀργείουσ θείημεν.

ἀλλὰ καὶ τούτων πολλοί, μᾶλλον δὲ πάντεσ, χεῖρον ἡμῶν ἀπηλλάχασιν.

καὶ γὰρ εἰ μὲν ὡσ ἐκράτησε Φίλιπποσ ᾤχετ’ εὐθέωσ ἀπιὼν καὶ μετὰ ταῦτ’ ἦγεν ἡσυχίαν, μήτε τῶν αὑτοῦ συμμάχων μήτε τῶν ἄλλων Ἑλλήνων μηδένα μηδὲν λυπήσασ, ἦν ἄν τισ κατὰ τῶν ἐναντιωθέντων οἷσ ἔπραττεν ἐκεῖνοσ μέμψισ καὶ κατηγορία· εἰ δ’ ὁμοίωσ ἁπάντων τὸ ἀξίωμα, τὴν ἡγεμονίαν, τὴν ἐλευθερίαν περιείλετο, μᾶλλον δὲ καὶ τὰσ πολιτείασ, ὅσων ἐδύνατο, πῶσ οὐχ ἁπάντων ἐνδοξόταθ’ ὑμεῖσ ἐβουλεύσασθ’ ἐμοὶ πεισθέντεσ; ἀλλ’ ἐκεῖσ’ ἐπανέρχομαι.

τί τὴν πόλιν, Αἰσχίνη, προσῆκε ποιεῖν ἀρχὴν καὶ τυραννίδα τῶν Ἑλλήνων ὁρῶσαν ἑαυτῷ κατασκευαζόμενον Φίλιππον; ἑώρων δ’ αὐτὸν τὸν Φίλιππον, πρὸσ ὃν ἦν ἡμῖν ὁ ἀγών, ὑπὲρ ἀρχῆσ καὶ δυναστείασ τὸν ὀφθαλμὸν ἐκκεκομμένον, τὴν κλεῖν κατεαγότα, τὴν χεῖρα, τὸ σκέλοσ πεπηρωμένον, πᾶν ὅ τι βουληθείη μέροσ ἡ τύχη τοῦ σώματοσ παρελέσθαι, τοῦτο προϊέμενον, ὥστε τῷ λοιπῷ μετὰ τιμῆσ καὶ δόξησ ζῆν;

καὶ μὴν οὐδὲ τοῦτό γ’ οὐδεὶσ ἂν εἰπεῖν τολμήσαι, ὡσ τῷ μὲν ἐν Πέλλῃ τραφέντι, χωρίῳ ἀδόξῳ τότε γ’ ὄντι καὶ μικρῷ, τοσαύτην μεγαλοψυχίαν προσῆκεν ἐγγενέσθαι ὥστε τῆσ τῶν Ἑλλήνων ἀρχῆσ ἐπιθυμῆσαι καὶ τοῦτ’ εἰσ τὸν νοῦν ἐμβαλέσθαι, ὑμῖν δ’ οὖσιν Ἀθηναίοισ καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν ἑκάστην ἐν πᾶσι καὶ λόγοισ καὶ θεωρήμασι τῆσ τῶν προγόνων ἀρετῆσ ὑπομνήμαθ’ ὁρῶσι τοσαύτην κακίαν ὑπάρξαι, ὥστε τῆσ ἐλευθερίασ αὐτεπαγγέλτουσ ἐθελοντὰσ παραχωρῆσαι Φιλίππῳ.

οὐδ’ ἂν εἷσ ταῦτα φήσειεν.

λοιπὸν τοίνυν ἦν καὶ ἀναγκαῖον ἅμα πᾶσιν οἷσ ἐκεῖνοσ ἔπραττ’ ἀδικῶν ὑμᾶσ ἐναντιοῦσθαι δικαίωσ. τοῦτ’ ἐποιεῖτε μὲν ὑμεῖσ ἐξ ἀρχῆσ εἰκότωσ καὶ προσηκόντωσ, ἔγραφον δὲ καὶ συνεβούλευον καὶ ἐγὼ καθ’ οὓσ ἐπολιτευόμην χρόνουσ. ὁμολογῶ. ἀλλὰ τί ἐχρῆν με ποιεῖν; ἤδη γάρ σ’ ἐρωτῶ πάντα τἄλλ’ ἀφείσ, Ἀμφίπολιν, Πύδναν, Ποτείδαιαν, Ἁλόννησον· οὐδενὸσ τούτων μέμνημαι· Σέρριον δὲ καὶ Δορίσκον καὶ τὴν Πεπαρήθου πόρθησιν καὶ ὅσ’ ἄλλ’ ἡ πόλισ ἠδικεῖτο, οὐδ’ εἰ γέγονεν οἶδα.

καίτοι σύ γ’ ἔφησθά με ταῦτα λέγοντ’ εἰσ ἔχθραν ἐμβαλεῖν τουτουσί, Εὐβούλου καὶ Ἀριστοφῶντοσ καὶ Διοπείθουσ τῶν περὶ τούτων ψηφισμάτων ὄντων, οὐκ ἐμῶν, ὦ λέγων εὐχερῶσ ὅ τι ἂν βουληθῇσ. οὐδὲ νῦν περὶ τούτων ἐρῶ.

ἀλλ’ ὁ τὴν Εὔβοιαν ἐκεῖνοσ σφετεριζόμενοσ καὶ κατασκευάζων ἐπιτείχισμ’ ἐπὶ τὴν Ἀττικήν, καὶ Μεγάροισ ἐπιχειρῶν, καὶ καταλαμβάνων Ὠρεόν, καὶ κατασκάπτων Πορθμόν, καὶ καθιστὰσ ἐν μὲν Ὠρεῷ Φιλιστίδην τύραννον, ἐν δ’ Ἐρετρίᾳ Κλείταρχον, καὶ τὸν Ἑλλήσποντον ὑφ’ αὑτῷ ποιούμενοσ, καὶ Βυζάντιον πολιορκῶν, καὶ πόλεισ Ἑλληνίδασ τὰσ μὲν ἀναιρῶν, εἰσ τὰσ δὲ τοὺσ φυγάδασ κατάγων, πότερον ταῦτα ποιῶν ἠδίκει καὶ παρεσπόνδει καὶ ἔλυε τὴν εἰρήνην ἢ οὔ; καὶ πότερον φανῆναί τινα τῶν Ἑλλήνων τὸν ταῦτα κωλύσοντα ποιεῖν αὐτὸν ἐχρῆν, ἢ μή; εἰ μὲν γὰρ μὴ ἐχρῆν, ἀλλὰ τὴν Μυσῶν λείαν καλουμένην τὴν Ἑλλάδ’ οὖσαν ὀφθῆναι ζώντων καὶ ὄντων Ἀθηναίων, περιείργασμαι μὲν ἐγὼ περὶ τούτων εἰπών, περιείργασται δ’ ἡ πόλισ ἡ πεισθεῖσ’ ἐμοί, ἔστω δ’ ἀδικήματα πάνθ’ ἃ πέπρακται καὶ ἁμαρτήματ’ ἐμά.

εἰ δ’ ἔδει τινὰ τούτων κωλυτὴν φανῆναι, τίν’ ἄλλον ἢ τὸν Ἀθηναίων δῆμον προσῆκε γενέσθαι; ταῦτα τοίνυν ἐπολιτευόμην ἐγώ, καὶ ὁρῶν καταδουλούμενον πάντασ ἀνθρώπουσ ἐκεῖνον ἠναντιούμην, καὶ προλέγων καὶ διδάσκων μὴ προί̈εσθαι διετέλουν. καὶ μὴν τὴν εἰρήνην γ’ ἐκεῖνοσ ἔλυσε τὰ πλοῖα λαβών, οὐχ ἡ πόλισ, Αἰσχίνη. φέρε δ’ αὐτὰ τὰ ψηφίσματα καὶ τὴν ἐπιστολὴν τὴν τοῦ Φιλίππου, καὶ λέγ’ ἐφεξῆσ·

ἀπὸ γὰρ τούτων τίσ τίνοσ αἴτιόσ ἐστι γενήσεται φανερόν. Ψήφισμα ἐπὶ ἄρχοντοσ Νεοκλέουσ, μηνὸσ βοηδρομιῶνοσ, ἐκκλησία σύγκλητοσ ὑπὸ στρατηγῶν, Εὔβουλοσ Μνησιθέου Κόπριοσ εἶπεν· ἐπειδὴ προσήγγειλαν οἱ στρατηγοὶ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ὡσ ἄρα Λεωδάμαντα τὸν ναύαρχον καὶ τὰ μετ’ αὐτοῦ ἀποσταλέντα σκάφη εἴκοσι ἐπὶ τὴν τοῦ σίτου παραπομπὴν εἰσ Ἑλλήσποντον ὁ παρὰ Φιλίππου στρατηγὸσ Ἀμύντασ καταγήοχεν εἰσ Μακεδονίαν καὶ ἐν φυλακῇ ἔχει, ἐπιμεληθῆναι τοὺσ πρυτάνεισ καὶ τοὺσ στρατηγοὺσ ὅπωσ ἡ βουλὴ συναχθῇ καὶ αἱρεθῶσι πρέσβεισ πρὸσ Φίλιππον, οἳ παραγενόμενοι διαλέξονται πρὸσ αὐτὸν περὶ τοῦ ἀφεθῆναι τὸν ναύαρχον καὶ τὰ πλοῖα καὶ τοὺσ στρατιώτασ, καὶ εἰ μὲν δι’ ἄγνοιαν ταῦτα πεποίηκεν ὁ Ἀμύντασ, ὅτι οὐ μεμψιμοιρεῖ ὁ δῆμοσ οὐδέν·

εἰ δέ τι πλημμελοῦντα παρὰ τὰ ἐπεσταλμένα λαβών, ὅτι ἐπισκεψάμενοι Ἀθηναῖοι ἐπιτιμήσουσι κατὰ τὴν τῆσ ὀλιγωρίασ ἀξίαν·

εἰ δὲ μηδέτερον τούτων ἐστίν, ἀλλ’ ἰδίᾳ ἀγνωμονοῦσιν ἢ ὁ ἀποστείλασ ἢ ὁ ἀπεσταλμένοσ, καὶ τοῦτο λέγειν, ἵνα αἰσθανόμενοσ ὁ δῆμοσ βουλεύσηται τί δεῖ ποιεῖν. τοῦτο μὲν τοίνυν τὸ ψήφισμ’ Εὔβουλοσ ἔγραψεν, οὐκ ἐγώ, τὸ δ’ ἐφεξῆσ Ἀριστοφῶν, εἶθ’ Ἡγήσιπποσ, εἶτ’ Ἀριστοφῶν πάλιν, εἶτα Φιλοκράτησ, εἶτα Κηφισοφῶν, εἶτα πάντεσ·

ἐγὼ δ’ οὐδὲν περὶ τούτων. λέγε. Ψηφίσματα ἐπὶ Νεοκλέουσ ἄρχοντοσ, βοηδρομιῶνοσ ἕνῃ καὶ νέᾳ, βουλῆσ γνώμη, πρυτάνεισ καὶ στρατηγοὶ ἐχρημάτισαν τὰ ἐκ τῆσ ἐκκλησίασ ἀνενεγκόντεσ, ὅτι ἔδοξε τῷ δήμῳ πρέσβεισ ἑλέσθαι πρὸσ Φίλιππον περὶ τῆσ τῶν πλοίων ἀνακομιδῆσ καὶ ἐντολὰσ δοῦναι κατὰ τὰ ἐκ τῆσ ἐκκλησίασ ψηφίσματα. καὶ εἵλοντο τούσδε, Κηφισοφῶντα Κλέωνοσ Ἀναφλύστιον, Δημόκριτον Δημοφῶντοσ Ἀναγυράσιον, Πολύκριτον Ἀπημάντου Κοθωκίδην.

πρυτανεία φυλῆσ Ἱπποθωντίδοσ, Ἀριστοφῶν Κολλυτεὺσ πρόεδροσ εἶπεν. ὥσπερ τοίνυν ἐγὼ ταῦτα δεικνύω τὰ ψηφίσματα, οὕτω καὶ σὺ δεῖξον, Αἰσχίνη, ὁποῖον ἐγὼ γράψασ ψήφισμα αἴτιόσ εἰμι τοῦ πολέμου.

ἀλλ’ οὐκ ἂν ἔχοισ· εἰ γὰρ εἶχεσ, οὐδὲν ἂν αὐτοῦ πρότερον νυνὶ παρέσχου. καὶ μὴν οὐδ’ ὁ Φίλιπποσ οὐδὲν αἰτιᾶται ἔμ’ ὑπὲρ τοῦ πολέμου, ἑτέροισ ἐγκαλῶν. Λέγε δ’ αὐτὴν τὴν ἐπιστολὴν τὴν τοῦΦιλίππου. Ἐπιστολή Βασιλεὺσ Μακεδόνων Φίλιπποσ Ἀθηναίων τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ χαίρειν.

παραγενόμενοι πρὸσ ἐμὲ οἱ παρ’ ὑμῶν πρεσβευταί, Κηφισοφῶν καὶ Δημόκριτοσ καὶ Πολύκριτοσ, διελέγοντο περὶ τῆσ τῶν πλοίων ἀφέσεωσ ὧν ἐναυάρχει Λεωδάμασ.

καθ’ ὅλου μὲν οὖν ἔμοιγε φαίνεσθε ἐν μεγάλῃ εὐηθείᾳ ἔσεσθαι, εἰ οἰέσθ’ ἐμὲ λανθάνειν ὅτι ἐξαπεστάλη ταῦτα τὰ πλοῖα πρόφασιν μὲν ὡσ τὸν σῖτον παραπέμψοντα ἐκ τοῦ Ἑλλησπόντου εἰσ Λῆμνον, βοηθήσοντα δὲ Σηλυμβριανοῖσ τοῖσ ὑπ’ ἐμοῦ μὲν πολιορκουμένοισ, οὐ συμπεριειλημμένοισ δὲ ἐν ταῖσ τῆσ φιλίασ κοινῇ κειμέναισ ἡμῖν συνθήκαισ. καὶ ταῦτα συνετάχθη τῷ ναυάρχῳ ἄνευ μὲν τοῦ δήμου τοῦ Ἀθηναίων, ὑπὸ δέ τινων ἀρχόντων καὶ ἑτέρων ἰδιωτῶν μὲν νῦν ὄντων, ἐκ παντὸσ δὲ τρόπου βουλομένων τὸν δῆμον ἀντὶ τῆσ νῦν ὑπαρχούσησ πρὸσ ἐμὲ φιλίασ τὸν πόλεμον ἀναλαβεῖν, πολλῷ μᾶλλον φιλοτιμουμένων τοῦτο συντετελέσθαι ἢ τοῖσ Σηλυμβριανοῖσ βοηθῆσαι.

καὶ ὑπολαμβάνουσιν αὑτοῖσ τὸ τοιοῦτο πρόσοδον ἔσεσθαι· οὐ μέντοι μοι δοκεῖ τοῦτο χρήσιμον ὑπάρχειν οὔθ’ ὑμῖν οὔτ’ ἐμοί. διόπερ τά τε νῦν καταχθέντα πλοῖα πρὸσ ἡμᾶσ ἀφίημι ὑμῖν, καὶ τοῦ λοιποῦ, ἐὰν βούλησθε μὴ ἐπιτρέπειν τοῖσ προεστηκόσιν ὑμῶν κακοήθωσ πολιτεύεσθαι, ἀλλ’ ἐπιτιμᾶτε, πειράσομαι κἀγὼ διαφυλάττειν τὴν εἰρήνην. εὐτυχεῖτε. ἐνταῦθ’ οὐδαμοῦ Δημοσθένην γέγραφεν, οὐδ’ αἰτίαν οὐδεμίαν κατ’ ἐμοῦ.

τί ποτ’ οὖν τοῖσ ἄλλοισ ἐγκαλῶν τῶν ἐμοὶ πεπραγμένων οὐχὶ μέμνηται; ὅτι τῶν ἀδικημάτων ἂν ἐμέμνητο τῶν αὑτοῦ, εἴ τι περὶ ἐμοῦ γέγραφεν· τούτων γὰρ εἰχόμην ἐγὼ καὶ τούτοισ ἠναντιούμην. καὶ πρῶτον μὲν τὴν εἰσ Πελοπόννησον πρεσβείαν ἔγραψα, ὅτε πρῶτον ἐκεῖνοσ εἰσ Πελοπόννησον παρεδύετο, εἶτα τὴν εἰσ Εὔβοιαν, ἡνίκ’ Εὐβοίασ ἥπτετο, εἶτα τὴν ἐπ’ Ὠρεὸν ἔξοδον, οὐκέτι πρεσβείαν, καὶ τὴν εἰσ Ἐρέτριαν, ἐπειδὴ τυράννουσ ἐκεῖνοσ ἐν ταύταισ ταῖσ πόλεσιν κατέστησεν. μετὰ ταῦτα δὲ τοὺσ ἀποστόλουσ ἅπαντασ ἀπέστειλα, καθ’ οὓσ Χερρόνησοσ ἐσώθη καὶ Βυζάντιον καὶ πάντεσ οἱ σύμμαχοι.

ἐξ ὧν ὑμῖν μὲν τὰ κάλλιστα, ἔπαινοι, δόξαι, τιμαί, στέφανοι, χάριτεσ παρὰ τῶν εὖ πεπονθότων ὑπῆρχον· τῶν δ’ ἀδικουμένων τοῖσ μὲν ὑμῖν τότε πεισθεῖσιν ἡ σωτηρία περιεγένετο, τοῖσ δ’ ὀλιγωρήσασι τὸ πολλάκισ ὧν ὑμεῖσ προείπατε μεμνῆσθαι, καὶ νομίζειν ὑμᾶσ μὴ μόνον εὔνουσ ἑαυτοῖσ, ἀλλὰ καὶ φρονίμουσ ἀνθρώπουσ καὶ μάντεισ εἶναι· πάντα γὰρ ἐκβέβηχ’ ἃ προείπατε. καὶ μὴν ὅτι πολλὰ μὲν ἂν χρήματ’ ἔδωκε Φιλιστίδησ ὥστ’ ἔχειν Ὠρεόν, πολλὰ δὲ Κλείταρχοσ ὥστ’ ἔχειν Ἐρέτριαν, πολλὰ δ’ αὐτὸσ ὁ Φίλιπποσ ὥστε ταῦθ’ ὑπάρχειν ἐφ’ ὑμᾶσ αὐτῷ, καὶ περὶ τῶν ἄλλων μηδὲν ἐξελέγχεσθαι μηδ’ ἃ ποιῶν ἠδίκει μηδέν’ ἐξετάζειν πανταχοῦ, οὐδεὶσ ἀγνοεῖ, καὶ πάντων ἥκιστα σύ·

οἱ γὰρ παρὰ τοῦ Κλειτάρχου καὶ τοῦ Φιλιστίδου τότε πρέσβεισ δεῦρ’ ἀφικνούμενοι παρὰ σοὶ κατέλυον, Αἰσχίνη, καὶ σὺ προὐξένεισ αὐτῶν·

οὓσ ἡ μὲν πόλισ ὡσ ἐχθροὺσ καὶ οὔτε δίκαι’ οὔτε συμφέροντα λέγοντασ ἀπήλασε, σοὶ δ’ ἦσαν φίλοι. οὐ τοίνυν ἐπράχθη τούτων οὐδέν, ὦ βλασφημῶν περὶ ἐμοῦ καὶ λέγων ὡσ σιωπῶ μὲν λαβών, βοῶ δ’ ἀναλώσασ. ἀλλ’ οὐ σύ, ἀλλὰ βοᾷσ μὲν ἔχων, παύσει δ’ οὐδέποτ’ ἐὰν μή σ’ οὗτοι παύσωσιν ἀτιμώσαντεσ τήμερον. στεφανωσάντων τοίνυν ὑμῶν ἔμ’ ἐπὶ τούτοισ τότε, καὶ γράψαντοσ Ἀριστονίκου τὰσ αὐτὰσ συλλαβὰσ ἅσπερ οὑτοσὶ Κτησιφῶν νῦν γέγραφε, καὶ ἀναρρηθέντοσ ἐν τῷ θεάτρῳ τοῦ στεφάνου, καὶ δευτέρου κηρύγματοσ ἤδη μοι τούτου γιγνομένου, οὔτ’ ἀντεῖπεν Αἰσχίνησ παρὼν οὔτε τὸν εἰπόντ’ ἐγράψατο.

Καί μοι λέγε καὶ τοῦτο τὸ ψήφισμα λαβών. Ψήφισμα ἐπὶ Χαιρώνδου Ἡγήμονοσ ἄρχοντοσ, γαμηλιῶνοσ ἕκτῃ ἀπιόντοσ, φυλῆσ πρυτανευούσησ Λεοντίδοσ, Ἀριστόνικοσ Φρεάρριοσ εἶπεν·

ἐπειδὴ Δημοσθένησ Δημοσθένουσ Παιανιεὺσ πολλὰσ καὶ μεγάλασ χρείασ παρέσχηται τῷ δήμῳ τῷ Ἀθηναίων, καὶ πολλοῖσ τῶν συμμάχων καὶ πρότερον καὶ ἐν τῷ παρόντι καιρῷ βεβοήθηκε διὰ τῶν ψηφισμάτων, καί τινασ τῶν ἐν τῇ Εὐβοίᾳ πόλεων ἠλευθέρωκε, καὶ διατελεῖ εὔνουσ ὢν τῷ δήμῳ τῷ Ἀθηναίων, καὶ λέγει καὶ πράττει ὅ τι ἂν δύνηται ἀγαθὸν ὑπέρ τε αὐτῶν Ἀθηναίων καὶ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων, δεδόχθαι τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ τῷ Ἀθηναίων ἐπαινέσαι Δημοσθένην Δημοσθένουσ Παιανιέα καὶ στεφανῶσαι χρυσῷ στεφάνῳ, καὶ ἀναγορεῦσαι τὸν στέφανον ἐν τῷ θεάτρῳ, Διονυσίοισ, τραγῳδοῖσ καινοῖσ, τῆσ δὲ ἀναγορεύσεωσ τοῦ στεφάνου ἐπιμεληθῆναι τὴν πρυτανεύουσαν φυλὴν καὶ τὸν ἀγωνοθέτην.

εἶπεν Ἀριστόνικοσ Φρεάρριοσ. ἔστιν οὖν ὅστισ ὑμῶν οἶδέ τιν’ αἰσχύνην τῇ πόλει συμβᾶσαν διὰ τοῦτο τὸ ψήφισμα ἢ χλευασμὸν ἢ γέλωτα, ἃ νῦν οὗτοσ ἔφη συμβήσεσθαι, ἂν ἐγὼ στεφανῶμαι;

καὶ μὴν ὅταν ᾖ νέα καὶ γνώριμα πᾶσι τὰ πράγματα, ἐάν τε καλῶσ ἔχῃ, χάριτοσ τυγχάνει, ἐάν θ’ ὡσ ἑτέρωσ, τιμωρίασ. φαίνομαι τοίνυν ἐγὼ χάριτοσ τετυχηκὼσ τότε, καὶ οὐ μέμψεωσ οὐδὲ τιμωρίασ. οὐκοῦν μέχρι μὲν τῶν χρόνων ἐκείνων, ἐν οἷσ ταῦτ’ ἐπράχθη, πάντ’ ἀνωμολόγημαι τὰ ἄριστα πράττειν τῇ πόλει, τῷ νικᾶν, ὅτ’ ἐβουλεύεσθε, λέγων καὶ γράφων, τῷ καταπραχθῆναι τὰ γραφέντα, καὶ στεφάνουσ ἐξ αὐτῶν τῇ πόλει καὶ ἐμοὶ καὶ πᾶσιν γενέσθαι, τῷ θυσίασ τοῖσ θεοῖσ καὶ προσόδουσ ὡσ ἀγαθῶν τούτων ὄντων ὑμᾶσ πεποιῆσθαι.

ἐπειδὴ τοίνυν ἐκ τῆσ Εὐβοίασ ὁ Φίλιπποσ ὑφ’ ὑμῶν ἐξηλάθη τοῖσ μὲν ὅπλοισ, τῇ δὲ πολιτείᾳ καὶ τοῖσ ψηφίσμασι, κἂν διαρραγῶσί τινεσ τούτων, ὑπ’ ἐμοῦ, ἕτερον κατὰ τῆσ πόλεωσ ἐπιτειχισμὸν ἐζήτει.

ὁρῶν δ’ ὅτι σίτῳ πάντων ἀνθρώπων πλείστῳ χρώμεθ’ ἐπεισάκτῳ, βουλόμενοσ τῆσ σιτοπομπίασ κύριοσ γενέσθαι, παρελθὼν ἐπὶ Θρᾴκησ Βυζαντίουσ συμμάχουσ ὄντασ αὑτῷ τὸ μὲν πρῶτον ἠξίου συμπολεμεῖν τὸν πρὸσ ὑμᾶσ πόλεμον, ὡσ δ’ οὐκ ἤθελον οὐδ’ ἐπὶ τούτοισ ἔφασαν τὴν συμμαχίαν πεποιῆσθαι, λέγοντεσ ἀληθῆ, χάρακα βαλόμενοσ πρὸσ τῇ πόλει καὶ μηχανήματ’ ἐπιστήσασ ἐπολιόρκει. τούτων δὲ γιγνομένων ὅ τι μὲν προσῆκε ποιεῖν ὑμᾶσ, οὐκ ἐπερωτήσω·

δῆλον γάρ ἐστιν ἅπασιν. ἀλλὰ τίσ ἦν ὁ βοηθήσασ τοῖσ Βυζαντίοισ καὶ σώσασ αὐτούσ; τίσ ὁ κωλύσασ τὸν Ἑλλήσποντον ἀλλοτριωθῆναι κατ’ ἐκείνουσ τοὺσ χρόνουσ; ὑμεῖσ, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι. τὸ δ’ ὑμεῖσ ὅταν λέγω, τὴν πόλιν λέγω. τίσ δ’ ὁ τῇ πόλει λέγων καὶ γράφων καὶ πράττων καὶ ἁπλῶσ ἑαυτὸν εἰσ τὰ πράγματ’ ἀφειδῶσ δούσ; ἐγώ. ἀλλὰ μὴν ἡλίκα ταῦτ’ ὠφέλησεν ἅπαντασ, οὐκέτ’ ἐκ τοῦ λόγου δεῖ μαθεῖν, ἀλλ’ ἔργῳ πεπείρασθε·

ὁ γὰρ τότ’ ἐνστὰσ πόλεμοσ ἄνευ τοῦ καλὴν δόξαν ἐνεγκεῖν ἐν πᾶσι τοῖσ κατὰ τὸν βίον ἀφθονωτέροισ καὶ εὐωνοτέροισ διῆγεν ὑμᾶσ τῆσ νῦν εἰρήνησ, ἣν οὗτοι κατὰ τῆσ πατρίδοσ τηροῦσιν οἱ χρηστοί, ἐπὶ ταῖσ μελλούσαισ ἐλπίσιν, ὧν διαμάρτοιεν, καὶ μετάσχοιεν ὧν ὑμεῖσ οἱ τὰ βέλτιστα βουλόμενοι τοὺσ θεοὺσ αἰτεῖτε, μὴ μεταδοῖεν ὑμῖν ὧν αὐτοὶ προῄρηνται. Λέγε δ’ αὐτοῖσ καὶ τοὺσ τῶν Βυζαντίων στεφάνουσ καὶ τοὺσ τῶν Περινθίων, οἷσ ἐστεφάνουν ἐκ τούτων τὴν πόλιν. Ψήφισμα Βυζαντίων ἐπὶ ἱερομνάμονοσ Βοσπορίχω Δαμάγητοσ ἐν τᾷ ἁλίᾳ ἔλεξεν, ἐκ τᾶσ βωλᾶσ λαβὼν ῥήτραν·

ἐπειδὴ ὁ δᾶμοσ ὁ Ἀθαναίων ἔν τε τοῖσ προγενομένοισ καιροῖσ εὐνοέων διατελεῖ Βυζαντίοισ καὶ τοῖσ συμμάχοισ καὶ συγγενέσι Περινθίοισ καὶ πολλὰσ καὶ μεγάλασ χρείασ παρέσχηται, ἔν τε τῷ παρεστακότι καιρῷ Φιλίππω τῶ Μακεδόνοσ ἐπιστρατεύσαντοσ ἐπὶ τὰν χώραν καὶ τὰν πόλιν ἐπ’ ἀναστάσει Βυζαντίων καὶ Περινθίων καὶ τὰν χώραν δαίοντοσ καὶ δενδροκοπέοντοσ, βοαθήσασ πλοίοισ ἑκατὸν καὶ εἴκοσι καὶ σίτῳ καὶ βέλεσι καὶ ὁπλίταισ ἐξείλετο ἁμὲ ἐκ τῶν μεγάλων κινδύνων καὶ ἀποκατέστασε τὰν πάτριον πολιτείαν καὶ τὼσ νόμωσ καὶ τὼσ τάφωσ, δεδόχθαι τῷ δάμῳ τῷ Βυζαντίων καὶ Περινθίων Ἀθαναίοισ δόμεν ἐπιγαμίαν, πολιτείαν, ἔγκτασιν γᾶσ καὶ οἰκιᾶν, προεδρίαν ἐν τοῖσ ἀγῶσι, πόθοδον ποτὶ τὰν βωλὰν καὶ τὸν δᾶμον πράτοισ πεδὰ τὰ ἱερά, καὶ τοῖσ κατοικεῖν ἐθέλουσι τὰν πόλιν ἀλειτουργήτοισ ἦμεν πασᾶν τᾶν λειτουργιᾶν·

στᾶσαι δὲ καὶ εἰκόνασ τρεῖσ ἑκκαιδεκαπάχεισ ἐν τῷ Βοσπορείῳ, στεφανούμενον τὸν δᾶμον τὸν Ἀθαναίων ὑπὸ τῶ δάμω τῶ Βυζαντίων καὶ Περινθίων·

ἀποστεῖλαι δὲ καὶ θεαρίασ ἐσ τὰσ ἐν τᾷ Ἑλλάδι παναγύριασ, Ἴσθμια καὶ Νέμεα καὶ Ὀλύμπια καὶ Πύθια, καὶ ἀνακαρῦξαι τὼσ στεφάνωσ οἷσ ἐστεφάνωται ὁ δᾶμοσ ὁ Ἀθαναίων ὑφ’ ἁμέων, ὅπωσ ἐπιστέωνται οἱ Ἕλλανεσ τάν τε Ἀθαναίων ἀρετὰν καὶ τὰν Βυζαντίων καὶ Περινθίων εὐχαριστίαν. λέγε καὶ τοὺσ παρὰ τῶν ἐν Χερρονήσῳ στεφάνουσ.

Χερρονησιτῶν οἱ κατοικοῦντεσ Σηστόν, Ἐλαιοῦντα, Μάδυτον, Ἀλωπεκόννησον, στεφανοῦσιν Ἀθηναίων τὴν βουλὴν καὶ τὸν δῆμον χρυσῷ στεφάνῳ ἀπὸ ταλάντων ἑξήκοντα, καὶ Χάριτοσ βωμὸν ἱδρύονται καὶ Δήμου Ἀθηναίων, ὅτι πάντων <τῶν> μεγίστων ἀγαθῶν παραίτιοσ γέγονε Χερρονησίταισ, ἐξελόμενοσ ἐκ τῆσ Φιλίππου καὶ ἀποδοὺσ τὰσ πατρίδασ, τοὺσ νόμουσ, τὴν ἐλευθερίαν, τὰ ἱερά.

καὶ ἐν τῷ μετὰ ταῦτα αἰῶνι παντὶ οὐκ ἐλλείψει εὐχαριστῶν καὶ ποιῶν ὅ τι ἂν δύνηται ἀγαθόν. ταῦτα ἐψηφίσαντο ἐν τῷ κοινῷ βουλευτηρίῳ. οὐκοῦν οὐ μόνον τὸ Χερρόνησον καὶ Βυζάντιον σῶσαι, οὐδὲ τὸ κωλῦσαι τὸν Ἑλλήσποντον ὑπὸ Φιλίππῳ γενέσθαι τότε, οὐδὲ τὸ τιμᾶσθαι τὴν πόλιν ἐκ τούτων ἡ προαίρεσισ ἡ ἐμὴ καὶ ἡ πολιτεία διεπράξατο, ἀλλὰ καὶ πᾶσιν ἔδειξεν ἀνθρώποισ τήν τε τῆσ πόλεωσ καλοκαγαθίαν καὶ τὴν Φιλίππου κακίαν.

ὁ μὲν γὰρ σύμμαχοσ ὢν τοῖσ Βυζαντίοισ πολιορκῶν αὐτοὺσ ἑωρᾶθ’ ὑπὸ πάντων, οὗ τί γένοιτ’ ἂν αἴσχιον ἢ μιαρώτερον; ὑμεῖσ δ’, οἱ καὶ μεμψάμενοι πολλὰ καὶ δίκαι’ ἂν ἐκείνοισ εἰκότωσ περὶ ὧν ἠγνωμονήκεσαν εἰσ ὑμᾶσ ἐν τοῖσ ἔμπροσθεν χρόνοισ, οὐ μόνον οὐ μνησικακοῦντεσ οὐδὲ προϊέμενοι τοὺσ ἀδικουμένουσ ἀλλὰ καὶ σῴζοντεσ ἐφαίνεσθε, ἐξ ὧν δόξαν, εὔνοιαν παρὰ πάντων ἐκτᾶσθε.

