Strabo, Geography, book 2, chapter 1

(스트라본, 지리학, book 2, chapter 1)

ἐν δὲ τῷ τρίτῳ τῶν γεωγραφικῶν καθιστάμενοσ τὸν τῆσ οἰκουμένησ πίνακα γραμμῇ τινι διαιρεῖ δίχα ἀπὸ δύσεωσ ἐπ’ ἀνατολὴν παραλλήλῳ τῇ ἰσημερινῇ γραμμῇ, πέρατα δ’ αὐτῆσ τίθησι πρὸσ δύσει μὲν τὰσ Ἡρακλείουσ στήλασ, ἐπ’ ἀνατολῇ δὲ τὰ ἄκρα καὶ ἔσχατα ὄρη τῶν ἀφοριζόντων ὀρῶν τὴν πρὸσ ἄρκτον τῆσ Ἰνδικῆσ πλευράν. γράφει δὲ τὴν γραμμὴν ἀπὸ στηλῶν διά τε τοῦ Σικελικοῦ πορθμοῦ καὶ τῶν μεσημβρινῶν ἄκρων τῆσ τε Πελοποννήσου καὶ τῆσ Ἀττικῆσ μέχρι τῆσ Ῥοδίασ καὶ τοῦ Ἰσσικοῦ κόλπου. μέχρι μὲν δὴ δεῦρο διὰ τῆσ θαλάττησ φησὶν εἶναι τὴν λεχθεῖσαν γραμμὴν καὶ τῶν παρακειμένων ἠπείρων καὶ γὰρ αὐτὴν ὅλην τὴν καθ’ ἡμᾶσ θάλατταν οὕτωσ ἐπὶ μῆκοσ τετάσθαι μέχρι τῆσ Κιλικίασ, εἶτα ἐπ’ εὐθείασ πωσ ἐκβάλλεσθαι παρ’ ὅλην τὴν ὀρεινὴν τοῦ Ταύρου μέχρι τῆσ Ἰνδικῆσ· τὸν γὰρ Ταῦρον ἐπ’ εὐθείασ τῇ ἀπὸ στηλῶν θαλάττῃ τεταμένον δίχα τὴν Ἀσίαν διαιρεῖν ὅλην ἐπὶ μῆκοσ, τὸ μὲν αὐτῆσ μέροσ βόρειον ποιοῦντα τὸ δὲ νότιον, ὥσθ’ ὁμοίωσ καὶ αὐτὸν ἐπὶ τοῦ δι’ Ἀθηνῶν ἱδρῦσθαι παραλλήλου καὶ τὴν ἀπὸ στηλῶν μέχρι δεῦρο θάλατταν. ταῦτα δ’ εἰπὼν οἰέται δεῖν διορθῶσαι τὸν ἀρχαῖον γεωγραφικὸν πίνακα·

πολὺ γὰρ ἐπὶ τὰσ ἄρκτουσ παραλλάττειν τὰ ἑωθινὰ μέρη τῶν ὀρῶν κατ’ αὐτόν, συνεπισπᾶσθαι δὲ καὶ τὴν Ἰνδικὴν ἀρκτικωτέραν ἢ δεῖ γινομένην. πίστιν δὲ τούτου φέρει μίαν μὲν ταύτην, ὅτι τὰ τῆσ Ἰνδικῆσ ἄκρα τὰ μεσημβρινώτατα ὁμολογοῦσι πολλοὶ τοῖσ κατὰ Μερόην ἀνταίρειν τόποισ, ἀπό τε τῶν ἀέρων καὶ τῶν οὐρανίων τεκμαιρόμενοι, ἐντεῦθεν δ’ ἐπὶ τὰ βορειότατα τῆσ Ἰνδικῆσ τὰ πρὸσ τοῖσ Καυκασίοισ ὄρεσι Πατροκλῆσ, ὁ μάλιστα πιστεύεσθαι δίκαιοσ διά τε τὸ ἀξίωμα καὶ διὰ τὸ μὴ ἰδιώτησ εἶναι τῶν γεωγραφικῶν, φησὶ σταδίουσ μυρίουσ καὶ πεντακισχιλίουσ· ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ ἀπὸ Μερόησ ἐπὶ τὸν δι’ Ἀθηνῶν παράλληλον τοσοῦτόν πώσ ἐστιν ὥστε τῆσ Ἰνδικῆσ τὰ προσάρκτια μέρη συνάπτοντα τοῖσ Καυκασίοισ ὄρεσιν εἰσ τοῦτον τελευτᾶν τὸν κύκλον. ἄλλην δὲ πίστιν φέρει τοιαύτην, ὅτι τὸ ἀπὸ τοῦ Ἰσσικοῦ κόλπου διάστημα ἐπὶ τὴν θάλατταν τὴν Ποντικὴν τρισχιλίων πώσ ἐστι σταδίων πρὸσ ἄρκτον ἰόντι καὶ τοὺσ περὶ Ἀμισὸν ἢ Σινώπην τόπουσ, ὅσον καὶ τὸ πλάτοσ τῶν ὀρῶν λέγεται·

ἐκ δὲ Ἀμισοῦ πρὸσ τὴν ἰσημερινὴν ἀνατολὴν φερομένῳ πρῶτον μὲν ἡ Κολχίσ ἐστιν, ἔπειτα ἡ ἐπὶ τὴν Ὑρκανίαν θάλατταν ὑπέρθεσισ καὶ ἡ ἐφεξῆσ ἡ ἐπὶ Βάκτρα καὶ τοὺσ ἐπέκεινα Σκύθασ ὁδὸσ δεξιὰ ἔχοντι τὰ ὄρη· αὕτη δ’ ἡ γραμμὴ διὰ Ἀμισοῦ πρὸσ δύσιν ἐκβαλλομένη διὰ τῆσ Προποντίδοσ ἐστὶ καὶ τοῦ Ἑλλησπόντου. ἀπὸ δὲ Μερόησ ἐπὶ τὸν Ἑλλήσποντον οὐ πλείουσ εἰσὶ τῶν μυρίων καὶ ὀκτακισχιλίων σταδίων, ὅσοι καὶ ἀπὸ τοῦ μεσημβρινοῦ πλευροῦ τῆσ Ἰνδικῆσ πρὸσ τὰ περὶ τοὺσ Βακτρίουσ μέρη, προστεθέντων τρισχιλίων τοῖσ μυρίοισ καὶ πεντακισχιλίοισ, ὧν οἱ μὲν τοῦ πλάτουσ ἦσαν τῶν ὀρῶν οἱ δὲ τῆσ Ἰνδικῆσ. Πρὸσ δὲ τὴν ἀπόφασιν ταύτην ὁ Ἵππαρχοσ ἀντιλέγει διαβάλλων τὰσ πίστεισ·

οὐδὲ γὰρ Πατροκλέα πιστὸν εἶναι, δυεῖν ἀντιμαρτυρούντων αὐτῷ Δηιμάχου τε καὶ Μεγασθένουσ, οἳ καθ’ οὓσ μὲν τόπουσ δισμυρίων εἶναι σταδίων τὸ διάστημά φασι τὸ ἀπὸ τῆσ κατὰ μεσημβρίαν θαλάττησ, καθ’ οὓσ δὲ καὶ τρισμυρίων· τούτουσ τε δὴ τοιαῦτα λέγειν καὶ τοὺσ ἀρχαίουσ πίνακασ τούτοισ ὁμολογεῖν. ἀπίθανον δή που νομίζει τὸ μόνῳ δεῖν πιστεύειν Πατροκλεῖ, παρέντασ τοὺσ τοσοῦτον ἀντιμαρτυροῦντασ αὐτῷ, καὶ διορθοῦσθαι παρ’ αὐτὸ τοῦτο τοὺσ ἀρχαίουσ πίνακασ, ἀλλὰ μὴ ἐᾶν οὕτωσ, ἑώσ ἄν τι πιστότερον περὶ αὐτῶν γνῶμεν. οἶμαι δὴ πολλὰσ ἔχειν εὐθύνασ τοῦτον τὸν λόγον.

πρῶτον μὲν ὅτι πολλαῖσ μαρτυρίαισ ἐκείνου χρησαμένου μιᾷ φησι τῇ Πατροκλέουσ αὐτὸν χρῆσθαι. τίνεσ οὖν ἦσαν οἱ φάσκοντεσ τὰ μεσημβρινὰ ἄκρα τῆσ Ἰνδικῆσ ἀνταίρειν τοῖσ κατὰ Μερόην; τίνεσ δ’ οἱ τὸ ἀπὸ Μερόησ διάστημα μέχρι τοῦ δι’ Ἀθηνῶν παραλλήλου [τοσοῦτον] λέγοντεσ; τίνεσ δὲ πάλιν οἱ τὸ τῶν ὀρῶν πλάτοσ τοσοῦτον, ἢ οἱ τὸ ἀπὸ τῆσ Κιλικίασ ἐπὶ τὴν Ἀμισὸν τὸ αὐτὸ τούτῳ λέγοντεσ; τίνεσ δὲ οἱ [τὸ] ἀπὸ Ἀμισοῦ διὰ Κόλχων καὶ τῆσ Ὑρκανίασ μέχρι Βακτρίων καὶ τῶν ἐπέκεινα εἰσ τὴν ἑῴαν θάλατταν καθηκόντων ἐπ’ εὐθείασ τε εἶναι λέγοντεσ καὶ ἐπ’ ἰσημερινὰσ ἀνατολὰσ καὶ παρὰ τὰ ὄρη ἐν δεξιᾷ ἔχοντι αὐτά; ἢ πάλιν τὸ ἐπὶ τὴν δύσιν ἐπ’ εὐθείασ ταύτῃ τῇ γραμμῇ, διότι ἐπὶ τὴν Προποντίδα ἐστὶ καὶ τὸν Ἑλλήσποντον; ταῦτα γὰρ ὁ Ἐρατοσθένησ λαμβάνει πάντα ὡσ καὶ ἐκμαρτυρούμενα ὑπὸ τῶν ἐν τοῖσ τόποισ γενομένων, ἐντετυχηκὼσ ὑπομνήμασι πολλοῖσ, ὧν εὐπόρει βιβλιοθήκην ἔχων τηλικαύτην ἡλίκην αὐτὸσ Ἵππαρχόσ φησι. καὶ αὐτὴ δὲ ἡ τοῦ Πατροκλέουσ πίστισ ἐκ πολλῶν μαρτυριῶν σύγκειται, τῶν βασιλέων τῶν πεπιστευκότων αὐτῷ τηλικαύτην ἀρχήν, τῶν ἐπακολουθησάντων αὐτῷ, τῶν ἀντιδοξούντων, ὧν αὐτὸσ ὁ Ἵππαρχοσ κατονομάζει·

οἱ γὰρ κατ’ ἐκείνων ἔλεγχοι πίστεισ τῶν ὑπὸ τούτου λεγομένων εἰσίν. οὐδὲ τοῦτο δὲ ἀπίθανον τοῦ Πατροκλέουσ, ὅτι φησὶ τοὺσ Ἀλεξάνδρῳ συστρατεύσαντασ ἐπιδρομάδην ἱστορῆσαι ἕκαστα, αὐτὸν δὲ Ἀλέξανδρον ἀκριβῶσαι, ἀναγραψάντων τὴν ὅλην χώραν τῶν ἐμπειροτάτων αὐτῷ· τὴν δ’ ἀναγραφὴν αὐτῷ δοθῆναί φησιν ὕστερον ὑπὸ Ξενοκλέουσ τοῦ γαζοφύλακοσ. ἔτι φησὶν ὁ Ἵππαρχοσ ἐν τῷ δευτέρῳ ὑπομνήματι αὐτὸν τὸν Ἐρατοσθένη διαβάλλειν τὴν τοῦ Πατροκλέουσ πίστιν ἐκ τῆσ πρὸσ Μεγασθένη διαφωνίασ περὶ τοῦ μήκουσ τῆσ Ἰνδικῆσ τοῦ κατὰ τὸ βόρειον πλευρόν, τοῦ μὲν Μεγασθένουσ λέγοντοσ σταδίων μυρίων ἑξακισχιλίων, τοῦ δὲ Πατροκλέουσ χιλίοισ λείπειν φαμένου·

ἀπὸ γάρ τινοσ ἀναγραφῆσ σταθμῶν ὁρμηθέντα τοῖσ μὲν ἀπιστεῖν διὰ τὴν διαφωνίαν, ἐκείνῃ δὲ προσέχειν. εἰ οὖν διὰ τὴν διαφωνίαν ἐνταῦθα ἄπιστοσ ὁ Πατροκλῆσ, καίτοι παρὰ χιλίουσ σταδίουσ τῆσ διαφορᾶσ οὔσησ, πόσῳ χρὴ μᾶλλον ἀπιστεῖν ἐν οἷσ παρὰ ὀκτακισχιλίουσ ἡ διαφορά ἐστι, πρὸσ δύο καὶ ταῦτα ἄνδρασ συμφωνοῦντασ ἀλλήλοισ, τῶν μὲν λεγόντων τὸ τῆσ Ἰνδικῆσ πλάτοσ δισμυρίων σταδίων, τοῦ δὲ μυρίων καὶ δισχιλίων; ἐροῦμεν δ’ ὅτι οὐ ψιλὴν τὴν διαφωνίαν ᾐτιάσατο, ἀλλὰ συγκρίνων πρὸσ τὴν ὁμολογίαν καὶ τὴν ἀξιοπιστίαν τῆσ ἀναγραφῆσ τῶν σταθμῶν.