καὶ μὴν ὅτι μὲν πολλοὺσ ἐστεφανώκατ’ ἤδη τῶν πολιτευομένων ἅπαντεσ ἴσασι· δι’ ὅντινα δ’ ἄλλον ἡ πόλισ ἐστεφάνωται, σύμβουλον λέγω καὶ ῥήτορα, πλὴν δι’ ἐμέ, οὐδ’ ἂν εἷσ εἰπεῖν ἔχοι. ἵνα τοίνυν καὶ τὰσ βλασφημίασ ἃσ κατὰ τῶν Εὐβοέων καὶ τῶν Βυζαντίων ἐποιήσατο, εἴ τι δυσχερὲσ αὐτοῖσ ἐπέπρακτο πρὸσ ὑμᾶσ ὑπομιμνῄσκων, συκοφαντίασ οὔσασ ἐπιδείξω μὴ μόνον τῷ ψευδεῖσ εἶναι τοῦτο μὲν γὰρ ὑπάρχειν ὑμᾶσ εἰδότασ ἡγοῦμαι, ἀλλὰ καὶ τῷ, εἰ τὰ μάλιστ’ ἦσαν ἀληθεῖσ, οὕτωσ ὡσ ἐγὼ κέχρημαι τοῖσ πράγμασι συμφέρειν χρήσασθαι, ἓν ἢ δύο βούλομαι τῶν καθ’ ὑμᾶσ πεπραγμένων καλῶν τῇ πόλει διεξελθεῖν, καὶ ταῦτ’ ἐν βραχέσι·

καὶ γὰρ ἄνδρ’ ἰδίᾳ καὶ πόλιν κοινῇ πρὸσ τὰ κάλλιστα τῶν ὑπαρχόντων ἀεὶ δεῖ πειρᾶσθαι τὰ λοιπὰ πράττειν. ὑμεῖσ τοίνυν, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, Λακεδαιμονίων γῆσ καὶ θαλάττησ ἀρχόντων καὶ τὰ κύκλῳ τῆσ Ἀττικῆσ κατεχόντων ἁρμοσταῖσ καὶ φρουραῖσ, Εὔβοιαν, Τάναγραν, τὴν Βοιωτίαν ἅπασαν, Μέγαρα, Αἴγιναν, Κέω, τὰσ ἄλλασ νήσουσ, οὐ ναῦσ, οὐ τείχη τῆσ πόλεωσ τότε κεκτημένησ, ἐξήλθετ’ εἰσ Ἁλίαρτον καὶ πάλιν οὐ πολλαῖσ ἡμέραισ ὕστερον εἰσ Κόρινθον, τῶν τότ’ Ἀθηναίων πόλλ’ ἂν ἐχόντων μνησικακῆσαι καὶ Κορινθίοισ καὶ Θηβαίοισ τῶν περὶ τὸν Δεκελεικὸν πόλεμον πραχθέντων·

ἀλλ’ οὐκ ἐποίουν τοῦτο, οὐδ’ ἐγγύσ. καίτοι τότε ταῦτ’ ἀμφότερ’, Αἰσχίνη, οὔθ’ ὑπὲρ εὐεργετῶν ἐποίουν οὔτ’ ἀκίνδυν’ ἑώρων.

ἀλλ’ οὐ διὰ ταῦτα προί̈εντο τοὺσ καταφεύγοντασ ἐφ’ ἑαυτούσ, ἀλλ’ ὑπὲρ εὐδοξίασ καὶ τιμῆσ ἤθελον τοῖσ δεινοῖσ αὑτοὺσ διδόναι, ὀρθῶσ καὶ καλῶσ βουλευόμενοι. πέρασ μὲν γὰρ ἅπασιν ἀνθρώποισ ἐστὶ τοῦ βίου θάνατοσ, κἂν ἐν οἰκίσκῳ τισ αὑτὸν καθείρξασ τηρῇ· δεῖ δὲ τοὺσ ἀγαθοὺσ ἄνδρασ ἐγχειρεῖν μὲν ἅπασιν ἀεὶ τοῖσ καλοῖσ, τὴν ἀγαθὴν προβαλλομένουσ ἐλπίδα, φέρειν δ’ ἃν ὁ θεὸσ διδῷ γενναίωσ. ταῦτ’ ἐποίουν οἱ ὑμέτεροι πρόγονοι, ταῦθ’ ὑμεῖσ οἱ πρεσβύτεροι, οἳ Λακεδαιμονίουσ οὐ φίλουσ ὄντασ οὐδ’ εὐεργέτασ, ἀλλὰ πολλὰ τὴν πόλιν ἡμῶν ἠδικηκότασ καὶ μεγάλα, ἐπειδὴ Θηβαῖοι κρατήσαντεσ ἐν Λεύκτροισ ἀνελεῖν ἐπεχείρουν, διεκωλύσατε, οὐ φοβηθέντεσ τὴν τότε Θηβαίοισ ῥώμην καὶ δόξαν ὑπάρχουσαν, οὐδ’ ὑπὲρ οἱᾶ πεποιηκότων ἀνθρώπων κινδυνεύσετε διαλογισάμενοι.

καὶ γάρ τοι πᾶσι τοῖσ Ἕλλησιν ἐδείξατ’ ἐκ τούτων ὅτι, κἂν ὁτιοῦν τισ εἰσ ὑμᾶσ ἐξαμάρτῃ, τούτων τὴν ὀργὴν εἰσ τἄλλ’ ἔχετε, ἐὰν δ’ ὑπὲρ σωτηρίασ ἢ ἐλευθερίασ κίνδυνόσ τισ αὐτοὺσ καταλαμβάνῃ, οὔτε μνησικακήσετ’ οὔθ’ ὑπολογιεῖσθε.

καὶ οὐκ ἐπὶ τούτων μόνον οὕτωσ ἐσχήκατε, ἀλλὰ πάλιν σφετεριζομένων Θηβαίων τὴν Εὔβοιαν οὐ περιείδετε, οὐδ’ ὧν ὑπὸ Θεμίσωνοσ καὶ Θεοδώρου περὶ Ὠρωπὸν ἠδίκησθ’ ἀνεμνήσθητε, ἀλλ’ ἐβοηθήσατε καὶ τούτοισ, τῶν ἐθελοντῶν τότε τριηράρχων πρῶτον γενομένων τῇ πόλει, ὧν εἷσ ἦν ἐγώ. ἀλλ’ οὔπω περὶ τούτων.

καὶ καλὸν μὲν ἐποιήσατε καὶ τὸ σῶσαι τὴν νῆσον, πολλῷ δ’ ἔτι τούτου κάλλιον τὸ καταστάντεσ κύριοι καὶ τῶν σωμάτων καὶ τῶν πόλεων ἀποδοῦναι ταῦτα δικαίωσ αὐτοῖσ τοῖσ ἐξημαρτηκόσιν εἰσ ὑμᾶσ, μηδὲν ὧν ἠδίκησθε ἐν οἷσ ἐπιστεύθητε ὑπολογισάμενοι. μυρία τοίνυν ἕτερ’ εἰπεῖν ἔχων παραλείπω, ναυμαχίασ, ἐξόδουσ πεζάσ, στρατείασ καὶ πάλαι γεγονυίασ καὶ νῦν ἐφ’ ἡμῶν αὐτῶν, ἃσ ἁπάσασ ἡ πόλισ τῆσ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων ἐλευθερίασ καὶ σωτηρίασ πεποίηται. εἶτ’ ἐγὼ τεθεωρηκὼσ ἐν τοσούτοισ καὶ τοιούτοισ τὴν πόλιν ὑπὲρ τῶν τοῖσ ἄλλοισ συμφερόντων ἐθέλουσαν ἀγωνίζεσθαι, ὑπὲρ αὐτῆσ τρόπον τινὰ τῆσ βουλῆσ οὔσησ τί ἔμελλον κελεύσειν ἢ τί συμβουλεύσειν αὐτῇ ποιεῖν;

μνησικακεῖν νὴ Δία πρὸσ τοὺσ βουλομένουσ σῴζεσθαι, καὶ προφάσεισ ζητεῖν δι’ ἃσ ἅπαντα προησόμεθα. καὶ τίσ οὐκ ἂν ἀπέκτεινέν με δικαίωσ, εἴ τι τῶν ὑπαρχόντων τῇ πόλει καλῶν λόγῳ μόνον καταισχύνειν ἐπεχείρησα; ἐπεὶ τό γ’ ἔργον οὐκ ἂν ἐποιήσαθ’ ὑμεῖσ, ἀκριβῶσ οἶδ’ ἐγώ· εἰ γὰρ ἐβούλεσθε, τί ἦν ἐμποδών; οὐκ ἐξῆν; οὐχ ὑπῆρχον οἱ ταῦτ’ ἐροῦντεσ οὗτοι; βούλομαι τοίνυν ἐπανελθεῖν ἐφ’ ἃ τούτων ἑξῆσ ἐπολιτευόμην·

καὶ σκοπεῖτ’ ἐν τούτοισ πάλιν αὖ, τί τὸ τῇ πόλει βέλτιστον ἦν. ὁρῶν γάρ, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τὸ ναυτικὸν ὑμῶν καταλυόμενον καὶ τοὺσ μὲν πλουσίουσ ἀτελεῖσ ἀπὸ μικρῶν ἀναλωμάτων γιγνομένουσ, τοὺσ δὲ μέτρι’ ἢ μικρὰ κεκτημένουσ τῶν πολιτῶν τὰ ὄντ’ ἀπολλύοντασ, ἔτι δ’ ὑστερίζουσαν ἐκ τούτων τὴν πόλιν τῶν καιρῶν, ἔθηκα νόμον καθ’ ὃν τοὺσ μὲν τὰ δίκαια ποιεῖν ἠνάγκασα, τοὺσ πλουσίουσ, τοὺσ δὲ πένητασ ἔπαυσ’ ἀδικουμένουσ, τῇ πόλει δ’ ὅπερ ἦν χρησιμώτατον, ἐν καιρῷ γίγνεσθαι τὰσ παρασκευὰσ ἐποίησα. καὶ γραφεὶσ τὸν ἀγῶνα τοῦτον εἰσ ὑμᾶσ εἰσῆλθον καὶ ἀπέφυγον, καὶ τὸ μέροσ τῶν ψήφων ὁ διώκων οὐκ ἔλαβεν.

καίτοι πόσα χρήματα τοὺσ ἡγεμόνασ τῶν συμμοριῶν ἢ τοὺσ δευτέρουσ καὶ τρίτουσ οἰέσθέ μοι διδόναι, ὥστε μάλιστα μὲν μὴ θεῖναι τὸν νόμον τοῦτον, εἰ δὲ μή, καταβάλλοντ’ ἐᾶν ἐν ὑπωμοσίᾳ; τοσαῦτ’, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ὅσ’ ὀκνήσαιμ’ ἂν πρὸσ ὑμᾶσ εἰπεῖν. καὶ ταῦτ’ εἰκότωσ ἔπραττον ἐκεῖνοι.

ἦν γὰρ αὐτοῖσ ἐκ μὲν τῶν προτέρων νόμων συνεκκαίδεκα λῃτουργεῖν, αὐτοῖσ μὲν μικρὰ καὶ οὐδὲν ἀναλίσκουσι, τοὺσ δ’ ἀπόρουσ τῶν πολιτῶν ἐπιτρίβουσιν, ἐκ δὲ τοῦ ἐμοῦ νόμου τὸ γιγνόμενον κατὰ τὴν οὐσίαν ἕκαστον τιθέναι, καὶ δυοῖν ἐφάνη τριήραρχοσ ὁ τῆσ μιᾶσ ἕκτοσ καὶ δέκατοσ πρότερον συντελήσ· οὐδὲ γὰρ τριηράρχουσ ἔτ’ ὠνόμαζον ἑαυτούσ, ἀλλὰ συντελεῖσ. ὥστε δὴ ταῦτα λυθῆναι καὶ μὴ τὰ δίκαια ποιεῖν ἀναγκασθῆναι, οὐκ ἔσθ’ ὅ τι οὐκ ἐδίδοσαν. καί μοι λέγε πρῶτον μὲν τὸ ψήφισμα καθ’ ὃ εἰσῆλθον τὴν γραφήν, εἶτα τοὺσ καταλόγουσ, τόν τ’ ἐκ τοῦ προτέρου νόμου καὶ τὸν κατὰ τὸν ἐμόν.

λέγε. Ψήφισμα ἐπὶ ἄρχοντοσ Πολυκλέουσ, μηνὸσ βοηδρομιῶνοσ ἕκτῃ ἐπὶ δέκα, φυλῆσ πρυτανευούσησ Ἱπποθωντίδοσ, Δημοσθένησ Δημοσθένουσ Παιανιεὺσ εἰσήνεγκε νόμον εἰσ τὸ τριηραρχικὸν ἀντὶ τοῦ πρότερον, καθ’ ὃν αἱ συντέλειαι ἦσαν τῶν τριηράρχων· καὶ ἐπεχειροτόνησεν ἡ βουλὴ καὶ ὁ δῆμοσ·

καὶ ἀπήνεγκε παρανόμων Δημοσθένει Πατροκλῆσ Φλυεύσ, καὶ τὸ μέροσ τῶν ψήφων οὐ λαβὼν ἀπέτεισε τὰσ πεντακοσίασ δραχμάσ. φέρε δὴ καὶ τὸν καλὸν κατάλογον.

Κατάλογοσ Τοὺσ τριηράρχουσ καλεῖσθαι ἐπὶ τὴν τριήρη συνεκκαίδεκα ἐκ τῶν ἐν τοῖσ λόχοισ συντελειῶν, ἀπὸ εἴκοσι καὶ πέντε ἐτῶν εἰσ τετταράκοντα, ἐπὶ ἴσον τῇ χορηγίᾳ χρωμένουσ. Φέρε δὴ παρὰ τοῦτον τὸν ἐκ τοῦ ἐμοῦ νόμου κατάλογον.

Κατάλογοσ Τοὺσ τριηράρχουσ αἱρεῖσθαι ἐπὶ τὴν τριήρη ἀπὸ τῆσ οὐσίασ κατὰ τίμησιν, ἀπὸ ταλάντων δέκα· ἐὰν δὲ πλειόνων ἡ οὐσία ἀποτετιμημένη ᾖ χρημάτων, κατὰ τὸν ἀναλογισμὸν ἑώσ τριῶν πλοίων καὶ ὑπηρετικοῦ ἡ λειτουργία ἔστω.

κατὰ τὴν αὐτὴν δὲ ἀναλογίαν ἔστω καὶ οἷσ ἐλάττων οὐσία ἐστὶ τῶν δέκα ταλάντων, εἰσ συντέλειαν συναγομένοισ εἰσ τὰ δέκα τάλαντα. ἆρα μικρὰ βοηθῆσαι τοῖσ πένησιν ὑμῶν δοκῶ, ἢ μίκρ’ ἀναλῶσαι ἂν τοῦ μὴ τὰ δίκαια ποιεῖν οἱ πλούσιοι;

οὐ τοίνυν μόνον τῷ μὴ καθυφεῖναι ταῦτα σεμνύνομαι, οὐδὲ τῷ γραφεὶσ ἀποφυγεῖν, ἀλλὰ καὶ τῷ συμφέροντα θεῖναι τὸν νόμον καὶ τῷ πεῖραν ἔργῳ δεδωκέναι. πάντα γὰρ τὸν πόλεμον τῶν ἀποστόλων γιγνομένων κατὰ τὸν νόμον τὸν ἐμόν, οὐχ ἱκετηρίαν ἔθηκε τριήραρχοσ οὐδεὶσ πώποθ’ ὡσ ἀδικούμενοσ παρ’ ὑμῖν, οὐκ ἐν Μουνιχίασ ἐκαθέζετο, οὐχ ὑπὸ τῶν ἀποστολέων ἐδέθη, οὐ τριήρησ οὔτ’ ἔξω καταλειφθεῖσ’ ἀπώλετο τῇ πόλει, οὔτ’ αὐτοῦ ἀπελείφθη οὐ δυναμένη ἀνάγεσθαι. καίτοι κατὰ τοὺσ προτέρουσ νόμουσ ἅπαντα ταῦτ’ ἐγίγνετο.

τὸ δ’ αἴτιον, ἐν τοῖσ πένησιν ἦν τὸ λῃτουργεῖν· πολλὰ δὴ τἀδύνατα συνέβαινεν. ἐγὼ δ’ ἐκ τῶν ἀπόρων εἰσ τοὺσ εὐπόρουσ μετήνεγκα τὰσ τριηραρχίασ· πάντ’ οὖν τὰ δέοντ’ ἐγίγνετο. καὶ μὴν καὶ κατ’ αὐτὸ τοῦτ’ ἄξιόσ εἰμ’ ἐπαίνου τυχεῖν, ὅτι πάντα τὰ τοιαῦτα προῃρούμην πολιτεύματα, ἀφ’ ὧν ἅμα δόξαι καὶ τιμαὶ καὶ δυνάμεισ συνέβαινον τῇ πόλει· βάσκανον δὲ καὶ πικρὸν καὶ κακόηθεσ οὐδέν ἐστι πολίτευμ’ ἐμόν, οὐδὲ ταπεινόν, οὐδὲ τῆσ πόλεωσ ἀνάξιον. ταὐτὸ τοίνυν ἦθοσ ἔχων ἔν τε τοῖσ κατὰ τὴν πόλιν πολιτεύμασι καὶ ἐν τοῖσ Ἑλληνικοῖσ φανήσομαι·

οὔτε γὰρ ἐν τῇ πόλει τὰσ παρὰ τῶν πλουσίων χάριτασ μᾶλλον ἢ τὰ τῶν πολλῶν δίκαι’ εἱλόμην, οὔτ’ ἐν τοῖσ Ἑλληνικοῖσ τὰ Φιλίππου δῶρα καὶ τὴν ξενίαν ἠγάπησα ἀντὶ τῶν κοινῇ πᾶσι τοῖσ Ἕλλησι συμφερόντων. ἡγοῦμαι τοίνυν λοιπὸν εἶναί μοι περὶ τοῦ κηρύγματοσ εἰπεῖν καὶ τῶν εὐθυνῶν·

τὸ γὰρ ὡσ τἄριστά τ’ ἔπραττον καὶ διὰ παντὸσ εὔνουσ εἰμὶ καὶ πρόθυμοσ εὖ ποιεῖν ὑμᾶσ, ἱκανῶσ ἐκ τῶν εἰρημένων δεδηλῶσθαί μοι νομίζω. καίτοι τὰ μέγιστά γε τῶν πεπολιτευμένων καὶ πεπραγμένων ἐμαυτῷ παραλείπω, ὑπολαμβάνων πρῶτον μὲν ἐφεξῆσ τοὺσ περὶ αὐτοῦ τοῦ παρανόμου λόγουσ ἀποδοῦναί με δεῖν, εἶτα, κἂν μηδὲν εἴπω περὶ τῶν λοιπῶν πολιτευμάτων, ὁμοίωσ παρ’ ὑμῶν ἑκάστῳ τὸ συνειδὸσ ὑπάρχειν μοι. τῶν μὲν οὖν λόγων, οὓσ οὗτοσ ἄνω καὶ κάτω διακυκῶν ἔλεγε περὶ τῶν παραγεγραμμένων νόμων, οὔτε μὰ τοὺσ θεοὺσ ὑμᾶσ οἶμαι μανθάνειν οὔτ’ αὐτὸσ ἐδυνάμην συνεῖναι τοὺσ πολλούσ·

ἁπλῶσ δὲ τὴν ὀρθὴν περὶ τῶν δικαίων διαλέξομαι. τοσούτου γὰρ δέω λέγειν ὡσ οὐκ εἴμ’ ὑπεύθυνοσ, ὃ νῦν οὗτοσ διέβαλλε καὶ διωρίζετο, ὥσθ’ ἅπαντα τὸν βίον ὑπεύθυνοσ εἶναι ὁμολογῶ ὧν ἢ διακεχείρικ’ ἢ πεπολίτευμαι παρ’ ὑμῖν. ὧν μέντοι γ’ ἐκ τῆσ ἰδίασ οὐσίασ ἐπαγγειλάμενοσ δέδωκα τῷ δήμῳ, οὐδεμίαν ἡμέραν ὑπεύθυνοσ εἶναί φημι ἀκούεισ Αἰσχίνη;

οὐδ’ ἄλλον οὐδένα, οὐδ’ ἂν τῶν ἐννέ’ ἀρχόντων τισ ὢν τύχῃ. τίσ γάρ ἐστι νόμοσ τοσαύτησ ἀδικίασ καὶ μισανθρωπίασ μεστὸσ ὥστε τὸν δόντα τι τῶν ἰδίων καὶ ποιήσαντα πρᾶγμα φιλάνθρωπον καὶ φιλόδωρον τῆσ χάριτοσ μὲν ἀποστερεῖν, εἰσ τοὺσ συκοφάντασ δ’ ἄγειν, καὶ τούτουσ ἐπὶ τὰσ εὐθύνασ ὧν ἔδωκεν ἐφιστάναι; οὐδὲ εἷσ. εἰ δέ φησιν οὗτοσ, δειξάτω, κἀγὼ στέρξω καὶ σιωπήσομαι. ἀλλ’ οὐκ ἔστιν, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ἀλλ’ οὗτοσ συκοφαντῶν, ὅτι ἐπὶ τῷ θεωρικῷ τότ’ ὢν ἐπέδωκα τὰ χρήματα, ἐπῄνεσεν αὐτό φησίν ὑπεύθυνον ὄντα οὐ περὶ τούτων γ’ οὐδενὸσ ὧν ὑπεύθυνοσ ἦν, ἀλλ’ ἐφ’ οἷσ ἐπέδωκα, ὦ συκοφάντα.

ἀλλὰ καὶ τειχοποιὸσ ἦσθα καὶ διά γε τοῦτο ὀρθῶσ ἐπῃνούμην, ὅτι τἀνηλωμέν’ ἔδωκα καὶ οὐκ ἐλογιζόμην. ὁ μὲν γὰρ λογισμὸσ εὐθυνῶν καὶ τῶν ἐξετασόντων προσδεῖται, ἡ δὲ δωρειὰ χάριτοσ καὶ ἐπαίνου δικαία ἐστὶ τυγχάνειν· διόπερ ταῦτ’ ἔγραψεν ὁδὶ περὶ ἐμοῦ. ὅτι δ’ οὕτω ταῦτ’ οὐ μόνον ἐν τοῖσ νόμοισ, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖσ ὑμετέροισ ἤθεσιν ὡρ́ισται, ἐγὼ ῥᾳδίωσ πολλαχόθεν δείξω.

πρῶτον μὲν γὰρ Ναυσικλῆσ στρατηγῶν ἐφ’ οἷσ ἀπὸ τῶν ἰδίων προεῖτο πολλάκισ ἐστεφάνωται ὑφ’ ὑμῶν· εἶθ’ ὅτε τὰσ ἀσπίδασ Διότιμοσ ἔδωκε καὶ πάλιν Χαρίδημοσ, ἐστεφανοῦντο· εἶθ’ οὑτοσὶ Νεοπτόλεμοσ πολλῶν ἔργων ἐπιστάτησ ὤν, ἐφ’ οἷσ ἐπέδωκε τετίμηται. σχέτλιον γὰρ ἂν εἰή τοῦτό γε, εἰ τῷ τιν’ ἀρχὴν ἄρχοντι ἢ διδόναι τῇ πόλει τὰ ἑαυτοῦ διὰ τὴν ἀρχὴν μὴ ἐξέσται, ἢ τῶν δοθέντων ἀντὶ τοῦ κομίσασθαι χάριν εὐθύνασ ὑφέξει. ὅτι τοίνυν ταῦτ’ ἀληθῆ λέγω, λέγε τὰ ψηφίσματά μοι τὰ τούτοισ γεγενημέν’ αὐτὰ λαβών.

λέγε. Ἄρχων Δημόνικοσ Φλυεύσ, βοηδρομιῶνοσ ἕκτῃ μετ’ εἰκάδα, γνώμη βουλῆσ καὶ δήμου, Καλλίασ Φρεάρριοσ εἶπεν, ὅτι δοκεῖ τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ στεφανῶσαι Ναυσικλέα τὸν ἐπὶ τῶν ὅπλων, ὅτι Ἀθηναίων ὁπλιτῶν δισχιλίων ὄντων ἐν Ἴμβρῳ καὶ βοηθούντων τοῖσ κατοικοῦσιν Ἀθηναίων τὴν νῆσον, οὐ δυναμένου Φίλωνοσ τοῦ ἐπὶ τῆσ διοικήσεωσ κεχειροτονημένου διὰ τοὺσ χειμῶνασ πλεῦσαι καὶ μισθοδοτῆσαι τοὺσ ὁπλίτασ, ἐκ τῆσ ἰδίασ οὐσίασ ἔδωκε καὶ οὐκ εἰσέπραξε τὸν δῆμον, καὶ ἀναγορεῦσαι τὸν στέφανον Διονυσίοισ τραγῳδοῖσ καινοῖσ.

Ἕτερον Ψήφισμα Εἶπε Καλλίασ Φρεάρριοσ, πρυτάνεων λεγόντων, βουλῆσ γνώμη·

ἐπειδὴ Χαρίδημοσ ὁ ἐπὶ τῶν ὁπλιτῶν, ἀποσταλεὶσ εἰσ Σαλαμῖνα, καὶ Διότιμοσ ὁ ἐπὶ τῶν ἱππέων, ἐν τῇ ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ μάχῃ τῶν στρατιωτῶν τινῶν ὑπὸ τῶν πολεμίων σκυλευθέντων, ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων καθώπλισαν τοὺσ νεανίσκουσ ἀσπίσιν ὀκτακοσίαισ, δεδόχθαι τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ στεφανῶσαι Χαρίδημον καὶ Διότιμον χρυσῷ στεφάνῳ, καὶ ἀναγορεῦσαι Παναθηναίοισ τοῖσ μεγάλοισ ἐν τῷ γυμνικῷ ἀγῶνι καὶ Διονυσίοισ τραγῳδοῖσ καινοῖσ·

τῆσ δὲ ἀναγορεύσεωσ ἐπιμεληθῆναι θεσμοθέτασ, πρυτάνεισ, ἀγωνοθέτασ. τούτων ἕκαστοσ, Αἰσχίνη, τῆσ μὲν ἀρχῆσ ἧσ ἦρχεν ὑπεύθυνοσ ἦν, ἐφ’ οἷσ δ’ ἐστεφανοῦτο οὐχ ὑπεύθυνοσ.

οὐκοῦν οὐδ’ ἐγώ· ταὐτὰ γὰρ δίκαι’ ἐστί μοι περὶ τῶν αὐτῶν τοῖσ ἄλλοισ δήπου. ἐπέδωκα· ἐπαινοῦμαι διὰ ταῦτα, οὐκ ὢν ὧν ἔδωχ’ ὑπεύθυνοσ. ἦρχον· καὶ δέδωκά γ’ εὐθύνασ ἐκείνων, οὐχ ὧν ἐπέδωκα. νὴ Δί’, ἀλλ’ ἀδίκωσ ἦρξα. εἶτα παρών, ὅτε μ’ εἰσῆγον οἱ λογισταί, οὐ κατηγόρεισ; ἵνα τοίνυν ἴδηθ’ ὅτι αὐτὸσ οὗτόσ μοι μαρτυρεῖ ἐφ’ οἷσ οὐχ ὑπεύθυνοσ ἦν ἐστεφανῶσθαι, λαβὼν ἀνάγνωθι τὸ ψήφισμ’ ὅλον τὸ γραφέν μοι.

οἷσ γὰρ οὐκ ἐγράψατο τοῦ προβουλεύματοσ, τούτοισ ἃ διώκει συκοφαντῶν φανήσεται. λέγε. Ψήφισμα ἐπὶ ἄρχοντοσ Εὐθυκλέουσ, πυανεψιῶνοσ ἐνάτῃ ἀπιόντοσ, φυλῆσ πρυτανευούσησ Οἰνῇδοσ, Κτησιφῶν Λεωσθένουσ Ἀναφλύστιοσ εἶπεν· ἐπειδὴ Δημοσθένησ Δημοσθένουσ Παιανιεὺσ γενόμενοσ ἐπιμελητὴσ τῆσ τῶν τειχῶν ἐπισκευῆσ καὶ προσαναλώσασ εἰσ τὰ ἔργα ἀπὸ τῆσ ἰδίασ οὐσίασ τρία τάλαντα ἐπέδωκε ταῦτα τῷ δήμῳ, καὶ ἐπὶ τοῦ θεωρικοῦ κατασταθεὶσ ἐπέδωκε τοῖσ ἐκ πασῶν τῶν φυλῶν θεωροῖσ ἑκατὸν μνᾶσ εἰσ θυσίασ, δεδόχθαι τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ τῷ Ἀθηναίων ἐπαινέσαι Δημοσθένην Δημοσθένουσ Παιανιέα ἀρετῆσ ἕνεκα καὶ καλοκαγαθίασ ἧσ ἔχων διατελεῖ ἐν παντὶ καιρῷ εἰσ τὸν δῆμον τὸν Ἀθηναίων, καὶ στεφανῶσαι χρυσῷ στεφάνῳ, καὶ ἀναγορεῦσαι τὸν στέφανον ἐν τῷ θεάτρῳ Διονυσίοισ τραγῳδοῖσ καινοῖσ·

τῆσ δὲ ἀναγορεύσεωσ ἐπιμεληθῆναι τὸν ἀγωνοθέτην. οὐκοῦν ἃ μὲν ἐπέδωκα, ταῦτ’ ἐστὶν ὧν οὐδὲν σὺ γέγραψαι·

ἃ δέ φησιν ἡ βουλὴ δεῖν ἀντὶ τούτων γενέσθαι μοι, ταῦτ’ ἔσθ’ ἃ διώκεισ. τὸ λαβεῖν οὖν τὰ διδόμεν’ ὁμολογῶν ἔννομον εἶναι, τὸ χάριν τούτων ἀποδοῦναι παρανόμων γράφει. ὁ δὲ παμπόνηροσ ἄνθρωποσ καὶ θεοῖσ ἐχθρὸσ καὶ βάσκανοσ ὄντωσ ποῖόσ τισ ἂν εἰή πρὸσ θεῶν; οὐχ ὁ τοιοῦτοσ; καὶ μὴν περὶ τοῦ γ’ ἐν τῷ θεάτρῳ κηρύττεσθαι, τὸ μὲν μυριάκισ μυρίουσ κεκηρῦχθαι παραλείπω καὶ τὸ πολλάκισ αὐτὸσ ἐστεφανῶσθαι πρότερον.

ἀλλὰ πρὸσ θεῶν οὕτω σκαιὸσ εἶ καὶ ἀναίσθητοσ, Αἰσχίνη, ὥστ’ οὐ δύνασαι λογίσασθαι ὅτι τῷ μὲν στεφανουμένῳ τὸν αὐτὸν ἔχει ζῆλον ὁ στέφανοσ, ὅπου ἂν ἀναρρηθῇ, τοῦ δὲ τῶν στεφανούντων εἵνεκα συμφέροντοσ ἐν τῷ θεάτρῳ γίγνεται τὸ κήρυγμα; οἱ γὰρ ἀκούσαντεσ ἅπαντεσ εἰσ τὸ ποιεῖν εὖ τὴν πόλιν προτρέπονται, καὶ τοὺσ ἀποδιδόντασ τὴν χάριν μᾶλλον ἐπαινοῦσι τοῦ στεφανουμένου· διόπερ τὸν νόμον τοῦτον ἡ πόλισ γέγραφεν. Λέγε δ’ αὐτόν μοι τὸν νόμον λαβών. Νόμοσ Ὅσουσ στεφανοῦσί τινεσ τῶν δήμων, τὰσ ἀναγορεύσεισ τῶν στεφάνων ποιεῖσθαι ἐν αὐτοῖσ ἑκάστουσ τοῖσ ἰδίοισ δήμοισ, ἐὰν μή τινασ ὁ δῆμοσ ὁ τῶν Ἀθηναίων ἢ ἡ βουλὴ στεφανοῖ· τούτουσ δ’ ἐξεῖναι ἐν τῷ θεάτρῳ Διονυσίοισ .

. . ἀκούεισ, Αἰσχίνη, τοῦ νόμου λέγοντοσ σαφῶσ, πλὴν ἐάν τινασ ὁ δῆμοσ ἢ ἡ βουλὴ ψηφίσηται·

τούτουσ δ’ ἀναγορευέτω τί οὖν, ὦ ταλαίπωρε, συκοφαντεῖσ; τί λόγουσ πλάττεισ; τί σαυτὸν οὐκ ἐλλεβορίζεισ ἐπὶ τούτοισ; ἀλλ’ οὐδ’ αἰσχύνει φθόνου δίκην εἰσάγων, οὐκ ἀδικήματοσ οὐδενόσ, καὶ νόμουσ μεταποιῶν, τῶν δ’ ἀφαιρῶν μέρη, οὓσ ὅλουσ δίκαιον ἦν ἀναγιγνώσκεσθαι τοῖσ γ’ ὀμωμοκόσιν κατὰ τοὺσ νόμουσ ψηφιεῖσθαι; ἔπειτα τοιαῦτα ποιῶν λέγεισ πόσα δεῖ προσεῖναι τῷ δημοτικῷ, ὥσπερ ἀνδριάντ’ ἐκδεδωκὼσ κατὰ συγγραφήν, εἶτ’ οὐκ ἔχονθ’ ἃ προσῆκεν ἐκ τῆσ συγγραφῆσ κομιζόμενοσ, ἢ λόγῳ τοὺσ δημοτικούσ, ἀλλ’ οὐ τοῖσ πράγμασι καὶ τοῖσ πολιτεύμασιν γιγνωσκομένουσ.

καὶ βοᾷσ ῥητὰ καὶ ἄρρητ’ ὀνομάζων, ὥσπερ ἐξ ἁμάξησ, ἃ σοὶ καὶ τῷ σῷ γένει πρόσεστιν, οὐκ ἐμοί. καίτοι καὶ τοῦτ’, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι· ἐγὼ λοιδορίαν κατηγορίασ τούτῳ διαφέρειν ἡγοῦμαι, τῷ τὴν μὲν κατηγορίαν ἀδικήματ’ ἔχειν, ὧν ἐν τοῖσ νόμοισ εἰσὶν αἱ τιμωρίαι, τὴν δὲ λοιδορίαν βλασφημίασ, ἃσ κατὰ τὴν αὑτῶν φύσιν τοῖσ ἐχθροῖσ περὶ ἀλλήλων συμβαίνει λέγειν.

οἰκοδομῆσαι δὲ τοὺσ προγόνουσ ταυτὶ τὰ δικαστήρι’ ὑπείληφα, οὐχ ἵνα συλλέξαντεσ ὑμᾶσ εἰσ ταῦτα ἀπὸ τῶν ἰδίων κακῶσ τἀπόρρητα λέγωμεν ἀλλήλουσ, ἀλλ’ ἵν’ ἐξελέγχωμεν ἐάν τισ ἠδικηκώσ τι τυγχάνῃ τὴν πόλιν. ταῦτα τοίνυν εἰδὼσ Αἰσχίνησ οὐδὲν ἧττον ἐμοῦ πομπεύειν ἀντὶ τοῦ κατηγορεῖν εἵλετο.

οὐ μὴν οὐδ’ ἐνταῦθ’ ἔλαττον ἔχων δίκαιόσ ἐστιν ἀπελθεῖν. ἤδη δ’ ἐπὶ ταῦτα πορεύσομαι, τοσοῦτον αὐτὸν ἐρωτήσασ. πότερόν σέ τισ, Αἰσχίνη, τῆσ πόλεωσ ἐχθρὸν ἢ ἐμὸν εἶναι φῇ; ἐμὸν δῆλον ὅτι. εἶθ’ οὗ μὲν ἦν παρ’ ἐμοῦ δίκην κατὰ τοὺσ νόμουσ ὑπὲρ τούτων λαβεῖν, εἴπερ ἠδίκουν, ἐξέλειπεσ, ἐν ταῖσ εὐθύναισ, ἐν ταῖσ γραφαῖσ, ἐν ταῖσ ἄλλαισ κρίσεσιν· οὗ δ’ ἐγὼ μὲν ἀθῷοσ ἅπασι, τοῖσ νόμοισ, τῷ χρόνῳ, τῇ προθεσμίᾳ, τῷ κεκρίσθαι περὶ πάντων πολλάκισ πρότερον, τῷ μηδεπώποτ’ ἐξελεγχθῆναι μηδὲν ὑμᾶσ ἀδικῶν, τῇ πόλει δ’ ἢ πλέον ἢ ἔλαττον ἀνάγκη τῶν γε δημοσίᾳ πεπραγμένων μετεῖναι τῆσ δόξησ, ἐνταῦθ’ ἀπήντηκασ;

ὁρ́α μὴ τούτων μὲν ἐχθρὸσ ᾖσ, ἐμοὶ δὲ προσποιῇ. ἐπειδὴ τοίνυν ἡ μὲν εὐσεβὴσ καὶ δικαία ψῆφοσ ἅπασι δέδεικται, δεῖ δέ μ’, ὡσ ἐοίκε, καίπερ οὐ φιλολοίδορον ὄντα, διὰ τὰσ ὑπὸ τούτου βλασφημίασ εἰρημένασ ἀντὶ πολλῶν καὶ ψευδῶν αὐτὰ τἀναγκαιότατ’ εἰπεῖν περὶ αὐτοῦ, καὶ δεῖξαι τίσ ὢν κἀκ τίνων ῥᾳδίωσ οὕτωσ ἄρχει τοῦ κακῶσ λέγειν, καὶ λόγουσ τινὰσ διασύρει, αὐτὸσ εἰρηκὼσ ἃ τίσ οὐκ ἂν ὤκνησεν τῶν μετρίων ἀνθρώπων φθέγξασθαι;

‐ εἰ γὰρ Αἰακὸσ ἢ Ῥαδάμανθυσ ἢ Μίνωσ ἦν ὁ κατηγορῶν, ἀλλὰ μὴ σπερμολόγοσ, περίτριμμ’ ἀγορᾶσ, ὄλεθροσ γραμματεύσ, οὐκ ἂν αὐτὸν οἶμαι ταῦτ’ εἰπεῖν οὐδ’ ἂν οὕτωσ ἐπαχθεῖσ λόγουσ πορίσασθαι, ὥσπερ ἐν τραγῳδίᾳ βοῶντα ὦ γῆ καὶ ἥλιε καὶ ἀρετὴ καὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ πάλιν σύνεσιν καὶ παιδεία ἐπικαλούμενον, ᾗ τὰ καλὰ καὶ τὰ αἰσχρὰ διαγιγνώσκεται.

ταῦτα γὰρ δήπουθεν ἠκούετ’ αὐτοῦ λέγοντοσ. σοὶ δ’ ἀρετῆσ, ὦ κάθαρμα, ἢ τοῖσ σοῖσ τίσ μετουσία;

ἢ καλῶν ἢ μὴ τοιούτων τίσ διάγνωσισ; πόθεν ἢ πῶσ ἀξιωθέντι; ποῦ δὲ παιδείασ σοὶ θέμισ μνησθῆναι; ἧσ τῶν μὲν ὡσ ἀληθῶσ τετυχηκότων οὐδ’ ἂν εἷσ εἴποι περὶ αὑτοῦ τοιοῦτον οὐδέν, ἀλλὰ κἂν ἑτέρου λέγοντοσ ἐρυθριάσειε, τοῖσ δ’ ἀπολειφθεῖσι μέν, ὥσπερ σύ, προσποιουμένοισ δ’ ὑπ’ ἀναισθησίασ τὸ τοὺσ ἀκούοντασ ἀλγεῖν ποιεῖν ὅταν λέγωσιν, οὐ τὸ δοκεῖν τοιούτοισ εἶναι περίεστιν. οὐκ ἀπορῶν δ’ ὅ τι χρὴ περὶ σοῦ καὶ τῶν σῶν εἰπεῖν, ἀπορῶ τοῦ πρώτου μνησθῶ·

πότερ’ ὡσ ὁ πατήρ σου Τρόμησ ἐδούλευε παρ’ Ἐλπίᾳ τῷ πρὸσ τῷ Θησείῳ διδάσκοντι γράμματα, χοίνικασ παχείασ ἔχων καὶ ξύλον; ἢ ὡσ ἡ μήτηρ τοῖσ μεθημερινοῖσ γάμοισ ἐν τῷ κλεισίῳ τῷ πρὸσ τῷ καλαμίτῃ ἡρ́ῳ χρωμένη τὸν καλὸν ἀνδριάντα καὶ τριταγωνιστὴν ἄκρον ἐξέθρεψέ σε; ἀλλὰ πάντεσ ἴσασι ταῦτα, κἂν ἐγὼ μὴ λέγω. ἀλλ’ ὡσ ὁ τριηραύλησ Φορμίων, ὁ Δίωνοσ τοῦ Φρεαρρίου δοῦλοσ, ἀνέστησεν αὐτὴν ἀπὸ ταύτησ τῆσ καλῆσ ἐργασίασ; ἀλλὰ νὴ τὸν Δία καὶ θεοὺσ ὀκνῶ μὴ περὶ σοῦ τὰ προσήκοντα λέγων αὐτὸσ οὐ προσήκοντασ ἐμαυτῷ δόξω προῃρῆσθαι λόγουσ. ταῦτα μὲν οὖν ἐάσω, ἀπ’ αὐτῶν δ’ ὧν αὐτὸσ βεβίωκεν ἄρξομαι·

οὐδὲ γὰρ ὧν ἔτυχεν ἦν, ἀλλ’ οἷσ ὁ δῆμοσ καταρᾶται. ὀψὲ γάρ ποτε ‐ ὀψὲ λέγω; χθὲσ μὲν οὖν καὶ πρώην ἅμ’ Ἀθηναῖοσ καὶ ῥήτωρ γέγονεν, καὶ δύο συλλαβὰσ προσθεὶσ τὸν μὲν πατέρ’ ἀντὶ Τρόμητοσ ἐποίησεν Ἀτρόμητον, τὴν δὲ μητέρα σεμνῶσ πάνυ Γλαυκοθέαν, ἣν Ἔμπουσαν ἅπαντεσ ἴσασι καλουμένην, ἐκ τοῦ πάντα ποιεῖν καὶ πάσχειν δηλονότι ταύτησ τῆσ ἐπωνυμίασ τυχοῦσαν· πόθεν γὰρ ἄλλοθεν; ἀλλ’ ὅμωσ οὕτωσ ἀχάριστοσ εἶ καὶ πονηρὸσ φύσει ὥστ’ ἐλεύθεροσ ἐκ δούλου καὶ πλούσιοσ ἐκ πτωχοῦ διὰ τουτουσὶ γεγονὼσ οὐχ ὅπωσ χάριν αὐτοῖσ ἔχεισ, ἀλλὰ μισθώσασ σαυτὸν κατὰ τουτωνὶ πολιτεύει.

καὶ περὶ ὧν μὲν ἔστι τισ ἀμφισβήτησισ, ὡσ ἄρ’ ὑπὲρ τῆσ πόλεωσ εἴρηκεν, ἐάσω· ἃ δ’ ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν φανερῶσ ἀπεδείχθη πράττων, ταῦτ’ ἀναμνήσω. τίσ γὰρ ὑμῶν οὐκ οἶδεν τὸν ἀποψηφισθέντ’ Ἀντιφῶντα, ὃσ ἐπαγγειλάμενοσ Φιλίππῳ τὰ νεώρι’ ἐμπρήσειν εἰσ τὴν πόλιν ἦλθεν;

ὃν λαβόντοσ ἐμοῦ κεκρυμμένον ἐν Πειραιεῖ καὶ καταστήσαντοσ εἰσ τὴν ἐκκλησίαν βοῶν ὁ βάσκανοσ οὗτοσ καὶ κεκραγώσ, ὡσ ἐν δημοκρατίᾳ δεινὰ ποιῶ τοὺσ ἠτυχηκότασ τῶν πολιτῶν ὑβρίζων καὶ ἐπ’ οἰκίασ βαδίζων ἄνευ ψηφίσματοσ, ἀφεθῆναι ἐποίησεν. καὶ εἰ μὴ ἡ βουλὴ ἡ ἐξ Ἀρείου πάγου τὸ πρᾶγμ’ αἰσθομένη καὶ τὴν ὑμετέραν ἄγνοιαν ἐν οὐ δέοντι συμβεβηκυῖαν ἰδοῦσα ἐπεζήτησε τὸν ἄνθρωπον καὶ συλλαβοῦσ’ ἐπανήγαγεν ὡσ ὑμᾶσ, ἐξήρπαστ’ ἂν ὁ τοιοῦτοσ καὶ τὸ δίκην δοῦναι διαδὺσ ἐξεπέπεμπτ’ ἂν ὑπὸ τοῦ σεμνολόγου τουτουί·

νῦν δ’ ὑμεῖσ στρεβλώσαντεσ αὐτὸν ἀπεκτείνατε, ὡσ ἔδει γε καὶ τοῦτον. τοιγαροῦν εἰδυῖα ταῦθ’ ἡ βουλὴ ἡ ἐξ Ἀρείου πάγου τότε τούτῳ πεπραγμένα, χειροτονησάντων αὐτὸν ὑμῶν σύνδικον ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ τοῦ ἐν Δήλῳ ἀπὸ τῆσ αὐτῆσ ἀγνοίασ ἧσπερ πολλὰ προί̈εσθε τῶν κοινῶν, ὡσ προσείλεσθε κἀκείνην καὶ τοῦ πράγματοσ κυρίαν ἐποιήσατε, τοῦτον μὲν εὐθὺσ ἀπήλασεν ὡσ προδότην, Ὑπερείδῃ δὲ λέγειν προσέταξε·

καὶ ταῦτ’ ἀπὸ τοῦ βωμοῦ φέρουσα τὴν ψῆφον ἔπραξε, καὶ οὐδεμία ψῆφοσ ἠνέχθη τῷ μιαρῷ τούτῳ. καὶ ὅτι ταῦτ’ ἀληθῆ λέγω, κάλει τούτων τοὺσ μάρτυρασ.

Μαρτυροῦσι Δημοσθένει ὑπὲρ ἁπάντων οἵδε, Καλλίασ Σουνιεύσ, Ζήνων Φλυεύσ, Κλέων Φαληρεύσ, Δημόνικοσ Μαραθώνιοσ, ὅτι τοῦ δήμου ποτὲ χειροτονήσαντοσ Αἰσχίνην σύνδικον ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ τοῦ ἐν Δήλῳ εἰσ τοὺσ Ἀμφικτύονασ συνεδρεύσαντεσ ἡμεῖσ ἐκρίναμεν Ὑπερείδην ἄξιον εἶναι μᾶλλον ὑπὲρ τῆσ πόλεωσ λέγειν, καὶ ἀπεστάλη Ὑπερείδησ.

οὐκοῦν ὅτε τοῦτον τοῦ λέγειν ἀπήλασεν ἡ βουλὴ καὶ προσέταξ’ ἑτέρῳ, τότε καὶ προδότην εἶναι καὶ κακόνουν ὑμῖν ἀπέφηνεν.

ἓν μὲν τοίνυν τοῦτο τοιοῦτο πολίτευμα τοῦ νεανίου τούτου, ὅμοιόν γε, οὐ γάρ;

οἷσ ἐμοῦ κατηγορεῖ· ἕτερον δ’ ἀναμιμνῄσκεσθε. ὅτε γὰρ Πύθωνα Φίλιπποσ ἔπεμψε τὸν Βυζάντιον καὶ παρὰ τῶν αὑτοῦ συμμάχων πάντων συνέπεμψε πρέσβεισ, ὡσ ἐν αἰσχύνῃ ποιήσων τὴν πόλιν καὶ δείξων ἀδικοῦσαν, τότ’ ἐγὼ μὲν τῷ Πύθωνι θρασυνομένῳ καὶ πολλῷ ῥέοντι καθ’ ὑμῶν οὐχ ὑπεχώρησα, ἀλλ’ ἀναστὰσ ἀντεῖπον καὶ τὰ τῆσ πόλεωσ δίκαι’ οὐχὶ προὔδωκα, ἀλλ’ ἀδικοῦντα Φίλιππον ἐξήλεγξα φανερῶσ οὕτωσ ὥστε τοὺσ ἐκείνου συμμάχουσ αὐτοὺσ ἀνισταμένουσ ὁμολογεῖν· οὗτοσ δὲ συνηγωνίζετο καὶ τἀναντί’ ἐμαρτύρει τῇ πατρίδι, καὶ ταῦτα ψευδῆ. καὶ οὐκ ἀπέχρη ταῦτα, ἀλλὰ πάλιν μετὰ ταῦθ’ ὕστερον Ἀναξίνῳ τῷ κατασκόπῳ συνιὼν εἰσ τὴν Θράσωνοσ οἰκίαν ἐλήφθη.

καίτοι ὅστισ τῷ ὑπὸ τῶν πολεμίων πεμφθέντι μόνοσ μόνῳ συνῄει καὶ ἐκοινολογεῖτο, οὗτοσ αὐτὸσ ὑπῆρχε τῇ φύσει κατάσκοποσ καὶ πολέμιοσ τῇ πατρίδι. Καὶ ὅτι ταῦτ’ ἀληθῆ λέγω, κάλει μοι τούτων τοὺσ μάρτυρασ. Μάρτυρεσ Τελέδημοσ Κλέωνοσ, Ὑπερείδησ Καλλαίσχρου, Νικόμαχοσ Διοφάντου μαρτυροῦσι Δημοσθένει καὶ ἐπωμόσαντο ἐπὶ τῶν στρατηγῶν εἰδέναι Αἰσχίνην Ἀτρομήτου Κοθωκίδην συνερχόμενον νυκτὸσ εἰσ τὴν Θράσωνοσ οἰκίαν καὶ κοινολογούμενον Ἀναξίνῳ, ὃσ ἐκρίθη εἶναι κατάσκοποσ παρὰ Φιλίππου. αὗται ἀπεδόθησαν αἱ μαρτυρίαι ἐπὶ Νικίου, ἑκατομβαιῶνοσ τρίτῃ ἱσταμένου.

μυρία τοίνυν ἕτερ’ εἰπεῖν ἔχων περὶ αὐτοῦ παραλείπω.

καὶ γὰρ οὕτω πωσ ἔχει. πόλλ’ ἂν ἐγὼ ἔτι τούτων ἔχοιμι δεῖξαι, ὧν οὗτοσ κατ’ ἐκείνουσ τοὺσ χρόνουσ τοῖσ μὲν ἐχθροῖσ ὑπηρετῶν, ἐμοὶ δ’ ἐπηρεάζων εὑρέθη. ἀλλ’ οὐ τίθεται ταῦτα παρ’ ὑμῖν εἰσ ἀκριβῆ μνήμην οὐδ’ ἣν προσῆκεν ὀργήν, ἀλλὰ δεδώκατ’ ἔθει τινὶ φαύλῳ πολλὴν ἐξουσίαν τῷ βουλομένῳ τὸν λέγοντά τι τῶν ὑμῖν συμφερόντων ὑποσκελίζειν καὶ συκοφαντεῖν, τῆσ ἐπὶ ταῖσ λοιδορίαισ ἡδονῆσ καὶ χάριτοσ τὸ τῆσ πόλεωσ συμφέρον ἀνταλλαττόμενοι· διόπερ ῥᾷόν ἐστι καὶ ἀσφαλέστερον ἀεὶ τοῖσ ἐχθροῖσ ὑπηρετοῦντα μισθαρνεῖν ἢ τὴν ὑπὲρ ὑμῶν ἑλόμενον τάξιν πολιτεύεσθαι. καὶ τὸ μὲν δὴ πρὸ τοῦ πολεμεῖν φανερῶσ συναγωνίζεσθαι Φιλίππῳ δεινὸν μέν, ὦ γῆ καὶ θεοί, πῶσ γὰρ οὔ;

κατὰ τῆσ πατρίδοσ· δότε δ’, εἰ βούλεσθε, δότ’ αὐτῷ τοῦτο. ἀλλ’ ἐπειδὴ φανερῶσ ἤδη τὰ πλοῖ’ ἐσεσύλητο, Χερρόνησοσ ἐπορθεῖτο, ἐπὶ τὴν Ἀττικὴν ἐπορεύεθ’ ἅνθρωποσ, οὐκέτ’ ἐν ἀμφισβητησίμῳ τὰ πράγματ’ ἦν, ἀλλ’ ἐνειστήκει πόλεμοσ, ὅ τι μὲν πώποτ’ ἔπραξ’ ὑπὲρ ὑμῶν ὁ βάσκανοσ οὗτοσ ἰαμβειοφάγοσ, οὐκ ἂν ἔχοι δεῖξαι, οὐδ’ ἔστιν οὔτε μεῖζον οὔτ’ ἔλαττον ψήφισμ’ οὐδὲν Αἰσχίνῃ περὶ τῶν συμφερόντων τῇ πόλει. εἰ δέ φησι, νῦν δειξάτω ἐν τῷ ἐμῷ ὕδατι. ἀλλ’ οὐκ ἔστιν οὐδέν. καίτοι δυοῖν αὐτὸν ἀνάγκη θάτερον, ἢ μηδὲν τοῖσ πραττομένοισ ὑπ’ ἐμοῦ τότ’ ἔχοντ’ ἐγκαλεῖν μὴ γράφειν παρὰ ταῦθ’ ἕτερα, ἢ τὸ τῶν ἐχθρῶν συμφέρον ζητοῦντα μὴ φέρειν εἰσ μέσον τὰ τούτων ἀμείνω. ἆρ’ οὖν οὐδ’ ἔλεγεν, ὥσπερ οὐδ’ ἔγραφεν, ἡνίκ’ ἐργάσασθαί τι δέοι κακόν;

οὐ μὲν οὖν ἦν εἰπεῖν ἑτέρῳ. καὶ τὰ μὲν ἄλλα καὶ φέρειν ἐδύναθ’, ὡσ ἐοίκεν, ἡ πόλισ καὶ ποιῶν οὗτοσ λανθάνειν· ἓν δ’ ἐπεξειργάσατ’, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τοιοῦτον ὃ πᾶσι τοῖσ προτέροισ ἐπέθηκε τέλοσ· περὶ οὗ τοὺσ πολλοὺσ ἀνήλωσε λόγουσ, τὰ τῶν Ἀμφισσέων τῶν Λοκρῶν διεξιὼν δόγματα, ὡσ διαστρέψων τἀληθέσ. τὸ δ’ οὐ τοιοῦτόν ἐστι· πόθεν; οὐδέποτ’ ἐκνίψει σὺ τἀκεῖ πεπραγμένα σαυτῷ· οὐχ οὕτω πόλλ’ ἐρεῖσ. καλῶ δ’ ἐναντίον ὑμῶν, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τοὺσ θεοὺσ πάντασ καὶ πάσασ ὅσοι τὴν χώραν ἔχουσι τὴν Ἀττικήν, καὶ τὸν Ἀπόλλω τὸν Πύθιον, ὃσ πατρῷόσ ἐστι τῇ πόλει, καὶ ἐπεύχομαι πᾶσι τούτοισ, εἰ μὲν ἀληθῆ πρὸσ ὑμᾶσ εἴποιμι καὶ εἶπον καὶ τότ’ εὐθὺσ ἐν τῷ δήμῳ, ὅτε πρῶτον εἶδον τουτονὶ τὸν μιαρὸν τούτου τοῦ πράγματοσ ἁπτόμενον ἔγνων γάρ, εὐθέωσ ἔγνων, εὐτυχίαν μοι δοῦναι καὶ σωτηρίαν, εἰ δὲ πρὸσ ἔχθραν ἢ φιλονικίασ ἰδίασ ἕνεκ’ αἰτίαν ἐπάγω τούτῳ ψευδῆ, πάντων τῶν ἀγαθῶν ἀνόνητόν με ποιῆσαι.

τί οὖν ταῦτ’ ἐπήραμαι καὶ διετεινάμην οὑτωσὶ σφοδρῶσ;

ὅτι καὶ γράμματ’ ἔχων ἐν τῷ δημοσίῳ κείμενα, ἐξ ὧν ταῦτ’ ἐπιδείξω σαφῶσ, καὶ ὑμᾶσ εἰδὼσ τὰ πεπραγμένα μνημονεύοντασ, ἐκεῖνο φοβοῦμαι, μὴ τῶν εἰργασμένων αὐτῷ κακῶν οὗτοσ ἐλάττων ὑποληφθῇ· ὅπερ πρότερον συνέβη, ὅτε τοὺσ ταλαιπώρουσ Φωκέασ ἐποίησ’ ἀπολέσθαι τὰ ψευδῆ δεῦρ’ ἀπαγγείλασ. τὸν γὰρ ἐν Ἀμφίσσῃ πόλεμον, δι’ ὃν εἰσ Ἐλάτειαν ἦλθε Φίλιπποσ καὶ δι’ ὃν ᾑρέθη τῶν Ἀμφικτυόνων ἡγεμών, ὃσ ἅπαντ’ ἀνέτρεψε τὰ τῶν Ἑλλήνων, οὗτόσ ἐστιν ὁ συγκατασκευάσασ καὶ πάντων εἷσ ἀνὴρ μεγίστων αἴτιοσ κακῶν.

καὶ τότ’ εὐθὺσ ἐμοῦ διαμαρτυρομένου καὶ βοῶντοσ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ πόλεμον εἰσ τὴν Ἀττικὴν εἰσάγεισ, Αἰσχίνη, πόλεμον Ἀμφικτυονικόν οἱ μὲν ἐκ παρακλήσεωσ συγκαθήμενοι οὐκ εἰών με λέγειν, οἱ δ’ ἐθαύμαζον καὶ κενὴν αἰτίαν διὰ τὴν ἰδίαν ἔχθραν ἐπάγειν μ’ ὑπελάμβανον αὐτῷ. ἥτισ δ’ ἡ φύσισ, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, γέγονεν τούτων τῶν πραγμάτων, καὶ τίνοσ εἵνεκα ταῦτα συνεσκευάσθη καὶ πῶσ ἐπράχθη, νῦν ἀκούσατε, ἐπειδὴ τότ’ ἐκωλύθητε·

καὶ γὰρ εὖ πρᾶγμα συντεθὲν ὄψεσθε, καὶ μεγάλ’ ὠφελήσεσθε πρὸσ ἱστορίαν τῶν κοινῶν, καὶ ὅση δεινότησ ἦν ἐν τῷ Φιλίππῳ θεάσεσθε. οὐκ ἦν τοῦ πρὸσ ὑμᾶσ πολέμου πέρασ οὐδ’ ἀπαλλαγὴ Φιλίππῳ, εἰ μὴ Θηβαίουσ καὶ Θετταλοὺσ ἐχθροὺσ ποιήσειε τῇ πόλει·

ἀλλὰ καίπερ ἀθλίωσ καὶ κακῶσ τῶν στρατηγῶν τῶν ὑμετέρων πολεμούντων αὐτῷ, ὅμωσ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ πολέμου καὶ τῶν λῃστῶν μυρί’ ἔπασχε κακά. οὔτε γὰρ ἐξήγετο τῶν ἐκ τῆσ χώρασ γιγνομένων οὐδὲν οὔτ’ εἰσήγεθ’ ὧν ἐδεῖτ’ αὐτῷ· ἦν δ’ οὔτ’ ἐν τῇ θαλάττῃ τότε κρείττων ὑμῶν οὔτ’ εἰσ τὴν Ἀττικὴν ἐλθεῖν δυνατὸσ μήτε Θετταλῶν ἀκολουθούντων μήτε Θηβαίων διιέντων·

συνέβαινε δ’ αὐτῷ τῷ πολέμῳ κρατοῦντι τοὺσ ὁποιουσδήποθ’ ὑμεῖσ ἐξεπέμπετε στρατηγούσ ἐῶ γὰρ τοῦτό γε αὐτῇ τῇ φύσει τοῦ τόπου καὶ τῶν ὑπαρχόντων ἑκατέροισ κακοπαθεῖν. εἰ μὲν οὖν τῆσ ἰδίασ ἕνεκ’ ἔχθρασ ἢ τοὺσ Θετταλοὺσ ἢ τοὺσ Θηβαίουσ συμπείθοι βαδίζειν ἐφ’ ὑμᾶσ, οὐδέν’ ἡγεῖτο προσέξειν αὐτῷ τὸν νοῦν·

ἐὰν δὲ τὰσ ἐκείνων κοινὰσ προφάσεισ λαβὼν ἡγεμὼν αἱρεθῇ, ῥᾷον ἤλπιζε τὰ μὲν παρακρούσεσθαι, τὰ δὲ πείσειν. τί οὖν; ἐπιχειρεῖ, θεάσασθ’ ὡσ εὖ, πόλεμον ποιῆσαι τοῖσ Ἀμφικτύοσι καὶ περὶ τὴν Πυλαίαν ταραχήν· εἰσ γὰρ ταῦτ’ εὐθὺσ αὐτοὺσ ὑπελάμβανεν αὑτοῦ δεήσεσθαι. εἰ μὲν τοίνυν τοῦτ’ ἢ τῶν παρ’ ἑαυτοῦ πεμπομένων ἱερομνημόνων ἢ τῶν ἐκείνου συμμάχων εἰσηγοῖτό τισ, ὑπόψεσθαι τὸ πρᾶγμ’ ἐνόμιζε καὶ τοὺσ Θηβαίουσ καὶ τοὺσ Θετταλοὺσ καὶ πάντασ φυλάξεσθαι, ἂν δ’ Ἀθηναῖοσ ᾖ καὶ παρ’ ὑμῶν τῶν ὑπεναντίων ὁ τοῦτο ποιῶν, εὐπόρωσ λήσειν·

ὅπερ συνέβη. πῶσ οὖν ταῦτ’ ἐποίησεν; μισθοῦται τουτονί. οὐδενὸσ δὲ προειδότοσ, οἶμαι, τὸ πρᾶγμ’ οὐδὲ φυλάττοντοσ, ὥσπερ εἰώθε τὰ τοιαῦτα παρ’ ὑμῖν γίγνεσθαι, προβληθεὶσ πυλάγοροσ οὗτοσ καὶ τριῶν ἢ τεττάρων χειροτονησάντων αὐτὸν ἀνερρήθη.

ὡσ δὲ τὸ τῆσ πόλεωσ ἀξίωμα λαβὼν ἀφίκετ’ εἰσ τοὺσ Ἀμφικτύονασ, πάντα τἄλλ’ ἀφεὶσ καὶ παριδὼν ἐπέραινεν ἐφ’ οἷσ ἐμισθώθη,καὶ λόγουσ εὐπροσώπουσ καὶ μύθουσ, ὅθεν ἡ Κιρραία χώρα καθιερώθη, συνθεὶσ καὶ διεξελθὼν ἀνθρώπουσ ἀπείρουσ λόγων καὶ τὸ μέλλον οὐ προορωμένουσ, τοὺσ ἱερομνήμονασ, πείθει ψηφίσασθαι περιελθεῖν τὴν χώραν, ἣν οἱ μὲν Ἀμφισσεῖσ σφῶν αὐτῶν οὖσαν γεωργεῖν ἔφασαν, οὗτοσ δὲ τῆσ ἱερᾶσ χώρασ ᾐτιᾶτ’ εἶναι, οὐδεμίαν δίκην τῶν Λοκρῶν ἐπαγόντων ἡμῖν, οὐδ’ ἃ νῦν προφασίζεται λέγων οὐκ ἀληθῆ. γνώσεσθε δ’ ἐκεῖθεν. οὐκ ἐνῆν ἄνευ τοῦ προσκαλέσασθαι δήπου τοῖσ Λοκροῖσ δίκην κατὰ τῆσ πόλεωσ τελέσασθαι.

τίσ οὖν ἐκλήτευσεν ἡμᾶσ; ἐπὶ ποίασ ἀρχῆσ; εἰπὲ τὸν εἰδότα, δεῖξον. ἀλλ’ οὐκ ἂν ἔχοισ, ἀλλὰ κενῇ προφάσει ταύτῃ κατεχρῶ καὶ ψευδεῖ. περιιόντων τοίνυν τὴν χώραν τῶν Ἀμφικτυόνων κατὰ τὴν ὑφήγησιν τὴν τούτου, προσπεσόντεσ οἱ Λοκροὶ μικροῦ κατηκόντισαν ἅπαντασ, τινὰσ δὲ καὶ συνήρπασαν τῶν ἱερομνημόνων.

ὡσ δ’ ἅπαξ ἐκ τούτων ἐγκλήματα καὶ πόλεμοσ πρὸσ τοὺσ Ἀμφισσεῖσ ἐταράχθη, τὸ μὲν πρῶτον ὁ Κόττυφοσ αὐτῶν τῶν Ἀμφικτυόνων ἤγαγε στρατιάν, ὡσ δ’ οἱ μὲν οὐκ ἦλθον, οἱ δ’ ἐλθόντεσ οὐδὲν ἐποίουν, εἰσ τὴν ἐπιοῦσαν πυλαίαν ἐπὶ τὸν Φίλιππον εὐθὺσ ἡγεμόν’ ἦγον οἱ κατεσκευασμένοι καὶ πάλαι πονηροὶ τῶν Θετταλῶν καὶ τῶν ἐν ταῖσ ἄλλαισ πόλεσι. καὶ προφάσεισ εὐλόγουσ εἰλήφεσαν·

ἢ γὰρ αὐτοὺσ εἰσφέρειν καὶ ξένουσ τρέφειν ἔφασαν δεῖν καὶ ζημιοῦν τοὺσ μὴ ταῦτα ποιοῦντασ, ἢ ’κεῖνον αἱρεῖσθαι. τί δεῖ τὰ πολλὰ λέγειν; ᾑρέθη γὰρ ἐκ τούτων ἡγεμών. καὶ μετὰ ταῦτ’ εὐθέωσ δύναμιν συλλέξασ καὶ παρελθὼν ὡσ ἐπὶ τὴν Κιρραίαν, ἐρρῶσθαι φράσασ πολλὰ Κιρραίοισ καὶ Λοκροῖσ, τὴν Ἐλάτειαν καταλαμβάνει. εἰ μὲν οὖν μὴ μετέγνωσαν εὐθέωσ, ὡσ τοῦτ’ εἶδον, οἱ Θηβαῖοι καὶ μεθ’ ἡμῶν ἐγένοντο, ὥσπερ χειμάρρουσ ἂν ἅπαν τοῦτο τὸ πρᾶγμ’ εἰσ τὴν πόλιν εἰσέπεσε·

νῦν δὲ τό γ’ ἐξαίφνησ ἐπέσχον ἐκεῖνοι, μάλιστα μέν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, θεῶν τινὸσ εὐνοίᾳ πρὸσ ὑμᾶσ, εἶτα μέντοι καὶ ὅσον καθ’ ἕν’ ἄνδρα, καὶ δι’ ἐμέ. δὸσ δέ μοι τὰ δόγματα ταῦτα καὶ τοὺσ χρόνουσ ἐν οἷσ ἕκαστα πέπρακται, ἵν’ εἰδῆθ’ ἡλίκα πράγμαθ’ ἡ μιαρὰ κεφαλὴ ταράξασ’ αὕτη δίκην οὐκ ἔδωκε. λέγε μοι τὰ δόγματα.

ἐπὶ ἱερέωσ Κλειναγόρου, ἐαρινῆσ πυλαίασ, ἔδοξε τοῖσ πυλαγόροισ καὶ τοῖσ συνέδροισ τῶν Ἀμφικτυόνων καὶ τῷ κοινῷ τῶν Ἀμφικτυόνων, ἐπειδὴ Ἀμφισσεῖσ ἐπιβαίνουσιν ἐπὶ τὴν ἱερὰν χώραν καὶ σπείρουσι καὶ βοσκήμασι κατανέμουσιν, ἐπελθεῖν τοὺσ πυλαγόρουσ καὶ τοὺσ συνέδρουσ καὶ στήλαισ διαλαβεῖν τοὺσ ὁρ́ουσ, καὶ ἀπειπεῖν τοῖσ Ἀμφισσεῦσι τοῦ λοιποῦ μὴ ἐπιβαίνειν.

Ἕτερον Δόγμα ἐπὶ ἱερέωσ Κλειναγόρου, ἐαρινῆσ πυλαίασ, ἔδοξε τοῖσ πυλαγόροισ καὶ τοῖσ συνέδροισ τῶν Ἀμφικτυόνων καὶ τῷ κοινῷ τῶν Ἀμφικτυόνων, ἐπειδὴ οἱ ἐξ Ἀμφίσσησ τὴν ἱερὰν χώραν κατανειμάμενοι γεωργοῦσι καὶ βοσκήματα νέμουσι, καὶ κωλυόμενοι τοῦτο ποιεῖν ἐν τοῖσ ὅπλοισ παραγενόμενοι τὸ κοινὸν τῶν Ἑλλήνων συνέδριον κεκωλύκασι μετὰ βίασ, τινὰσ δὲ καὶ τετραυματίκασι, καὶ τὸν στρατηγὸν τὸν ᾑρημένον τῶν Ἀμφικτυόνων Κόττυφον τὸν Ἀρκάδα πρεσβεῦσαι πρὸσ Φίλιππον τὸν Μακεδόνα, καὶ ἀξιοῦν ἵνα βοηθήσῃ τῷ τε Ἀπόλλωνι καὶ τοῖσ Ἀμφικτύοσιν, ὅπωσ μὴ περιίδῃ ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν Ἀμφισσέων τὸν θεὸν πλημμελούμενον·

καὶ διότι αὐτὸν στρατηγὸν αὐτοκράτορα αἱροῦνται οἱ Ἕλληνεσ οἱ μετέχοντεσ τοῦ συνεδρίου τῶν Ἀμφικτυόνων.

λέγε δὴ καὶ τοὺσ χρόνουσ ἐν οἷσ ταῦτ’ ἐγίγνετο·

εἰσὶ γὰρ καθ’ οὓσ ἐπυλαγόρησεν οὗτοσ. λέγε. Ἄρχων Μνησιθείδησ, μηνὸσ ἀνθεστηριῶνοσ ἕκτῃ ἐπὶ δέκα.