οὐ θαυμαστὸν δὲ εἰ πιστοῦ γίνεταί τι πιστότερον, καὶ εἰ τῷ αὐτῷ ἐν ἑτέροισ μὲν πιστεύομεν ἐν ἑτέροισ δ’ ἀπιστοῦμεν, ὅταν παρά τινοσ τεθῇ τι βεβαιότερον. γελοῖόν τε τὸ τὴν παρὰ πολὺ διαφωνίαν ἀπιστοτέρουσ ποιεῖν νομίσαι τοὺσ διαφωνοῦντασ· τοὐναντίον γὰρ ἐν τῷ παρὰ μικρὸν συμβαίνειν τοῦτο μᾶλλον ἐοίκε. παρὰ μικρὸν γὰρ ἡ πλάνη συμβαίνει μᾶλλον οὐ τοῖσ τυχοῦσι μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖσ πλέον τι τῶν ἑτέρων φρονοῦσιν· ἐν δὲ τοῖσ παρὰ πολὺ ὁ μὲν τυχὼν ἁμάρτοι ἄν, ὁ δ’ ἐπιστημονικώτεροσ ἧττον ἂν τοῦτο πάθοι· διὸ καὶ πιστεύεται θᾶττον. ἅπαντεσ μὲν τοίνυν οἱ περὶ τῆσ Ἰνδικῆσ γράψαντεσ ὡσ ἐπὶ τὸ πολὺ ψευδολόγοι γεγόνασι, καθ’ ὑπερβολὴν δὲ Δηίμαχοσ, τὰ δὲ δεύτερα λέγει Μεγασθένησ, Ὀνησίκριτοσ δὲ καὶ Νέαρχοσ καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι παραψελλίζοντεσ ἤδη.

καὶ ἡμῖν δ’ ὑπῆρξεν ἐπὶ πλέον κατιδεῖν ταῦτα ὑπομνηματιζομένοισ τὰσ Ἀλεξάνδρου πράξεισ· διαφερόντωσ δ’ ἀπιστεῖν ἄξιον Δηιμάχῳ τε καὶ Μεγασθένει. οὗτοι γάρ εἰσιν οἱ τοὺσ ἐνωτοκοίτασ καὶ τοὺσ ἀστόμουσ καὶ ἄρρινασ ἱστοροῦντεσ μονοφθάλμουσ τε καὶ μακροσκελεῖσ καὶ ὀπισθοδακτύλουσ· ἀνεκαίνισαν δὲ καὶ τὴν Ὁμηρικὴν τῶν Πυγμαίων γερανομαχίαν, τρισπιθάμουσ εἰπόντεσ. οὗτοι δὲ καὶ τοὺσ χρυσωρύχουσ μύρμηκασ καὶ Πᾶνασ σφηνοκεφάλουσ ὄφεισ τε καὶ βοῦσ καὶ ἐλάφουσ σὺν κέρασι καταπίνοντασ· περὶ ὧν ἕτεροσ τὸν ἕτερον ἐλέγχει, ὅπερ καὶ Ἐρατοσθένησ φησίν. ἐπέμφθησαν μὲν γὰρ εἰσ τὰ Παλίμβοθρα, ὁ μὲν Μεγασθένησ πρὸσ Σανδρόκοττον ὁ δὲ Δηίμαχοσ πρὸσ Ἀλλιτροχάδην τὸν ἐκείνου υἱὸν κατὰ πρεσβείαν· ὑπομνήματα δὲ τῆσ ἀποδημίασ κατέλιπον τοιαῦτα, ὑφ’ ἧσ δή ποτε αἰτίασ προαχθέντεσ. Πατροκλῆσ δὲ ἥκιστα τοιοῦτοσ· καὶ οἱ ἄλλοι δὲ μάρτυρεσ οὐκ ἀπίθανοι, οἷσ κέχρηται ὁ Ἐρατοσθένησ . . . .

. . εἰ γὰρ ὁ διὰ Ῥόδου καὶ Βυζαντίου μεσημβρινὸσ ὀρθῶσ εἴληπται, καὶ ὁ διὰ τῆσ Κιλικίασ καὶ Ἀμισοῦ ὀρθῶσ ἂν εἰή εἰλημμένοσ· φαίνεται γὰρ τὸ παράλληλον ἐκ πολλῶν, ὅταν μηδετέρωσ ἡ σύμπτωσισ ἀπελέγχηται. ὅ τε ἐξ Ἀμισοῦ πλοῦσ ἐπὶ τὴν Κολχίδα ὅτι ἐστὶν ἐπὶ ἰσημερινὴν ἀνατολήν, καὶ τοῖσ ἀνέμοισ ἐλέγχεται καὶ ὡρ́αισ καὶ καρποῖσ καὶ ταῖσ ἀνατολαῖσ αὐταῖσ·

ὡσ δ’ αὕτωσ καὶ ἡ ἐπὶ τὴν Κασπίαν ὑπέρβασισ καὶ ἡ ἐφεξῆσ ὁδὸσ μέχρι Βάκτρων. πολλαχοῦ γὰρ ἡ ἐνάργεια καὶ τὸ ἐκ πάντων συμφωνούμενον ὀργάνου πιστότερόν ἐστιν, ἐπεὶ καὶ αὐτὸσ ὁ Ἵππαρχοσ τὴν ἀπὸ στηλῶν μέχρι τῆσ Κιλικίασ γραμμήν, ὅτι ἐστὶν ἐπ’ εὐθείασ καὶ ὅτι ἐπὶ ἰσημερινὴν ἀνατολήν, οὐ πᾶσαν ὀργανικῶσ καὶ γεωμετρικῶσ ἔλαβεν, ἀλλ’ ὅλην τὴν ἀπὸ στηλῶν μέχρι πορθμοῦ τοῖσ πλέουσιν ἐπίστευσεν. ὥστ’ οὐδ’ ἐκεῖνο εὖ λέγει τό "ἐπειδὴ οὐκ ἔχομεν λέγειν οὔθ’ ἡμέρασ μεγίστησ πρὸσ τὴν βραχυτάτην λόγον οὔτε γνώμονοσ "πρὸσ σκιὰν ἐπὶ τῇ παρωρείᾳ τῇ ἀπὸ Κιλικίασ μέχρι "Ἰνδῶν, οὐδ’ εἰ ἐπὶ παραλλήλου γραμμῆσ ἐστιν ἡ λόξωσισ ἔχομεν εἰπεῖν, ἀλλ’ ἐᾶν ἀδιόρθωτον, λοξὴν φυλάξαντεσ, ὡσ οἱ ἀρχαῖοι πίνακεσ παρέχουσι. " πρῶτον μὲν γὰρ τὸ μὴ ἔχειν εἰπεῖν ταὐτόν ἐστι τῷ ἐπέχειν, ὁ δ’ ἐπέχων οὐδετέρωσε ῥέπει, ἐᾶν δὲ κελεύων, ὡσ οἱ ἀρχαῖοι, ἐκεῖσε ῥέπει. μᾶλλον δ’ ἂν τἀκόλουθον ἐφύλαττεν, εἰ συνεβούλευε μηδὲ γεωγραφεῖν ὅλωσ· οὐδὲ γὰρ τῶν ἄλλων ὀρῶν τὰσ θέσεισ, οἱο͂ν Ἄλπεων καὶ τῶν Πυρηναίων καὶ τῶν Θρᾳκίων καὶ Ἰλλυρικῶν καὶ Γερμανικῶν, οὕτωσ ἔχομεν εἰπεῖν. τίσ δ’ ἂν ἡγήσαιτο πιστοτέρουσ τῶν ὑστέρων τοὺσ παλαιοὺσ τοσαῦτα πλημμελήσαντασ περὶ τὴν πινακογραφίαν, ὅσα εὖ διαβέβληκεν Ἐρατοσθένησ, ὧν οὐδενὶ ἀντείρηκεν Ἵππαρχοσ; καὶ τὰ ἑξῆσ δὲ πλήρη μεγάλων ἀποριῶν ἐστιν.

ὁρ́α γάρ, εἰ τοῦτο μὲν μὴ κινοίη τισ τὸ τὰ ἄκρα τῆσ Ἰνδικῆσ τὰ μεσημβρινὰ ἀνταίρειν τοῖσ κατὰ Μερόην, μηδὲ τὸ διάστημα τὸ ἀπὸ Μερόησ ἐπὶ τὸ στόμα τὸ κατὰ τὸ Βυζάντιον, ὅτι ἐστὶ περὶ μυρίουσ σταδίουσ καὶ ὀκτακισχιλίουσ, ποιοίη δὲ τρισμυρίων τὸ ἀπὸ τῶν μεσημβρινῶν Ἰνδῶν μέχρι τῶν ὀρῶν, ὅσα ἂν συμβαίη ἄτοπα. τὸ πρῶτον μὲν γὰρ εἴπερ ὁ αὐτόσ ἐστι παράλληλοσ ὁ διὰ Βυζαντίου τῷ διὰ Μασσαλίασ, καθάπερ εἴρηκεν Ἵππαρχοσ πιστεύσασ Πυθέᾳ, ὁ δ’ αὐτὸσ καὶ μεσημβρινόσ ἐστιν ὁ διὰ Βυζαντίου τῷ διὰ Βορυσθένουσ, ὅπερ καὶ αὐτὸ δοκιμάζει ὁ Ἵππαρχοσ, δοκιμάζει δὲ καὶ τὸ ἀπὸ Βυζαντίου διάστημα ἐπὶ τὸν Βορυσθένη σταδίουσ εἶναι τρισχιλίουσ ἑπτακοσίουσ, τοσοῦτοι ἂν εἰε͂ν καὶ οἱ ἀπὸ Μασσαλίασ ἐπὶ τὸν διὰ Βορυσθένουσ παράλληλον, ὅσ γε διὰ τῆσ Κελτικῆσ παρωκεανίτιδοσ ἂν εἰή· τοσούτουσ γάρ πωσ διελθόντεσ συνάπτουσι τῷ ὠκεανῷ. πάλιν δ’ ἐπεὶ τὴν Κινναμωμοφόρον ἐσχάτην ἴσμεν οἰκουμένην πρὸσ μεσημβρίαν, καὶ καθ’ Ἵππαρχον αὐτὸν ὁ δι’ αὐτῆσ παράλληλοσ ἀρχὴ τῆσ εὐκράτου καὶ τῆσ οἰκουμένησ ἐστί, καὶ διέχει τοῦ ἰσημερινοῦ περὶ ὀκτακισχιλίουσ καὶ ὀκτακοσίουσ σταδίουσ·

ἐπεὶ οὖν φησὶν ἀπὸ τοῦ ἰσημερινοῦ τὸν διὰ Βορυσθένουσ διέχειν τρισμυρίουσ καὶ τετρακισχιλίουσ σταδίουσ, εἰε͂ν ἂν λοιποὶ οἱ ἀπὸ τοῦ ὁρίζοντοσ τὴν διακεκαυμένην καὶ τὴν εὔκρατον εἰσ τὸν διὰ Βορυσθένουσ καὶ τῆσ Κελτικῆσ παρωκεανίτιδοσ στάδιοι δισμύριοι πεντακισχίλιοι διακόσιοι. ὁ δέ γε ἀπὸ τῆσ Κελτικῆσ πρὸσ ἄρκτον πλοῦσ ἔσχατοσ λέγεται παρὰ τοῖσ νῦν ὁ ἐπὶ τὴν Ιἔρνην, ἐπέκεινα μὲν οὖσαν τῆσ Βρεττανικῆσ, ἀθλίωσ δὲ διὰ ψῦχοσ οἰκουμένην, ὥστε τὰ ἐπέκεινα νομίζειν ἀοίκητα. οὐ πλέον δὲ τῆσ Κελτικῆσ τὴν Ιἔρνην διέχειν φασὶ τῶν πεντακισχιλίων, ὥστε περὶ τρισμυρίουσ εἰε͂ν ἂν ἢ μικρῷ πλείουσ οἱ πάντεσ οἱ τὸ πλάτοσ τῆσ οἰκουμένησ ἀφορίζοντεσ. φέρε δὴ ἐπὶ τὴν ἀνταίρουσαν τῇ Κινναμωμοφόρῳ καὶ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ παραλλήλου πρὸσ ἑώ κειμένην ὑποβῶμεν.

αὕτη δ’ ἐστὶν ἡ περὶ τὴν Ταπροβάνην· ἡ δὲ Ταπροβάνη πεπίστευται σφόδρα ὅτι τῆσ Ἰνδικῆσ πρόκειται πελαγία μεγάλη νῆσοσ πρὸσ νότον, μηκύνεται δὲ ἐπὶ τὴν Αἰθιοπίαν πλέον ἢ πεντακισχιλίουσ σταδίουσ, ὥσ φασιν, ἐξ ἧσ καὶ ἐλέφαντα κομίζεσθαι πολὺν εἰσ τὰ τῶν Ἰνδῶν ἐμπόρια καὶ χελώνεια καὶ ἄλλον φόρτον. ταύτῃ δὴ τῇ νήσῳ πλάτοσ προστεθὲν τὸ ἀνάλογον τῷ μήκει καὶ δίαρμα τὸ ἐπ’ αὐτὴν ἐκ τῆσ Ἰνδικῆσ τῶν μὲν τρισχιλίων σταδίων οὐκ ἂν ἔλαττον ποιήσειε διάστημα, ὅσον ἦν τὸ ἀπὸ τοῦ ὁρ́ου τῆσ οἰκουμένησ εἰσ Μερόην, εἴπερ μέλλει τὰ ἄκρα τῆσ Ἰνδικῆσ ἀνταίρειν τῇ Μερόῃ· πιθανώτερον δ’ ἐστὶ καὶ πλείουσ τῶν τρισχιλίων τιθέναι. εἰ δὴ τοῦτο προσθείη τισ τοῖσ τρισμυρίοισ, οἷσ φησιν ὁ Δηίμαχοσ μέχρι τῆσ εἰσ Βακτρίουσ καὶ Σογδιανοὺσ ὑπερθέσεωσ, ἐκπέσοι ἂν πάντα ταῦτα τὰ ἔθνη τῆσ οἰκουμένησ καὶ τῆσ εὐκράτου. τίσ ἂν οὖν θαρρήσειε ταῦτα λέγειν, ἀκούων καὶ τῶν πάλαι καὶ τῶν νῦν τὴν εὐκρασίαν καὶ τὴν εὐκαρπίαν λεγόντων πρῶτον μὲν τὴν τῶν προσβόρρων Ἰνδῶν, ἔπειτα δὲ καὶ τὴν ἐν τῇ Ὑρκανίᾳ καὶ τῇ Ἀρίᾳ καὶ ἐφεξῆσ τῇ τε Μαργιανῇ καὶ τῇ Βακτριανῇ; ἅπασαι γὰρ αὗται προσεχεῖσ μέν εἰσι τῇ βορείῳ πλευρᾷ τοῦ Ταύρου, καὶ ἥ γε Βακτριανὴ καὶ πλησιάζει τῇ εἰσ Ἰνδοὺσ ὑπερθέσει, τοσαύτῃ δ’ εὐδαιμονίᾳ κέχρηνται ὥστε πάμπολύ τι ἀπέχειν τῆσ ἀοικήτου. ἐν μέν γε τῇ Ὑρκανίᾳ τὴν ἄμπελον μετρητὴν οἴνου φέρειν φασί, τὴν δὲ συκῆν μεδίμνουσ ἑξήκοντα, τὸν δὲ σῖτον ἐκ τοῦ ἐκπεσόντοσ καρποῦ τῆσ καλάμησ πάλιν φύεσθαι, ἐν δὲ τοῖσ δένδρεσι σμηνουργεῖσθαι καὶ τῶν φύλλων ἀπορρεῖν μέλι, ὅπερ γίνεσθαι μὲν καὶ τῆσ Μηδίασ ἐν τῇ Ματιανῇ καὶ τῆσ Ἀρμενίασ ἐν τῇ Σακασηνῇ καὶ τῇ Ἀραξηνῇ· ἀλλ’ ἐνταῦθα μὲν οὐκ ἐπ’ ἴσησ θαυμαστόν, εἴπερ εἰσὶ νοτιώτεραι τῆσ Ὑρκανίασ καὶ εὐκρασίᾳ διαφέρουσαι τῆσ ἄλλησ χώρασ· ἐκεῖ δὲ μᾶλλον. ἐν δὲ τῇ Μαργιανῇ τὸν πυθμένα φασὶν εὑρίσκεσθαι τῆσ ἀμπέλου πολλάκισ δυεῖν ἀνδρῶν ὀργυιαῖσ περιληπτόν, τὸν δὲ βότρυν δίπηχυν. παραπλησίαν δὲ λέγουσι καὶ τὴν Ἀρίαν, εὐοινίᾳ δὲ καὶ ὑπερβάλλειν, ἐν ᾗ γε καὶ εἰσ τριγένειαν παραμένειν ἐν ἀπιττώτοισ ἄγγεσι τὸν οἶνον· πάμφορον δ’ εἶναι καὶ τὴν Βακτριανὴν πλὴν ἐλαίου, πλησίον τῇ Ἀρίᾳ παρακειμένην. εἰ δὲ καὶ ψυχρὰ μέρη τῶν τόπων τούτων ἐστίν, ὅσα ὑψηλὰ καὶ ὀρεινά, οὐδὲν δεῖ θαυμάζειν·

καὶ γὰρ ἐν τοῖσ μεσημβρινοῖσ κλίμασι τὰ ὄρη ψυχρά ἐστι, καὶ καθόλου τὰ μετέωρα ἐδάφη, κἂν πεδία ᾖ. τῆσ γοῦν Καππαδοκίασ τὰ πρὸσ τῷ Εὐξείνῳ πολὺ βορειότερά ἐστι τῶν πρὸσ τῷ Ταύρῳ· ἀλλ’ ἡ μὲν Βαγαδανία, πεδίον ἐξαίσιον μεταξὺ πῖπτον τοῦ τε Ἀργαίου ὄρουσ καὶ τοῦ Ταύρου, σπάνιον εἴ πού τι τῶν καρπίμων δένδρων φύοι, καίπερ νοτιώτερον τῆσ Ποντικῆσ θαλάττησ σταδίοισ τρισχιλίοισ, τὰ δὲ τῆσ Σινώπησ προάστεια καὶ τῆσ Ἀμισοῦ καὶ τῆσ Φαναροίασ τὸ πλέον ἐλαιόφυτά ἐστι. καὶ τὸν Ὦξον δὲ τὸν ὁρίζοντα τὴν Βακτριανὴν ἀπὸ τῆσ Σογδιανῆσ οὕτω φασὶν εὔπλουν εἶναι ὥστε τὸν Ἰνδικὸν φόρτον ὑπερκομισθέντα εἰσ αὐτὸν ῥᾳδίωσ εἰσ τὴν Ὑρκανίαν κατάγεσθαι καὶ τοὺσ ἐφεξῆσ τόπουσ μέχρι τοῦ Πόντου διὰ τῶν ποταμῶν. τίν’ [ἂν] οὖν τοιαύτην εὑρ́οισ εὐδαιμονίαν περὶ Βορυσθένη καὶ τὴν Κελτικὴν τὴν παρωκεανῖτιν;

ὅπου μηδὲ φύεται ἄμπελοσ ἢ μὴ τελεσφορεῖ· ἐν δὲ τοῖσ νοτιωτέροισ τούτων καὶ ἐπιθαλαττιδίοισ καὶ τοῖσ κατὰ Βόσπορον τελεσφορεῖ, ἐν μικροκαρπίᾳ δέ, καὶ τοῦ χειμῶνοσ κατορύττεται. οἱ δὲ πάγοι παρ’ αὐτοῖσ τοιοῦτοί τινέσ εἰσιν ἐπὶ τῷ στόματι τῆσ λίμνησ τῆσ Μαιώτιδοσ, ὥστ’ ἐν χωρίῳ, ἐν ᾧ χειμῶνοσ ὁ τοῦ Μιθριδάτου στρατηγὸσ ἐνίκησε τοὺσ βαρβάρουσ ἱππομαχῶν ἐπὶ τῷ πάγῳ, τοὺσ αὐτοὺσ καταναυμαχῆσαι θέρουσ, λυθέντοσ τοῦ πάγου. ὁ δ’ Ἐρατοσθένησ καὶ τοὐπίγραμμα προφέρεται τὸ ἐν τῷ Ἀσκληπιείῳ τῷ Παντικαπαιέων ἐπὶ τῇ ῥαγείσῃ χαλκῇ ὑδρίᾳ διὰ τὸν πάγον "εἴ τισ ἄρ’ ἀνθρώπων μὴ πείθεται οἱᾶ παρ’ ἡμῖν γίγνεται, εἰσ "τήνδε γνώτω ἰδὼν ὑδρίαν· ἣν οὐχ ὡσ ἀνάθημα θεοῦ "καλόν, ἀλλ’ ἐπίδειγμα χειμῶνοσ μεγάλου θῆχ’ ἱερεὺσ "Στρατίοσ. " ὅπου οὖν οὐδὲ τοῖσ ἐν Βοσπόρῳ συγκριτέον τὰ ἐν τοῖσ διαριθμηθεῖσι τόποισ, ἀλλ’ οὐδὲ τοῖσ ἐν Ἀμισῷ καὶ Σινώπῃ καὶ γὰρ ἐκείνων εὐκρατοτέρουσ ἂν εἴποι τισ, σχολῇ γ’ ἂν παραβάλλοιντο τοῖσ κατὰ Βορυσθένη καὶ τοῖσ ἐσχάτοισ Κελτοῖσ. μόλισ γὰρ ἂν ταυτοκλινεῖσ εἰε͂ν τοῖσ κατ’ Ἀμισὸν καὶ Σινώπην καὶ Βυζάντιον καὶ Μασσαλίαν, οἳ τοῦ Βορυσθένουσ καὶ τῶν Κελτῶν ὡμολόγηνται νοτιώτεροι σταδίοισ τρισχιλίοισ καὶ ἑπτακοσίοισ. οἱ δέ γε περὶ Δηίμαχον τοῖσ τρισμυρίοισ ἐὰν προσλάβωσι τὸ ἐπὶ τὴν Ταπροβάνην καὶ τοὺσ ὁρ́ουσ τῆσ διακεκαυμένησ, οὓσ οὐκ ἐλάττουσ τῶν τετρακισχιλίων θετέον, ἐκτοπιοῦσι τά τε Βάκτρα καὶ τὴν Ἀρίαν εἰσ τοὺσ ἀπέχοντασ τόπουσ τῆσ διακεκαυμένησ σταδίουσ τρισμυρίουσ καὶ τετρακισχιλίουσ, ὅσουσ ἀπὸ τοῦ ἰσημερινοῦ ἐπὶ Βορυσθένη φησὶν εἶναι ὁ Ἵππαρχοσ.