δὸσ δὴ τὴν ἐπιστολὴν ἥν, ὡσ οὐχ ὑπήκουον οἱ Θηβαῖοι, πέμπει πρὸσ τοὺσ ἐν Πελοποννήσῳ συμμάχουσ ὁ Φίλιπποσ, ἵν’ εἰδῆτε καὶ ἐκ ταύτησ σαφῶσ ὅτι τὴν μὲν ἀληθῆ πρόφασιν τῶν πραγμάτων, τὸ ταῦτ’ ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα καὶ τοὺσ Θηβαίουσ καὶ ὑμᾶσ πράττειν, ἀπεκρύπτετο, κοινὰ δὲ καὶ τοῖσ Ἀμφικτύοσιν δόξαντα ποιεῖν προσεποιεῖτο·

ὁ δὲ τὰσ ἀφορμὰσ ταύτασ καὶ τὰσ προφάσεισ αὐτῷ παρασχὼν οὗτοσ ἦν. λέγε. Ἐπιστολή Βασιλεὺσ Μακεδόνων Φίλιπποσ Πελοποννησίων τῶν ἐν τῇ συμμαχίᾳ τοῖσ δημιουργοῖσ καὶ τοῖσ συνέδροισ καὶ τοῖσ ἄλλοισ συμμάχοισ πᾶσι χαίρειν.

ἐπειδὴ Λοκροὶ οἱ καλούμενοι Ὀζόλαι, κατοικοῦντεσ ἐν Ἀμφίσσῃ, πλημμελοῦσιν εἰσ τὸ ἱερὸν τοῦ Ἀπόλλωνοσ τοῦ ἐν Δελφοῖσ καὶ τὴν ἱερὰν χώραν ἐρχόμενοι μεθ’ ὅπλων λεηλατοῦσι, βούλομαι τῷ θεῷ μεθ’ ὑμῶν βοηθεῖν καὶ ἀμύνασθαι τοὺσ παραβαίνοντάσ τι τῶν ἐν ἀνθρώποισ εὐσεβῶν·

ὥστε συναντᾶτε μετὰ τῶν ὅπλων εἰσ τὴν Φωκίδα, ἔχοντεσ ἐπισιτισμὸν ἡμερῶν τετταράκοντα, τοῦ ἐνεστῶτοσ μηνὸσ λῴου, ὡσ ἡμεῖσ ἄγομεν, ὡσ δὲ Ἀθηναῖοι, βοηδρομιῶνοσ, ὡσ δὲ Κορίνθιοι, πανήμου. τοῖσ δὲ μὴ συναντήσασι πανδημεὶ χρησόμεθα τοῖσ δὲ συμβούλοισ ἡμῖν κειμένοισ ἐπιζημίοισ. εὐτυχεῖτε. ὁρᾶθ’ ὅτι φεύγει μὲν τὰσ ἰδίασ προφάσεισ, εἰσ δὲ τὰσ Ἀμφικτυονικὰσ καταφεύγει.

τίσ οὖν ὁ ταῦτα συμπαρασκευάσασ αὐτῷ; τίσ ὁ τὰσ προφάσεσ ταύτασ ἐνδούσ; τίσ ὁ τῶν κακῶν τῶν γεγενημένων μάλιστ’ αἴτιοσ; οὐχ οὗτοσ; μὴ τοίνυν λέγετ’, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, περιιόντεσ ὡσ ὑφ’ ἑνὸσ τοιαῦτα πέπονθεν ἡ Ἑλλὰσ ἀνθρώπου. οὐχ ὑφ’ ἑνόσ, ἀλλ’ ὑπὸ πολλῶν καὶ πονηρῶν τῶν παρ’ ἑκάστοισ, ὦ γῆ καὶ θεοί· ὧν εἷσ οὑτοσί, ὅν, εἰ μηδὲν εὐλαβηθέντα τἀληθὲσ εἰπεῖν δέοι, οὐκ ἂν ὀκνήσαιμ’ ἔγωγε κοινὸν ἀλειτήριον τῶν μετὰ ταῦτ’ ἀπολωλότων ἁπάντων εἰπεῖν, ἀνθρώπων, τόπων, πόλεων·

ὁ γὰρ τὸ σπέρμα παρασχών, οὗτοσ τῶν φύντων αἴτιοσ. ὃν ὅπωσ ποτ’ οὐκ εὐθὺσ ἰδόντεσ ἀπεστράφητε θαυμάζω. πλὴν πολύ τι σκότοσ, ὡσ ἐοίκεν, ἐστὶν παρ’ ὑμῖν πρὸ τῆσ ἀληθείασ. συμβέβηκε τοίνυν μοι τῶν κατὰ τῆσ πατρίδοσ τούτῳ πεπραγμένων ἁψαμένῳ εἰσ ἃ τούτοισ ἐναντιούμενοσ αὐτὸσ πεπολίτευμαι ἀφῖχθαι·

ἃ πολλῶν μὲν εἵνεκ’ ἂν εἰκότωσ ἀκούσαιτέ μου, μάλιστα δ’ ὅτι αἰσχρόν ἐστιν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, εἰ ἐγὼ μὲν τὰ ἔργα τῶν ὑπὲρ ὑμῶν πόνων ὑπέμεινα, ὑμεῖσ δὲ μηδὲ τοὺσ λόγουσ αὐτῶν ἀνέξεσθε. ὁρῶν γὰρ ἐγὼ Θηβαίουσ, σχεδὸν δὲ καὶ ὑμᾶσ ὑπὸ τῶν τὰ Φιλίππου φρονούντων καὶ διεφθαρμένων παρ’ ἑκατέροισ, ὃ μὲν ἦν ἀμφοτέροισ φοβερὸν καὶ φυλακῆσ πολλῆσ δεόμενον, τὸ τὸν Φίλιππον ἐᾶν αὐξάνεσθαι, παρορῶντασ καὶ οὐδὲ καθ’ ἓν φυλαττομένουσ, εἰσ ἔχθραν δὲ καὶ τὸ προσκρούειν ἀλλήλοισ ἑτοίμωσ ἔχοντασ, ὅπωσ τοῦτο μὴ γένοιτο παρατηρῶν διετέλουν, οὐκ ἀπὸ τῆσ ἐμαυτοῦ γνώμησ μόνον ταῦτα συμφέρειν ὑπολαμβάνων, ἀλλ’ εἰδὼσ Ἀριστοφῶντα καὶ πάλιν Εὔβουλον πάντα τὸν χρόνον βουλομένουσ πρᾶξαι ταύτην τὴν φιλίαν, καὶ περὶ τῶν ἄλλων πολλάκισ ἀντιλέγοντασ ἑαυτοῖσ τοῦθ’ ὁμογνωμονοῦντασ ἀεί.

οὓσ σὺ ζῶντασ μέν, ὦ κίναδοσ, κολακεύων παρηκολούθεισ, τεθνεώτων δ’ οὐκ αἰσθάνει κατηγορῶν· ἃ γὰρ περὶ Θηβαίων ἐπιτιμᾷσ ἐμοί, ἐκείνων πολὺ μᾶλλον ἢ ἐμοῦ κατηγορεῖσ, τῶν πρότερον ἢ ἐγὼ ταύτην τὴν συμμαχίαν δοκιμασάντων.

ἀλλ’ ἐκεῖσ’ ἐπάνειμι, ὅτι τὸν ἐν Ἀμφίσσῃ πόλεμον τούτου μὲν ποιήσαντοσ, συμπεραναμένων δὲ τῶν ἄλλων τῶν συνεργῶν αὐτῷ τὴν πρὸσ Θηβαίουσ ἔχθραν, συνέβη τὸν Φίλιππον ἐλθεῖν ἐφ’ ἡμᾶσ, οὗπερ εἵνεκα τὰσ πόλεισ οὗτοι συνέκρουον, καὶ εἰ μὴ προεξανέστημεν μικρόν, οὐδ’ ἀναλαβεῖν ἂν ἠδυνήθημεν·

οὕτω μέχρι πόρρω προήγαγον οὗτοι. ἐν οἷσ δ’ ἦτ’ ἤδη τὰ πρὸσ ἀλλήλουσ, τουτωνὶ τῶν ψηφισμάτων ἀκούσαντεσ καὶ τῶν ἀποκρίσεων εἴσεσθε. Καί μοι λέγε ταῦτα λαβών. Ψήφισμα Ἐπ’ ἄρχοντοσ Ἡροπύθου, μηνὸσ ἐλαφηβολιῶνοσ ἕκτῃ φθίνοντοσ, φυλῆσ πρυτανευούσησ Ἐρεχθῇδοσ, βουλῆσ καὶ στρατηγῶν γνώμη·

ἐπειδὴ Φίλιπποσ ἃσ μὲν κατείληφε πόλεισ τῶν ἀστυγειτόνων, τινὰσ δὲ πορθεῖ, κεφαλαίῳ δ’ ἐπὶ τὴν Ἀττικὴν παρασκευάζεται παραγίγνεσθαι, παρ’ οὐδὲν ἡγούμενοσ τὰσ ἡμετέρασ συνθήκασ, καὶ τοὺσ ὁρ́κουσ λύειν ἐπιβάλλεται καὶ τὴν εἰρήνην, παραβαίνων τὰσ κοινὰσ πίστεισ, δεδόχθαι τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ πέμπειν πρὸσ αὐτὸν πρέσβεισ, οἵτινεσ αὐτῷ διαλέξονται καὶ παρακαλέσουσιν αὐτὸν μάλιστα μὲν τὴν πρὸσ ἡμᾶσ ὁμόνοιαν διατηρεῖν καὶ τὰσ συνθήκασ, εἰ δὲ μή, πρὸσ τὸ βουλεύσασθαι δοῦναι χρόνον τῇ πόλει καὶ τὰσ ἀνοχὰσ ποιήσασθαι μέχρι τοῦ θαργηλιῶνοσ μηνόσ.

ᾑρέθησαν ἐκ βουλῆσ Σῖμοσ Ἀναγυράσιοσ, Εὐθύδημοσ Φυλάσιοσ, Βουλαγόρασ Ἀλωπεκῆθεν. Ἕτερον Ψήφισμα Ἐπ’ ἄρχοντοσ Ἡροπύθου, μηνὸσ μουνυχιῶνοσ ἕνῃ καὶ νέᾳ, πολεμάρχου γνώμη·

ἐπειδὴ Φίλιπποσ εἰσ ἀλλοτριότητα Θηβαίουσ πρὸσ ἡμᾶσ ἐπιβάλλεται καταστῆσαι, παρεσκεύασται δὲ καὶ παντὶ τῷ στρατεύματι πρὸσ τοὺσ ἔγγιστα τῆσ Ἀττικῆσ παραγίγνεσθαι τόπουσ, παραβαίνων τὰσ πρὸσ ἡμᾶσ ὑπαρχούσασ αὐτῷ συνθήκασ, δεδόχθαι τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ πέμψαι πρὸσ αὐτὸν κήρυκα καὶ πρέσβεισ, οἵτινεσ ἀξιώσουσι καὶ παρακαλέσουσιν αὐτὸν ποιήσασθαι τὰσ ἀνοχάσ, ὅπωσ ἐνδεχομένωσ ὁ δῆμοσ βουλεύσηται·

καὶ γὰρ νῦν οὐ κέκρικε βοηθεῖν ἐν οὐδενὶ τῶν μετρίων. ᾑρέθησαν ἐκ βουλῆσ Νέαρχοσ Σωσινόμου, Πολυκράτησ Ἐπίφρονοσ, καὶ κῆρυξ Εὔνομοσ Ἀναφλύστιοσ ἐκ τοῦ δήμου. λέγε δὴ καὶ τὰσ ἀποκρίσεισ.

Ἀπόκρισισ Ἀθηναίοισ Βασιλεὺσ Μακεδόνων Φίλιπποσ Ἀθηναίων τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ χαίρειν. ἣν μὲν ἀπ’ ἀρχῆσ εἴχετε πρὸσ ἡμᾶσ αἱρ́εσιν, οὐκ ἀγνοῶ, καὶ τίνα σπουδὴν ἐποιεῖσθε προσκαλέσασθαι βουλόμενοι Θετταλοὺσ καὶ Θηβαίουσ, ἔτι δὲ καὶ Βοιωτούσ·

βέλτιον δ’ αὐτῶν φρονούντων καὶ μὴ βουλομένων ἐφ’ ὑμῖν ποιήσασθαι τὴν ἑαυτῶν αἱρ́εσιν, ἀλλὰ κατὰ τὸ συμφέρον ἱσταμένων, νῦν ἐξ ὑποστροφῆσ ἀποστείλαντεσ ὑμεῖσ πρόσ με πρέσβεισ καὶ κήρυκα συνθηκῶν μνημονεύετε καὶ τὰσ ἀνοχὰσ αἰτεῖσθε, κατ’ οὐδὲν ὑφ’ ἡμῶν πεπλημμελημένοι. ἐγὼ μέντοι ἀκούσασ τῶν πρεσβευτῶν συγκατατίθεμαι τοῖσ παρακαλουμένοισ καὶ ἕτοιμόσ εἰμι ποιεῖσθαι τὰσ ἀνοχάσ, ἄν περ τοὺσ οὐκ ὀρθῶσ συμβουλεύοντασ ὑμῖν παραπέμψαντεσ τῆσ προσηκούσησ ἀτιμίασ ἀξιώσητε. ἔρρωσθε. Ἀπόκρισισ Θηβαίοισ Βασιλεὺσ Μακεδόνων Φίλιπποσ Θηβαίων τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ χαίρειν.

ἐκομισάμην τὴν παρ’ ὑμῶν ἐπιστολήν, δι’ ἧσ μοι τὴν ὁμόνοιαν καὶ τὴν εἰρήνην ἀνανεοῦσθε.

πυνθάνομαι μέντοι διότι πᾶσαν ὑμῖν Ἀθηναῖοι προσφέρονται φιλοτιμίαν βουλόμενοι ὑμᾶσ συγκαταίνουσ γενέσθαι τοῖσ ὑπ’ αὐτῶν παρακαλουμένοισ. πρότερον μὲν οὖν ὑμῶν κατεγίγνωσκον ἐπὶ τῷ μέλλειν πείθεσθαι ταῖσ ἐκείνων ἐλπίσι καὶ ἐπακολουθεῖν αὐτῶν τῇ προαιρέσει. νῦν δ’ ἐπιγνοὺσ ὑμᾶσ τὰ πρὸσ ἡμᾶσ ἐζητηκότασ ἔχειν εἰρήνην μᾶλλον ἢ ταῖσ ἑτέρων ἐπακολουθεῖν γνώμαισ, ἥσθην καὶ μᾶλλον ὑμᾶσ ἐπαινῶ κατὰ πολλά, μάλιστα δ’ ἐπὶ τῷ βουλεύσασθαι περὶ τούτων ἀσφαλέστερον καὶ τὰ πρὸσ ἡμᾶσ ἔχειν ἐν εὐνοίᾳ· ὅπερ οὐ μικρὰν ὑμῖν οἴσειν ἐλπίζω ῥοπήν, ἐάν περ ἐπὶ ταύτησ μένητε τῆσ προθέσεωσ. ἔρρωσθε. οὕτω διαθεὶσ ὁ Φίλιπποσ τὰσ πόλεισ πρὸσ ἀλλήλασ διὰ τούτων καὶ τούτοισ ἐπαρθεὶσ τοῖσ ψηφίσμασιν καὶ ταῖσ ἀποκρίσεσιν, ἧκεν ἔχων τὴν δύναμιν καὶ τὴν Ἐλάτειαν κατέλαβεν, ὡσ οὐδ’ ἂν εἴ τι γένοιτ’ ἔτι συμπνευσάντων ἂν ἡμῶν καὶ τῶν Θηβαίων.

ἀλλὰ μὴν τὸν τότε συμβάντ’ ἐν τῇ πόλει θόρυβον ἴστε μὲν ἅπαντεσ· μικρὰ δ’ ἀκούσαθ’ ὅμωσ αὐτὰ τἀναγκαιότατα. ἑσπέρα μὲν γὰρ ἦν, ἧκε δ’ ἀγγέλλων τισ ὡσ τοὺσ πρυτάνεισ ὡσ Ἐλάτεια κατείληπται.

καὶ μετὰ ταῦθ’ οἱ μὲν εὐθὺσ ἐξαναστάντεσ μεταξὺ δειπνοῦντεσ τούσ τ’ ἐκ τῶν σκηνῶν τῶν κατὰ τὴν ἀγορὰν ἐξεῖργον καὶ τὰ γέρρ’ ἐνεπίμπρασαν, οἱ δὲ τοὺσ στρατηγοὺσ μετεπέμποντο καὶ τὸν σαλπικτὴν ἐκάλουν· καὶ θορύβου πλήρησ ἦν ἡ πόλισ. τῇ δ’ ὑστεραίᾳ, ἅμα τῇ ἡμέρᾳ, οἱ μὲν πρυτάνεισ τὴν βουλὴν ἐκάλουν εἰσ τὸ βουλευτήριον, ὑμεῖσ δ’ εἰσ τὴν ἐκκλησίαν ἐπορεύεσθε, καὶ πρὶν ἐκείνην χρηματίσαι καὶ προβουλεῦσαι πᾶσ ὁ δῆμοσ ἄνω καθῆτο. καὶ μετὰ ταῦτα ὡσ ἦλθεν ἡ βουλὴ καὶ ἀπήγγειλαν οἱ πρυτάνεισ τὰ προσηγγελμέν’ ἑαυτοῖσ καὶ τὸν ἥκοντα παρήγαγον κἀκεῖνοσ εἶπεν, ἠρώτα μὲν ὁ κῆρυξ τίσ ἀγορεύειν βούλεται παρῄει δ’ οὐδείσ.

πολλάκισ δὲ τοῦ κήρυκοσ ἐρωτῶντοσ οὐδὲν μᾶλλον ἀνίστατ’ οὐδείσ, ἁπάντων μὲν τῶν στρατηγῶν παρόντων, ἁπάντων δὲ τῶν ῥητόρων, καλούσησ δὲ τῆσ κοινῆσ τῆσ πατρίδοσ φωνῆσ τὸν ἐροῦνθ’ ὑπὲρ σωτηρίασ· ἣν γὰρ ὁ κῆρυξ κατὰ τοὺσ νόμουσ φωνὴν ἀφίησι, ταύτην κοινὴν τῆσ πατρίδοσ δίκαιον ἡγεῖσθαι. καίτοι εἰ μὲν τοὺσ σωθῆναι τὴν πόλιν βουλομένουσ παρελθεῖν ἔδει, πάντεσ ἂν ὑμεῖσ καὶ οἱ ἄλλοι Ἀθηναῖοι ἀναστάντεσ ἐπὶ τὸ βῆμ’ ἐβαδίζετε·

πάντεσ γὰρ οἶδ’ ὅτι σωθῆναι αὐτὴν ἐβούλεσθε· εἰ δὲ τοὺσ πλουσιωτάτουσ, οἱ τριακόσιοι· εἰ δὲ τοὺσ ἀμφότερα ταῦτα, καὶ εὔνουσ τῇ πόλει καὶ πλουσίουσ, οἱ μετὰ ταῦτα τὰσ μεγάλασ ἐπιδόσεισ ἐπιδόντεσ· καὶ γὰρ εὐνοίᾳ καὶ πλούτῳ τοῦτ’ ἐποίησαν. ἀλλ’, ὡσ ἐοίκεν, ἐκεῖνοσ ὁ καιρὸσ καὶ ἡ ἡμέρα ’κείνη οὐ μόνον εὔνουν καὶ πλούσιον ἄνδρ’ ἐκάλει, ἀλλὰ καὶ παρηκολουθηκότα τοῖσ πράγμασιν ἐξ ἀρχῆσ, καὶ συλλελογισμένον ὀρθῶσ τίνοσ εἵνεκα ταῦτ’ ἔπραττεν ὁ Φίλιπποσ καὶ τί βουλόμενοσ·

ὁ γὰρ μὴ ταῦτ’ εἰδὼσ μηδ’ ἐξητακὼσ πόρρωθεν, οὔτ’ εἰ εὔνουσ ἦν οὔτ’ εἰ πλούσιοσ, οὐδὲν μᾶλλον ἔμελλ’ ὅ τι χρὴ ποιεῖν εἴσεσθαι οὐδ’ ὑμῖν ἕξειν συμβουλεύειν. ἐφάνην τοίνυν οὗτοσ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἐγὼ καὶ παρελθὼν εἶπον εἰσ ὑμᾶσ, ἅ μου δυοῖν εἵνεκ’ ἀκούσατε προσσχόντεσ τὸν νοῦν, ἑνὸσ μέν, ἵν’ εἰδῆθ’ ὅτι μόνοσ τῶν λεγόντων καὶ πολιτευομένων ἐγὼ τὴν τῆσ εὐνοίασ τάξιν ἐν τοῖσ δεινοῖσ οὐκ ἔλιπον, ἀλλὰ καὶ λέγων καὶ γράφων ἐξηταζόμην τὰ δέονθ’ ὑπὲρ ὑμῶν ἐν αὐτοῖσ τοῖσ φοβεροῖσ, ἑτέρου δέ, ὅτι μικρὸν ἀναλώσαντεσ χρόνον πολλῷ πρὸσ τὰ λοιπὰ τῆσ πάσησ πολιτείασ ἔσεσθ’ ἐμπειρότεροι.

εἶπον τοίνυν ὅτι τοὺσ μὲν ὡσ ὑπαρχόντων Θηβαίων Φιλίππῳ λίαν θορυβουμένουσ ἀγνοεῖν τὰ παρόντα πράγμαθ’ ἡγοῦμαι·

εὖ γὰρ οἶδ’ ὅτι, εἰ τοῦθ’ οὕτωσ ἐτύγχανεν ἔχον, οὐκ ἂν αὐτὸν ἠκούομεν ἐν Ἐλατείᾳ ὄντα, ἀλλ’ ἐπὶ τοῖσ ἡμετέροισ ὁρίοισ. ὅτι μέντοι ἵν’ ἕτοιμα ποιήσηται τἀν Θήβαισ ἥκει, σαφῶσ ἐπίσταμαι. ὡσ δ’ ἔχε ἔφην ταῦτα, ἀκούσατέ μου. ἐκεῖνοσ ὅσουσ ἢ πεῖσαι χρήμασιν Θηβαίων ἢ ἐξαπατῆσαι ἐνῆν ἅπαντασ ηὐτρέπισται·

τοὺσ δ’ ἀπ’ ἀρχῆσ ἀνθεστηκότασ αὐτῷ καὶ νῦν ἐναντιουμένουσ οὐδαμῶσ πεῖσαι δύναται. τί οὖν βούλεται, καὶ τίνοσ εἵνεκα τὴν Ἐλάτειαν κατείληφεν; πλησίον δύναμιν δείξασ καὶ παραστήσασ τὰ ὅπλα τοὺσ μὲν ἑαυτοῦ φίλουσ ἐπᾶραι καὶ θρασεῖσ ποιῆσαι, τοὺσ δ’ ἐναντιουμένουσ καταπλῆξαι, ἵν’ ἢ συγχωρήσωσι φοβηθέντεσ ἃ νῦν οὐκ ἐθέλουσιν, ἢ βιασθῶσιν. εἰ μὲν τοίνυν προαιρησόμεθ’ ἡμεῖσ ἔφην ἐν τῷ παρόντι, εἴ τι δύσκολον πέπρακται Θηβαίοισ πρὸσ ἡμᾶσ, τούτου μεμνῆσθαι καὶ ἀπιστεῖν αὐτοῖσ ὡσ ἐν τῇ τῶν ἐχθρῶν οὖσιν μερίδι, πρῶτον μὲν ἃν εὔξαιτο Φίλιπποσ ποιήσομεν, εἶτα φοβοῦμαι μὴ προσδεξαμένων τῶν νῦν ἀνθεστηκότων αὐτῷ καὶ μιᾷ γνώμῃ πάντων φιλιππισάντων, εἰσ τὴν Ἀττικὴν ἔλθωσιν ἀμφότεροι.

ἂν μέντοι πεισθῆτ’ ἐμοὶ καὶ πρὸσ τῷ σκοπεῖν, ἀλλὰ μὴ φιλονικεῖν περὶ ὧν ἂν λέγω γένησθε, οἶμαι καὶ τὰ δέοντα λέγειν δόξειν καὶ τὸν ἐφεστηκότα κίνδυνον τῇ πόλει διαλύσειν. τί οὖν φημὶ δεῖν;

πρῶτον μὲν τὸν παρόντ’ ἐπανεῖναι φόβον, εἶτα μεταθέσθαι καὶ φοβεῖσθαι πάντασ ὑπὲρ Θηβαίων· πολὺ γὰρ τῶν δεινῶν εἰσιν ἡμῶν ἐγγυτέρω, καὶ προτέροισ αὐτοῖσ ἐστιν ὁ κίνδυνοσ· ἔπειτ’ ἐξελθόντασ Ἐλευσῖνάδε τοὺσ ἐν ἡλικίᾳ καὶ τοὺσ ἱππέασ δεῖξαι πᾶσιν ὑμᾶσ αὐτοὺσ ἐν τοῖσ ὅπλοισ ὄντασ, ἵνα τοῖσ ἐν Θήβαισ φρονοῦσι τὰ ὑμέτερα ἐξ ἴσου γένηται τὸ παρρησιάζεσθαι περὶ τῶν δικαίων, ἰδοῦσιν ὅτι, ὥσπερ τοῖσ πωλοῦσι Φιλίππῳ τὴν πατρίδα πάρεσθ’ ἡ βοηθήσουσα δύναμισ ἐν Ἐλατείᾳ, οὕτω τοῖσ ὑπὲρ τῆσ ἐλευθερίασ ἀγωνίζεσθαι βουλομένοισ ὑπάρχεθ’ ὑμεῖσ ἕτοιμοι καὶ βοηθήσετε, ἐάν τισ ἐπ’ αὐτοὺσ ἰῄ. μετὰ ταῦτα χειροτονῆσαι κελεύω δέκα πρέσβεισ, καὶ ποιῆσαι τούτουσ κυρίουσ μετὰ τῶν στρατηγῶν καὶ τοῦ πότε δεῖ βαδίζειν ἐκεῖσε καὶ τῆσ ἐξόδου.

ἐπειδὰν δ’ ἔλθωσιν οἱ πρέσβεισ εἰσ Θήβασ, πῶσ χρήσασθαι τῷ πράγματι παραινῶ; τούτῳ πάνυ μοι προσέχετε τὸν νοῦν. μὴ δεῖσθαι Θηβαίων μηδέν αἰσχρὸσ γὰρ ὁ καιρόσ, ἀλλ’ ἐπαγγέλλεσθαι βοηθήσειν, ἂν κελεύωσιν, ὡσ ἐκείνων ὄντων ἐν τοῖσ ἐσχάτοισ, ἡμῶν δ’ ἄμεινον ἢ ’κεῖνοι προορωμένων· ἵν’ ἐὰν μὲν δέξωνται ταῦτα καὶ πεισθῶσιν ἡμῖν, καὶ ἃ βουλόμεθ’ ὦμεν διῳκημένοι καὶ μετὰ προσχήματοσ ἀξίου τῆσ πόλεωσ ταῦτα πράξωμεν, ἂν δ’ ἄρα μὴ συμβῇ κατατυχεῖν, ἐκεῖνοι μὲν αὑτοῖσ ἐγκαλῶσιν ἄν τι νῦν ἐξαμαρτάνωσιν, ἡμῖν δὲ μηδὲν αἰσχρὸν μηδὲ ταπεινὸν ᾖ πεπραγμένον. ταῦτα καὶ παραπλήσια τούτοισ εἰπὼν κατέβην.

συνεπαινεσάντων δὲ πάντων καὶ οὐδενὸσ εἰπόντοσ ἐναντίον οὐδέν, οὐκ εἶπον μὲν ταῦτα, οὐκ ἔγραψα δέ, οὐδ’ ἔγραψα μέν, οὐκ ἐπρέσβευσα δέ, οὐδ’ ἐπρέσβευσα μέν, οὐκ ἔπεισα δὲ Θηβαίουσ, ἀλλ’ ἀπὸ τῆσ ἀρχῆσ ἄχρι τῆσ τελευτῆσ διεξῆλθον, καὶ ἔδωκ’ ἐμαυτὸν ὑμῖν ἁπλῶσ εἰσ τοὺσ περιεστηκότασ τῇ πόλει κινδύνουσ. Καί μοι φέρε τὸ ψήφισμα τὸ τότε γενόμενον. καίτοι τίνα βούλει σέ, Αἰσχίνη, καὶ τίν’ ἐμαυτὸν ἐκείνην τὴν ἡμέραν εἶναι θῶ;

βούλει ἐμαυτὸν μέν, ὃν ἂν σὺ λοιδορούμενοσ καὶ διασύρων καλέσαισ, Βάτταλον, σὲ δὲ μηδ’ ἡρ́ω τὸν τυχόντα, ἀλλὰ τούτων τινὰ τῶν ἀπὸ τῆσ σκηνῆσ, Κρεσφόντην ἢ Κρέοντα ἢ ὃν ἐν Κολλυτῷ ποτ’ Οἰνόμαον κακῶσ ἐπέτριψασ; τότε τοίνυν κατ’ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν ὁ Παιανιεὺσ ἐγὼ Βάτταλοσ Οἰνομάου τοῦ Κοθωκίδου σοῦ πλείονοσ ἄξιοσ ὢν ἐφάνην τῇ πατρίδι. σὺ μέν γ’ οὐδὲν οὐδαμοῦ χρήσιμοσ ἦσθα· ἐγὼ δὲ πάνθ’ ὅσα προσῆκε τὸν ἀγαθὸν πολίτην ἔπραττον. Λέγε τὸ ψήφισμά μοι. Ψήφισμα Δημοσθένουσ ἐπὶ ἄρχοντοσ Ναυσικλέουσ, φυλῆσ πρυτανευούσησ Αἰαντίδοσ, σκιροφοριῶνοσ ἕκτῃ ἐπὶ δέκα, Δημοσθένησ Δημοσθένουσ Παιανιεὺσ εἶπεν·

ἐπειδὴ Φίλιπποσ ὁ Μακεδὼν ἔν τε τῷ παρεληλυθότι χρόνῳ παραβαίνων φαίνεται τὰσ γεγενημένασ αὐτῷ συνθήκασ πρὸσ τὸν Ἀθηναίων δῆμον περὶ τῆσ εἰρήνησ, ὑπεριδὼν τοὺσ ὁρ́κουσ καὶ τὰ παρὰ πᾶσι τοῖσ Ἕλλησι νομιζόμενα εἶναι δίκαια, καὶ πόλεισ παραιρεῖται οὐδὲν αὐτῷ προσηκούσασ, τινὰσ δὲ καὶ Ἀθηναίων οὔσασ δοριαλώτουσ πεποίηκεν οὐδὲν προαδικηθεὶσ ὑπὸ τοῦ δήμου τοῦ Ἀθηναίων, ἔν τε τῷ παρόντι ἐπὶ πολὺ προάγει τῇ τε βίᾳ καὶ τῇ ὠμότητι·

καὶ γὰρ Ἑλληνίδασ πόλεισ ἃσ μὲν ἐμφρούρουσ ποιεῖ καὶ τὰσ πολιτείασ καταλύει, τινὰσ δὲ καὶ ἐξανδραποδιζόμενοσ κατασκάπτει, εἰσ ἐνίασ δὲ καὶ ἀντὶ Ἑλλήνων βαρβάρουσ κατοικίζει ἐπὶ τὰ ἱερὰ καὶ τοὺσ τάφουσ ἐπάγων, οὐδὲν ἀλλότριον ποιῶν οὔτε τῆσ ἑαυτοῦ πατρίδοσ οὔτε τοῦ τρόπου, καὶ τῇ νῦν αὐτῷ παρούσῃ τύχῃ κατακόρωσ χρώμενοσ, ἐπιλελησμένοσ ἑαυτοῦ ὅτι ἐκ μικροῦ καὶ τοῦ τυχόντοσ γέγονεν ἀνελπίστωσ μέγασ·

καὶ ἑώσ μὲν πόλεισ ἑώρα παραιρούμενον αὐτὸν βαρβάρουσ καὶ ἰδίασ, ὑπελάμβανεν ἔλαττον εἶναι ὁ δῆμοσ ὁ Ἀθηναίων τὸ εἰσ αὑτὸν πλημμελεῖσθαι·

νῦν δὲ ὁρῶν Ἑλληνίδασ πόλεισ τὰσ μὲν ὑβριζομένασ, τὰσ δὲ ἀναστάτουσ γιγνομένασ, δεινὸν ἡγεῖται εἶναι καὶ ἀνάξιον τῆσ τῶν προγόνων δόξησ τὸ περιορᾶν τοὺσ Ἕλληνασ καταδουλουμένουσ· παρακαλεῖν δὲ αὐτοὺσ μηδὲν καταπλαγέντασ τὸν Φίλιππον ἀντέχεσθαι τῆσ ἑαυτῶν καὶ τῆσ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων ἐλευθερίασ, καὶ ὅτι ὁ Ἀθηναίων δῆμοσ, οὐδὲν μνησικακῶν εἴ τι πρότερον γέγονεν ἀλλότριον ταῖσ πόλεσι πρὸσ ἀλλήλασ, βοηθήσει καὶ δυνάμεσι καὶ χρήμασι καὶ βέλεσι καὶ ὅπλοισ, εἰδὼσ ὅτι αὐτοῖσ μὲν πρὸσ ἀλλήλουσ διαμφισβητεῖν περὶ τῆσ ἡγεμονίασ οὖσιν Ἕλλησι καλόν, ὑπὸ δὲ ἀλλοφύλου ἀνθρώπου ἄρχεσθαι καὶ τῆσ ἡγεμονίασ ἀποστερεῖσθαι ἀνάξιον εἶναι καὶ τῆσ τῶν Ἑλλήνων δόξησ καὶ τῆσ τῶν προγόνων ἀρετῆσ.

ἔτι δὲ οὐδὲ ἀλλότριον ἡγεῖται εἶναι ὁ Ἀθηναίων δῆμοσ τὸν Θηβαίων δῆμον οὔτε τῇ συγγενείᾳ οὔτε τῷ ὁμοφύλῳ.