ἐκπεσοῦνται ἄρα εἰσ τοὺσ βορειοτέρουσ τοῦ Βορυσθένουσ καὶ τῆσ Κελτικῆσ σταδίοισ ὀκτακισχιλίοισ καὶ ὀκτακοσίοισ, ὅσοισ νοτιώτερόσ ἐστιν ὁ ἰσημερινὸσ τοῦ ὁρίζοντοσ κύκλου τὴν διακεκαυμένην καὶ τὴν εὔκρατον, ὅν φαμεν διὰ τῆσ Κινναμωμοφόρου μάλιστα γράφεσθαι. ἡμεῖσ δέ γε ἐπεδείκνυμεν μέχρι τῆσ Ιἔρνησ μόλισ οἰκήσιμα ὄντα τὰ ὑπὲρ τὴν Κελτικήν, ἅπερ οὐ πλείω τῶν πεντακισχιλίων ἐστίν. οὗτοσ δ’ ἀποφαίνει ὁ λόγοσ τῆσ Ιἔρνησ ἔτι βορειότερον εἶναί τινα κύκλον οἰκήσιμον σταδίοισ τρισχιλίοισ ὀκτακοσίοισ. ἔσται δὲ Βάκτρα καὶ τοῦ στόματοσ τῆσ Κασπίασ θαλάττησ εἴτε Ὑρκανίασ πάμπολύ τι ἀρκτικώτερα, ὅπερ τοῦ μυχοῦ τῆσ Κασπίασ καὶ τῶν Ἀρμενιακῶν καὶ Μηδικῶν ὀρῶν διέχει περὶ ἑξακισχιλίουσ σταδίουσ, καὶ δοκεῖ αὐτῆσ τῆσ παραλίασ μέχρι τῆσ Ἰνδικῆσ ἀρκτικώτερον εἶναι σημεῖον καὶ περίπλουν ἔχειν ἀπὸ τῆσ Ἰνδικῆσ δυνατόν, ὥσ φησιν ὁ τῶν τόπων ἡγησάμενοσ τούτων Πατροκλῆσ. ἔτι τοίνυν ἡ Βακτριανὴ χίλια στάδια ἐπὶ τὴν ἄρκτον ἐκτείνεται· τὰ δὲ τῶν Σκυθῶν [ἔθνη] πολὺ μείζω ταύτησ ἐπέκεινα χώραν νέμεται, καὶ τελευτᾷ πρὸσ τὴν βόρειον θάλατταν, νομαδικῶσ μὲν ζῶντα δ’ ὅμωσ. πῶσ οὖν, εἴπερ καὶ αὐτὰ τὰ Βάκτρα ἤδη τῆσ οἰκουμένησ ἐκπίπτει; εἰή ἂν τὸ διάστημα τοῦτο ἀπὸ τοῦ Καυκάσου μέχρι τῆσ βορείασ θαλάττησ τῇ διὰ Βάκτρων ὀλίγῳ πλειόνων ἢ τετρακισχιλίων. ταῦτα δὴ προστεθέντα τῷ ἀπὸ τῆσ Ιἔρνησ ἐπὶ τὰ βόρεια σταδιασμῷ ποιεῖ τὸ πᾶν διὰ τῆσ ἀοικήτου διάστημα ἐπὶ τοῦ διὰ τῆσ Ιἔρνησ σταδιασμοῦ σταδίων ἑπτακισχιλίων καὶ ὀκτακοσίων· εἰ δὲ ἐάσειέ τισ τοὺσ τετρακισχιλίουσ σταδίουσ, αὐτά γε τὰ πρὸσ τῷ Καυκάσῳ μέρη τῆσ Βακτριανῆσ ἔσται βορειότερα τῆσ Ιἔρνησ σταδίοισ τρισχιλίοισ καὶ ὀκτακοσίοισ, τῆσ δὲ Κελτικῆσ καὶ τοῦ Βορυσθένουσ ὀκτακισχιλίοισ καὶ ὀκτακοσίοισ. φησὶ δὲ ὁ Ἵππαρχοσ κατὰ τὸν Βορυσθένη καὶ τὴν Κελτικὴν ἐν ὅλαισ ταῖσ θεριναῖσ νυξὶ παραυγάζεσθαι τὸ φῶσ τοῦ ἡλίου περιιστάμενον ἀπὸ τῆσ δύσεωσ ἐπὶ τὴν ἀνατολήν, ταῖσ δὲ χειμεριναῖσ τροπαῖσ [τὸ] πλεῖστον μετεωρίζεσθαι τὸν ἥλιον ἐπὶ πήχεισ ἐννέα, ἐν δὲ τοῖσ ἀπέχουσι τῆσ Μασσαλίασ ἑξακισχιλίοισ καὶ τριακοσίοισ οὓσ ἐκεῖνοσ μὲν ἔτι Κελτοὺσ ὑπολαμβάνει, ἐγὼ δ’ οἶμαι Βρεττανοὺσ εἶναι, βορειοτέρουσ τῆσ Κελτικῆσ σταδίοισ δισχιλίοισ πεντακοσίοισ πολὺ μᾶλλον τοῦτο συμβαίνειν.

ἐν δὲ ταῖσ χειμεριναῖσ ἡμέραισ ὁ ἥλιοσ μετεωρίζεται πήχεισ ἕξ, τέτταρασ δ’ ἐν τοῖσ ἀπέχουσι Μασσαλίασ ἐνακισχιλίουσ σταδίουσ καὶ ἑκατόν, ἐλάττουσ δὲ τῶν τριῶν ἐν τοῖσ ἐπέκεινα, οἳ κατὰ τὸν ἡμέτερον λόγον πολὺ ἂν εἰε͂ν ἀρκτικώτεροι τῆσ Ιἔρνησ. οὗτοσ δὲ Πυθέᾳ πιστεύων κατὰ τὰ ἀρκτικώτερα τῆσ Βρεττανικῆσ τὴν οἴκησιν ταύτην τίθησι, καί φησιν εἶναι τὴν μακροτάτην ἐνταῦθα ἡμέραν ὡρῶν ἰσημερινῶν δέκα ἐννέα, ὀκτωκαίδεκα δὲ ὅπου τέτταρασ ὁ ἥλιοσ μετεωρίζεται πήχεισ· οὕσ φησιν ἀπέχειν τῆσ Μασσαλίασ ἐνακισχιλίουσ καὶ ἑκατὸν σταδίουσ, ὥσθ’ οἱ νοτιώτατοι τῶν Βρεττανῶν βορειότεροι τούτων εἰσίν. ἤτοι οὖν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ παραλλήλου εἰσὶ τοῖσ πρὸσ τῷ Καυκάσῳ Βακτρίοισ ἢ ἐπί τινοσ πλησιάζοντοσ· εἴρηται γὰρ ὅτι κατὰ τοὺσ περὶ Δηίμαχον συμβήσεται βορειοτέρουσ εἶναι τῆσ Ιἔρνησ τοὺσ πρὸσ τῷ Καυκάσῳ Βακτρίουσ σταδίοισ τρισχιλίοισ ὀκτακοσίοισ· προστεθέντων δὲ τούτων τοῖσ ἀπὸ Μασσαλίασ εἰσ Ιἔρνην, γίνονται μύριοι δισχίλιοι πεντακόσιοι. τίσ οὖν ἱστόρηκεν ἐν τοῖσ ἐκεῖ τόποισ λέγω δὲ τοῖσ περὶ Βάκτρα τοῦτο τὸ μῆκοσ τῶν μεγίστων ἡμερῶν ἢ τὸ ἔξαρμα τοῦ ἡλίου τὸ κατὰ τὰσ μεσουρανήσεισ ἐν ταῖσ χειμεριναῖσ τροπαῖσ; ὀφθαλμοφανῆ γὰρ πάντα ταῦτα [καὶ] ἰδιώτῃ καὶ οὐ δεόμενα μαθηματικῆσ σημειώσεωσ, ὥστε συνέγραψαν ἂν πολλοὶ καὶ τῶν παλαιῶν τῶν τὰ Περσικὰ ἱστορούντων καὶ τῶν ὕστερον μέχρι καὶ εἰσ ἡμᾶσ. πῶσ δ’ ἂν ἡ λεχθεῖσα εὐδαιμονία τῶν τόπων ὡμολόγητο τοῖσ τοιούτοισ ἐν τῷ οὐρανῷ φαινομένοισ; ἐκ δὲ τῶν εἰρημένων δῆλον ὡσ καὶ σοφῶσ ἀντιλέγει πρὸσ τὴν ἀπόδειξιν, ὡσ ἰσοδυναμούντων τῶν ζητουμένων λαμβάνοντοσ πρὸσ τὸ ἀποδεῖξαι τὸ ζητούμενον. πάλιν δ’ ἐκείνου τὸν Δηίμαχον ἰδιώτην ἐνδείξασθαι βουλομένου καὶ ἄπειρον τῶν τοιούτων·

εἷσ γάρ τισ τῶν πρὸσ τοὺσ ματαίωσ ἀντιλέγοντασ ἐλέγχων ἐστίν, ὅταν αὐτὴν τὴν ἐκείνων ἀπόφασιν, ὁποία ποτέ ἐστι, δείξωμεν ἡμῖν συνηγοροῦσαν. οἰέσθαι γὰρ τὴν Ἰνδικὴν μεταξὺ κεῖσθαι τῆσ τε φθινοπωρινῆσ ἰσημερίασ καὶ τῶν τροπῶν τῶν χειμερινῶν, Μεγασθένει τε ἀντιλέγειν φήσαντι ἐν τοῖσ νοτίοισ μέρεσι τῆσ Ἰνδικῆσ τάσ τε ἄρκτουσ ἀποκρύπτεσθαι καὶ τὰσ σκιὰσ ἀντιπίπτειν· μηδέτερον γὰρ τούτων μηδαμοῦ τῆσ Ἰνδικῆσ συμβαίνειν· ταῦτα δὴ φάσκοντοσ ἀμαθῶσ λέγεσθαι· τό τε γὰρ τὴν φθινοπωρινὴν τῆσ ἐαρινῆσ διαφέρειν οἰέσθαι κατὰ τὴν διάστασιν τὴν πρὸσ τὰσ τροπὰσ ἀμαθέσ, τοῦ τε κύκλου τοῦ αὐτοῦ ὄντοσ καὶ τῆσ ἀνατολῆσ· τοῦ τε διαστήματοσ τοῦ ἐπὶ τῆσ γῆσ τροπικοῦ ἀπὸ τοῦ ἰσημερινοῦ, ὧν μεταξὺ τίθησι τὴν Ἰνδικὴν ἐκεῖνοσ, δειχθέντοσ ἐν τῇ ἀναμετρήσει πολὺ ἐλάττονοσ τῶν δισμυρίων σταδίων, συμβῆναι ἂν καὶ κατ’ αὐτὸν ἐκεῖνον, ὅπερ αὐτὸσ νομίζει, οὐχ ὃ ἐκεῖνοσ· δυεῖν μὲν γὰρ ἢ καὶ τριῶν μυριάδων οὖσαν τὴν Ἰνδικὴν οὐδὲ πεσεῖν μεταξὺ τοσούτου διαστήματοσ, ὅσων δ’ αὐτὸσ εἴρηκε, πεσεῖν ἄν· τῆσ δ’ αὐτῆσ ἀγνοίασ εἶναι καὶ τὸ μηδαμοῦ τῆσ Ἰνδικῆσ ἀποκρύπτεσθαι φάσκειν τὰσ ἄρκτουσ μηδὲ τὰσ σκιὰσ ἀντιπίπτειν, ὅτε γε καὶ πεντακισχιλίουσ προελθόντι ἀπ’ Ἀλεξανδρείασ εὐθὺσ συμβαίνειν ἄρχεται· ταῦτα δὴ εἰπόντοσ, εὐθύνει πάλιν οὐκ εὖ ὁ Ἵππαρχοσ, πρῶτον ἀντὶ τοῦ χειμερινοῦ τροπικοῦ τὸν θερινὸν δεξάμενοσ, εἶτ’ οὐκ οἰόμενοσ δεῖν μάρτυρι χρῆσθαι τῶν μαθηματικῶν ἀναστρολογήτῳ ἀνθρώπῳ, ὥσπερ τοῦ Ἐρατοσθένουσ προηγουμένωσ τὴν ἐκείνου μαρτυρίαν ἐγκρίνοντοσ, ἀλλ’ οὐ κοινῷ τινι ἔθει χρωμένου πρὸσ τοὺσ ματαιολογοῦντασ. νυνὶ μὲν οὖν ὑποθέμενοι τὰ νοτιώτατα τῆσ Ἰνδικῆσ ἀνταίρειν τοῖσ κατὰ Μερόην, ὅπερ εἰρήκασι πολλοὶ καὶ πεπιστεύκασιν, ἐπεδείξαμεν τὰ συμβαίνοντα ἄτοπα.