ἀναμιμνῄσκεται δὲ καὶ τὰσ τῶν προγόνων τῶν ἑαυτοῦ εἰσ τοὺσ Θηβαίων προγόνουσ εὐεργεσίασ· καὶ γὰρ τοὺσ Ἡρακλέουσ παῖδασ ἀποστερουμένουσ ὑπὸ Πελοποννησίων τῆσ πατρῴασ ἀρχῆσ κατήγαγον, τοῖσ ὅπλοισ κρατήσαντεσ τοὺσ ἀντιβαίνειν πειρωμένουσ τοῖσ Ἡρακλέουσ ἐγγόνοισ, καὶ τὸν Οἰδίπουν καὶ τοὺσ μετ’ ἐκείνου ἐκπεσόντασ ὑπεδεξάμεθα, καὶ ἕτερα πολλὰ ἡμῖν ὑπάρχει φιλάνθρωπα καὶ ἔνδοξα πρὸσ Θηβαίουσ· διόπερ οὐδὲ νῦν ἀποστήσεται ὁ Ἀθηναίων δῆμοσ τῶν Θηβαίοισ τε καὶ τοῖσ ἄλλοισ Ἕλλησι συμφερόντων.

συνθέσθαι δὲ πρὸσ αὐτοὺσ καὶ συμμαχίαν καὶ ἐπιγαμίαν ποιήσασθαι καὶ ὁρ́κουσ δοῦναι καὶ λαβεῖν. πρέσβεισ Δημοσθένησ Δημοσθένουσ Παιανιεύσ, Ὑπερείδησ Κλεάνδρου Σφήττιοσ, Μνησιθείδησ Ἀντιφάνουσ Φρεάρριοσ, Δημοκράτησ Σωφίλου Φλυεύσ, Κάλλαισχροσ Διοτίμου Κοθωκίδησ. αὕτη τῶν περὶ Θήβασ ἐγίγνετο πραγμάτων ἀρχὴ καὶ κατάστασισ πρώτη, τὰ πρὸ τούτων εἰσ ἔχθραν καὶ μῖσοσ καὶ ἀπιστίαν τῶν πόλεων ὑπηγμένων ὑπὸ τούτων.

τοῦτο τὸ ψήφισμα τὸν τότε τῇ πόλει περιστάντα κίνδυνον παρελθεῖν ἐποίησεν ὥσπερ νέφοσ. ἦν μὲν τοίνυν τοῦ δικαίου πολίτου τότε δεῖξαι πᾶσιν, εἴ τι τούτων εἶχεν ἄμεινον, μὴ νῦν ἐπιτιμᾶν. ὁ γὰρ σύμβουλοσ καὶ ὁ συκοφάντησ, οὐδὲ τῶν ἄλλων οὐδὲν ἐοικότεσ, ἐν τούτῳ πλεῖστον ἀλλήλων διαφέρουσιν·

ὁ μέν γε πρὸ τῶν πραγμάτων γνώμην ἀποφαίνεται, καὶ δίδωσιν ἑαυτὸν ὑπεύθυνον τοῖσ πεισθεῖσι, τῇ τύχῃ, τῷ καιρῷ, τῷ βουλομένῳ· ὁ δὲ σιγήσασ ἡνίκ’ ἔδει λέγειν, ἄν τι δύσκολον συμβῇ, τοῦτο βασκαίνει. ἦν μὲν οὖν, ὅπερ εἶπον, ἐκεῖνοσ ὁ καιρὸσ τοῦ γε φροντίζοντοσ ἀνδρὸσ τῆσ πόλεωσ καὶ τῶν δικαίων λόγων·

ἐγὼ δὲ τοσαύτην ὑπερβολὴν ποιοῦμαι ὥστε, ἂν νῦν ἔχῃ τισ δεῖξαί τι βέλτιον, ἢ ὅλωσ εἴ τι ἄλλ’ ἐνῆν πλὴν ὧν ἐγὼ προειλόμην, ἀδικεῖν ὁμολογῶ. εἰ γὰρ ἔσθ’ ὅ τι τισ νῦν ἑόρακεν, ὃ συνήνεγκεν ἂν τότε πραχθέν, τοῦτ’ ἐγώ φημι δεῖν ἐμὲ μὴ λαθεῖν. εἰ δὲ μήτ’ ἔστι μήτ’ ἦν μήτ’ ἂν εἰπεῖν ἔχοι μηδεὶσ μηδέπω καὶ τήμερον, τί τὸν σύμβουλον ἐχρῆν ποιεῖν; οὐ τῶν φαινομένων καὶ ἐνόντων τὰ κράτισθ’ ἑλέσθαι; τοῦτο τοίνυν ἐποίησα, τοῦ κήρυκοσ ἐρωτῶντοσ, Αἰσχίνη, τίσ ἀγορεύειν βούλεται, οὐ τίσ αἰτιᾶσθαι περὶ τῶν παρεληλυθότων, οὐδὲ τίσ ἐγγυᾶσθαι τὰ μέλλοντ’ ἔσεσθαι;

σοῦ δ’ ἀφώνου κατ’ ἐκείνουσ τοὺσ χρόνουσ ἐν ταῖσ ἐκκλησίαισ καθημένου, ἐγὼ παριὼν ἔλεγον. ἐπειδὴ δ’ οὐ τότε, ἀλλὰ νῦν δεῖξον. εἰπὲ τίσ ἢ λόγοσ, ὅντιν’ ἐχρῆν εὐπορεῖν, ἢ καιρὸσ συμφέρων ὑπ’ ἐμοῦ παρελείφθη τῇ πόλει; τίσ δὲ συμμαχία, τίσ πρᾶξισ, ἐφ’ ἣν μᾶλλον ἔδει μ’ ἀγαγεῖν τουτουσί; ἀλλὰ μὴν τὸ μὲν παρεληλυθὸσ ἀεὶ παρὰ πᾶσιν ἀφεῖται, καὶ οὐδεὶσ περὶ τούτου προτίθησιν οὐδαμοῦ βουλήν·

τὸ δὲ μέλλον ἢ τὸ παρὸν τὴν τοῦ συμβούλου τάξιν ἀπαιτεῖ. τότε τοίνυν τὰ μὲν ἔμελλεν, ὡσ ἐδόκει, τῶν δεινῶν, τὰ δ’ ἤδη παρῆν, ἐν οἷσ τὴν προαίρεσίν μου σκόπει τῆσ πολιτείασ, μὴ τὰ συμβάντα συκοφάντει. τὸ μὲν γὰρ πέρασ ὡσ ἂν ὁ δαίμων βουληθῇ πάντων γίγνεται· ἡ δὲ προαίρεσισ αὐτὴ τὴν τοῦ συμβούλου διάνοιαν δηλοῖ. μὴ δὴ τοῦθ’ ὡσ ἀδίκημ’ ἐμὸν θῇσ, εἰ κρατῆσαι συνέβη Φιλίππῳ τῇ μάχῃ·

ἐν γὰρ τῷ θεῷ τὸ τούτου τέλοσ ἦν, οὐκ ἐμοί. ἀλλ’ ὡσ οὐχ ἅπανθ’ ὅσ’ ἐνῆν κατ’ ἀνθρώπινον λογισμὸν εἱλόμην, καὶ δικαίωσ ταῦτα καὶ ἐπιμελῶσ ἔπραξα καὶ φιλοπόνωσ ὑπὲρ δύναμιν, ἢ ὡσ οὐ καλὰ καὶ τῆσ πόλεωσ ἄξια πράγματ’ ἐνεστησάμην καὶ ἀναγκαῖα, ταῦτά μοι δεῖξον, καὶ τότ’ ἤδη κατηγόρει μου. εἰ δ’ ὁ συμβὰσ σκηπτὸσ ἢ χειμὼν μὴ μόνον ἡμῶν ἀλλὰ καὶ πάντων τῶν ἄλλων Ἑλλήνων μείζων γέγονε, τί χρὴ ποιεῖν;

ὥσπερ ἂν εἴ τισ ναύκληρον πάντ’ ἐπὶ σωτηρίᾳ πράξαντα καὶ κατασκευάσαντα τὸ πλοῖον ἀφ’ ὧν ὑπελάμβανε σωθήσεσθαι, εἶτα χειμῶνι χρησάμενον καὶ πονησάντων αὐτῷ τῶν σκευῶν ἢ καὶ συντριβέντων ὅλωσ, τῆσ ναυαγίασ αἰτιῷτο. ἀλλ’ οὔτ’ ἐκυβέρνων τὴν ναῦν, φήσειεν ἄν ὥσπερ οὐδ’ ἐστρατήγουν ἐγώ, οὔτε τῆσ τύχησ κύριοσ ἦν, ἀλλ’ ἐκείνη τῶν πάντων. ἀλλ’ ἐκεῖνο λογίζου καὶ ὁρ́α·

εἰ μετὰ Θηβαίων ἡμῖν ἀγωνιζομένοισ οὕτωσ εἵμαρτο πρᾶξαι, τί χρῆν προσδοκᾶν εἰ μηδὲ τούτουσ ἔσχομεν συμμάχουσ ἀλλὰ Φιλίππῳ προσέθεντο, ὑπὲρ οὗ τότ’ ἐκεῖνοσ πάσασ ἀφῆκε φωνάσ; καὶ εἰ νῦν τριῶν ἡμερῶν ἀπὸ τῆσ Ἀττικῆσ ὁδὸν τῆσ μάχησ γενομένησ τοσοῦτοσ κίνδυνοσ καὶ φόβοσ περιέστη τὴν πόλιν, τί ἄν, εἴ που τῆσ χώρασ ταὐτὸ τοῦτο πάθοσ συνέβη, προσδοκῆσαι χρῆν; ἆρ’ οἶσθ’ ὅτι νῦν μὲν στῆναι, συνελθεῖν, ἀναπνεῦσαι, πολλὰ μί’ ἡμέρα καὶ δύο καὶ τρεῖσ ἔδοσαν τῶν εἰσ σωτηρίαν τῇ πόλει, τότε δ’ ‐ οὐκ ἄξιον εἰπεῖν, ἅ γε μηδὲ πεῖραν ἔδωκε θεῶν τινὸσ εὐνοίᾳ καὶ τῷ προβαλέσθαι τὴν πόλιν ταύτην τὴν συμμαχίαν, ἧσ σὺ κατηγορεῖσ. ἔστι δὲ ταυτὶ πάντα μοι, τὰ πολλά, πρὸσ ὑμᾶσ, ἄνδρεσ δικασταί, καὶ τοὺσ περιεστηκότασ ἔξωθεν καὶ ἀκροωμένουσ, ἐπεὶ πρόσ γε τοῦτον τὸν κατάπτυστον βραχὺσ καὶ σαφὴσ ἐξήρκει λόγοσ.

εἰ μὲν γὰρ ἦν σοὶ πρόδηλα τὰ μέλλοντ’, Αἰσχίνη, μόνῳ τῶν ἄλλων, ὅτ’ ἐβουλεύεθ’ ἡ πόλισ περὶ τούτων, τότ’ ἔδει προλέγειν· εἰ δὲ μὴ προῄδεισ, τῆσ αὐτῆσ ἀγνοίασ ὑπεύθυνοσ εἶ τοῖσ ἄλλοισ, ὥστε τί μᾶλλον ἐμοῦ σὺ ταῦτα κατηγορεῖσ ἢ ἐγὼ σοῦ; τοσοῦτον γὰρ ἀμείνων ἐγὼ σοῦ πολίτησ γέγον’ εἰσ αὐτὰ ταῦθ’ ἃ λέγω καὶ οὔπω περὶ τῶν ἄλλων διαλέγομαι, ὅσον ἐγὼ μὲν ἔδωκ’ ἐμαυτὸν εἰσ τὰ πᾶσι δοκοῦντα συμφέρειν, οὐδένα κίνδυνον ὀκνήσασ ἴδιον οὐδ’ ὑπολογισάμενοσ, σὺ δ’ οὔθ’ ἕτερ’ εἶπεσ βελτίω τούτων οὐ γὰρ ἂν τούτοισ ἐχρῶντο, οὔτ’ εἰσ ταῦτα χρήσιμον οὐδὲν σαυτὸν παρέσχεσ, ὅπερ δ’ ἂν ὁ φαυλότατοσ καὶ δυσμενέστατοσ ἄνθρωποσ τῇ πόλει, τοῦτο πεποιηκὼσ ἐπὶ τοῖσ συμβᾶσιν ἐξήτασαι, καὶ ἅμ’ Ἀρίστρατοσ ἐν Νάξῳ καὶ Ἀριστόλεωσ ἐν Θάσῳ, οἱ καθάπαξ ἐχθροὶ τῆσ πόλεωσ, τοὺσ Ἀθηναίων κρίνουσι φίλουσ καὶ Ἀθήνησιν Αἰσχίνησ Δημοσθένουσ κατηγορεῖ.

καίτοι ὅτῳ τὰ τῶν Ἑλλήνων ἀτυχήματ’ ἐνευδοκιμεῖν ἀπέκειτο, ἀπολωλέναι μᾶλλον οὗτόσ ἐστι δίκαιοσ ἢ κατηγορεῖν ἑτέρου·

καὶ ὅτῳ συνενηνόχασιν οἱ αὐτοὶ καιροὶ καὶ τοῖσ τῆσ πόλεωσ ἐχθροῖσ, οὐκ ἔνι τοῦτον εὔνουν εἶναι τῇ πατρίδι. δηλοῖσ δὲ καὶ ἐξ ὧν ζῇσ καὶ ποιεῖσ καὶ πολιτεύει καὶ πάλιν οὐ πολιτεύει. πράττεταί τι τῶν ὑμῖν δοκούντων συμφέρειν· ἄφωνοσ Αἰσχίνησ. ἀντέκρουσέ τι καὶ γέγον’ οἱο͂ν οὐκ ἔδει· πάρεστιν Αἰσχίνησ. ὥσπερ τὰ ῥήγματα καὶ τὰ σπάσματα, ὅταν τι κακὸν τὸ σῶμα λάβῃ, τότε κινεῖται. ἐπειδὴ δὲ πολὺσ τοῖσ συμβεβηκόσιν ἔγκειται, βούλομαί τι καὶ παράδοξον εἰπεῖν.

καί μου πρὸσ Διὸσ καὶ θεῶν μηδεὶσ τὴν ὑπερβολὴν θαυμάσῃ, ἀλλὰ μετ’ εὐνοίασ ὃ λέγω θεωρησάτω. εἰ γὰρ ἦν ἅπασι πρόδηλα τὰ μέλλοντα γενήσεσθαι καὶ προῄδεσαν πάντεσ καὶ σὺ προὔλεγεσ, Αἰσχίνη, καὶ διεμαρτύρου βοῶν καὶ κεκραγώσ, ὃσ οὐδ’ ἐφθέγξω, οὐδ’ οὕτωσ ἀποστατέον τῇ πόλει τούτων ἦν, εἴπερ ἢ δόξησ ἢ προγόνων ἢ τοῦ μέλλοντοσ αἰῶνοσ εἶχε λόγον. νῦν μέν γ’ ἀποτυχεῖν δοκεῖ τῶν πραγμάτων, ὃ πᾶσι κοινόν ἐστιν ἀνθρώποισ ὅταν τῷ θεῷ ταῦτα δοκῇ·

τότε δ’ ἀξιοῦσα προεστάναι τῶν ἄλλων, εἶτ’ ἀποστᾶσα τούτου Φιλίππῳ, προδεδωκέναι πάντασ ἂν ἔσχεν αἰτίαν. εἰ γὰρ ταῦτα προεῖτ’ ἀκονιτεί, περὶ ὧν οὐδένα κίνδυνον ὅντιν’ οὐχ ὑπέμειναν οἱ πρόγονοι, τίσ οὐχὶ κατέπτυσεν ἂν σοῦ; μὴ γὰρ τῆσ πόλεώσ γε, μηδ’ ἐμοῦ. τίσι δ’ ὀφθαλμοῖσ πρὸσ Διὸσ ἑωρῶμεν ἂν τοὺσ εἰσ τὴν πόλιν ἀνθρώπουσ ἀφικνουμένουσ, εἰ τὰ μὲν πράγματ’ εἰσ ὅπερ νυνὶ περιέστη, ἡγεμὼν δὲ καὶ κύριοσ ᾑρέθη Φίλιπποσ ἁπάντων, τὸν δ’ ὑπὲρ τοῦ μὴ γενέσθαι ταῦτ’ ἀγῶνα ἕτεροι χωρὶσ ἡμῶν ἦσαν πεποιημένοι, καὶ ταῦτα μηδεπώποτε τῆσ πόλεωσ ἐν τοῖσ ἔμπροσθεν χρόνοισ ἀσφάλειαν ἄδοξον μᾶλλον ἢ τὸν ὑπὲρ τῶν καλῶν κίνδυνον ᾑρημένησ.

τίσ γὰρ οὐκ οἶδεν Ἑλλήνων, τίσ δὲ βαρβάρων, ὅτι καὶ παρὰ Θηβαίων καὶ παρὰ τῶν ἔτι τούτων πρότερον ἰσχυρῶν γενομένων Λακεδαιμονίων καὶ παρὰ τοῦ Περσῶν βασιλέωσ μετὰ πολλῆσ χάριτοσ τοῦτ’ ἂν ἀσμένωσ ἐδόθη τῇ πόλει, ὅ τι βούλεται λαβούσῃ καὶ τὰ ἑαυτῆσ ἐχούσῃ τὸ κελευόμενον ποιεῖν καὶ ἐᾶν ἕτερον τῶν Ἑλλήνων προεστάναι;

ἀλλ’ οὐκ ἦν ταῦθ’, ὡσ ἐοίκε, τοῖσ Ἀθηναίοισ πάτρια οὐδ’ ἀνεκτὰ οὐδ’ ἔμφυτα, οὐδ’ ἐδυνήθη πώποτε τὴν πόλιν οὐδεὶσ ἐκ παντὸσ τοῦ χρόνου πεῖσαι τοῖσ ἰσχύουσι μέν, μὴ δίκαια δὲ πράττουσι προσθεμένην ἀσφαλῶσ δουλεύειν, ἀλλ’ ἀγωνιζομένη περὶ πρωτείων καὶ τιμῆσ καὶ δόξησ κινδυνεύουσα πάντα τὸν αἰῶνα διατετέλεκε.

καὶ ταῦθ’ οὕτω σεμνὰ καὶ προσήκοντα τοῖσ ὑμετέροισ ἤθεσιν ὑμεῖσ ὑπολαμβάνετ’ εἶναι ὥστε καὶ τῶν προγόνων τοὺσ ταῦτα πράξαντασ μάλιστ’ ἐπαινεῖτε.

εἰκότωσ· τίσ γὰρ οὐκ ἂν ἀγάσαιτο τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων τῆσ ἀρετῆσ, οἳ καὶ τὴν χώραν καὶ τὴν πόλιν ἐκλιπεῖν ὑπέμειναν εἰσ τὰσ τριήρεισ ἐμβάντεσ ὑπὲρ τοῦ μὴ τὸ κελευόμενον ποιῆσαι, τὸν μὲν ταῦτα συμβουλεύσαντα Θεμιστοκλέα στρατηγὸν ἑλόμενοι, τὸν δ’ ὑπακούειν ἀποφηνάμενον τοῖσ ἐπιταττομένοισ Κυρσίλον καταλιθώσαντεσ, οὐ μόνον αὐτόν, ἀλλὰ καὶ αἱ γυναῖκεσ αἱ ὑμέτεραι τὴν γυναῖκ’ αὐτοῦ. οὐ γὰρ ἐζήτουν οἱ τότ’ Ἀθηναῖοι οὔτε ῥήτορ’ οὔτε στρατηγὸν δι’ ὅτου δουλεύσουσιν εὐτυχῶσ, ἀλλ’ οὐδὲ ζῆν ἠξίουν, εἰ μὴ μετ’ ἐλευθερίασ ἐξέσται τοῦτο ποιεῖν.

ἡγεῖτο γὰρ αὐτῶν ἕκαστοσ οὐχὶ τῷ πατρὶ καὶ τῇ μητρὶ μόνον γεγενῆσθαι, ἀλλὰ καὶ τῇ πατρίδι. διαφέρει δὲ τί; ὅτι ὁ μὲν τοῖσ γονεῦσι μόνον γεγενῆσθαι νομίζων τὸν τῆσ εἱμαρμένησ καὶ τὸν αὐτόματον θάνατον περιμένει, ὁ δὲ καὶ τῇ πατρίδι, ὑπὲρ τοῦ μὴ ταύτην ἐπιδεῖν δουλεύουσαν ἀποθνῄσκειν ἐθελήσει, καὶ φοβερωτέρασ ἡγήσεται τὰσ ὕβρεισ καὶ τὰσ ἀτιμίασ, ἃσ ἐν δουλευούσῃ τῇ πόλει φέρειν ἀνάγκη, τοῦ θανάτου. εἰ μὲν τοίνυν τοῦτ’ ἐπεχείρουν λέγειν, ὡσ ἐγὼ προήγαγον ὑμᾶσ ἄξια τῶν προγόνων φρονεῖν, οὐκ ἔσθ’ ὅστισ οὐκ ἂν εἰκότωσ ἐπιτιμήσειέ μοι.

νῦν δ’ ἐγὼ μὲν ὑμετέρασ τὰσ τοιαύτασ προαιρέσεισ ἀποφαίνω, καὶ δείκνυμ’ ὅτι καὶ πρὸ ἐμοῦ τοῦτ’ εἶχεν τὸ φρόνημ’ ἡ πόλισ, τῆσ μέντοι διακονίασ τῆσ ἐφ’ ἑκάστοισ τῶν πεπραγμένων καὶ ἐμαυτῷ μετεῖναί φημι· οὗτοσ δὲ τῶν ὅλων κατηγορῶν καὶ κελεύων ὑμᾶσ ἐμοὶ πικρῶσ ἔχειν ὡσ φόβων καὶ κινδύνων αἰτίῳ τῇ πόλει, τῆσ μὲν εἰσ τὸ παρὸν τιμῆσ ἔμ’ ἀποστερῆσαι γλίχεται, τὰ δ’ εἰσ ἅπαντα τὸν λοιπὸν χρόνον ἐγκώμι’ ὑμῶν ἀφαιρεῖται.

εἰ γὰρ ὡσ οὐ τὰ βέλτιστ’ ἐμοῦ πολιτευσαμένου τουδὶ καταψηφιεῖσθε, ἡμαρτηκέναι δόξετε, οὐ τῇ τῆσ τύχησ ἀγνωμοσύνῃ τὰ συμβάντα παθεῖν. ἀλλ’ οὐκ ἔστιν, οὐκ ἔστιν ὅπωσ ἡμάρτετ’, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τὸν ὑπὲρ τῆσ ἁπάντων ἐλευθερίασ καὶ σωτηρίασ κίνδυνον ἀράμενοι, μὰ τοὺσ Μαραθῶνι προκινδυνεύσαντασ τῶν προγόνων, καὶ τοὺσ ἐν Πλαταιαῖσ παραταξαμένουσ, καὶ τοὺσ ἐν Σαλαμῖνι ναυμαχήσαντασ καὶ τοὺσ ἐπ’ Ἀρτεμισίῳ, καὶ πολλοὺσ ἑτέρουσ τοὺσ ἐν τοῖσ δημοσίοισ μνήμασιν κειμένουσ ἀγαθοὺσ ἄνδρασ, οὓσ ἅπαντασ ὁμοίωσ ἡ πόλισ τῆσ αὐτῆσ ἀξιώσασα τιμῆσ ἔθαψεν, Αἰσχίνη, οὐχὶ τοὺσ κατορθώσαντασ αὐτῶν οὐδὲ τοὺσ κρατήσαντασ μόνουσ.

δικαίωσ· ὃ μὲν γὰρ ἦν ἀνδρῶν ἀγαθῶν ἔργον ἅπασι πέπρακται· τῇ τύχῃ δ’, ἣν ὁ δαίμων ἔνειμεν ἑκάστοισ, ταύτῃ κέχρηνται. ἔπειτ’, ὦ κατάρατε καὶ γραμματοκύφων, σὺ μὲν τῆσ παρὰ τουτωνὶ τιμῆσ καὶ φιλανθρωπίασ ἔμ’ ἀποστερῆσαι βουλόμενοσ τρόπαια καὶ μάχασ καὶ παλαί’ ἔργ’ ἔλεγεσ, ὧν τίνοσ προσεδεῖθ’ ὁ παρὼν ἀγὼν οὑτοσί;

ἐμὲ δ’, ὦ τριταγωνιστά, τὸν περὶ τῶν πρωτείων σύμβουλον τῇ πόλει παριόντα τὸ τίνοσ φρόνημα λαβόντ’ ἀναβαίνειν ἐπὶ τὸ βῆμ’ ἔδει; τὸ τοῦ τούτων ἀνάξι’ ἐροῦντοσ; δικαίωσ μέντἂν ἀπέθανον. ἐπεὶ οὐδ’ ὑμᾶσ, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ἀπὸ τῆσ αὐτῆσ διανοίασ δεῖ τάσ τ’ ἰδίασ δίκασ καὶ τὰσ δημοσίασ κρίνειν, ἀλλὰ τὰ μὲν τοῦ καθ’ ἡμέραν βίου συμβόλαια ἐπὶ τῶν ἰδίων νόμων καὶ ἔργων σκοποῦντασ, τὰσ δὲ κοινὰσ προαιρέσεισ εἰσ τὰ τῶν προγόνων ἀξιώματ’ ἀποβλέποντασ.

καὶ παραλαμβάνειν γ’ ἅμα τῇ βακτηρίᾳ καὶ τῷ συμβόλῳ τὸ φρόνημα τὸ τῆσ πόλεωσ νομίζειν ἕκαστον ὑμῶν δεῖ, ὅταν τὰ δημόσι’ εἰσίητε κρινοῦντεσ, εἴπερ ἄξι’ ἐκείνων πράττειν οἰέσθε χρῆναι. ἀλλὰ γὰρ ἐμπεσὼν εἰσ τὰ πεπραγμένα τοῖσ προγόνοισ ὑμῶν ἔστιν ἃ τῶν ψηφισμάτων παρέβην καὶ τῶν πραχθέντων.

ἐπανελθεῖν οὖν ὁπόθεν ἐνταῦθ’ ἐξέβην βούλομαι. ὡσ γὰρ ἀφικόμεθ’ εἰσ τὰσ Θήβασ, κατελαμβάνομεν Φιλίππου καὶ Θετταλῶν καὶ τῶν ἄλλων συμμάχων παρόντασ πρέσβεισ, καὶ τοὺσ μὲν ἡμετέρουσ φίλουσ ἐν φόβῳ, τοὺσ δ’ ἐκείνου θρασεῖσ.

ὅτι δ’ οὐ νῦν ταῦτα λέγω τοῦ συμφέροντοσ εἵνεκ’ ἐμαυτῷ, λέγε μοι τὴν ἐπιστολὴν ἣν τότ’ ἐπέμψαμεν εὐθὺσ οἱ πρέσβεισ. καίτοι τοσαύτῃ γ’ ὑπερβολῇ συκοφαντίασ οὗτοσ κέχρηται ὥστε, εἰ μέν τι τῶν δεόντων ἐπράχθη, τὸν καιρόν, οὐκ ἐμέ φησιν αἴτιον γεγενῆσθαι, τῶν δ’ ὡσ ἑτέρωσ συμβάντων ἁπάντων ἐμὲ καὶ τὴν ἐμὴν τύχην αἰτίαν εἶναι·

καί, ὡσ ἐοίκεν, ὁ σύμβουλοσ καὶ ῥήτωρ ἐγὼ τῶν μὲν ἐκ λόγου καὶ τοῦ βουλεύσασθαι πραχθέντων οὐδὲν αὐτῷ συναίτιοσ εἶναι δοκῶ, τῶν δ’ ἐν τοῖσ ὅπλοισ καὶ κατὰ τὴν στρατηγίαν ἀτυχηθέντων μόνοσ αἴτιοσ εἶναι. πῶσ ἂν ὠμότεροσ συκοφάντησ γένοιτ’ ἢ καταρατότεροσ; λέγε τὴν ἐπιστολήν. Ἐπιστολή ἐπειδὴ τοίνυν ἐποιήσαντο τὴν ἐκκλησίαν, προσῆγον ἐκείνουσ προτέρουσ διὰ τὸ τὴν τῶν συμμάχων τάξιν ἐκείνουσ ἔχειν. καὶ παρελθόντεσ ἐδημηγόρουν πολλὰ μὲν Φίλιππον ἐγκωμιάζοντεσ, πολλὰ δ’ ὑμῶν κατηγοροῦντεσ, πάνθ’ ὅσα πώποτ’ ἐναντί’ ἐπράξατε Θηβαίοισ ἀναμιμνῄσκοντεσ.

τὸ δ’ οὖν κεφάλαιον, ἠξίουν ὧν μὲν εὖ ’πεπόνθεσαν ὑπὸ Φιλίππου χάριν αὐτοὺσ ἀποδοῦναι, ὧν δ’ ὑφ’ ὑμῶν ἠδίκηντο δίκην λαβεῖν, ὁποτέρωσ βούλονται, ἢ διέντασ αὐτοὺσ ἐφ’ ὑμᾶσ ἢ συνεμβαλόντασ εἰσ τὴν Ἀττικήν· καὶ ἐδείκνυσαν, ὡσ ᾤοντο, ἐκ μὲν ὧν αὐτοὶ συνεβούλευον τἀκ τῆσ Ἀττικῆσ βοσκήματα καὶ ἀνδράποδα καὶ τἄλλ’ ἀγάθ’ εἰσ τὴν Βοιωτίαν ἥξοντα, ἐκ δ’ ὧν ἡμᾶσ ἐρεῖν ἔφασαν τἀν τῇ Βοιωτίᾳ διαρπασθησόμεν’ ὑπὸ τοῦ πολέμου. καὶ ἄλλα πολλὰ πρὸσ τούτοισ, εἰσ ταὐτὰ δὲ πάντα συντείνοντ’ ἔλεγον. ἃ δ’ ἡμεῖσ πρὸσ ταῦτα, τὰ μὲν καθ’ ἕκαστ’ ἐγὼ μὲν ἀντὶ παντὸσ ἂν τιμησαίμην εἰπεῖν τοῦ βίου, ὑμᾶσ δὲ δέδοικα, μὴ παρεληλυθότων τῶν καιρῶν, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ κατακλυσμὸν γεγενῆσθαι τῶν πραγμάτων ἡγούμενοι, μάταιον ὄχλον τοὺσ περὶ τούτων λόγουσ νομίσητε·

ὅ τι δ’ οὖν ἐπείσαμεν ἡμεῖσ καὶ ἡμῖν ἀπεκρίναντο, ἀκούσατε. Λέγε ταυτὶ λαβών. Ἀπόκρισισ Θηβαίων μετὰ ταῦτα τοίνυν ἐκάλουν ὑμᾶσ καὶ μετεπέμποντο. ἐξῇτε, ἐβοηθεῖτε, ἵνα τἀν μέσῳ παραλείπω, οὕτωσ οἰκείωσ ὑμᾶσ ἐδέχοντο ὥστ’ ἔξω τῶν ὁπλιτῶν καὶ τῶν ἱππέων ὄντων εἰσ τὰσ οἰκίασ καὶ τὸ ἄστυ δέχεσθαι τὴν στρατιὰν ἐπὶ παῖδασ καὶ γυναῖκασ καὶ τὰ τιμιώτατα.

καίτοι τρί’ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ πᾶσιν ἀνθρώποισ ἔδειξαν ἐγκώμια Θηβαῖοι καθ’ ὑμῶν τὰ κάλλιστα, ἓν μὲν ἀνδρείασ, ἕτερον δὲ δικαιοσύνησ, τρίτον δὲ σωφροσύνησ. καὶ γὰρ τὸν ἀγῶνα μεθ’ ὑμῶν μᾶλλον ἢ πρὸσ ὑμᾶσ ἑλόμενοι ποιήσασθαι καὶ ἀμείνουσ εἶναι καὶ δικαιότερ’ ἀξιοῦν ὑμᾶσ ἔκριναν Φιλίππου· καὶ τὰ παρ’ αὐτοῖσ καὶ παρὰ πᾶσι δ’ ἐν πλείστῃ φυλακῇ, παῖδασ καὶ γυναῖκασ, ἐφ’ ὑμῖν ποιήσαντεσ σωφροσύνησ πίστιν περὶ ὑμῶν ἔχοντεσ ἔδειξαν. ἐν οἷσ πᾶσιν, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, κατά γ’ ὑμᾶσ ὀρθῶσ ἐφάνησαν ἐγνωκότεσ.

οὔτε γὰρ εἰσ τὴν πόλιν εἰσελθόντοσ τοῦ στρατοπέδου οὐδεὶσ οὐδὲν οὐδ’ ἀδίκωσ ὑμῖν ἐνεκάλεσεν· οὕτω σώφρονασ παρέσχεθ’ ὑμᾶσ αὐτούσ· δίσ τε συμπαραταξάμενοι τὰσ πρώτασ μάχασ, τήν τ’ ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ καὶ τὴν χειμερινήν, οὐκ ἀμέμπτουσ μόνον ὑμᾶσ αὐτοὺσ ἀλλὰ καὶ θαυμαστοὺσ ἐδείξατε τῷ κόσμῳ, ταῖσ παρασκευαῖσ, τῇ προθυμίᾳ. ἐφ’ οἷσ παρὰ μὲν τῶν ἄλλων ὑμῖν ἐγίγνοντ’ ἔπαινοι, παρὰ δ’ ὑμῶν θυσίαι καὶ πομπαὶ τοῖσ θεοῖσ. καὶ ἔγωγ’ ἡδέωσ ἂν ἐροίμην Αἰσχίνην, ὅτε ταῦτ’ ἐπράττετο καὶ ζήλου καὶ χαρᾶσ καὶ ἐπαίνων ἡ πόλισ ἦν μεστή, πότερον συνέθυε καὶ συνευφραίνετο τοῖσ πολλοῖσ, ἢ λυπούμενοσ καὶ στένων καὶ δυσμεναίνων τοῖσ κοινοῖσ ἀγαθοῖσ οἴκοι καθῆτο.