καὶ γὰρ εἰ μὴ τῇ Μερόῃ ἀνταίρει, τῆσ γε Συήνησ νοτιώτερα εἶναι τὰ ἄκρα τῆσ Ἰνδικῆσ συγχωρῶν φαίνεται. ἐπεὶ δὲ ὁ Ἵππαρχοσ οὐδὲν ἀντειπὼν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ νυνὶ μετὰ ταῦτα ἐν τῷ δευτέρῳ ὑπομνήματι οὐ συγχωρεῖ, σκεπτέον καὶ τοῦτον τὸν λόγον. φησὶ τοίνυν ἀνταιρόντων ἀλλήλοισ [τῶν] ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ παραλλήλου κειμένων, ἐπειδὰν τὸ μεταξὺ ᾖ μέγα διάστημα, μὴ δύνασθαι γνωσθῆναι αὐτὸ τοῦτο ὅτι εἰσὶν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ παραλλήλου οἱ τόποι, ἄνευ τῆσ τῶν κλιμάτων συγκρίσεωσ τῆσ κατὰ θάτερον τὸν τόπον. τὸ μὲν οὖν κατὰ Μερόην κλίμα Φίλωνά τε τὸν συγγράψαντα τὸν εἰσ Αἰθιοπίαν πλοῦν ἱστορεῖν, ὅτι πρὸ πέντε καὶ τετταράκοντα ἡμερῶν τῆσ θερινῆσ τροπῆσ κατὰ κορυφὴν γίνεται ὁ ἥλιοσ, λέγειν δὲ καὶ τοὺσ λόγουσ τοῦ γνώμονοσ πρόσ τε τὰσ τροπικὰσ σκιὰσ καὶ τὰσ ἰσημερινάσ, αὐτόν τε Ἐρατοσθένη συμφωνεῖν ἔγγιστα τῷ Φίλωνι, τὸ δ’ ἐν τῇ Ἰνδικῇ κλίμα μηδένα ἱστορεῖν, μηδ’ αὐτὸν Ἐρατοσθένη. εἰ δὲ δὴ καὶ αἱ ἄρκτοι ἐκεῖ ἀμφότεραι, ὡσ οἰέται, ἀποκρύπτονται, πιστεύων τοῖσ περὶ Νέαρχον, μὴ δυνατὸν εἶναι ἐπὶ ταὐτοῦ παραλλήλου κεῖσθαι τήν τε Μερόην καὶ τὰ ἄκρα τῆσ Ἰνδικῆσ. εἰ μὲν τοίνυν περὶ τῶν ἄρκτων ἀμφοτέρων ὅτι ἀποκρύπτονται συναποφαίνεται τοῖσ εἰποῦσιν Ἐρατοσθένησ, πῶσ περὶ τοῦ ἐν τῇ Ἰνδικῇ κλίματοσ οὐδεὶσ ἀποφαίνεται, οὐδ’ αὐτὸσ Ἐρατοσθένησ; οὗτοσ γὰρ ὁ λόγοσ περὶ τοῦ κλίματόσ ἐστιν. εἰ δ’ οὐ συναποφαίνεται, ἀπηλλάχθω τῆσ αἰτίασ. οὐ συναποφαίνεται δέ γε, ἀλλὰ τοῦ Δηιμάχου φήσαντοσ μηδαμοῦ τῆσ Ἰνδικῆσ μήτ’ ἀποκρύπτεσθαι τὰσ ἄρκτουσ μήτ’ ἀντιπίπτειν τὰσ σκιάσ, ἅπερ ὑπείληφεν ὁ Μεγασθένησ, ἀπειρίαν αὐτοῦ καταγιγνώσκει, τὸ συμπεπλεγμένον νομίζων ψεῦδοσ, ἐν ᾧ ὁμολογουμένωσ καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν Ἵππαρχον τό γε μὴ ἀντιπίπτειν τὰσ σκιὰσ ψεῦδοσ ἐμπέπλεκται. καὶ ἐν τοῖσ ἑξῆσ δὲ περὶ τῶν αὐτῶν ἐπιχειρῶν ἢ ταὐτὰ λέγει τοῖσ ἐξελεγχθεῖσιν ὑφ’ ἡμῶν, ἢ λήμμασι προσχρῆται ψευδέσιν, ἢ ἐπιφέρει τὸ μὴ ἀκολουθοῦν.

οὔτε γὰρ τῷ ἀπὸ Βαβυλῶνοσ εἰσ Θάψακον εἶναι σταδίουσ τετρακισχιλίουσ ὀκτακοσίουσ, ἐντεῦθεν δὲ πρὸσ τὴν ἄρκτον ἐπὶ τὰ Ἀρμένια ὄρη [δισ]χιλίουσ ἑκατόν, ἀκολουθεῖ τὸ ἀπὸ Βαβυλῶνοσ ἐπὶ τοῦ δι’ αὐτῆσ μεσημβρινοῦ ἐπὶ τὰ ἀρκτικὰ ὄρη πλείουσ εἶναι τῶν ἑξακισχιλίων· οὔτε τὸ ἀπὸ Θαψάκου ἐπὶ τὰ ὄρη [δισ]χιλίων καὶ ἑκατόν φησιν Ἐρατοσθένησ, ἀλλ’ εἶναί τι λοιπὸν ἀκαταμέτρητον, ὥσθ’ ἡ ἑξῆσ ἔφοδοσ ἐκ μὴ διδομένου λήμματοσ οὐκ ἂν ἐπεραίνετο· οὔτ’ ἀπεφήνατο οὐδαμοῦ Ἐρατοσθένησ τὴν Θάψακον τῆσ Βαβυλῶνοσ πρὸσ ἄρκτουσ κεῖσθαι πλείοσιν ἢ τετρακισχιλίοισ καὶ πεντακοσίοισ σταδίοισ. ἑξῆσ δὲ συνηγορῶν ἔτι τοῖσ ἀρχαίοισ πίναξιν οὐ τὰ λεγόμενα ὑπὸ τοῦ Ἐρατοσθένουσ προφέρεται περὶ τῆσ τρίτησ σφραγῖδοσ, ἀλλ’ ἑαυτῷ κεχαρισμένωσ πλάττει τὴν ἀπόφασιν πρὸσ ἀνατροπὴν εὐφυῆ.

ὁ μὲν γὰρ ἀκολουθῶν τῇ θέσει τῇ προειρημένῃ τοῦ τε Ταύρου καὶ τῆσ ἀπὸ στηλῶν θαλάττησ, διελὼν τῇ γραμμῇ ταύτῃ τὴν οἰκουμένην δίχα καὶ καλέσασ τὸ μὲν βόρειον μέροσ τὸ δὲ νότιον, πειρᾶται τούτων ἑκάτερον τέμνειν πάλιν εἰσ τὰ δυνατὰ μέρη· καλεῖ δὲ ταῦτα σφραγῖδασ. καὶ δὴ τοῦ νοτίου μέρουσ πρώτην εἰπὼν σφραγῖδα τὴν Ἰνδικήν, δευτέραν δὲ τὴν Ἀριανήν, ἐχούσασ τι εὐπερίγραφον, ἴσχυσεν ἀμφοτέρων ἀποδοῦναι καὶ μῆκοσ καὶ πλάτοσ, τρόπον δέ τινα καὶ σχῆμα, ὡσ ἂν γεωμετρικόσ. τὴν μὲν γὰρ Ἰνδικὴν ῥομβοειδῆ φησι διὰ τὸ τῶν πλευρῶν τὰσ μὲν θαλάττῃ κλύζεσθαι τῇ τε νοτίῳ καὶ τῇ ἑῴᾳ, μὴ πάνυ κολπώδεισ ᾐόνασ ποιούσαισ, τὰσ δὲ λοιπὰσ τὴν μὲν τῷ ὄρει τὴν δὲ τῷ ποταμῷ, κἀνταῦθα τοῦ εὐθυγράμμου σχήματοσ ὑπό τι σωζομένου· τὴν δ’ Ἀριανὴν ὁρῶν τάσ γε τρεῖσ πλευρὰσ ἔχουσαν εὐφυεῖσ πρὸσ τὸ ἀποτελέσαι παραλληλόγραμμον σχῆμα, τὴν δ’ ἑσπέριον οὐκ ἔχων σημείοισ ἀφορίσαι διὰ τὸ ἐπαλλάττειν ἀλλήλοισ τὰ ἔθνη, γραμμῇ τινι ὅμωσ δηλοῖ τῇ ἀπὸ Κασπίων πυλῶν ἐπὶ τὰ ἄκρα τῆσ Καρμανίασ τελευτώσῃ τὰ συνάπτοντα πρὸσ τὸν Περσικὸν κόλπον. ἑσπέριον μὲν οὖν καλεῖ τοῦτο τὸ πλευρόν, ἑῷον δὲ τὸ παρὰ τὸν Ἰνδόν, παράλληλα δ’ οὐ λέγει· οὐδὲ τὰ λοιπά, τό τε τῷ ὄρει γραφόμενον καὶ τὸ τῇ θαλάττῃ, ἀλλὰ μόνον τὸ μὲν βόρειον τὸ δὲ νότιον. οὕτω δ’ ὁλοσχερεῖ τινι τύπῳ τὴν δευτέραν ἀποδιδοὺσ σφραγῖδα πολὺ ταύτησ ὁλοσχερέστερον ἀποδίδωσι τὴν τρίτην σφραγῖδα κατὰ πλείουσ αἰτίασ.

πρώτην μὲν τὴν λεχθεῖσαν, ὅτι οὐκ εὐκρινῶσ ἀφώρισται ἡ ἀπὸ Κασπίων πυλῶν ἐπὶ Καρμανίαν, ἥτισ κοινή ἐστι τῇ τρίτῃ πρὸσ τὴν δευτέραν σφραγῖδα πλευρά· ἔπειθ’ ὅτι εἰσ τὴν νότιον πλευρὰν ὁ Περσικὸσ ἐμπίπτει κόλποσ, ὅπερ καὶ αὐτόσ φησιν, ὥστ’ ἠνάγκασται τὴν ἐκ Βαβυλῶνοσ λαβεῖν γραμμὴν ὡσ ἂν εὐθεῖάν τινα διὰ Σούσων καὶ Περσεπόλεωσ μέχρι τῶν ὁρ́ων τῆσ Καρμανίασ καὶ τῆσ Περσίδοσ, ᾗ δυνατὸσ ἦν εὑρεῖν μεμετρημένην ὁδόν, σταδίων οὖσαν τὴν ὅλην μικρῷ πλειόνων ἢ ἐνακισχιλίων· ἣν νότιον μὲν καλεῖ πλευράν, παράλληλον δ’ οὐ λέγει τῇ βορείῳ. δῆλον δ’ ὅτι οὐδ’ ὁ Εὐφράτησ, ᾧ τὸ ἑσπέριον ἀφορίζει πλευρόν, σύνεγγύσ ἐστιν εὐθείᾳ γραμμῇ, ἀλλ’ ἀπὸ τῶν ὀρῶν ἐπὶ τὴν μεσημβρίαν ῥυεὶσ εἶτ’ ἐπιστρέφει πρὸσ ἑώ καὶ πάλιν πρὸσ νότον μέχρι τῆσ εἰσ θάλατταν ἐκβολῆσ. δηλοῖ δὲ τὸ μὴ εὐθύπορον τοῦ ποταμοῦ, φράζων τὸ σχῆμα τῆσ Μεσοποταμίασ, ὃ ποιοῦσι συμπίπτοντεσ εἰσ ἓν ὅ τε Τίγρισ καὶ ὁ Εὐφράτησ, ὑπηρεσίῳ παραπλήσιον, ὥσ φησι. καὶ μὴν οὐδὲ πᾶν μεμετρημένον ἔχει τὸ ἑσπέριον πλευρὸν τὸ ἀφοριζόμενον ὑπὸ τοῦ Εὐφράτου, ἀλλὰ φησὶ τὸ πρὸσ τῇ Ἀρμενίᾳ μέροσ καὶ τοῖσ ἀρκτικοῖσ ὄρεσι μὴ ἔχειν [εἰπεῖν] πόσον ἐστὶ διὰ τὸ ἀμέτρητον εἶναι. διὰ δὴ ταῦτα πάντα τυπωδῶσ φησιν ἀποδιδόναι τὴν τρίτην μερίδα· καὶ γὰρ καὶ τὰ διαστήματά φησιν ἐκ πολλῶν συναγαγεῖν τῶν τοὺσ σταθμοὺσ πραγματευσαμένων, [ὧν] τινὰσ καὶ ἀνεπιγράφουσ καλεῖ. ἀγνωμονεῖν δὴ δόξειεν ἂν ὁ Ἵππαρχοσ πρὸσ τὴν τοιαύτην ὁλοσχέρειαν γεωμετρικῶσ ἀντιλέγων, ἐν ᾗ χάριν εἰδέναι δεῖ τοῖσ καὶ ὁπωσοῦν ἀπαγγείλασιν ἡμῖν τὴν τῶν τόπων φύσιν. ὅταν δὲ δὴ μηδ’ ἐξ ὧν ἐκεῖνοσ λέγει λαμβάνῃ τὰσ γεωμετρικὰσ ὑποθέσεισ ἀλλ’ ἑαυτῷ πλάσασ, ἐκφανέστερον ἂν τὸ φιλότιμον καταμηνύοιτο. ὁ μὲν δὴ οὕτωσ φησὶ τὴν τρίτην μερίδα τυπωδῶσ ἀποδίδοσθαι μυρίων σταδίων ἀπὸ Κασπίων πυλῶν ἐπὶ τὸν Εὐφράτην, κατὰ μέροσ δὲ διαιρῶν, ὡσ ἀναγεγραμμένην εὑρ͂ε τὴν μέτρησιν οὕτω τίθησιν, ἔμπαλιν τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τοῦ Εὐφράτου ποιησάμενοσ καὶ τῆσ κατὰ Θάψακον διαβάσεωσ αὐτοῦ.

μέχρι μὲν δὴ τοῦ Τίγριδοσ, ὅπου Ἀλέξανδροσ διέβη, σταδίουσ [δισ]χιλίουσ καὶ τετρακοσίουσ γράφει· ἐντεῦθεν δ’ ἐπὶ τοὺσ ἑξῆσ τύπουσ διὰ Γαυγαμήλων καὶ τοῦ Λύκου καὶ Ἀρβήλων καὶ Ἐκβατάνων, ᾗ Δαρεῖοσ ἐκ τῶν Γαυγαμήλων ἔφυγε μέχρι Κασπίων πυλῶν, τοὺσ μυρίουσ ἐκπληροῖ, τριακοσίοισ μόνον πλεονάσασ. τὸ μὲν δὴ βόρειον πλευρὸν οὕτω καταμετρεῖ, οὐ παράλληλον τοῖσ ὄρεσι θεὶσ οὐδὲ τῇ διὰ στηλῶν καὶ Ἀθηνῶν καὶ Ῥόδου γραμμῇ· ἡ γὰρ Θάψακοσ πολὺ τῶν ὀρῶν ἀφέστηκε, συμπίπτει δὲ καὶ τὸ ὄροσ καὶ ἡ ἀπὸ Θαψάκου ὁδὸσ ἐπὶ τὰσ Κασπίουσ πύλασ. καὶ τά γε προσάρκτια μέρη τοῦ ὁρ́ου ταῦτ’ ἐστίν. ἀποδοὺσ δὲ τὸ βόρειον οὕτω πλευρόν "τὸ δὲ νότιον" φησί "παρὰ μὲν τὴν θάλατταν οὐκ ἔστι λαβεῖν διὰ τὸ "τὸν Περσικὸν ἐμπίπτειν κόλπον, ἀπὸ Βαβυλῶνοσ δὲ "διὰ Σούσων καὶ Περσεπόλεωσ μέχρι τῶν ὁρίων τῆσ τε "Περσίδοσ καὶ τῆσ Καρμανίασ σταδίουσ εἶναι ἐνακισχιλίουσ καὶ διακοσίουσ," νότιον μὲν λέγων, παράλληλον δ’ οὐ λέγων τῷ βορείῳ τὸ νότιον.

τὴν δὲ διαφωνίαν τοῦ μήκουσ φησὶ συμβαίνειν, τοῦ τε βορείου τεθέντοσ πλευροῦ καὶ τοῦ νοτίου, διὰ τὸ τὸν Εὐφράτην μέχρι τινὸσ πρὸσ μεσημβρίαν ῥυέντα πρὸσ τὴν ἑώ πολὺ ἐγκλίνειν. τῶν δὲ πλαγίων πλευρῶν τὴν ἑσπερίαν λέγει πρῶτον, ἣν ὁποία τίσ ἐστιν, εἴτε μία εἴτε δύο, ἐν μέσῳ πάρεστι σκοπεῖν.

ἀπὸ γὰρ τῆσ κατὰ Θάψακόν φησι διαβάσεωσ παρὰ τὸν Εὐφράτην εἰσ μὲν Βαβυλῶνα σταδίουσ εἶναι τετρακισχιλίουσ ὀκτακοσίουσ, ἐντεῦθεν δ’ ἐπὶ τὰσ ἐκβολὰσ τοῦ Εὐφράτου καὶ πόλιν Τερηδόνα τρισχιλίουσ· τὰ δ’ ἀπὸ Θαψάκου πρὸσ τὰσ ἄρκτουσ μέχρι μὲν τῶν Ἀρμενίων πυλῶν καταμεμετρῆσθαι καὶ εἶναι ὡσ χιλίουσ ἑκατόν, τοὺσ δὲ διὰ Γορδυαίων καὶ Ἀρμενίων μηκέτι· διὸ δὴ παραλείπειν αὐτούσ. τοῦ δὲ πρὸσ ἑώ πλευροῦ τὸ μὲν διὰ τῆσ Περσικῆσ κατὰ μῆκοσ ἀπὸ τῆσ Ἐρυθρᾶσ ὡσ ἐπὶ Μηδίαν καὶ τὰσ ἄρκτουσ οὐκ ἔλαττον εἶναι δοκεῖ τῶν ὀκτακισχιλίων, ἀπὸ δέ τινων ἀκρωτηρίων καὶ ὑπὲρ τοὺσ ἐνακισχιλίουσ, τὸ δὲ λοιπὸν διὰ τῆσ Παραιτακηνῆσ καὶ Μηδίασ ἐπὶ Κασπίουσ πύλασ ὡσ τρισχιλίων· τὸν δὲ Τίγριν ποταμὸν καὶ τὸν Εὐφράτην ῥέοντασ ἐκ τῆσ Ἀρμενίασ πρὸσ μεσημβρίαν, ἐπειδὰν παραμείψωνται τὰ τῶν Γορδυαίων ὄρη, κύκλον μέγαν περιβαλομένουσ καὶ ἐμπεριλαβόντασ χώραν πολλὴν τὴν Μεσοποταμίαν ἐπιστρέφειν πρὸσ χειμερινὴν ἀνατολὴν καὶ τὴν μεσημβρίαν, πλέον δὲ τὸν Εὐφράτην· γενόμενον δὲ τοῦτον ἔγγιον ἀεὶ τοῦ Τίγριδοσ κατὰ τὸ Σεμιράμιδοσ διατείχισμα καὶ κώμην καλουμένην Ὦπιν, διασχόντα ταύτησ ὅσον διακοσίουσ σταδίουσ καὶ ῥυέντα διὰ Βαβυλῶνοσ ἐκπίπτειν εἰσ τὸν Περσικὸν κόλπον. "γίνεται δή" φησί "τὸ σχῆμα τῆσ "Μεσοποταμίασ καὶ Βαβυλωνίασ ὑπηρεσίῳ παραπλήσιον. " ὁ μὲν δὴ Ἐρατοσθένησ τοιαῦτ’ εἴρηκε. περὶ δὲ τῆσ τρίτησ σφραγῖδοσ καὶ ἄλλα μέν τινα ἁμαρτήματα ποιεῖ, περὶ ὧν ἐπισκεψόμεθα, ἃ δὲ Ἵππαρχοσ προφέρει αὐτῷ, οὐ πάνυ.

σκοπῶμεν δ’ ἃ λέγει. βουλόμενοσ γὰρ βεβαιοῦν τὸ ἐξ ἀρχῆσ, ὅτι οὐ μεταθετέον τὴν Ἰνδικὴν ἐπὶ τὰ νοτιώτερα, ὥσπερ Ἐρατοσθένησ ἀξιοῖ, σαφὲσ ἂν γενέσθαι τοῦτο μάλιστά φησιν ἐξ ὧν αὐτὸσ ἐκεῖνοσ προφέρεται· τὴν γὰρ τρίτην μερίδα κατὰ τὴν βόρειον πλευρὰν εἰπόντα ἀφορίζεσθαι ὑπὸ τῆσ ἀπὸ Κασπίων πυλῶν ἐπὶ τὸν Εὐφράτην γραμμῆσ σταδίων μυρίων οὔσησ, μετὰ ταῦτα ἐπιφέρειν ὅτι τὸ νότιον πλευρὸν τὸ ἀπὸ Βαβυλῶνοσ εἰσ τοὺσ ὁρ́ουσ τῆσ Καρμανίασ μικρῷ πλειόνων ἐστὶν ἢ ἐνακισχιλίων, τὸ δὲ πρὸσ δύσει πλευρὸν ἀπὸ Θαψάκου παρὰ τὸν Εὐφράτην ἐστὶν εἰσ Βαβυλῶνα τετρακισχίλιοι ὀκτακόσιοι στάδιοι, καὶ ἑξῆσ ἐπὶ τὰσ ἐκβολὰσ τρισχίλιοι, τὰ δὲ πρὸσ ἄρκτον ἀπὸ Θαψάκου τὸ μὲν ἀπομεμέτρηται μέχρι χιλίων ἑκατόν, τὸ λοιπὸν δ’ οὐκέτι. "ἐπεὶ τοίνυν" φησί "τὸ μὲν βόρειόν ἐστι πλευρὸν τῆσ τρίτησ μερίδοσ ὡσ μυρίων, ἡ δὲ τούτῳ παράλληλοσ ἀπὸ Βαβυλῶνοσ εὐθεῖα "μέχρι ἀνατολικοῦ πλευροῦ συνελογίσθη μικρῷ πλειόνων ἢ ἐνακισχιλίων, δῆλον ὅτι ἡ Βαβυλὼν οὐ πολλῷ "πλείοσιν ἢ χιλίοισ σταδίοισ ἐστὶν ἀνατολικωτέρα τῆσ "κατὰ Θάψακον διαβάσεωσ. ἐροῦμεν δ’ ὅτι, εἰ μὲν ἐπὶ τῆσ αὐτῆσ μεσημβρινῆσ εὐθείασ ἐπ’ ἀκριβὲσ ἐλαμβάνοντο αἵ τε Κάσπιοι πύλαι καὶ οἱ ὁρ́οι τῶν Καρμανίων καὶ Περσῶν, πρὸσ ὀρθάσ τε ἤγοντο ἀπὸ τῆσ λεχθείσησ μεσημβρινῆσ εὐθείασ ἥ τε ἐπὶ Θάψακον καὶ ἡ ἐπὶ Βαβυλῶνα, συνέβαινεν ἂν τοῦτο.

ἡ γὰρ προσεκβαλλομένη τῇ διὰ Βαβυλῶνοσ μέχρι τῆσ διὰ Θαψάκου εὐθείασ μεσημβρινῆσ ἴση ἂν ἦν πρὸσ αἴσθησιν ἢ πάρισόσ γε τῇ ἀπὸ Κασπίων πυλῶν εἰσ Θάψακον, ὥστε τῇ ὑπεροχῇ ἐγίνετ’ ἂν ἀνατολικωτέρα ἡ Βαβυλὼν τῆσ Θαψάκου, ᾗ ὑπερέχει ἡ ἐκ Κασπίων πυλῶν εἰσ Θάψακον τῆσ ἐκ τῶν Καρμανίων ὁρ́ων εἰσ Βαβυλῶνα. ἀλλ’ οὔτε τὴν διορίζουσαν γραμμὴν ἑσπέριον πλευρὸν τῆσ Ἀριανῆσ ἐπὶ μεσημβρινοῦ κειμένην εἴρηκεν Ἐρατοσθένησ, οὔτε τὴν ἀπὸ Κασπίων πυλῶν ἐπὶ Θάψακον πρὸσ ὀρθὰσ τῇ διὰ τῶν Κασπίων πυλῶν μεσημβρινῇ, ἀλλὰ μᾶλλον τὴν τῷ ὄρει γραφομένην, πρὸσ ἣν ἡ ἐπὶ Θάψακον γωνίαν ποιεῖ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ σημείου κατηγμένη ἀφ’ οὗ καὶ ἡ τοῦ ὄρουσ γραμμή· οὔθ’ ἡ ἐπὶ Βαβυλῶνα ἠγμένη ἀπὸ τῆσ Καρμανίασ παράλληλοσ εἴρηται τῇ ἐπὶ Θάψακον ἠγμένῃ· οὐδ’ εἰ παράλληλοσ ἦν, μὴ [πρὸσ] ὀρθὰσ δὲ τῇ διὰ Κασπίων πυλῶν μεσημβρινῇ, οὐδὲν ἂν ἐγίνετο πλέον πρὸσ τὸν συλλογισμόν. Ὁ δὲ ταῦτα λαβὼν ἐξ ἑτοίμου καὶ δείξασ, ὡσ οἰέται, διότι ἡ Βαβυλὼν κατὰ Ἐρατοσθένη Θαψάκου ἀνατολικωτέρα ἐστὶ μικρῷ πλείοσιν ἢ χιλίοισ σταδίοισ, πάλιν ἄλλωσ πλάττει λῆμμα ἑαυτῷ πρὸσ τὴν ἑξῆσ ἀπόδειξιν καί φησιν, ἐὰν ἐννοηθῇ ἀπὸ Θαψάκου ἐπὶ μεσημβρίαν εὐθεῖα ἀγομένη καὶ ἀπὸ Βαβυλῶνοσ ἐπὶ ταύτην κάθετοσ, τρίγωνον ὀρθογώνιον ἔσεσθαι, συνεστηκὸσ ἔκ τε τῆσ ἀπὸ Θαψάκου ἐπὶ Βαβυλῶνα τεινούσησ πλευρᾶσ καὶ τῆσ ἀπὸ Βαβυλῶνοσ καθέτου ἐπὶ τὴν διὰ Θαψάκου μεσημβρινὴν γραμμὴν ἠγμένησ καὶ αὐτῆσ τῆσ διὰ Θαψάκου μεσημβρινῆσ.