εἰ μὲν γὰρ παρῆν καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἐξητάζετο, πῶσ οὐ δεινὰ ποιεῖ, μᾶλλον δ’ οὐδ’ ὅσια, εἰ ὧν ὡσ ἀρίστων αὐτὸσ τοὺσ θεοὺσ ἐποιήσατο μάρτυρασ, ταῦθ’ ὡσ οὐκ ἄριστα νῦν ὑμᾶσ ἀξιοῖ ψηφίσασθαι τοὺσ ὀμωμοκότασ τοὺσ θεούσ; εἰ δὲ μὴ παρῆν, πῶσ οὐκ ἀπολωλέναι πολλάκισ ἐστὶ δίκαιοσ, εἰ ἐφ’ οἷσ ἔχαιρον οἱ ἄλλοι, ταῦτ’ ἐλυπεῖθ’ ὁρῶν; Λέγε δὴ καὶ ταῦτα τὰ ψηφίσματά μοι. Ψηφίσματα Θυσίων οὐκοῦν ἡμεῖσ μὲν ἐν θυσίαισ ἦμεν τότε, Θηβαῖοι δ’ ἐν τῷ δι’ ἡμᾶσ σεσῶσθαι νομίζειν, καὶ περιειστήκει τοῖσ βοηθείασ δεήσεσθαι δοκοῦσιν ἀφ’ ὧν ἔπραττον οὗτοι, αὐτοὺσ βοηθεῖν ἑτέροισ ἐξ ὧν ἐπείσθητ’ ἐμοί. ἀλλὰ μὴν οἱάσ τότ’ ἀφίει φωνὰσ ὁ Φίλιπποσ καὶ ἐν οἱαίσ ἦν ταραχαῖσ ἐπὶ τούτοισ, ἐκ τῶν ἐπιστολῶν τῶν ἐκείνου μαθήσεσθε ὧν εἰσ Πελοπόννησον ἔπεμπεν. καί μοι λέγε ταύτασ λαβών, ἵν’ εἰδῆτε, ἡ ἐμὴ συνέχεια καὶ πλάνοι καὶ ταλαιπωρίαι καὶ τὰ πολλὰ ψηφίσματα, ἃ νῦν οὗτοσ διέσυρε, τί ἀπειργάσατο.

καίτοι πολλοὶ παρ’ ὑμῖν, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, γεγόνασι ῥήτορεσ ἔνδοξοι καὶ μεγάλοι πρὸ ἐμοῦ, Καλλίστρατοσ ἐκεῖνοσ, Ἀριστοφῶν, Κέφαλοσ, Θρασύβουλοσ, ἕτεροι μυρίοι·

ἀλλ’ ὅμωσ οὐδεὶσ πώποτε τούτων διὰ παντὸσ ἔδωκεν ἑαυτὸν εἰσ οὐδὲν τῇ πόλει, ἀλλ’ ὁ μὲν γράφων οὐκ ἂν ἐπρέσβευσεν, ὁ δὲ πρεσβεύων οὐκ ἂν ἔγραψεν. ὑπέλειπε γὰρ αὐτῶν ἕκαστοσ ἑαυτῷ ἅμα μὲν ῥᾳστώνην, ἅμα δ’ εἴ τι γένοιτ’ ἀναφοράν. τί οὖν;

εἴποι τισ ἄν, σὺ τοσοῦθ’ ὑπερῆρασ ῥώμῃ καὶ τόλμῃ ὥστε πάντα ποιεῖν αὐτόσ; οὐ ταῦτα λέγω, ἀλλ’ οὕτωσ ἐπεπείσμην μέγαν εἶναι τὸν κατειληφότα κίνδυνον τὴν πόλιν ὥστ’ οὐκ ἐδόκει μοι χώραν οὐδὲ πρόνοιαν οὐδεμίαν τῆσ ἰδίασ ἀσφαλείασ διδόναι, ἀλλ’ ἀγαπητὸν εἶναι, εἰ μηδὲν παραλιπών τισ ἃ δεῖ πράξειεν. ἐπεπείσμην δ’ ὑπὲρ ἐμαυτοῦ, τυχὸν μὲν ἀναισθητῶν, ὅμωσ δ’ ἐπεπείσμην, μήτε γράφοντ’ ἂν ἐμοῦ γράψαι βέλτιον μηδένα μήτε πράττοντα πρᾶξαι μήτε πρεσβεύοντα πρεσβεῦσαι προθυμότερον μηδὲ δικαιότερον.

διὰ ταῦτ’ ἐν πᾶσιν ἐμαυτὸν ἔταττον. Λέγε τὰσ ἐπιστολὰσ τὰσ τοῦ Φιλίππου. Ἐπιστολαί εἰσ ταῦτα κατέστησε Φίλιππον ἡ ἐμὴ πολιτεία, Αἰσχίνη· ταύτην τὴν φωνὴν ἐκεῖνοσ ἀφῆκε, πολλοὺσ καὶ θρασεῖσ τὰ πρὸ τούτων τῇ πόλει λόγουσ ἐπαιρόμενοσ.

ἀνθ’ ὧν δικαίωσ ἐστεφανούμην ὑπὸ τουτωνί, καὶ σὺ παρὼν οὐκ ἀντέλεγεσ, ὁ δὲ γραψάμενοσ Διώνδασ τὸ μέροσ τῶν ψήφων οὐκ ἔλαβεν. Καί μοι λέγε ταῦτα τὰ ψηφίσματα τὰ ἀποπεφευγότα, ὑπὸ τούτου δ’ οὐδὲ γραφέντα. Ψηφίσματα ταυτὶ τὰ ψηφίσματ’, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τὰσ αὐτὰσ συλλαβὰσ καὶ ταὐτὰ ῥήματ’ ἔχει ἅπερ πρότερον μὲν Ἀριστόνικοσ, νῦν δὲ Κτησιφῶν γέγραφεν οὑτοσί. καὶ ταῦτ’ Αἰσχίνησ οὔτ’ ἐδίωξεν αὐτὸσ οὔτε τῷ γραψαμένῳ συγκατηγόρησεν. καίτοι τότε τὸν Δημομέλη τὸν ταῦτα γράφοντα καὶ τὸν Ὑπερείδην, εἴπερ ἀληθῆ μου νῦν κατηγορεῖ, μᾶλλον ἂν εἰκότωσ ἢ τόνδ’ ἐδίωκεν.

διὰ τί;

ὅτι τῷδε μὲν ἔστ’ ἀνενεγκεῖν ἐπ’ ἐκείνουσ καὶ τὰσ τῶν δικαστηρίων γνώσεισ καὶ τὸ τοῦτον αὐτὸν ἐκείνων μὴ κατηγορηκέναι ταὐτὰ γραψάντων ἅπερ οὗτοσ νῦν, καὶ τὸ τοὺσ νόμουσ μηκέτ’ ἐᾶν περὶ τῶν οὕτω πραχθέντων κατηγορεῖν, καὶ πόλλ’ ἕτερα· τότε δ’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμ’ ἂν ἐκρίνετ’ ἐφ’ αὑτοῦ, πρίν τι τούτων προλαβεῖν. ἀλλ’ οὐκ ἦν, οἶμαι, τόθ’ ὃ νυνὶ ποιεῖν, ἐκ παλαιῶν χρόνων καὶ ψηφισμάτων πολλῶν ἐκλέξαντα, ἃ μήτε προῄδει μηδεὶσ μήτ’ ἂν ᾠήθη τήμερον ῥηθῆναι, διαβάλλειν, καὶ μετενεγκόντα τοὺσ χρόνουσ καὶ προφάσεισ ἀντὶ τῶν ἀληθῶν ψευδεῖσ μεταθέντα τοῖσ πεπραγμένοισ δοκεῖν τι λέγειν.

οὐκ ἦν τότε ταῦτα, ἀλλ’ ἐπὶ τῆσ ἀληθείασ, ἐγγὺσ τῶν ἔργων, ἔτι μεμνημένων ὑμῶν καὶ μόνον οὐκ ἐν ταῖσ χερσὶν ἕκαστ’ ἐχόντων, πάντεσ ἐγίγνοντ’ ἂν οἱ λόγοι.

διόπερ τοὺσ παρ’ αὐτὰ τὰ πράγματ’ ἐλέγχουσ φυγὼν νῦν ἥκει, ῥητόρων ἀγῶνα νομίζων, ὥσ γ’ ἐμοὶ δοκεῖ, καὶ οὐχὶ τῶν πεπολιτευμένων ἐξέτασιν ποιήσειν ὑμᾶσ, καὶ λόγου κρίσιν, οὐχὶ τοῦ τῇ πόλει συμφέροντοσ ἔσεσθαι. εἶτα σοφίζεται καὶ φησὶ προσήκειν ἧσ μὲν οἴκοθεν ἥκετ’ ἔχοντεσ δόξησ περὶ ἡμῶν ἀμελῆσαι, ὥσπερ δ’, ὅταν οἰόμενοι περιεῖναι χρήματά τῳ λογίζησθε, ἂν καθαραὶ ὦσιν αἱ ψῆφοι καὶ μηδὲν περιῇ, συγχωρεῖτε, οὕτω καὶ νῦν τοῖσ ἐκ τοῦ λόγου φαινομένοισ προσθέσθαι.

θεάσασθε τοίνυν ὡσ σαθρόν, ὡσ ἐοίκεν, ἔστι φύσει πᾶν ὅ τι ἂν μὴ δικαίωσ ᾖ πεπραγμένον. ἐκ γὰρ αὐτοῦ τοῦ σοφοῦ τούτου παραδείγματοσ ὡμολόγηκε νῦν γ’ ἡμᾶσ ὑπάρχειν ἐγνωσμένουσ ἐμὲ μὲν λέγειν ὑπὲρ τῆσ πατρίδοσ, αὐτὸν δ’ ὑπὲρ Φιλίππου·

οὐ γὰρ ἂν μεταπείθειν ὑμᾶσ ἐζήτει μὴ τοιαύτησ οὔσησ τῆσ ὑπαρχούσησ ὑπολήψεωσ περὶ ἑκατέρου. καὶ μὴν ὅτι γ’ οὐ δίκαια λέγει μεταθέσθαι ταύτην τὴν δόξαν ἀξιῶν, ἐγὼ διδάξω ῥᾳδίωσ, οὐ τιθεὶσ ψήφουσ οὐ γάρ ἐστιν ὁ τῶν πραγμάτων οὗτοσ λογισμόσ, ἀλλ’ ἀναμιμνῄσκων ἕκαστ’ ἐν βραχέσι, λογισταῖσ ἅμα καὶ μάρτυσι τοῖσ ἀκούουσιν ὑμῖν χρώμενοσ.

ἡ γὰρ ἐμὴ πολιτεία, ἧσ οὗτοσ κατηγορεῖ, ἀντὶ μὲν τοῦ Θηβαίουσ μετὰ Φιλίππου συνεμβαλεῖν εἰσ τὴν χώραν, ὃ πάντεσ ᾤοντο, μεθ’ ἡμῶν παραταξαμένουσ ἐκεῖνον κωλύειν ἐποίησεν· ἀντὶ δὲ τοῦ ἐν τῇ Ἀττικῇ τὸν πόλεμον εἶναι, ἑπτακόσια στάδι’ ἀπὸ τῆσ πόλεωσ ἐπὶ τοῖσ Βοιωτῶν ὁρίοισ γενέσθαι·

ἀντὶ δὲ τοῦ τοὺσ λῃστὰσ ἡμᾶσ φέρειν καὶ ἄγειν ἐκ τῆσ Εὐβοίασ, ἐν εἰρήνῃ τὴν Ἀττικὴν ἐκ θαλάττησ εἶναι πάντα τὸν πόλεμον· ἀντὶ δὲ τοῦ τὸν Ἑλλήσποντον ἔχειν Φίλιππον λαβόντα Βυζάντιον, συμπολεμεῖν τοὺσ Βυζαντίουσ μεθ’ ἡμῶν πρὸσ ἐκεῖνον. ἆρά σοι ψήφοισ ὅμοιοσ ὁ τῶν ἔργων λογισμὸσ φαίνεται;

ἢ δεῖν ἀντανελεῖν ταῦτα, ἀλλ’ οὐχ ὅπωσ τὸν ἅπαντα χρόνον μνημονευθήσεται σκέψασθαι; καὶ οὐκέτι προστίθημι ὅτι τῆσ μὲν ὠμότητοσ, ἣν ἐν οἷσ καθάπαξ τινῶν κατέστη κύριοσ Φίλιπποσ ἔστιν ἰδεῖν, ἑτέροισ πειραθῆναι συνέβη, τῆσ δὲ φιλανθρωπίασ, ἣν τὰ λοιπὰ τῶν πραγμάτων ἐκεῖνοσ περιβαλλόμενοσ ἐπλάττετο, ὑμεῖσ καλῶσ ποιοῦντεσ τοὺσ καρποὺσ κεκόμισθε. ἀλλ’ ἐῶ ταῦτα. καὶ μὴν οὐδὲ τοῦτ’ εἰπεῖν ὀκνήσω, ὅτι ὁ τὸν ῥήτορα βουλόμενοσ δικαίωσ ἐξετάζειν καὶ μὴ συκοφαντεῖν οὐκ ἂν οἱᾶ σὺ νῦν ἔλεγεσ, τοιαῦτα κατηγόρει, παραδείγματα πλάττων καὶ ῥήματα καὶ σχήματα μιμούμενοσ πάνυ γὰρ παρὰ τοῦτο, οὐχ ὁρᾷσ;

γέγονεν τὰ τῶν Ἑλλήνων, εἰ τουτὶ τὸ ῥῆμα, ἀλλὰ μὴ τουτὶ διελέχθην ἐγώ, ἢ δευρὶ τὴν χεῖρα, ἀλλὰ μὴ δευρὶ παρήνεγκα, ἀλλ’ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἔργων ἂν ἐσκόπει τίνασ εἶχεν ἀφορμὰσ ἡ πόλισ καὶ τίνασ δυνάμεισ, ὅτ’ εἰσ τὰ πράγματ’ εἰσῄειν, καὶ τίνασ συνήγαγον αὐτῇ μετὰ ταῦτ’ ἐπιστὰσ ἐγώ, καὶ πῶσ εἶχε τὰ τῶν ἐναντίων. εἶτ’ εἰ μὲν ἐλάττουσ ἐποίησα τὰσ δυνάμεισ, παρ’ ἐμοὶ τἀδίκημ’ ἂν ἐδείκνυεν ὄν, εἰ δὲ πολλῷ μείζουσ, οὐκ ἂν ἐσυκοφάντει.

ἐπειδὴ δὲ σὺ τοῦτο πέφευγασ, ἐγὼ ποιήσω· καὶ σκοπεῖτ’ εἰ δικαίωσ χρήσομαι τῷ λόγῳ. δύναμιν μὲν τοίνυν εἶχεν ἡ πόλισ τοὺσ νησιώτασ, οὐχ ἅπαντασ, ἀλλὰ τοὺσ ἀσθενεστάτουσ·

οὔτε γὰρ Χίοσ οὔτε Ῥόδοσ οὔτε Κέρκυρα μεθ’ ἡμῶν ἦν· χρημάτων δὲ σύνταξιν εἰσ πέντε καὶ τετταράκοντα τάλαντα, καὶ ταῦτ’ ἦν προεξειλεγμένα· ὁπλίτην δ’ ἢ ἱππέα πλὴν τῶν οἰκείων οὐδένα. ὃ δὲ πάντων καὶ φοβερώτατον καὶ μάλισθ’ ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν, οὗτοι παρεσκευάκεσαν τοὺσ περιχώρουσ πάντασ ἔχθρασ ἢ φιλίασ ἐγγυτέρω, Μεγαρέασ, Θηβαίουσ, Εὐβοέασ. τὰ μὲν τῆσ πόλεωσ οὕτωσ ὑπῆρχεν ἔχοντα, καὶ οὐδεὶσ ἂν ἔχοι παρὰ ταῦτ’ εἰπεῖν ἄλλ’ οὐδέν·

τὰ δὲ τοῦ Φιλίππου, πρὸσ ὃν ἦν ἡμῖν ὁ ἀγών, σκέψασθε πῶσ. πρῶτον μὲν ἦρχε τῶν ἀκολουθούντων αὐτὸσ αὐτοκράτωρ, ὃ τῶν εἰσ τὸν πόλεμον μέγιστόν ἐστιν ἁπάντων· εἶθ’ οὗτοι τὰ ὅπλ’ εἶχον ἐν ταῖσ χερσὶν ἀεί· ἔπειτα χρημάτων ηὐπόρει καὶ ἔπραττεν ἃ δόξειεν αὐτῷ, οὐ προλέγων ἐν τοῖσ ψηφίσμασιν, οὐδ’ ἐν τῷ φανερῷ βουλευόμενοσ, οὐδ’ ὑπὸ τῶν συκοφαντούντων κρινόμενοσ, οὐδὲ γραφὰσ φεύγων παρανόμων, οὐδ’ ὑπεύθυνοσ ὢν οὐδενί, ἀλλ’ ἁπλῶσ αὐτὸσ δεσπότησ, ἡγεμών, κύριοσ πάντων. ἐγὼ δ’ ὁ πρὸσ τοῦτον ἀντιτεταγμένοσ καὶ γὰρ τοῦτ’ ἐξετάσαι δίκαιον τίνοσ κύριοσ ἦν;

οὐδενόσ· αὐτὸ γὰρ τὸ δημηγορεῖν πρῶτον, οὗ μόνου μετεῖχον ἐγώ, ἐξ ἴσου προὐτίθεθ’ ὑμεῖσ τοῖσ παρ’ ἐκείνου μισθαρνοῦσι καὶ ἐμοί, καὶ ὅσ’ οὗτοι περιγένοιντ’ ἐμοῦ πολλὰ δ’ ἐγίγνετο ταῦτα, δι’ ἣν ἕκαστον τύχοι πρόφασιν, ταῦθ’ ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν ἀπῇτε βεβουλευμένοι. ἀλλ’ ὅμωσ ἐκ τοιούτων ἐλαττωμάτων ἐγὼ συμμάχουσ μὲν ὑμῖν ἐποίησα Εὐβοέασ, Ἀχαιούσ, Κορινθίουσ, Θηβαίουσ, Μεγαρέασ, Λευκαδίουσ, Κερκυραίουσ, ἀφ’ ὧν μύριοι μὲν καὶ πεντακισχίλιοι ξένοι, δισχίλιοι δ’ ἱππεῖσ ἄνευ τῶν πολιτικῶν δυνάμεων συνήχθησαν·

χρημάτων δ’ ὅσων ἐδυνήθην ἐγὼ πλείστων συντέλειαν ἐποίησα. εἰ δὲ λέγεισ ἢ τὰ πρὸσ Θηβαίουσ δίκαι’, Αἰσχίνη, ἢ τὰ πρὸσ Βυζαντίουσ ἢ τὰ πρὸσ Εὐβοέασ, ἢ περὶ τῶν ἴσων νυνὶ διαλέγει, πρῶτον μὲν ἀγνοεῖσ ὅτι καὶ πρότερον τῶν ὑπὲρ τῶν Ἑλλήνων ἐκείνων ἀγωνισαμένων τριήρων, τριακοσίων οὐσῶν τῶν πασῶν, τὰσ διακοσίασ ἡ πόλισ παρέσχετο, καὶ οὐκ ἐλαττοῦσθαι νομίζουσα οὐδὲ κρίνουσα τοὺσ ταῦτα συμβουλεύσαντασ οὐδ’ ἀγανακτοῦσ’ ἐπὶ τούτοισ ἑωρᾶτο αἰσχρὸν γάρ, ἀλλὰ τοῖσ θεοῖσ ἔχουσα χάριν, εἰ κοινοῦ κινδύνου τοῖσ Ἕλλησι περιστάντοσ αὐτὴ διπλάσια τῶν ἄλλων εἰσ τὴν ἁπάντων σωτηρίαν παρέσχετο.

εἶτα κενὰσ χαρίζει χάριτασ τουτοισὶ συκοφαντῶν ἐμέ.

τί γὰρ νῦν λέγεισ οἷ’ ἐχρῆν πράττειν, ἀλλ’ οὐ τότ’ ὢν ἐν τῇ πόλει καὶ παρὼν ταῦτ’ ἔγραφεσ, εἴπερ ἐνεδέχετο παρὰ τοὺσ παρόντασ καιρούσ, ἐν οἷσ οὐχ ὅσ’ ἐβουλόμεθα, ἀλλ’ ὅσα δοίη τὰ πράγματ’ ἔδει δέχεσθαι· ὁ γὰρ ἀντωνούμενοσ καὶ ταχὺ τοὺσ παρ’ ἡμῶν ἀπελαυνομένουσ προσδεξόμενοσ καὶ χρήματα προσθήσων ὑπῆρχεν ἕτοιμοσ. ἀλλ’ εἰ νῦν ἐπὶ τοῖσ πεπραγμένοισ κατηγορίασ ἔχω, τί ἂν οἰέσθε, εἰ τότ’ ἐμοῦ περὶ τούτων ἀκριβολογουμένου, ἀπῆλθον αἱ πόλεισ καὶ προσέθεντο Φιλίππῳ, καὶ ἅμ’ Εὐβοίασ καὶ Θηβῶν καὶ Βυζαντίου κύριοσ κατέστη, τί ποιεῖν ἂν ἢ τί λέγειν τοὺσ ἀσεβεῖσ ἀνθρώπουσ τουτουσί;

οὐχ ὡσ ἐξεδόθησαν;

οὐχ ὡσ ἀπηλάθησαν βουλόμενοι μεθ’ ὑμῶν εἶναι; εἶτα τοῦ μὲν Ἑλλησπόντου διὰ Βυζαντίων ἐγκρατὴσ καθέστηκε, καὶ τῆσ σιτοπομπίασ τῆσ τῶν Ἑλλήνων κύριοσ, πόλεμοσ δ’ ὅμοροσ καὶ βαρὺσ εἰσ τὴν Ἀττικὴν διὰ Θηβαίων κεκόμισται, ἄπλουσ δ’ ἡ θάλαττα ὑπὸ τῶν ἐκ τῆσ Εὐβοίασ ὁρμωμένων λῃστῶν γέγονεν· οὐκ ἂν ταῦτ’ ἔλεγον καὶ πολλά γε πρὸσ τούτοισ ἕτερα; πονηρόν, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, πονηρὸν ὁ συκοφάντησ ἀεὶ καὶ πανταχόθεν βάσκανον καὶ φιλαίτιον·

τοῦτο δὲ καὶ φύσει κίναδοσ τἀνθρώπιόν ἐστιν, οὐδὲν ἐξ ἀρχῆσ ὑγιὲσ πεποιηκὸσ οὐδ’ ἐλεύθερον, αὐτοτραγικὸσ πίθηκοσ, ἀρουραῖοσ Οἰνόμαοσ, παράσημοσ ῥήτωρ. τί γὰρ ἡ σὴ δεινότησ εἰσ ὄνησιν ἥκει τῇ πατρίδι; νῦν ἡμῖν λέγεισ περὶ τῶν παρεληλυθότων;

ὥσπερ ἂν εἴ τισ ἰατρὸσ ἀσθενοῦσι μὲν τοῖσ κάμνουσιν εἰσιὼν μὴ λέγοι μηδὲ δεικνύοι δι’ ὧν ἀποφεύξονται τὴν νόσον, ἐπειδὴ δὲ τελευτήσειέ τισ αὐτῶν καὶ τὰ νομιζόμεν’ αὐτῷ φέροιτο, ἀκολουθῶν ἐπὶ τὸ μνῆμα διεξίοι εἰ τὸ καὶ τὸ ἐποίησεν ἅνθρωποσ οὑτοσί, οὐκ ἂν ἀπέθανεν. ἐμβρόντητε, εἶτα νῦν λέγεισ; οὐ τοίνυν οὐδὲ τὴν ἧτταν, εἰ ταύτῃ γαυριᾷσ ἐφ’ ᾗ στένειν σ’, ὦ κατάρατε, προσῆκεν, ἐν οὐδενὶ τῶν παρ’ ἐμοὶ γεγονυῖαν εὑρήσετε τῇ πόλει.

οὑτωσὶ δὲ λογίζεσθε. οὐδαμοῦ πώποθ’, ὅποι πρεσβευτὴσ ἐπέμφθην ὑφ’ ὑμῶν ἐγώ, ἡττηθεὶσ ἀπῆλθον τῶν παρὰ Φιλίππου πρέσβεων, οὐκ ἐκ Θετταλίασ οὐδ’ ἐξ Ἀμβρακίασ, οὐκ ἐξ Ἰλλυριῶν οὐδὲ παρὰ τῶν Θρᾳκῶν βασιλέων, οὐκ ἐκ Βυζαντίου, οὐκ ἄλλοθεν οὐδαμόθεν, οὐ τὰ τελευταῖ’ ἐκ Θηβῶν, ἀλλ’ ἐν οἷσ κρατηθεῖεν οἱ πρέσβεισ αὐτοῦ τῷ λόγῳ, ταῦτα τοῖσ ὅπλοισ ἐπιὼν κατεστρέφετο. ταῦτ’ οὖν ἀπαιτεῖσ παρ’ ἐμοῦ, καὶ οὐκ αἰσχύνει τὸν αὐτὸν εἴσ τε μαλακίαν σκώπτων καὶ τῆσ Φιλίππου δυνάμεωσ ἀξιῶν ἕν’ ὄντα κρείττω γενέσθαι;

καὶ ταῦτα τοῖσ λόγοισ; τίνοσ γὰρ ἄλλου κύριοσ ἦν ἐγώ; οὐ γὰρ τῆσ γ’ ἑκάστου ψυχῆσ, οὐδὲ τῆσ τύχησ τῶν παραταξαμένων, οὐδὲ τῆσ στρατηγίασ, ἧσ ἔμ’ ἀπαιτεῖσ εὐθύνασ· οὕτω σκαιὸσ εἶ. ἀλλὰ μὴν ὧν γ’ ἂν ὁ ῥήτωρ ὑπεύθυνοσ εἰή, πᾶσαν ἐξέτασιν λαμβάνετε·

οὐ παραιτοῦμαι. τίν’ οὖν ἐστι ταῦτα; ἰδεῖν τὰ πράγματ’ ἀρχόμενα καὶ προαισθέσθαι καὶ προειπεῖν τοῖσ ἄλλοισ. ταῦτα πέπρακταί μοι. καὶ ἔτι τὰσ ἑκασταχοῦ βραδυτῆτασ, ὄκνουσ, ἀγνοίασ, φιλονικίασ, ἃ πολιτικὰ ταῖσ πόλεσιν πρόσεστιν ἁπάσαισ καὶ ἀναγκαῖ’ ἁμαρτήματα, ταῦθ’ ὡσ εἰσ ἐλάχιστα συστεῖλαι, καὶ τοὐναντίον εἰσ ὁμόνοιαν καὶ φιλίαν καὶ τὴν τοῦ τὰ δέοντα ποιεῖν ὁρμὴν προτρέψαι. καὶ ταῦτά μοι πάντα πεποίηται, καὶ οὐδεὶσ μήποθ’ εὑρ́ῃ κατ’ ἔμ’ οὐδὲν ἐλλειφθέν. εἰ τοίνυν τισ ἔροιθ’ ὁντινοῦν τίσιν τὰ πλεῖστα Φίλιπποσ ὧν κατέπραξε διῳκήσατο, πάντεσ ἂν εἴποιεν τῷ στρατοπέδῳ καὶ τῷ διδόναι καὶ διαφθείρειν τοὺσ ἐπὶ τῶν πραγμάτων.

οὐκοῦν τῶν μὲν δυνάμεων οὔτε κύριοσ οὔθ’ ἡγεμὼν ἦν ἐγώ, ὥστ’ οὐδ’ ὁ λόγοσ τῶν κατὰ ταῦτα πραχθέντων πρὸσ ἐμέ. καὶ μὴν τῷ διαφθαρῆναι χρήμασιν ἢ μὴ κεκράτηκα Φίλιππον· ὥσπερ γὰρ ὁ ὠνούμενοσ νενίκηκε τὸν λαβόντα, ἐὰν πρίηται, οὕτωσ ὁ μὴ λαβὼν καὶ διαφθαρεὶσ νενίκηκε τὸν ὠνούμενον. ὥστ’ ἀήττητοσ ἡ πόλισ τὸ κατ’ ἐμέ. ἃ μὲν τοίνυν ἐγὼ παρεσχόμην εἰσ τὸ δικαίωσ τοιαῦτα γράφειν τοῦτον περὶ ἐμοῦ, πρὸσ πολλοῖσ ἑτέροισ ταῦτα καὶ παραπλήσια τούτοισ ἐστίν·

ἃ δ’ οἱ πάντεσ ὑμεῖσ, ταῦτ’ ἤδη λέξω. μετὰ γὰρ τὴν μάχην εὐθὺσ ὁ δῆμοσ, εἰδὼσ καὶ ἑορακὼσ πάνθ’ ὅσ’ ἔπραττον ἐγώ, ἐν αὐτοῖσ τοῖσ δεινοῖσ καὶ φοβεροῖσ ἐμβεβηκώσ, ἡνίκ’ οὐδ’ ἀγνωμονῆσαί τι θαυμαστὸν ἦν τοὺσ πολλοὺσ πρὸσ ἐμέ, πρῶτον μὲν περὶ σωτηρίασ τῆσ πόλεωσ τὰσ ἐμὰσ γνώμασ ἐχειροτόνει, καὶ πάνθ’ ὅσα τῆσ φυλακῆσ εἵνεκ’ ἐπράττετο, ἡ διάταξισ τῶν φυλάκων, αἱ τάφροι, τὰ εἰσ τὰ τείχη χρήματα, διὰ τῶν ἐμῶν ψηφισμάτων ἐγίγνετο· ἔπειθ’ αἱρούμενοσ σιτώνην ἐκ πάντων ἔμ’ ἐχειροτόνησεν ὁ δῆμοσ. καὶ μετὰ ταῦτα συστάντων οἷσ ἦν ἐπιμελὲσ κακῶσ ἐμὲ ποιεῖν, καὶ γραφάσ, εὐθύνασ, εἰσαγγελίασ, πάντα ταῦτ’ ἐπαγόντων μοι, οὐ δι’ ἑαυτῶν τό γε πρῶτον, ἀλλὰ δι’ ὧν μάλισθ’ ὑπελάμβανον ἀγνοήσεσθαι ἴστε γὰρ δήπου καὶ μέμνησθ’ ὅτι τοὺσ πρώτουσ χρόνουσ κατὰ τὴν ἡμέραν ἑκάστην ἐκρινόμην ἐγώ, καὶ οὔτ’ ἀπόνοια Σωσικλέουσ οὔτε συκοφαντία Φιλοκράτουσ οὔτε Διώνδου καὶ Μελάντου μανία οὔτ’ ἄλλ’ οὐδὲν ἀπείρατον ἦν τούτοισ κατ’ ἐμοῦ, ἐν τοίνυν τούτοισ πᾶσι μάλιστα μὲν διὰ τοὺσ θεούσ, δεύτερον δὲ δι’ ὑμᾶσ καὶ τοὺσ ἄλλουσ Ἀθηναίουσ ἐσῳζόμην.

δικαίωσ· τοῦτο γὰρ καὶ ἀληθέσ ἐστι καὶ ὑπὲρ τῶν ὀμωμοκότων καὶ γνόντων τὰ εὐόρκα δικαστῶν. οὐκοῦν ἐν μὲν οἷσ εἰσηγγελλόμην, ὅτ’ ἀπεψηφίζεσθέ μου καὶ τὸ μέροσ τῶν ψήφων τοῖσ διώκουσιν οὐ μετεδίδοτε, τότ’ ἐψηφίζεσθε τἄριστά με πράττειν·

ἐν οἷσ δὲ τὰσ γραφὰσ ἀπέφευγον, ἔννομα καὶ γράφειν καὶ λέγειν ἀπεδεικνύμην· ἐν οἷσ δὲ τὰσ εὐθύνασ ἐπεσημαίνεσθε, δικαίωσ καὶ ἀδωροδοκήτωσ πάντα πεπρᾶχθαί μοι προσωμολογεῖτε. τούτων οὖν οὕτωσ ἐχόντων, τί προσῆκεν ἢ τί δίκαιον ἦν τοῖσ ὑπ’ ἐμοῦ πεπραγμένοισ θέσθαι τὸν Κτησιφῶντ’ ὄνομα; οὐχ ὃ τὸν δῆμον ἑώρα τιθέμενον, οὐχ ὃ τοὺσ ὀμωμοκότασ δικαστάσ, οὐχ ὃ τὴν ἀλήθειαν παρὰ πᾶσι βεβαιοῦσαν; ναί, φησίν, ἀλλὰ τὸ τοῦ Κεφάλου καλόν, τὸ μηδεμίαν γραφὴν φυγεῖν.

καὶ νὴ Δί’ εὔδαιμόν γε. ἀλλὰ τί μᾶλλον ὁ πολλάκισ μὲν φυγών, μηδεπώποτε δ’ ἐξελεγχθεὶσ ἀδικῶν ἐν ἐγκλήματι γίγνοιτ’ ἂν διὰ τοῦτο δικαίωσ; καίτοι πρόσ γε τοῦτον, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ τὸ τοῦ Κεφάλου καλὸν εἰπεῖν ἔστι μοι. οὐδεμίαν γὰρ πώποτ’ ἐγράψατό μ’ οὐδ’ ἐδίωξε γραφήν, ὥσθ’ ὑπὸ σοῦ γ’ ὡμολόγημαι μηδὲν εἶναι τοῦ Κεφάλου χείρων πολίτησ. πανταχόθεν μὲν τοίνυν ἄν τισ ἴδοι τὴν ἀγνωμοσύνην αὐτοῦ καὶ τὴν βασκανίαν, οὐχ ἥκιστα δ’ ἀφ’ ὧν περὶ τῆσ τύχησ διελέχθη.

ἐγὼ δ’ ὅλωσ μέν, ὅστισ ἄνθρωποσ ὢν ἀνθρώπῳ τύχην προφέρει, ἀνόητον ἡγοῦμαι· ἣν γὰρ ὁ βέλτιστα πράττειν νομίζων καὶ ἀρίστην ἔχειν οἰόμενοσ οὐκ οἶδεν εἰ μενεῖ τοιαύτη μέχρι τῆσ ἑσπέρασ, πῶσ χρὴ περὶ ταύτησ λέγειν ἢ πῶσ ὀνειδίζειν ἑτέρῳ; ἐπειδὴ δ’ οὗτοσ πρὸσ πολλοῖσ ἄλλοισ καὶ περὶ τούτων ὑπερηφάνωσ χρῆται τῷ λόγῳ, σκέψασθ’, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ θεωρήσατε ὅσῳ καὶ ἀληθέστερον καὶ ἀνθρωπινώτερον ἐγὼ περὶ τῆσ τύχησ τούτου διαλεχθήσομαι. ἐγὼ τὴν τῆσ πόλεωσ τύχην ἀγαθὴν ἡγοῦμαι, καὶ ταῦθ’ ὁρῶ καὶ τὸν Δία τὸν Δωδωναῖον ὑμῖν μαντευόμενον, τὴν μέντοι τῶν πάντων ἀνθρώπων, ἣ νῦν ἐπέχει, χαλεπὴν καὶ δεινήν·

τίσ γὰρ Ἑλλήνων ἢ τίσ βαρβάρων οὐ πολλῶν κακῶν ἐν τῷ παρόντι πεπείραται; τὸ μὲν τοίνυν προελέσθαι τὰ κάλλιστα καὶ τὸ τῶν οἰηθέντων Ἑλλήνων, εἰ προοῖνθ’ ἡμᾶσ, ἐν εὐδαιμονίᾳ διάξειν αὐτῶν ἄμεινον πράττειν, τῆσ ἀγαθῆσ τύχησ τῆσ πόλεωσ εἶναι τίθημι·

τὸ δὲ προσκροῦσαι καὶ μὴ πάνθ’ ὡσ ἐβουλόμεθ’ ἡμῖν συμβῆναι, τῆσ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων τύχησ τὸ ἐπιβάλλον ἐφ’ ἡμᾶσ μέροσ μετειληφέναι νομίζω τὴν πόλιν. τὴν δ’ ἰδίαν τύχην τὴν ἐμὴν καὶ τὴν ἑνὸσ ἡμῶν ἑκάστου ἐν τοῖσ ἰδίοισ ἐξετάζειν δίκαιον εἶναι νομίζω.