τούτου δὲ τοῦ τριγώνου τὴν μὲν ὑποτείνουσαν τῇ ὀρθῇ τὴν ἀπὸ Θαψάκου εἰσ Βαβυλῶνα τίθησιν, ἥν φησι τετρακισχιλίων ὀκτακοσίων εἶναι, τὴν δ’ ἐκ Βαβυλῶνοσ εἰσ τὴν διὰ Θαψάκου μεσημβρινὴν γραμμὴν κάθετον μικρῷ πλειόνων ἢ χιλίων, ὅσων ἦν ἡ ὑπεροχὴ τῆσ ἐπὶ Θάψακον πρὸσ τὴν μέχρι Βαβυλῶνοσ· ἐκ δὲ τούτων καὶ τὴν λοιπὴν τῶν περὶ τὴν ὀρθὴν συλλογίζεται πολλαπλάσιον οὖσαν τῆσ λεχθείσησ καθέτου· προστίθησι δὲ ταύτῃ τὴν ἀπὸ Θαψάκου πρὸσ ἄρκτον ἐκβαλλομένην μέχρι τῶν Ἀρμενίων ὀρῶν, ἧσ τὸ μὲν ἔφη μεμετρῆσθαι Ἐρατοσθένησ καὶ εἶναι χιλίων ἑκατόν, τὸ δ’ ἀμέτρητον ἐᾷ. οὗτοσ δ’ ἐπὶ τοὐλάχιστον ὑποτίθεται χιλίων, ὥστε τὸ συνάμφω δισχιλίων καὶ ἑκατὸν γίγνεσθαι, ὃ προσθεὶσ τῇ ἐπ’ εὐθείασ πλευρᾷ τοῦ τριγώνου μέχρι τῆσ καθέτου τῆσ ἐκ Βαβυλῶνοσ πολλῶν χιλιάδων λογίζεται διάστημα τὸ ἀπὸ τῶν Ἀρμενίων ὀρῶν καὶ τοῦ δι’ Ἀθηνῶν παραλλήλου μέχρι τῆσ ἐκ Βαβυλῶνοσ καθέτου, ἥτισ ἐπὶ τοῦ διὰ Βαβυλῶνοσ παραλλήλου ἵδρυται. τὸ δέ γε ἀπὸ τοῦ δι’ Ἀθηνῶν παραλλήλου ἐπὶ τὸν διὰ Βαβυλῶνοσ δείκνυσιν οὐ μεῖζον ὂν σταδίων δισχιλίων τετρακοσίων, ὑποτεθέντοσ τοῦ μεσημβρινοῦ παντὸσ τοσούτων σταδίων, ὅσων Ἐρατοσθένησ φησίν. εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ ἂν ἦν τὰ ὄρη τὰ Ἀρμένια καὶ τὰ τοῦ Ταύρου ἐπὶ τοῦ δι’ Ἀθηνῶν παραλλήλου, ὡσ Ἐρατοσθένησ, ἀλλὰ πολλαῖσ χιλιάσι σταδίων ἀρκτικώτερα κατ’ αὐτὸν ἐκεῖνον. ἐνταῦθα δὴ πρὸσ τῷ τοῖσ ἀνεσκευασμένοισ λήμμασι προσχρῆσθαι πρὸσ τὴν τοῦ ὀρθογωνίου τριγώνου τάξιν καὶ τοῦτο λαμβάνει τὸ μὴ διδόμενον, τὸ τὴν ὑποτείνουσαν τῇ ὀρθῇ γωνίᾳ τὴν ἀπὸ Θαψάκου γραμμὴν εὐθεῖαν εἶναι μέχρι Βαβυλῶνοσ ἐν σταδίοισ τετρακισχιλίοισ ὀκτακοσίοισ. παρά τε γὰρ τὸν Εὐφράτην φησὶν εἶναι τὴν ὁδὸν ταύτην ὁ Ἐρατοσθένησ, καὶ τὴν Μεσοποταμίαν σὺν τῇ Βαβυλωνίᾳ μεγάλῳ κύκλῳ περιέχεσθαι λέγων ὑπό τε τοῦ Εὐφράτου καὶ τοῦ Τίγριδοσ, τὸ πλέον δὲ τῆσ περιοχῆσ ὑπὸ τοῦ Εὐφράτου συμβαίνειν φησίν· ὥσθ’ ἡ ἀπὸ Θαψάκου εἰσ Βαβυλῶνα εὐθεῖα οὔτ’ ἂν παρὰ τὸν Εὐφράτην εἰή οὔτ’ ἂν τοσούτων σταδίων οὐδ’ ἐγγύσ. ἀνατέτραπται οὖν ὁ συλλογισμόσ· καὶ μὴν εἴρηταί γε, ὅτι οὐχ οἱο͂́ν τε δυεῖν δεδομένων γραμμῶν ἀπὸ τῶν Κασπίων πυλῶν κατάγεσθαι τὴν μὲν ἐπὶ Θάψακον τὴν δ’ ἐπὶ τὰ τῶν Ἀρμενίων ὄρη τὰ κατάλληλα τῇ Θαψάκῳ, ἀπέχοντα τῆσ Θαψάκου τοὐλάχιστον κατ’ αὐτὸν τὸν Ἵππαρχον δισχιλίουσ καὶ ἑκατὸν σταδίουσ, ἀμφοτέρασ παραλλήλουσ εἶναι καὶ ἀλλήλαισ καὶ τῇ διὰ Βαβυλῶνοσ, ἣν νότιον πλευρὰν Ἐρατοσθένησ ἐκάλεσεν. ἐκεῖνοσ μὲν οὖν οὐκ ἔχων καταμεμετρημένην εἰπεῖν τὴν παρὰ τὰ ὄρη ὁδόν, τὴν δ’ ἀπὸ Θαψάκου ἐπὶ Κασπίουσ πύλασ, ταύτην εἶπε καὶ προσέθηκε τὸ ὡσ τυπωδῶσ εἰπεῖν· ἄλλωσ τε τῷ βουλομένῳ τὸ μῆκοσ εἰπεῖν τῆσ μετὰ τὴν Ἀριανὴν μέχρι Εὐφράτου χώρασ οὐ πολὺ διέφερε ταύτην ἢ ἐκείνην καταμετρεῖν. ὁ δ’ ὡσ παραλλήλουσ ὑπακούων λέγεσθαι τελέωσ ἂν δόξειε καταγινώσκειν παιδικὴν ἀμαθίαν τἀνθρώπου. ταῦτα μὲν οὖν ἐᾶν δεῖ ὡσ παιδικά.

ἃ δ’ ἄν τισ αἰτιάσαιτο τοῦ Ἐρατοσθένουσ τοιαῦτά ἐστι. καθάπερ γὰρ ἡ κατὰ μέλοσ τομὴ τῆσ ἄλλωσ κατὰ μέροσ διαφέρει διότι ἡ μὲν καὶ τὰ μέρη λαμβάνει περιγραφὴν ἔχοντα φυσικήν, ἀρθρώσει τινὶ καὶ τύπῳ σημειώδη, ἡ δ’ οὐδὲν ἔχει τοιοῦτον, χρώμεθα δ’ οἰκείωσ ἑκατέρᾳ τὸν καιρὸν καὶ τὴν χρείαν σκοποῦντεσ, οὕτωσ ἐπὶ τῶν γεωγραφικῶν δεῖ μὲν τομὰσ ποιεῖσθαι τῶν μερῶν τὰ καθ’ ἕκαστα ἐπιόντασ, μιμεῖσθαι δὲ τὰσ κατὰ μέλοσ τομὰσ μᾶλλον ἢ τὰσ ὡσ ἔτυχε. τὸ γὰρ σημειῶδεσ καὶ τὸ εὐπεριόριστον ἐκεῖθεν λαβεῖν ἔστιν, οὗ χρείαν ἔχει ὁ γεωγράφοσ· εὐπεριόριστον δέ, ὅταν ἢ ποταμοῖσ ἢ ὄρεσιν ἢ θαλάττῃ δυνατὸν ᾖ, καὶ ἔθνει δὲ ἢ ἔθνεσι καὶ μεγέθει ποσῷ καὶ σχήματι, ὅπου τοῦτο δυνατόν. πανταχοῦ δὲ ἀντὶ τοῦ γεωμετρικῶσ τὸ ἁπλῶσ καὶ ὁλοσχερῶσ ἱκανόν. μέγεθοσ μὲν οὖν ἱκανόν ἐστιν, ἂν τὸ μέγιστον εἴπῃσ μῆκοσ καὶ πλάτοσ, ὡσ τῆσ οἰκουμένησ ἑπτὰ μυριάδων εἰ τύχοι μῆκοσ, πλάτοσ δ’ ἔλαττον ἢ ἥμισυ μικρῷ τοῦ μήκουσ· σχῆμα δ’, ἂν τῶν γεωμετρικῶν τινὶ σχημάτων εἰκάσῃσ, ὡσ τὴν Σικελίαν τριγώνῳ, ἢ τῶν ἄλλων γνωρίμων τινὶ σχημάτων, οἱο͂ν τὴν Ἰβηρίαν βύρσῃ, τὴν Πελοπόννησον πλατάνου φύλλῳ· ὅσῳ δ’ ἂν μεῖζον ᾖ τὸ τεμνόμενον, τοσῷδε καὶ ὁλοσχερεστέρασ πρέποι ἂν ποιεῖσθαι τὰσ τομάσ. ἡ μὲν οὖν οἰκουμένη δίχα διῄρηται τῷ τε Ταύρῳ καὶ τῇ ἐπὶ στήλασ θαλάττῃ καλῶσ.