ἐγὼ μὲν οὑτωσὶ περὶ τῆσ τύχησ ἀξιῶ, ὀρθῶσ καὶ δικαίωσ, ὡσ ἐμαυτῷ δοκῶ, νομίζω δὲ καὶ ὑμῖν· ὁ δὲ τὴν ἰδίαν τύχην τὴν ἐμὴν τῆσ κοινῆσ τῆσ πόλεωσ κυριωτέραν εἶναί φησι, τὴν μικρὰν καὶ φαύλην τῆσ ἀγαθῆσ καὶ μεγάλησ. καὶ πῶσ ἔνι τοῦτο γενέσθαι; καὶ μὴν εἴ γε τὴν ἐμὴν τύχην πάντωσ ἐξετάζειν, Αἰσχίνη, προαιρεῖ, πρὸσ τὴν σεαυτοῦ σκόπει, κἂν εὑρ́ῃσ τὴν ἐμὴν βελτίω τῆσ σῆσ, παῦσαι λοιδορούμενοσ αὐτῇ.

σκόπει τοίνυν εὐθὺσ ἐξ ἀρχῆσ. καί μου πρὸσ Διὸσ μηδεμίαν ψυχρότητα καταγνῷ μηδείσ. ἐγὼ γὰρ οὔτ’ εἴ τισ πενίαν προπηλακίζει, νοῦν ἔχειν ἡγοῦμαι, οὔτ’ εἴ τισ ἐν ἀφθόνοισ τραφεὶσ ἐπὶ τούτῳ σεμνύνεται· ἀλλ’ ὑπὸ τῆσ τουτουὶ τοῦ χαλεποῦ βλασφημίασ καὶ συκοφαντίασ εἰσ τοιούτουσ λόγουσ ἐμπίπτειν ἀναγκάζομαι, οἷσ ἐκ τῶν ἐνόντων ὡσ ἂν δύνωμαι μετριώτατα χρήσομαι. ἐμοὶ μὲν τοίνυν ὑπῆρξεν, Αἰσχίνη, παιδὶ μὲν ὄντι φοιτᾶν εἰσ τὰ προσήκοντα διδασκαλεῖα, καὶ ἔχειν ὅσα χρὴ τὸν μηδὲν αἰσχρὸν ποιήσοντα δι’ ἔνδειαν, ἐξελθόντι δ’ ἐκ παίδων ἀκόλουθα τούτοισ πράττειν, χορηγεῖν, τριηραρχεῖν, εἰσφέρειν, μηδεμιᾶσ φιλοτιμίασ μήτ’ ἰδίασ μήτε δημοσίασ ἀπολείπεσθαι, ἀλλὰ καὶ τῇ πόλει καὶ τοῖσ φίλοισ χρήσιμον εἶναι, ἐπειδὴ δὲ πρὸσ τὰ κοινὰ προσελθεῖν ἔδοξέ μοι, τοιαῦτα πολιτεύμαθ’ ἑλέσθαι ὥστε καὶ ὑπὸ τῆσ πατρίδοσ καὶ ὑπ’ ἄλλων Ἑλλήνων πολλῶν πολλάκισ ἐστεφανῶσθαι, καὶ μηδὲ τοὺσ ἐχθροὺσ ὑμᾶσ, ὡσ οὐ καλά γ’ ἦν ἃ προειλόμην, ἐπιχειρεῖν λέγειν.

ἐγὼ μὲν δὴ τοιαύτῃ συμβεβίωκα τύχῃ, καὶ πόλλ’ ἂν ἔχων ἕτερ’ εἰπεῖν περὶ αὐτῆσ παραλείπω, φυλαττόμενοσ τὸ λυπῆσαί τιν’ ἐν οἷσ σεμνύνομαι.

οἰκέτου τάξιν, οὐκ ἐλευθέρου παιδὸσ ἔχων, ἀνὴρ δὲ γενόμενοσ τῇ μητρὶ τελούσῃ τὰσ βίβλουσ ἀνεγίγνωσκεσ καὶ τἄλλα συνεσκευωροῦ, τὴν μὲν νύκτα νεβρίζων καὶ κρατηρίζων καὶ καθαίρων τοὺσ τελουμένουσ καὶ ἀπομάττων τῷ πηλῷ καὶ τοῖσ πιτύροισ, καὶ ἀνιστὰσ ἀπὸ τοῦ καθαρμοῦ κελεύων λέγειν ἔφυγον κακόν, εὑρ͂ον ἄμεινον, ἐπὶ τῷ μηδένα πώποτε τηλικοῦτ’ ὀλολύξαι σεμνυνόμενοσ καὶ ἔγωγε νομίζω·

μὴ γὰρ οἰέσθ’ αὐτὸν φθέγγεσθαι μὲν οὕτω μέγα, ὀλολύζειν δ’ οὐχ ὑπέρλαμπρον, ἐν δὲ ταῖσ ἡμέραισ τοὺσ καλοὺσ θιάσουσ ἄγων διὰ τῶν ὁδῶν, τοὺσ ἐστεφανωμένουσ τῷ μαράθῳ καὶ τῇ λεύκῃ, τοὺσ ὄφεισ τοὺσ παρείασ θλίβων καὶ ὑπὲρ τῆσ κεφαλῆσ αἰωρῶν, καὶ βοῶν εὐοῖ σαβοῖ, καὶ ἐπορχούμενοσ ὑῆσ ἄττησ ἄττησ ὑῆσ, ἔξαρχοσ καὶ προηγεμὼν καὶ κιττοφόροσ καὶ λικνοφόροσ καὶ τοιαῦθ’ ὑπὸ τῶν γρᾳδίων προσαγορευόμενοσ, μισθὸν λαμβάνων τούτων ἔνθρυπτα καὶ στρεπτοὺσ καὶ νεήλατα, ἐφ’ οἷσ τίσ οὐκ ἂν ὡσ ἀληθῶσ αὑτὸν εὐδαιμονίσειε καὶ τὴν αὑτοῦ τύχην;

ἐπειδὴ δ’ εἰσ τοὺσ δημότασ ἐνεγράφησ ὁπωσδήποτε, ἐῶ γὰρ τοῦτο, ἐπειδή γ’ ἐνεγράφησ, εὐθέωσ τὸ κάλλιστον ἐξελέξω τῶν ἔργων, γραμματεύειν καὶ ὑπηρετεῖν τοῖσ ἀρχιδίοισ.

ὡσ δ’ ἀπηλλάγησ ποτὲ καὶ τούτου, πάνθ’ ἃ τῶν ἄλλων κατηγορεῖσ αὐτὸσ ποιήσασ, οὐ κατῄσχυνασ μὰ Δί’ οὐδὲν τῶν προϋπηργμένων τῷ μετὰ ταῦτα βίῳ, ἀλλὰ μισθώσασ σαυτὸν τοῖσ βαρυστόνοισ ἐπικαλουμένοισ ἐκείνοισ ὑποκριταῖσ Σιμύκᾳ καὶ Σωκράτει, ἐτριταγωνίστεισ, σῦκα καὶ βότρυσ καὶ ἐλάασ συλλέγων ὥσπερ ὀπωρώνησ ἐκ τῶν ἀλλοτρίων χωρίων, πλείω λαμβάνων ἀπὸ τούτων ἢ τῶν ἀγώνων, οὓσ ὑμεῖσ περὶ τῆσ ψυχῆσ ἠγωνίζεσθε· ἦν γὰρ ἄσπονδοσ καὶ ἀκήρυκτοσ ὑμῖν πρὸσ τοὺσ θεατὰσ πόλεμοσ, ὑφ’ ὧν πολλὰ τραύματ’ εἰληφὼσ εἰκότωσ τοὺσ ἀπείρουσ τῶν τοιούτων κινδύνων ὡσ δειλοὺσ σκώπτεισ.

ἀλλὰ γὰρ παρεὶσ ὧν τὴν πενίαν αἰτιάσαιτ’ ἄν τισ, πρὸσ αὐτὰ τὰ τοῦ τρόπου σου βαδιοῦμαι κατηγορήματα.

τοιαύτην γὰρ εἵλου πολιτείαν, ἐπειδή ποτε καὶ τοῦτ’ ἐπῆλθέ σοι ποιῆσαι, δι’ ἣν εὐτυχούσησ μὲν τῆσ πατρίδοσ λαγὼ βίον ἔζησ δεδιὼσ καὶ τρέμων καὶ ἀεὶ πληγήσεσθαι προσδοκῶν ἐφ’ οἷσ σαυτῷ συνῄδεισ ἀδικοῦντι, ἐν οἷσ δ’ ἠτύχησαν οἱ ἄλλοι, θρασὺσ ὢν ὑφ’ ἁπάντων ὦψαι. καίτοι ὅστισ χιλίων πολιτῶν ἀποθανόντων ἐθάρρησε, τί οὗτοσ παθεῖν ὑπὸ τῶν ζώντων δίκαιόσ ἐστιν;

πολλὰ τοίνυν ἕτερ’ εἰπεῖν ἔχων περὶ αὐτοῦ παραλείψω· οὐ γὰρ ὅσ’ ἂν δείξαιμι προσόντ’ αἰσχρὰ τούτῳ καὶ ὀνείδη, πάντ’ οἶμαι δεῖν εὐχερῶσ λέγειν, ἀλλ’ ὅσα μηδὲν αἰσχρόν ἐστιν εἰπεῖν ἐμοί. ἐξέτασον τοίνυν παρ’ ἄλληλα τὰ σοὶ κἀμοὶ βεβιωμένα, πράωσ, μὴ πικρῶσ, Αἰσχίνη·

εἶτ’ ἐρώτησον τουτουσὶ τὴν ποτέρου τύχην ἂν ἕλοιθ’ ἕκαστοσ αὐτῶν. ἐδίδασκεσ γράμματα, ἐγὼ δ’ ἐφοίτων. ἐτέλεισ, ἐγὼ δ’ ἐτελούμην. ἐγραμμάτευεσ, ἐγὼ δ’ ἠκκλησίαζον. ἐτριταγωνίστεισ, ἐγὼ δ’ ἐθεώρουν. ἐξέπιπτεσ, ἐγὼ δ’ ἐσύριττον. ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν πεπολίτευσαι πάντα, ἐγὼ δ’ ὑπὲρ τῆσ πατρίδοσ. ἐῶ τἄλλα, ἀλλὰ νυνὶ τήμερον ἐγὼ μὲν ὑπὲρ τοῦ στεφανωθῆναι δοκιμάζομαι, τὸ δὲ μηδ’ ὁτιοῦν ἀδικεῖν ἀνωμολόγημαι, σοὶ δὲ συκοφάντῃ μὲν εἶναι δοκεῖν ὑπάρχει, κινδυνεύεισ δ’ εἴτε δεῖ σ’ ἔτι τοῦτο ποιεῖν, εἴτ’ ἤδη πεπαῦσθαι μὴ μεταλαβόντα τὸ πέμπτον μέροσ τῶν ψήφων.

ἀγαθῇ γ’, οὐχ ὁρᾷσ; τύχῃ συμβεβιωκὼσ τῆσ ἐμῆσ κατηγορεῖσ. φέρε δὴ καὶ τὰσ τῶν λῃτουργιῶν μαρτυρίασ ὧν λελῃτούργηκα ὑμῖν ἀναγνῶ.

παρ’ ἃσ παρανάγνωθι καὶ σύ μοι τὰσ ῥήσεισ ἃσ ἐλυμαίνου,ἥκω νεκρῶν κευθμῶνα καὶ σκότου πύλασκαὶκακαγγελεῖν μὲν ἴσθι μὴ θέλοντά με,καὶκακὸν κακῶσ σεμάλιστα μὲν οἱ θεοί, ἔπειθ’ οὗτοι πάντεσ ἀπολέσειαν, πονηρὸν ὄντα καὶ πολίτην καὶ τριταγωνιστήν. λέγε τὰσ μαρτυρίασ.

Μαρτυρίαι ἐν μὲν τοίνυν τοῖσ πρὸσ τὴν πόλιν τοιοῦτοσ· ἐν δὲ τοῖσ ἰδίοισ εἰ μὴ πάντεσ ἴσθ’ ὅτι κοινὸσ καὶ φιλάνθρωποσ καὶ τοῖσ δεομένοισ ἐπαρκῶν, σιωπῶ καὶ οὐδὲν ἂν εἴποιμι οὐδὲ παρασχοίμην περὶ τούτων οὐδεμίαν μαρτυρίαν, οὔτ’ εἴ τινασ ἐκ τῶν πολεμίων ἐλυσάμην, οὔτ’ εἴ τισιν θυγατέρασ συνεξέδωκα, οὔτε τῶν τοιούτων οὐδέν.

καὶ γὰρ οὕτω πωσ ὑπείληφα.

ἐγὼ νομίζω τὸν μὲν εὖ παθόντα δεῖν μεμνῆσθαι πάντα τὸν χρόνον, τὸν δὲ ποιήσαντ’ εὐθὺσ ἐπιλελῆσθαι, εἰ δεῖ τὸν μὲν χρηστοῦ, τὸν δὲ μὴ μικροψύχου ποιεῖν ἔργον ἀνθρώπου. τὸ δὲ τὰσ ἰδίασ εὐεργεσίασ ὑπομιμνῄσκειν καὶ λέγειν μικροῦ δεῖν ὅμοιόν ἐστι τῷ ὀνειδίζειν. οὐ δὴ ποιήσω τοιοῦτον οὐδέν, οὐδὲ προαχθήσομαι, ἀλλ’ ὅπωσ ποθ’ ὑπείλημμαι περὶ τούτων, ἀρκεῖ μοι. βούλομαι δὲ τῶν ἰδίων ἀπαλλαγεὶσ ἔτι μικρὰ πρὸσ ὑμᾶσ εἰπεῖν περὶ τῶν κοινῶν.

εἰ μὲν γὰρ ἔχεισ, Αἰσχίνη, τῶν ὑπὸ τοῦτον τὸν ἥλιον εἰπεῖν ἀνθρώπων ὅστισ ἀθῷοσ τῆσ Φιλίππου πρότερον καὶ νῦν τῆσ Ἀλεξάνδρου δυναστείασ γέγονεν, ἢ τῶν Ἑλλήνων ἢ τῶν βαρβάρων, ἔστω, συγχωρῶ τὴν ἐμὴν εἴτε τύχην εἴτε δυστυχίαν ὀνομάζειν βούλει πάντων αἰτίαν γεγενῆσθαι. εἰ δὲ καὶ τῶν μηδεπώποτ’ ἰδόντων ἐμὲ μηδὲ φωνὴν ἀκηκοότων ἐμοῦ πολλοὶ πολλὰ καὶ δεινὰ πεπόνθασι, μὴ μόνον κατ’ ἄνδρα, ἀλλὰ καὶ πόλεισ ὅλαι καὶ ἔθνη, πόσῳ δικαιότερον καὶ ἀληθέστερον τὴν ἁπάντων, ὡσ ἐοίκεν, ἀνθρώπων τύχην κοινὴν καὶ φοράν τινα πραγμάτων χαλεπὴν καὶ οὐχ οἱάν ἔδει τούτων αἰτίαν ἡγεῖσθαι.

σὺ τοίνυν ταῦτ’ ἀφεὶσ ἐμὲ τὸν παρὰ τουτοισὶ πεπολιτευμένον αἰτιᾷ, καὶ ταῦτ’ εἰδὼσ ὅτι, καὶ εἰ μὴ τὸ ὅλον, μέροσ γ’ ἐπιβάλλει τῆσ βλασφημίασ ἅπασι, καὶ μάλιστα σοί.

εἰ μὲν γὰρ ἐγὼ κατ’ ἐμαυτὸν αὐτοκράτωρ περὶ τῶν πραγμάτων ἐβουλευόμην, ἦν ἂν τοῖσ ἄλλοισ ῥήτορσιν ὑμῖν ἔμ’ αἰτιᾶσθαι· εἰ δὲ παρῆτε μὲν ἐν ταῖσ ἐκκλησίαισ ἁπάσαισ, ἀεὶ δ’ ἐν κοινῷ τὸ συμφέρον ἡ πόλισ προὐτίθει σκοπεῖν, πᾶσι δὲ ταῦτ’ ἐδόκει τότ’ ἄριστ’ εἶναι, καὶ μάλιστα σοί οὐ γὰρ ἐπὶ εὐνοίᾳ γ’ ἐμοὶ παρεχώρεισ ἐλπίδων καὶ ζήλου καὶ τιμῶν, ἃ πάντα προσῆν τοῖσ τότε πραττομένοισ ὑπ’ ἐμοῦ, ἀλλὰ τῆσ ἀληθείασ ἡττώμενοσ δηλονότι καὶ τῷ μηδὲν ἔχειν εἰπεῖν βέλτιον, πῶσ οὐκ ἀδικεῖσ καὶ δεινὰ ποιεῖσ τούτοισ νῦν ἐγκαλῶν ὧν τότ’ οὐκ εἶχεσ λέγειν βελτίω;

παρὰ μὲν τοίνυν τοῖσ ἄλλοισ ἔγωγ’ ὁρῶ πᾶσιν ἀνθρώποισ διωρισμένα καὶ τεταγμένα πωσ τὰ τοιαῦτα.

ἀδικεῖ τισ ἑκών· ὀργὴν καὶ τιμωρίαν κατὰ τούτου. ἐξήμαρτέ τισ ἄκων· συγγνώμην ἀντὶ τῆσ τιμωρίασ τούτῳ. οὔτ’ ἀδικῶν τισ οὔτ’ ἐξαμαρτάνων εἰσ τὰ πᾶσι δοκοῦντα συμφέρειν ἑαυτὸν δοὺσ οὐ κατώρθωσεν μεθ’ ἁπάντων· οὐκ ὀνειδίζειν οὐδὲ λοιδορεῖσθαι τῷ τοιούτῳ δίκαιον, ἀλλὰ συνάχθεσθαι. φανήσεται ταῦτα πάνθ’ οὕτωσ οὐ μόνον ἐν τοῖσ νόμοισ, ἀλλὰ καὶ ἡ φύσισ αὐτὴ τοῖσ ἀγράφοισ νομίμοισ καὶ τοῖσ ἀνθρωπίνοισ ἤθεσιν διώρικεν.

Αἰσχίνησ τοίνυν τοσοῦτον ὑπερβέβληκεν ἅπαντασ ἀνθρώπουσ ὠμότητι καὶ συκοφαντίᾳ, ὥστε καὶ ὧν αὐτὸσ ὡσ ἀτυχημάτων ἐμέμνητο, καὶ ταῦτ’ ἐμοῦ κατηγορεῖ. καὶ πρὸσ τοῖσ ἄλλοισ, ὥσπερ αὐτὸσ ἁπλῶσ καὶ μετ’ εὐνοίασ πάντασ εἰρηκὼσ τοὺσ λόγουσ, φυλάττειν ἐμὲ καὶ τηρεῖν ἐκέλευεν, ὅπωσ μὴ παρακρούσομαι μηδ’ ἐξαπατήσω, δεινὸν καὶ γόητα καὶ σοφιστὴν καὶ τὰ τοιαῦτ’ ὀνομάζων, ὡσ ἐὰν πρότερόσ τισ εἴπῃ τὰ προσόνθ’ ἑαυτῷ περὶ ἄλλου, καὶ δὴ ταῦθ’ οὕτωσ ἔχοντα, καὶ οὐκέτι τοὺσ ἀκούοντασ σκεψομένουσ τίσ ποτ’ αὐτόσ ἐστιν ὁ ταῦτα λέγων.

ἐγὼ δ’ οἶδ’ οἶδ’ ὅτι γιγνώσκετε τοῦτον ἅπαντεσ, καὶ πολὺ τούτῳ μᾶλλον ἢ ἐμοὶ νομίζετε ταῦτα προσεῖναι. κἀκεῖν’ εὖ οἶδ’ ὅτι τὴν ἐμὴν δεινότητα ‐ ἔστω γάρ.

καίτοι ἔγωγ’ ὁρῶ τῆσ τῶν λεγόντων δυνάμεωσ τοὺσ ἀκούοντασ τὸ πλεῖστον κυρίουσ· ὡσ γὰρ ἂν ὑμεῖσ ἀποδέξησθε καὶ πρὸσ ἕκαστον ἔχητ’ εὐνοίασ, οὕτωσ ὁ λέγων ἔδοξε φρονεῖν. εἰ δ’ οὖν ἐστι καὶ παρ’ ἐμοί τισ ἐμπειρία τοιαύτη, ταύτην μὲν εὑρήσετε πάντεσ ἐν τοῖσ κοινοῖσ ἐξεταζομένην ὑπὲρ ὑμῶν ἀεὶ καὶ οὐδαμοῦ καθ’ ὑμῶν οὐδ’ ἰδίᾳ, τὴν δὲ τούτου τοὐναντίον οὐ μόνον τῷ λέγειν ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν, ἀλλὰ καὶ εἴ τισ ἐλύπησέ τι τοῦτον ἢ προσέκρουσέ που, κατὰ τούτων. οὐ γὰρ αὐτῇ δικαίωσ, οὐδ’ ἐφ’ ἃ συμφέρει τῇ πόλει, χρῆται. οὔτε γὰρ τὴν ὀργὴν οὔτε τὴν ἔχθραν οὔτ’ ἄλλ’ οὐδὲν τῶν τοιούτων τὸν καλὸν κἀγαθὸν πολίτην δεῖ τοὺσ ὑπὲρ τῶν κοινῶν εἰσεληλυθότασ δικαστὰσ ἀξιοῦν αὑτῷ βεβαιοῦν, οὐδ’ ὑπὲρ τούτων εἰσ ὑμᾶσ εἰσιέναι, ἀλλὰ μάλιστα μὲν μὴ ἔχειν ταῦτ’ ἐν τῇ φύσει, εἰ δ’ ἄρ’ ἀνάγκη, πράωσ καὶ μετρίωσ διακείμεν’ ἔχειν.

ἐν τίσιν οὖν σφοδρὸν εἶναι τὸν πολιτευόμενον καὶ τὸν ῥήτορα δεῖ; ἐν οἷσ τῶν ὅλων τι κινδυνεύεται τῇ πόλει, καὶ ἐν οἷσ πρὸσ τοὺσ ἐναντίουσ ἐστὶ τῷ δήμῳ, ἐν τούτοισ· ταῦτα γὰρ γενναίου καὶ ἀγαθοῦ πολίτου. μηδενὸσ δ’ ἀδικήματοσ πώποτε δημοσίου, προσθήσω δὲ μηδ’ ἰδίου, δίκην ἀξιώσαντα λαβεῖν παρ’ ἐμοῦ μήθ’ ὑπὲρ τῆσ πόλεωσ μήθ’ ὑπὲρ αὑτοῦ, στεφάνου καὶ ἐπαίνου κατηγορίαν ἥκειν συνεσκευασμένον καὶ τοσουτουσὶ λόγουσ ἀνηλωκέναι ἰδίασ ἔχθρασ καὶ φθόνου καὶ μικροψυχίασ ἐστὶ σημεῖον, οὐδενὸσ χρηστοῦ.

τὸ δὲ δὴ καὶ τοὺσ πρὸσ ἔμ’ αὐτὸν ἀγῶνασ ἐάσαντα νῦν ἐπὶ τόνδ’ ἥκειν, καὶ πᾶσαν ἔχει κακίαν. καί μοι δοκεῖσ ἐκ τούτων, Αἰσχίνη, λόγων ἐπίδειξίν τινα καὶ φωνασκίασ βουλόμενοσ ποιήσασθαι τοῦτον προελέσθαι τὸν ἀγῶνα, οὐκ ἀδικήματοσ οὐδενὸσ λαβεῖν τιμωρίαν.

ἔστι δ’ οὐχ ὁ λόγοσ τοῦ ῥήτοροσ, Αἰσχίνη, τίμιον, οὐδ’ ὁ τόνοσ τῆσ φωνῆσ, ἀλλὰ τὸ ταὐτὰ προαιρεῖσθαι τοῖσ πολλοῖσ καὶ τὸ τοὺσ αὐτοὺσ μισεῖν καὶ φιλεῖν οὕσπερ ἂν ἡ πατρίσ. ὁ γὰρ οὕτωσ ἔχων τὴν ψυχήν, οὗτοσ ἐπ’ εὐνοίᾳ πάντ’ ἐρεῖ·

ὁ δ’ ἀφ’ ὧν ἡ πόλισ προορᾶταί τινα κίνδυνον ἑαυτῇ, τούτουσ θεραπεύων οὐκ ἐπὶ τῆσ αὐτῆσ ὁρμεῖ τοῖσ πολλοῖσ, οὔκουν οὐδὲ τῆσ ἀσφαλείασ τὴν αὐτὴν ἔχει προσδοκίαν. ἀλλ’, ὁρᾷσ; ἐγώ· ταὐτὰ γὰρ συμφέρονθ’ εἱλόμην τουτοισί, καὶ οὐδὲν ἐξαίρετον οὐδ’ ἴδιον πεποίημαι. ἆρ’ οὖν οὐδὲ σύ;

καὶ πῶσ; ὃσ εὐθέωσ μετὰ τὴν μάχην πρεσβευτὴσ ἐπορεύου πρὸσ Φίλιππον, ὃσ ἦν τῶν ἐν ἐκείνοισ τοῖσ χρόνοισ συμφορῶν αἴτιοσ τῇ πατρίδι, καὶ ταῦτ’ ἀρνούμενοσ πάντα τὸν ἔμπροσθε χρόνον ταύτην τὴν χρείαν, ὡσ πάντεσ ἴσασιν. καίτοι τίσ ὁ τὴν πόλιν ἐξαπατῶν; οὐχ ὁ μὴ λέγων ἃ φρονεῖ; τῷ δ’ ὁ κῆρυξ καταρᾶται δικαίωσ; οὐ τῷ τοιούτῳ; τί δὲ μεῖζον ἔχοι τισ ἂν εἰπεῖν ἀδίκημα κατ’ ἀνδρὸσ ῥήτοροσ ἢ εἰ μὴ ταὐτὰ φρονεῖ καὶ λέγει; σὺ τοίνυν οὗτοσ εὑρέθησ. εἶτα σὺ φθέγγει καὶ βλέπειν εἰσ τὰ τούτων πρόσωπα τολμᾷσ;

πότερ’ οὐχ ἡγεῖ γιγνώσκειν αὐτοὺσ ὅστισ εἶ; ἢ τοσοῦτον ὕπνον καὶ λήθην ἅπαντασ ἔχειν ὥστ’ οὐ μεμνῆσθαι τοὺσ λόγουσ οὓσ ἐδημηγόρεισ ἐν τῷ πολέμῳ, καταρώμενοσ καὶ διομνύμενοσ μηδὲν εἶναι σοὶ καὶ Φιλίππῳ πρᾶγμα, ἀλλ’ ἐμὲ τὴν αἰτίαν σοι ταύτην ἐπάγειν τῆσ ἰδίασ ἕνεκ’ ἔχθρασ, οὐκ οὖσαν ἀληθῆ. ὡσ δ’ ἀπηγγέλθη τάχισθ’ ἡ μάχη, οὐδὲν τούτων φροντίσασ εὐθέωσ ὡμολόγεισ καὶ προσεποιοῦ φιλίαν καὶ ξενίαν εἶναί σοι πρὸσ αὐτόν, τῇ μισθαρνίᾳ ταῦτα μετατιθέμενοσ τὰ ὀνόματα·

ἐκ ποίασ γὰρ ἴσησ ἢ δικαίασ προφάσεωσ Αἰσχίνῃ τῷ Γλαυκοθέασ τῆσ τυμπανιστρίασ ξένοσ ἢ φίλοσ ἢ γνώριμοσ ἦν Φίλιπποσ; ἐγὼ μὲν οὐχ ὁρῶ, ἀλλ’ ἐμισθώθησ ἐπὶ τῷ τὰ τουτωνὶ συμφέροντα διαφθείρειν. ἀλλ’ ὅμωσ, οὕτω φανερῶσ αὐτὸσ εἰλημμένοσ προδότησ καὶ κατὰ σαυτοῦ μηνυτὴσ ἐπὶ τοῖσ συμβᾶσιν γεγονώσ, ἐμοὶ λοιδορεῖ καὶ ὀνειδίζεισ ταῦτα, ὧν πάντασ μᾶλλον αἰτίουσ εὑρήσεισ. πολλὰ καὶ καλὰ καὶ μεγάλ’ ἡ πόλισ, Αἰσχίνη, καὶ προείλετο καὶ κατώρθωσεν δι’ ἐμοῦ, ὧν οὐκ ἠμνημόνησεν.

σημεῖον δέ· χειροτονῶν γὰρ ὁ δῆμοσ τὸν ἐροῦντ’ ἐπὶ τοῖσ τετελευτηκόσιν παρ’ αὐτὰ τὰ συμβάντα, οὐ σὲ ἐχειροτόνησε προβληθέντα, καίπερ εὔφωνον ὄντα, οὐδὲ Δημάδην, ἄρτι πεποιηκότα τὴν εἰρήνην, οὐδ’ Ἡγήμονα, οὐδ’ ἄλλον ὑμῶν οὐδένα, ἀλλ’ ἐμέ. καὶ παρελθόντοσ σοῦ καὶ Πυθοκλέουσ ὠμῶσ καὶ ἀναιδῶσ, ὦ Ζεῦ καὶ θεοί, καὶ κατηγορούντων ἐμοῦ ταὔθ’ ἃ καὶ σὺ νυνί, καὶ λοιδορουμένων, ἔτ’ ἄμεινον ἐχειροτόνησεν ἐμέ. τὸ δ’ αἴτιον οὐκ ἀγνοεῖσ μέν, ὅμωσ δὲ φράσω σοι κἀγώ.

ἀμφότερ’ ᾔδεσαν αὐτοί, τήν τ’ ἐμὴν εὔνοιαν καὶ προθυμίαν μεθ’ ἧσ τὰ πράγματ’ ἔπραττον, καὶ τὴν ὑμετέραν ἀδικίαν· ἃ γὰρ εὐθενούντων τῶν πραγμάτων ἠρνεῖσθε διομνύμενοι, ταῦτ’ ἐν οἷσ ἔπταισεν ἡ πόλισ ὡμολογήσατε. τοὺσ οὖν ἐπὶ τοῖσ κοινοῖσ ἀτυχήμασιν ὧν ἐφρόνουν λαβόντασ ἄδειαν ἐχθροὺσ μὲν πάλαι, φανεροὺσ δὲ τόθ’ ἡγήσανθ’ αὑτοῖσ γεγενῆσθαι· εἶτα καὶ προσήκειν ὑπολαμβάνοντεσ τὸν ἐροῦντ’ ἐπὶ τοῖσ τετελευτηκόσι καὶ τὴν ἐκείνων ἀρετὴν κοσμήσοντα μήθ’ ὁμωρόφιον μήθ’ ὁμόσπονδον γεγενημένον εἶναι τοῖσ πρὸσ ἐκείνουσ παραταξαμένοισ, μηδ’ ἐκεῖ μὲν κωμάζειν καὶ παιωνίζειν ἐπὶ ταῖσ τῶν Ἑλλήνων συμφοραῖσ μετὰ τῶν αὐτοχείρων τοῦ φόνου, δεῦρο δ’ ἐλθόντα τιμᾶσθαι, μηδὲ τῇ φωνῇ δακρύειν ὑποκρινόμενον τὴν ἐκείνων τύχην, ἀλλὰ τῇ ψυχῇ συναλγεῖν.

τοῦτο δ’ ἑώρων παρ’ ἑαυτοῖσ καὶ παρ’ ἐμοί, παρὰ δ’ ὑμῖν οὔ. διὰ ταῦτ’ ἔμ’ ἐχειροτόνησαν καὶ οὐχ ὑμᾶσ.

καὶ οὐχ ὁ μὲν δῆμοσ οὕτωσ, οἱ δὲ τῶν τετελευτηκότων πατέρεσ καὶ ἀδελφοὶ οἱ ὑπὸ τοῦ δήμου τόθ’ αἱρεθέντεσ ἐπὶ τὰσ ταφὰσ ἄλλωσ πωσ, ἀλλὰ δέον ποιεῖν αὐτοὺσ τὸ περίδειπνον ὡσ παρ’ οἰκειοτάτῳ τῶν τετελευτηκότων, ὥσπερ τἄλλ’ εἰώθε γίγνεσθαι, τοῦτ’ ἐποίησαν παρ’ ἐμοί. εἰκότωσ· γένει μὲν γὰρ ἕκαστοσ ἑκάστῳ μᾶλλον οἰκεῖοσ ἦν ἐμοῦ, κοινῇ δὲ πᾶσιν οὐδεὶσ ἐγγυτέρω· ᾧ γὰρ ἐκείνουσ σωθῆναι καὶ κατορθῶσαι μάλιστα διέφερεν, οὗτοσ καὶ παθόντων ἃ μήποτ’ ὤφελον τῆσ ὑπὲρ ἁπάντων λύπησ πλεῖστον μετεῖχεν. λέγε δ’ αὐτῷ τουτὶ τὸ ἐπίγραμμα, ὃ δημοσίᾳ προείλεθ’ ἡ πόλισ αὐτοῖσ ἐπιγράψαι, ἵν’ εἰδῇσ, Αἰσχίνη, καὶ ἐν αὐτῷ τούτῳ σαυτὸν ἀγνώμονα καὶ συκοφάντην ὄντα καὶ μιαρόν.

Λέγε. Ἐπίγραμμαοἵδε πάτρασ ἕνεκα σφετέρασ εἰσ δῆριν ἔθεντοὅπλα, καὶ ἀντιπάλων ὕβριν ἀπεσκέδασαν· μαρνάμενοι δ’ ἀρετῆσ καὶ δείματοσ οὐκ ἐσάωσανψυχάσ, ἀλλ’ Αἴ̈δην κοινὸν ἔθεντο βραβῆ,οὕνεκεν Ἑλλήνων, ὡσ μὴ ζυγὸν αὐχένι θέντεσδουλοσύνησ στυγερὰν ἀμφὶσ ἔχωσιν ὕβριν. γαῖα δὲ πατρὶσ ἔχει κόλποισ τῶν πλεῖστα καμόντωνσώματ’, ἐπεὶ θνητοῖσ ἐκ Διὸσ ἥδε κρίσισ· μηδὲν ἁμαρτεῖν ἐστι θεῶν καὶ πάντα κατορθοῦνἐν βιοτῇ· μοῖραν δ’ οὔ τι φυγεῖν ἔπορεν. ἀκούεισ, Αἰσχίνη, καὶ ἐν αὐτῷ τούτῳ μηδὲν ἁμαρτεῖν ἐστι θεῶν καὶ πάντα κατορθοῦν;

οὐ τῷ συμβούλῳ τὴν τοῦ κατορθοῦν τοὺσ ἀγωνιζομένουσ ἀνέθηκεν δύναμιν, ἀλλὰ τοῖσ θεοῖσ. τί οὖν, ὦ κατάρατ’, ἐμοὶ περὶ τούτων λοιδορεῖ, καὶ λέγεισ ἃ σοὶ καὶ τοῖσ σοῖσ οἱ θεοὶ τρέψειαν εἰσ κεφαλήν; πολλὰ τοίνυν, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, καὶ ἄλλα κατηγορηκότοσ αὐτοῦ καὶ κατεψευσμένου, μάλιστ’ ἐθαύμασα πάντων ὅτε τῶν συμβεβηκότων τότε τῇ πόλει μνησθεὶσ οὐχ ὡσ ἂν εὔνουσ καὶ δίκαιοσ πολίτησ ἔσχε τὴν γνώμην οὐδ’ ἐδάκρυσεν, οὐδ’ ἔπαθεν τοιοῦτον οὐδὲν τῇ ψυχῇ, ἀλλ’ ἐπάρασ τὴν φωνὴν καὶ γεγηθὼσ καὶ λαρυγγίζων ᾤετο μὲν ἐμοῦ κατηγορεῖν δηλονότι, δεῖγμα δ’ ἐξέφερεν καθ’ ἑαυτοῦ ὅτι τοῖσ γεγενημένοισ ἀνιαροῖσ οὐδὲν ὁμοίωσ ἔσχε τοῖσ ἄλλοισ.

καίτοι τὸν τῶν νόμων καὶ τῆσ πολιτείασ φάσκοντα φροντίζειν, ὥσπερ οὗτοσ νυνί, καὶ εἰ μηδὲν ἄλλο, τοῦτό γ’ ἔχειν δεῖ, ταὐτὰ λυπεῖσθαι καὶ ταὐτὰ χαίρειν τοῖσ πολλοῖσ, καὶ μὴ τῇ προαιρέσει τῶν κοινῶν ἐν τῷ τῶν ἐναντίων μέρει τετάχθαι·

ὃ σὺ νυνὶ πεποιηκὼσ εἶ φανερόσ, ἐμὲ πάντων αἴτιον καὶ δι’ ἔμ’ εἰσ πράγματα φάσκων ἐμπεσεῖν τὴν πόλιν, οὐκ ἀπὸ τῆσ ἐμῆσ πολιτείασ οὐδὲ προαιρέσεωσ ἀρξαμένων ὑμῶν τοῖσ Ἕλλησι βοηθεῖν, ἐπεὶ ἔμοιγ’ εἰ τοῦτο δοθείη παρ’ ὑμῶν, δι’ ἔμ’ ὑμᾶσ ἠναντιῶσθαι τῇ κατὰ τῶν Ἑλλήνων ἀρχῇ πραττομένῃ, μείζων ἂν δοθείη δωρειὰ συμπασῶν ὧν τοῖσ ἄλλοισ δεδώκατε. ἀλλ’ οὔτ’ ἂν ἐγὼ ταῦτα φήσαιμι ἀδικοίην γὰρ ἂν ὑμᾶσ, οὔτ’ ἂν ὑμεῖσ εὖ οἶδ’ ὅτι συγχωρήσαιτε·

οὗτόσ τ’ εἰ δίκαι’ ἐποίει, οὐκ ἂν εἵνεκα τῆσ πρὸσ ἔμ’ ἔχθρασ τὰ μέγιστα τῶν ὑμετέρων καλῶν ἔβλαπτε καὶ διέβαλλεν. ἀλλὰ τί ταῦτ’ ἐπιτιμῶ, πολλῷ σχετλιώτερ’ ἄλλα κατηγορηκότοσ αὐτοῦ καὶ κατεψευσμένου;

ὃσ γὰρ ἐμοῦ φιλιππισμόν, ὦ γῆ καὶ θεοί, κατηγορεῖ, τί οὗτοσ οὐκ ἂν εἴποι; καίτοι νὴ τὸν Ἡρακλέα καὶ πάντασ θεούσ, εἴ γ’ ἐπ’ ἀληθείασ δέοι σκοπεῖσθαι, τὸ καταψεύδεσθαι καὶ δι’ ἔχθραν τι λέγειν ἀνελόντασ ἐκ μέσου, τίνεσ ὡσ ἀληθῶσ εἰσὶν οἷσ ἂν εἰκότωσ καὶ δικαίωσ τὴν τῶν γεγενημένων αἰτίαν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀναθεῖεν ἅπαντεσ, τοὺσ ὁμοίουσ τούτῳ παρ’ ἑκάστῃ τῶν πόλεων εὑρ́οιτ’ ἄν, οὐ τοὺσ ἐμοί· οἵ, ὅτ’ ἦν ἀσθενῆ τὰ Φιλίππου πράγματα καὶ κομιδῇ μικρά, πολλάκισ προλεγόντων ἡμῶν καὶ παρακαλούντων καὶ διδασκόντων τὰ βέλτιστα, τῆσ ἰδίασ ἕνεκ’ αἰσχροκερδίασ τὰ κοινῇ συμφέροντα προί̈εντο, τοὺσ ὑπάρχοντασ ἕκαστοι πολίτασ ἐξαπατῶντεσ καὶ διαφθείροντεσ, ἑώσ δούλουσ ἐποίησαν, Θετταλοὺσ Δάοχοσ, Κινέασ, Θρασύδαοσ·

Εὐβοέασ Ἵππαρχοσ, Κλείταρχοσ, Σωσίστρατοσ. Ἀρκάδασ Κερκιδᾶσ, Ιἑρώνυμοσ, Εὐκαμπίδασ· Ἀργείουσ Μύρτισ, Τελέδαμοσ, Μνασέασ· Ἠλείουσ Εὐξίθεοσ, Κλεότιμοσ, Ἀρίσταιχμοσ· Μεσσηνίουσ οἱ Φιλιάδου τοῦ θεοῖσ ἐχθροῦ παῖδεσ Νέων καὶ Θρασύλοχοσ· Σικυωνίουσ Ἀρίστρατοσ, Ἐπιχάρησ· Κορινθίουσ Δείναρχοσ, Δημάρετοσ· Μεγαρέασ Πτοιόδωροσ, Ἕλιξοσ, Πέριλλοσ· Θηβαίουσ Τιμόλαοσ, Θεογείτων, Ἀνεμοίτασ· ἐπιλείψει με λέγονθ’ ἡ ἡμέρα τὰ τῶν προδοτῶν ὀνόματα.

οὗτοι πάντεσ εἰσίν, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τῶν αὐτῶν βουλευμάτων ἐν ταῖσ αὑτῶν πατρίσιν ὧνπερ οὗτοι παρ’ ὑμῖν, ἄνθρωποι μιαροὶ καὶ κόλακεσ καὶ ἀλάστορεσ, ἠκρωτηριασμένοι τὰσ αὑτῶν ἕκαστοι πατρίδασ, τὴν ἐλευθερίαν προπεπωκότεσ πρότερον μὲν Φιλίππῳ, νῦν δ’ Ἀλεξάνδρῳ, τῇ γαστρὶ μετροῦντεσ καὶ τοῖσ αἰσχίστοισ τὴν εὐδαιμονίαν, τὴν δ’ ἐλευθερίαν καὶ τὸ μηδέν’ ἔχειν δεσπότην αὑτῶν, ἃ τοῖσ προτέροισ Ἕλλησιν ὁρ́οι τῶν ἀγαθῶν ἦσαν καὶ κανόνεσ, ἀνατετροφότεσ. ταύτησ τοίνυν τῆσ οὕτωσ αἰσχρᾶσ καὶ περιβοήτου συστάσεωσ καὶ κακίασ, μᾶλλον δ’, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, προδοσίασ, εἰ δεῖ μὴ ληρεῖν, τῆσ τῶν Ἑλλήνων ἐλευθερίασ ἥ τε πόλισ παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποισ ἀναίτιοσ γέγον’ ἐκ τῶν ἐμῶν πολιτευμάτων καὶ ἐγὼ παρ’ ὑμῖν.

εἶτά μ’ ἐρωτᾷσ ἀντὶ ποίασ ἀρετῆσ ἀξιῶ τιμᾶσθαι; ἐγὼ δέ σοι λέγω, ὅτι τῶν πολιτευομένων παρὰ τοῖσ Ἕλλησι διαφθαρέντων ἁπάντων, ἀρξαμένων ἀπὸ σοῦ, πρότερον μὲν ὑπὸ Φιλίππου, νῦν δ’ ὑπ’ Ἀλεξάνδρου, ἔμ’ οὔτε καιρὸσ οὔτε φιλανθρωπία λόγων οὔτ’ ἐπαγγελιῶν μέγεθοσ οὔτ’ ἐλπὶσ οὔτε φόβοσ οὔτ’ ἄλλ’ οὐδὲν ἐπῆρεν οὐδὲ προηγάγετο ὧν ἔκρινα δικαίων καὶ συμφερόντων τῇ πατρίδι οὐδὲν προδοῦναι, οὐδ’, ὅσα συμβεβούλευκα πώποτε τουτοισί, ὁμοίωσ ὑμῖν ὥσπερ ἂν τρυτάνη ῥέπων ἐπὶ τὸ λῆμμα συμβεβούλευκα, ἀλλ’ ἀπ’ ὀρθῆσ καὶ δικαίασ καὶ ἀδιαφθόρου τῆσ ψυχῆσ· καὶ μεγίστων δὴ πραγμάτων τῶν κατ’ ἐμαυτὸν ἀνθρώπων προστὰσ πάνθ’ ὑγιῶσ καὶ δικαίωσ πεπολίτευμαι.

διὰ ταῦτ’ ἀξιῶ τιμᾶσθαι.

τὸν δὲ τειχισμὸν τοῦτον, ὃν σύ μου διέσυρεσ, καὶ τὴν ταφρείαν ἄξια μὲν χάριτοσ καὶ ἐπαίνου κρίνω, πῶσ γὰρ οὔ; πόρρω μέντοι που τῶν ἐμαυτῷ πεπολιτευμένων τίθεμαι. οὐ λίθοισ ἐτείχισα τὴν πόλιν οὐδὲ πλίνθοισ ἐγώ, οὐδ’ ἐπὶ τούτοισ μέγιστον τῶν ἐμαυτοῦ φρονῶ· ἀλλ’ ἐὰν τὸν ἐμὸν τειχισμὸν βούλῃ δικαίωσ σκοπεῖν, εὑρήσεισ ὅπλα καὶ πόλεισ καὶ τόπουσ καὶ λιμένασ καὶ ναῦσ καὶ πολλοὺσ ἵππουσ καὶ τοὺσ ὑπὲρ τούτων ἀμυνομένουσ· ταῦτα προὐβαλόμην ἐγὼ πρὸ τῆσ Ἀττικῆσ, ὅσον ἦν ἀνθρωπίνῳ λογισμῷ δυνατόν, καὶ τούτοισ ἐτείχισα τὴν χώραν, οὐχὶ τὸν κύκλον τοῦ Πειραιῶσ οὐδὲ τοῦ ἄστεωσ.

οὐδέ γ’ ἡττήθην ἐγὼ τοῖσ λογισμοῖσ Φιλίππου, πολλοῦ γε καὶ δεῖ, οὐδὲ ταῖσ παρασκευαῖσ, ἀλλ’ οἱ τῶν συμμάχων στρατηγοὶ καὶ αἱ δυνάμεισ τῇ τύχῃ. τίνεσ αἱ τούτων ἀποδείξεισ; ἐναργεῖσ καὶ φανεραί. σκοπεῖτε δέ. τί χρῆν τὸν εὔνουν πολίτην ποιεῖν, τί τὸν μετὰ πάσησ προνοίασ καὶ προθυμίασ καὶ δικαιοσύνησ ὑπὲρ τῆσ πατρίδοσ πολιτευόμενον;

οὐκ ἐκ μὲν θαλάττησ τὴν Εὔβοιαν προβαλέσθαι πρὸ τῆσ Ἀττικῆσ, ἐκ δὲ τῆσ μεσογείασ τὴν Βοιωτίαν, ἐκ δὲ τῶν πρὸσ Πελοπόννησον τόπων τοὺσ ὁμόρουσ ταύτῃ; οὐ τὴν σιτοπομπίαν, ὅπωσ παρὰ πᾶσαν φιλίαν ἄχρι τοῦ Πειραιῶσ κομισθήσεται, προϊδέσθαι; καὶ τὰ μὲν σῶσαι τῶν ὑπαρχόντων ἐκπέμποντα βοηθείασ καὶ λέγοντα καὶ γράφοντα τοιαῦτα, τὴν Προκόννησον, τὴν Χερρόνησον, τὴν Τένεδον, τὰ δ’ ὅπωσ οἰκεῖα καὶ σύμμαχ’ ὑπάρξει πρᾶξαι, τὸ Βυζάντιον, τὴν Ἄβυδον, τὴν Εὔβοιαν;

καὶ τῶν μὲν τοῖσ ἐχθροῖσ ὑπαρχουσῶν δυνάμεων τὰσ μεγίστασ ἀφελεῖν, ὧν δ’ ἐνέλειπε τῇ πόλει, ταῦτα προσθεῖναι; ἃ καὶ βεβουλευμέν’, ὦ ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, ἐὰν ἄνευ φθόνου τισ βούληται σκοπεῖν, ὀρθῶσ εὑρήσει καὶ πεπραγμένα πάσῃ δικαιοσύνῃ, καὶ τὸν ἑκάστου καιρὸν οὐ παρεθέντ’ οὐδ’ ἀγνοηθέντ’ οὐδὲ προεθένθ’ ὑπ’ ἐμοῦ, καὶ ὅσ’ εἰσ ἑνὸσ ἀνδρὸσ δύναμιν καὶ λογισμὸν ἧκεν, οὐδὲν ἐλλειφθέν.

εἰ δ’ ἢ δαίμονόσ τινοσ ἢ τύχησ ἰσχὺσ ἢ στρατηγῶν φαυλότησ ἢ τῶν προδιδόντων τὰσ πόλεισ ὑμῶν κακία ἢ πάντα ταῦτ’ ἐλυμαίνετο τοῖσ ὅλοισ, ἑώσ ἀνέτρεψεν, τί Δημοσθένησ ἀδικεῖ; εἰ δ’ οἱο͂σ ἐγὼ παρ’ ὑμῖν κατὰ τὴν ἐμαυτοῦ τάξιν, εἷσ ἐν ἑκάστῃ τῶν Ἑλληνίδων πόλεων ἀνὴρ ἐγένετο, μᾶλλον δ’ εἰ ἕν’ ἄνδρα μόνον Θετταλία καὶ ἕν’ ἄνδρ’ Ἀρκαδία ταὐτὰ φρονοῦντ’ ἔσχεν ἐμοί, οὐδένεσ οὔτε τῶν ἔξω Πυλῶν Ἑλλήνων οὔτε τῶν εἴσω τοῖσ παροῦσι κακοῖσ ἐκέχρηντ’ ἄν, ἀλλὰ πάντεσ ἂν ὄντεσ ἐλεύθεροι καὶ αὐτόνομοι μετὰ πάσησ ἀδείασ ἀσφαλῶσ ἐν εὐδαιμονίᾳ τὰσ ἑαυτῶν ᾤκουν πατρίδασ, τῶν τοσούτων καὶ τοιούτων ἀγαθῶν ὑμῖν καὶ τοῖσ ἄλλοισ Ἀθηναίοισ ἔχοντεσ χάριν δι’ ἐμέ.

ἵνα δ’ εἰδῆθ’ ὅτι πολλῷ τοῖσ λόγοισ ἐλάττοσι χρῶμαι τῶν ἔργων, εὐλαβούμενοσ τὸν φθόνον, λέγε μοι ταυτὶ καὶ ἀνάγνωθι λαβὼν τὸν ἀριθμὸν τῶν βοηθειῶν κατὰ τὰ ἐμὰ ψηφίσματα. ταῦτα καὶ τοιαῦτα πράττειν, Αἰσχίνη, τὸν καλὸν κἀγαθὸν πολίτην ἔδει, ὧν κατορθουμένων μὲν μεγίστοισ ἀναμφισβητήτωσ ὑπῆρχεν εἶναι καὶ τὸ δικαίωσ προσῆν, ὡσ ἑτέρωσ δὲ συμβάντων τὸ γοῦν εὐδοκιμεῖν περίεστι καὶ τὸ μηδένα μέμφεσθαι τὴν πόλιν μηδὲ τὴν προαίρεσιν αὐτῆσ, ἀλλὰ τὴν τύχην κακίζειν τὴν οὕτω τὰ πράγματα κρίνασαν·

οὐ μὰ Δί’ οὐκ ἀποστάντα τῶν συμφερόντων τῇ πόλει, μισθώσαντα δ’ αὑτὸν τοῖσ ἐναντίοισ, τοὺσ ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν καιροὺσ ἀντὶ τῶν τῆσ πατρίδοσ θεραπεύειν, οὐδὲ τὸν μὲν πράγματ’ ἄξια τῆσ πόλεωσ ὑποστάντα λέγειν καὶ γράφειν καὶ μένειν ἐπὶ τούτων βασκαίνειν, ἂν δέ τισ ἰδίᾳ τι λυπήσῃ, τοῦτο μεμνῆσθαι καὶ τηρεῖν, οὐδέ γ’ ἡσυχίαν ἄγειν ἄδικον καὶ ὕπουλον, ὃ σὺ ποιεῖσ πολλάκισ.

ἔστι γάρ, ἔστιν ἡσυχία δικαία καὶ συμφέρουσα τῇ πόλει, ἣν οἱ πολλοὶ τῶν πολιτῶν ὑμεῖσ ἁπλῶσ ἄγετε.

ἀλλ’ οὐ ταύτην οὗτοσ ἄγει τὴν ἡσυχίαν, πολλοῦ γε καὶ δεῖ, ἀλλ’ ἀποστὰσ ὅταν αὐτῷ δόξῃ τῆσ πολιτείασ πολλάκισ δὲ δοκεῖ, φυλάττει πηνίκ’ ἔσεσθε μεστοὶ τοῦ συνεχῶσ λέγοντοσ ἢ παρὰ τῆσ τύχησ τι συμβέβηκεν ἐναντίωμα ἢ ἄλλο τι δύσκολον γέγονεν πολλὰ δὲ τἀνθρώπινα· εἶτ’ ἐπὶ τούτῳ τῷ καιρῷ ῥήτωρ ἐξαίφνησ ἐκ τῆσ ἡσυχίασ ὥσπερ πνεῦμ’ ἐφάνη, καὶ πεφωνασκηκὼσ καὶ συνειλοχὼσ ῥήματα καὶ λόγουσ συνείρει τούτουσ σαφῶσ καὶ ἀπνευστεί, ὄνησιν μὲν οὐδεμίαν φέροντασ οὐδ’ ἀγαθοῦ κτῆσιν οὐδενόσ, συμφορὰν δὲ τῷ τυχόντι τῶν πολιτῶν καὶ κοινὴν αἰσχύνην. καίτοι ταύτησ τῆσ μελέτησ καὶ τῆσ ἐπιμελείασ, Αἰσχίνη, εἴπερ ἐκ ψυχῆσ δικαίασ ἐγίγνετο καὶ τὰ τῆσ πατρίδοσ συμφέροντα προῃρημένησ, τοὺσ καρποὺσ ἔδει γενναίουσ καὶ καλοὺσ καὶ πᾶσιν ὠφελίμουσ εἶναι, συμμαχίασ πόλεων, πόρουσ χρημάτων, ἐμπορίου κατασκευήν, νόμων συμφερόντων θέσεισ, τοῖσ ἀποδειχθεῖσιν ἐχθροῖσ ἐναντιώματα.

τούτων γὰρ ἁπάντων ἦν ἐν τοῖσ ἄνω χρόνοισ ἐξέτασισ, καὶ ἔδωκεν ὁ παρελθὼν χρόνοσ πολλὰσ ἀποδείξεισ ἀνδρὶ καλῷ τε κἀγαθῷ, ἐν οἷσ οὐδαμοῦ σὺ φανήσει γεγονώσ, οὐ πρῶτοσ, οὐ δεύτεροσ, οὐ τρίτοσ, οὐ τέταρτοσ, οὐ πέμπτοσ, οὐχ ἕκτοσ, οὐχ ὁποστοσοῦν, οὔκουν ἐπί γ’ οἷσ ἡ πατρὶσ ηὐξάνετο.

τίσ γὰρ συμμαχία σοῦ πράξαντοσ γέγονεν τῇ πόλει;

τίσ δὲ βοήθεια ἢ κτῆσισ εὐνοίασ ἢ δόξησ; τίσ δὲ πρεσβεία, τίσ διακονία δι’ ἣν ἡ πόλισ ἐντιμοτέρα; τί τῶν οἰκείων ἢ τῶν Ἑλληνικῶν καὶ ξενικῶν, οἷσ ἐπέστησ, ἐπηνώρθωται; ποῖαι τριήρεισ; ποῖα βέλη; ποῖοι νεώσοικοι; τίσ ἐπισκευὴ τειχῶν; ποῖον ἱππικόν; τί τῶν ἁπάντων σὺ χρήσιμοσ εἶ; τίσ ἢ τοῖσ εὐπόροισ ἢ τοῖσ ἀπόροισ πολιτικὴ καὶ κοινὴ βοήθεια χρημάτων; οὐδεμία. ἀλλ’, ὦ τᾶν, εἰ μηδὲν τούτων, εὔνοιά γε καὶ προθυμία·

ποῦ; πότε; ὅστισ, ὦ πάντων ἀδικώτατε, οὐδ’ ὅθ’ ἅπαντεσ, ὅσοι πώποτ’ ἐφθέγξαντ’ ἐπὶ τοῦ βήματοσ, εἰσ σωτηρίαν ἐπεδίδοσαν, καὶ τὸ τελευταῖον Ἀριστόνικοσ τὸ συνειλεγμένον εἰσ τὴν ἐπιτιμίαν, οὐδὲ τότ’ οὔτε παρῆλθεσ οὔτ’ ἐπέδωκασ οὐδέν, οὐκ ἀπορῶν, πῶσ γάρ; ὅσ γ’ ἐκεκληρονομήκεισ μὲν τῶν Φίλωνοσ τοῦ κηδεστοῦ χρημάτων πλεῖν ἢ πέντε ταλάντων, διτάλαντον δ’ εἶχεσ ἔρανον δωρεὰν παρὰ τῶν ἡγεμόνων τῶν συμμοριῶν ἐφ’ οἷσ ἐλυμήνω τὸν τριηραρχικὸν νόμον. ἀλλ’ ἵνα μὴ λόγον ἐκ λόγου λέγων τοῦ παρόντοσ ἐμαυτὸν ἐκκρούσω, παραλείψω ταῦτα.

ἀλλ’ ὅτι γ’ οὐχὶ δι’ ἔνδειαν οὐκ ἐπέδωκασ, ἐκ τούτων δῆλον, ἀλλὰ φυλάττων τὸ μηδὲν ἐναντίον γενέσθαι παρὰ σοῦ τούτοισ οἷσ ἅπαντα πολιτεύει. ἐν τίσιν οὖν σὺ νεανίασ καὶ πηνίκα λαμπρόσ; ἡνίκ’ ἂν κατὰ τούτων τι δέῃ, ἐν τούτοισ λαμπροφωνότατοσ, μνημονικώτατοσ, ὑποκριτὴσ ἄριστοσ, τραγικὸσ Θεοκρίνησ. εἶτα τῶν πρότερον γεγενημένων ἀγαθῶν ἀνδρῶν μέμνησαι.

καὶ καλῶσ ποιεῖσ. οὐ μέντοι δίκαιόν ἐστιν, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τὴν πρὸσ τοὺσ τετελευτηκότασ εὔνοιαν ὑπάρχουσαν προλαβόντα παρ’ ὑμῶν πρὸσ ἐκείνουσ ἐξετάζειν καὶ παραβάλλειν ἐμὲ τὸν νῦν ζῶντα μεθ’ ὑμῶν. τίσ γὰρ οὐκ οἶδε τῶν πάντων, ὅτι τοῖσ μὲν ζῶσι πᾶσιν ὕπεστί τισ ἢ πλείων ἢ ἐλάττων φθόνοσ, τοὺσ τεθνεῶτασ δ’ οὐδὲ τῶν ἐχθρῶν οὐδεὶσ ἔτι μισεῖ;

οὕτωσ οὖν ἐχόντων τούτων τῇ φύσει, πρὸσ τοὺσ πρὸ ἐμαυτοῦ νῦν ἐγὼ κρίνωμαι καὶ θεωρῶμαι; μηδαμῶσ· οὔτε γὰρ δίκαιον οὔτ’ ἴσον, Αἰσχίνη, ἀλλὰ πρὸσ σὲ καὶ ἄλλον εἴ τινα βούλει τῶν ταὐτά σοι προῃρημένων καὶ ζώντων. κἀκεῖνο σκόπει.

πότερον κάλλιον καὶ ἄμεινον τῇ πόλει διὰ τὰσ τῶν πρότερον εὐεργεσίασ, οὔσασ ὑπερμεγέθεισ, οὐ μὲν οὖν εἴποι τισ ἂν ἡλίκασ, τὰσ ἐπὶ τὸν παρόντα βίον γιγνομένασ εἰσ ἀχαριστίαν καὶ προπηλακισμὸν ἄγειν, ἢ πᾶσιν, ὅσοι τι μετ’ εὐνοίασ πράττουσι, τῆσ παρὰ τούτων τιμῆσ καὶ φιλανθρωπίασ μετεῖναι; καὶ μὴν εἰ καὶ τοῦτ’ ἄρα δεῖ μ’ εἰπεῖν, ἡ μὲν ἐμὴ πολιτεία καὶ προαίρεσισ, ἄν τισ σκοπῇ, ταῖσ τῶν τότ’ ἐπαινουμένων ἀνδρῶν ὁμοία καὶ ταὐτὰ βουλομένη φανήσεται, ἡ δὲ σὴ ταῖσ τῶν τοὺσ τοιούτουσ τότε συκοφαντούντων·

δῆλον γὰρ ὅτι καὶ κατ’ ἐκείνουσ ἦσάν τινεσ, οἳ διασύροντεσ τοὺσ ὄντασ τότε τοὺσ δὲ πρότερον γεγενημένουσ ἐπῄνουν, βάσκανον πρᾶγμα καὶ ταὐτὸ ποιοῦντεσ σοί. εἶτα λέγεισ ὡσ οὐδὲν ὅμοιόσ εἰμ’ ἐκείνοισ ἐγώ;

σὺ δ’ ὅμοιοσ, Αἰσχίνη; ὁ δ’ ἀδελφὸσ ὁ σόσ; ἄλλοσ δέ τισ τῶν νῦν ῥητόρων; ἐγὼ μὲν γὰρ οὐδένα φημί. ἀλλὰ πρὸσ τοὺσ ζῶντασ, ὦ χρηστέ, ἵνα μηδὲν ἄλλ’ εἴπω, τὸν ζῶντ’ ἐξέταζε καὶ τοὺσ καθ’ αὑτόν, ὥσπερ τἄλλα πάντα, τοὺσ ποιητάσ, τοὺσ χορούσ, τοὺσ ἀγωνιστάσ. ὁ Φιλάμμων οὐχ ὅτι Γλαύκου τοῦ Καρυστίου καί τινων ἑτέρων πρότερον γεγενημένων ἀθλητῶν ἀσθενέστεροσ ἦν, ἀστεφάνωτοσ ἐκ τῆσ Ὀλυμπίασ ἀπῄει, ἀλλ’ ὅτι τῶν εἰσελθόντων πρὸσ αὐτὸν ἄριστ’ ἐμάχετο, ἐστεφανοῦτο καὶ νικῶν ἀνηγορεύετο.

καὶ σὺ πρὸσ τοὺσ νῦν ὁρ́α με ῥήτορασ, πρὸσ σαυτόν, πρὸσ ὅντινα βούλει τῶν ἁπάντων· οὐδέν’ ἐξίσταμαι. ὧν, ὅτε μὲν τῇ πόλει τὰ βέλτισθ’ ἑλέσθαι παρῆν, ἐφαμίλλου τῆσ εἰσ τὴν πατρίδ’ εὐνοίασ ἐν κοινῷ πᾶσι κειμένησ, ἐγὼ κράτιστα λέγων ἐφαινόμην, καὶ τοῖσ ἐμοῖσ καὶ ψηφίσμασι καὶ νόμοισ καὶ πρεσβείαισ ἅπαντα διῳκεῖτο, ὑμῶν δ’ οὐδεὶσ ἦν οὐδαμοῦ, πλὴν εἰ τούτοισ ἐπηρεάσαι τι δέοι·

ἐπειδὴ δ’ ἃ μήποτ’ ὤφελεν συνέβη, καὶ οὐκέτι συμβούλων ἀλλὰ τῶν τοῖσ ἐπιταττομένοισ ὑπηρετούντων καὶ τῶν κατὰ τῆσ πατρίδοσ μισθαρνεῖν ἑτοίμων καὶ τῶν κολακεύειν ἕτερον βουλομένων ἐξέτασισ ἦν, τηνικαῦτα σὺ καὶ τούτων ἕκαστοσ ἐν τάξει καὶ μέγασ καὶ λαμπρὸσ ἱπποτρόφοσ, ἐγὼ δ’ ἀσθενήσ, ὁμολογῶ, ἀλλ’ εὔνουσ μᾶλλον ὑμῶν τουτοισί. δύο δ’, ἄνδρεσ Ἀθηναῖοι, τὸν φύσει μέτριον πολίτην ἔχειν δεῖ οὕτω γάρ μοι περὶ ἐμαυτοῦ λέγοντι ἀνεπιφθονώτατον εἰπεῖν, ἐν μὲν ταῖσ ἐξουσίαισ τὴν τοῦ γενναίου καὶ τοῦ πρωτείου τῇ πόλει προαίρεσιν διαφυλάττειν, ἐν παντὶ δὲ καιρῷ καὶ πράξει τὴν εὔνοιαν·

τούτου γὰρ ἡ φύσισ κυρία, τοῦ δύνασθαι δὲ καὶ ἰσχύειν ἕτερα. ταύτην τοίνυν παρ’ ἐμοὶ μεμενηκυῖαν εὑρήσεθ’ ἁπλῶσ. ὁρᾶτε δέ.

οὐκ ἐξαιτούμενοσ, οὐκ εἰσ Ἀμφικτύονασ δίκασ ἐπαγόντων, οὐκ ἀπειλούντων, οὐκ ἐπαγγελλομένων, οὐχὶ τοὺσ καταράτουσ τούτουσ ὥσπερ θηρία μοι προσβαλλόντων, οὐδαμῶσ ἐγὼ προδέδωκα τὴν εἰσ ὑμᾶσ εὔνοιαν. τὸ γὰρ ἐξ ἀρχῆσ εὐθὺσ ὀρθὴν καὶ δικαίαν τὴν ὁδὸν τῆσ πολιτείασ εἱλόμην, τὰσ τιμάσ, τὰσ δυναστείασ, τὰσ εὐδοξίασ τὰσ τῆσ πατρίδοσ θεραπεύειν, ταύτασ αὔξειν, μετὰ τούτων εἶναι. οὐκ ἐπὶ μὲν τοῖσ ἑτέρων εὐτυχήμασι φαιδρὸσ ἐγὼ καὶ γεγηθὼσ κατὰ τὴν ἀγορὰν περιέρχομαι, τὴν δεξιὰν προτείνων καὶ εὐαγγελιζόμενοσ τούτοισ οὓσ ἂν ἐκεῖσ’ ἀπαγγελεῖν οἰώμαι, τῶν δὲ τῆσ πόλεωσ ἀγαθῶν πεφρικὼσ ἀκούω καὶ στένων καὶ κύπτων εἰσ τὴν γῆν, ὥσπερ οἱ δυσσεβεῖσ οὗτοι, οἳ τὴν μὲν πόλιν διασύρουσιν, ὥσπερ οὐχ αὑτοὺσ διασύροντεσ, ὅταν τοῦτο ποιῶσιν, ἔξω δὲ βλέπουσι, καὶ ἐν οἷσ ἀτυχησάντων τῶν Ἑλλήνων ηὐτύχησ’ ἕτεροσ, ταῦτ’ ἐπαινοῦσι καὶ ὅπωσ τὸν ἅπαντα χρόνον μενεῖ φασὶ δεῖν τηρεῖν.

μὴ δῆτ’, ὦ πάντεσ θεοί, μηδεὶσ ταῦθ’ ὑμῶν ἐπινεύσειεν, ἀλλὰ μάλιστα μὲν καὶ τούτοισ βελτίω τινὰ νοῦν καὶ φρένασ ἐνθείητε, εἰ δ’ ἄρ’ ἔχουσιν ἀνιάτωσ, τούτουσ μὲν αὐτοὺσ καθ’ ἑαυτοὺσ ἐξώλεισ καὶ προώλεισ ἐν γῇ καὶ θαλάττῃ ποιήσατε, ἡμῖν δὲ τοῖσ λοιποῖσ τὴν ταχίστην ἀπαλλαγὴν τῶν ἐπηρτημένων φόβων δότε καὶ σωτηρίαν ἀσφαλῆ.

SEARCH

MENU NAVIGATION