καὶ τοῦ νοτίου μέρουσ ἡ μὲν Ἰνδικὴ περιώρισται πολλοῖσ· καὶ γὰρ ὄρει καὶ ποταμῷ καὶ θαλάττῃ καὶ ἑνὶ ὀνόματι ὡσ ἑνὸσ ἔθνουσ· ὥστε καὶ τετράπλευροσ ὀρθῶσ λέγεται καὶ ῥομβοειδήσ. ἡ δ’ Ἀριανὴ ἧττον μὲν τὸ εὐπερίγραφον ἔχει διὰ τὸ τὴν ἑσπερίαν πλευρὰν συγκεχύσθαι, διώρισται δ’ ὅμωσ ταῖσ τε τρισὶ πλευραῖσ ὡσ ἂν εὐθείαισ, καὶ τῷ ὀνόματι ὡσ ἂν ἑνὸσ ἔθνουσ. ἡ δὲ τρίτη σφραγὶσ τελέωσ ἀπερίγραφόσ ἐστιν, οὕτω γε ἀφορισθεῖσα· ἥ τε γὰρ κοινὴ πλευρὰ αὐτῇ τε καὶ τῇ Ἀριανῇ συγκέχυται, ὡσ προείρηται, καὶ ἡ νότιοσ πλευρὰ ἀργότατα εἴληπται· οὔτε γὰρ περιγράφει τὴν σφραγῖδα, διὰ μέσησ τε αὐτῆσ βαδίζουσα καὶ πολλὰ μέρη ἀπολείπουσα πρὸσ νότον, οὔτε μῆκοσ ὑπογράφει τὸ μέγιστον τὸ γὰρ προσάρκτιον πλευρὸν μεῖζον, οὔθ’ ὁ Εὐφράτησ ἑσπέριόν ἐστι πλευρὸν οὐδ’ εἰ ἐπ’ εὐθείασ ῥέοι, τῶν ἄκρων αὐτοῦ μὴ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ μεσημβρινοῦ κειμένων. τί γὰρ μᾶλλον ἑσπέριον ἢ νότιον; χωρὶσ δὲ τούτων, ὀλίγησ οὔσησ τῆσ ἐπὶ θάλατταν λοιπῆσ τὴν Κιλίκιον καὶ τὴν Συριακήν, τὸ μὴ μέχρι δεῦρο προάγειν δεῖν τὴν σφραγῖδα οὐ πιθανόν, τῆσ τε Σεμιράμιδοσ καὶ τοῦ Νίνου Σύρων λεγομένων, ὧν τῆσ μὲν ἡ Βαβυλὼν κτίσμα καὶ βασίλειον, τοῦ δὲ Νίνοσ ὡσ ἂν μητρόπολισ τῆσ Συρίασ. καὶ τῆσ διαλέκτου δὲ μέχρι νῦν διαμενούσησ τῆσ αὐτῆσ τοῖσ τε ἐκτὸσ τοῦ Εὐφράτου καὶ τοῖσ ἐντόσ, τὸ ἐνταῦθα μέντοι τοιούτῳ μερισμῷ διασπᾶν ἔθνοσ γνωριμώτατον καὶ τὰ μέρη συνάπτειν τοῖσ ἀλλοεθνέσιν ἥκιστα ἂν πρέποι. οὐδὲ γὰρ ὑπὸ μεγέθουσ ἀπηναγκάσθαι λέγοι ἄν· καὶ γὰρ τὸ μέχρι θαλάττησ οὐ μήν πω ἂν ἐξισάζοιτο τῇ Ἰνδικῇ, ἀλλ’ οὐδὲ τῇ Ἀριανῇ, προσλαβὸν καὶ τὸ μέχρι τῶν ὁρ́ων τῆσ εὐδαίμονοσ Ἀραβίασ καὶ τῆσ Αἰγύπτου· ὥστε πολὺ κρεῖττον ἦν μέχρι δεῦρο προελθεῖν, τῆσ τρίτησ εἰπόντα σφραγῖδοσ τοσαύτῃ προσθήκῃ τῇ μέχρι τῆσ Συριακῆσ θαλάττησ τὸ μὲν νότιον πλευρὸν οὐχ ὥσπερ ἐκεῖνοσ εἶπεν ἔχον, οὐδ’ ἐπ’ εὐθείασ, ἀλλ’ ἀπὸ τῆσ Καρμανίασ εὐθὺσ τὴν δεξιὰν παραλίαν εἰσπλέοντι τὸν Περσικὸν κόλπον μέχρι τῆσ ἐκβολῆσ τοῦ Εὐφράτου, καὶ μετὰ ταῦτα τοῖσ ὁρίοισ τῆσ Μεσήνησ καὶ τῆσ Βαβυλωνίασ συνάπτον, ἥπερ ἐστὶν ἀρχὴ τοῦ διορίζοντοσ τὴν εὐδαίμονα Ἀραβίαν ἀπὸ τῆσ ἄλλησ ἠπείρου, εἶτ’ ἐφεξῆσ αὐτὸν τοῦτον διεξιόν, διῆκόν τε μέχρι τοῦ μυχοῦ τοῦ Ἀραβίου κόλπου καὶ Πηλουσίου, καὶ ἔτι τοῦ Κανωβικοῦ στόματοσ τοῦ Νείλου· τοῦτο μὲν τὸ νότιον πλευρόν, τὸ δὲ λοιπὸν ἑσπέριον τὴν ἀπὸ τοῦ Κανωβικοῦ στόματοσ μέχρι τῆσ Κιλικίασ παραλίαν. τετάρτη δ’ ἂν εἰή σφραγὶσ ἡ συνεστῶσα ἔκ τε τῆσ εὐδαίμονοσ Ἀραβίασ καὶ τοῦ Ἀραβίου κόλπου καὶ τῆσ Αἰγύπτου πάσησ καὶ τῆσ Αἰθιοπίασ.

ταύτησ δὲ τῆσ μερίδοσ μῆκοσ μὲν ἔσται τὸ ἀφοριζόμενον ὑπὸ δυεῖν μεσημβρινῶν· ὁ μὲν γὰρ γράφεται διὰ τοῦ δυσμικωτάτου σημείου τοῦ ἐπ’ αὐτῆσ, ὁ δὲ διὰ τοῦ ἑωθινωτάτου· πλάτοσ δὲ τὸ μεταξὺ δυεῖν παραλλήλων, ὧν ὁ μὲν γράφεται διὰ τοῦ βορειοτάτου σημείου, ὁ δὲ διὰ τοῦ νοτιωτάτου· ἐπὶ γὰρ τῶν ἀνωμάλων σχημάτων, ἐφ’ ὧν πλευραῖσ οὐ δυνατὸν ἀφορίσαι πλάτοσ καὶ μῆκοσ, οὕτω τὸ μέγεθοσ ἀφοριστέον. καθόλου δὲ νοητέον, ὅτι οὐχ ὡσαύτωσ λέγεται μῆκοσ καὶ πλάτοσ ἐπὶ ὅλου καὶ μέρουσ· ἀλλ’ ἐφ’ ὅλου μὲν τὸ μεῖζον διάστημα καλεῖται μῆκοσ, τὸ δ’ ἔλαττον πλάτοσ, ἐπὶ μέρουσ δὲ μῆκοσ μὲν τὸ παράλληλον τῷ τοῦ ὅλου μήκει τμῆμα ἐκείνου, ὁπότερον ἂν ᾖ μεῖζον, κἂν τὸ ληφθὲν διάστημα ἐν τῷ πλάτει μεῖζον ᾖ τοῦ ληφθέντοσ ἐν τῷ μήκει διαστήματοσ. διὸ καὶ τῆσ οἰκουμένησ ἀπ’ ἀνατολῆσ ἐπὶ δύσιν μηκυνομένησ, ἀπὸ δὲ ἄρκτων ἐπὶ νότον πλατυνομένησ, καὶ τοῦ μὲν μήκουσ ἐπὶ παραλλήλου τινὸσ τῷ ἰσημερινῷ γραφομένου, τοῦ δὲ πλάτουσ ἐπὶ μεσημβρινοῦ, δεῖ καὶ τῶν μερῶν λαμβάνεσθαι μήκη μὲν τὰ παράλληλα τῷ μήκει τμήματα αὐτῆσ, πλάτη δὲ τὰ τῷ πλάτει. οὕτω γὰρ ἂν ἄμεινον ὑπογράφοιτο πρῶτον μὲν τὸ μέγεθοσ τῆσ οἰκουμένησ ὅλησ, ἔπειτα καὶ ἡ διάθεσισ καὶ τὸ σχῆμα τῶν μερῶν, καθ’ ἃ μὲν ἀπολείπειν καθ’ ἃ δὲ πλεονάζειν φαινομένων τῇ τοιαύτῃ παραθέσει. Ἐρατοσθένησ δὲ τὸ μὲν τῆσ οἰκουμένησ λαμβάνει μῆκοσ ἐπὶ τῆσ διὰ στηλῶν καὶ Κασπίων πυλῶν καὶ Καυκάσου γραμμῆσ, ὡσ ἂν εὐθείασ, τὸ δὲ τῆσ τρίτησ μερίδοσ ἐπὶ τῆσ διὰ Κασπίων πυλῶν καὶ Θαψάκου, τὸ δὲ τῆσ τετάρτησ ἐπὶ τῆσ διὰ Θαψάκου καὶ Ἡρώων πόλεωσ μέχρι τῆσ μεταξὺ τῶν στομάτων τοῦ Νείλου, [ἣν] ἀνάγκη καταστρέφειν εἰσ τοὺσ περὶ Κάνωβον καὶ Ἀλεξάνδρειαν τόπουσ·

ἐνταῦθα γάρ ἐστι τὸ ἔσχατον στόμα τὸ καλούμενον Κανωβικόν τε καὶ Ἡρακλεωτικόν. εἴτ’ οὖν ἐπ’ εὐθείασ ἀλλήλοισ τὰ μήκη τίθησιν, εἴθ’ ὡσ ἂν γωνίαν ποιοῦντα κατὰ Θάψακον, ἀλλ’ ὅτι γε οὐ παράλληλον οὐδέτερον τῷ τῆσ οἰκουμένησ μήκει, φανερόν ἐστιν ἐξ αὐτῶν ὧν εἴρηκεν αὐτόσ. τὸ μὲν γὰρ τῆσ οἰκουμένησ μῆκοσ διὰ τοῦ Ταύρου γράφει καὶ τῆσ ἐπ’ εὐθείασ μέχρι στηλῶν θαλάττησ κατὰ γραμμὴν τὴν διὰ τοῦ Καυκάσου καὶ Ῥόδου καὶ Ἀθηνῶν, ἀπὸ δὲ Ῥόδου εἰσ Ἀλεξάνδρειαν κατὰ τὸν δι’ αὐτῶν μεσημβρινὸν οὐ πολὺ ἐλάττουσ τῶν τετρακισχιλίων φησὶν εἶναι σταδίων, ὥστε τοσοῦτον καὶ οἱ παράλληλοι διέχοιεν ἂν ἀλλήλων ὅ τε διὰ Ῥόδου καὶ ὁ δι’ Ἀλεξανδρείασ. ὁ δ’ αὐτόσ πώσ ἐστι τούτῳ ὁ διὰ τῆσ Ἡρώων πόλεωσ, ἢ νοτιώτερόσ γε τούτου, ὥσθ’ ἡ συμπίπτουσα γραμμὴ τούτῳ τε τῷ παραλλήλῳ καὶ τῷ διὰ Ῥόδου καὶ Κασπίων πυλῶν, εἴτ’ εὐθεῖα εἴτε κεκλασμένη, οὐκ ἂν εἰή παράλληλοσ οὐδετέρᾳ. οὐκ εὖ γοῦν λαμβάνεται τὰ μήκη, οὐκ εὖ δὲ οὐδὲ αἱ βόρειοι λαμβάνονται μερίδεσ. ἀλλ’ ἐπὶ τὸν Ἵππαρχον πρότερον ἐπανιόντεσ τὰ ἑξῆσ ἴδωμεν.

πάλιν γὰρ πλάσασ ἑαυτῷ λήμματα γεωμετρικῶσ ἀνασκευάζει τὰ ὑπ’ ἐκείνου τυπωδῶσ λεγόμενα. φησὶ γὰρ αὐτὸν λέγειν τὸ ἐκ Βαβυλῶνοσ εἰσ μὲν Κασπίουσ πύλασ διάστημα σταδίων ἑξακισχιλίων ἑπτακοσίων, εἰσ δὲ τοὺσ ὁρ́ουσ τῆσ Καρμανίασ καὶ Περσίδοσ πλειόνων ἢ ἐνακισχιλίων, ὅπερ ἐπὶ γραμμῆσ κεῖται πρὸσ ἰσημερινὰσ ἀνατολὰσ εὐθείασ ἀγομένησ· γίνεσθαι δὲ ταύτην κάθετον ἐπὶ τὴν κοινὴν πλευρὰν τῆσ τε δευτέρασ καὶ τῆσ τρίτησ σφραγῖδοσ, ὥστε κατ’ αὐτὸν συνίστασθαι τρίγωνον ὀρθογώνιον ὀρθὴν ἔχον τὴν πρὸσ τοῖσ ὁρ́οισ τῆσ Καρμανίασ, καὶ τὴν ὑποτείνουσαν εἶναι ἐλάττω μιᾶσ τῶν περὶ τὴν ὀρθὴν ἐχουσῶν· δεῖν οὖν τὴν Περσίδα τῆσ δευτέρασ ποιεῖν σφραγῖδοσ. πρὸσ ταῦτα δ’ εἴρηται ὅτι οὔθ’ ἡ ἐκ Βαβυλῶνοσ εἰσ τὴν Καρμανίαν ἐπὶ παραλλήλου λαμβάνεται, οὔθ’ ἡ διορίζουσα εὐθεῖα τὰσ σφραγῖδασ μεσημβρινὴ εἴρηται· ὥστ’ οὐδὲν εἴρηται πρὸσ αὐτόν. οὐδὲ τὸ ἐπιφερόμενον [εὖ]· εἰρηκότοσ γὰρ ἀπὸ Κασπίων πυλῶν εἰσ μὲν Βαβυλῶνα τοὺσ λεχθέντασ, εἰσ δὲ Σοῦσα σταδίουσ εἶναι τετρακισχιλίουσ ἐνακοσίουσ, ἀπὸ δὲ Βαβυλῶνοσ τρισχιλίουσ τετρακοσίουσ, πάλιν ἀπὸ τῶν αὐτῶν ὁρμηθεὶσ ὑποθέσεων ἀμβλυγώνιον τρίγωνον συνίστασθαί φησι πρόσ τε ταῖσ Κασπίοισ πύλαισ καὶ Σούσοισ καὶ Βαβυλῶνι, τὴν ἀμβλεῖαν γωνίαν ἔχον πρὸσ Σούσοισ, τὰ δὲ τῶν πλευρῶν μήκη τὰ ἐκκείμενα· εἶτ’ ἐπιλογίζεται, διότι συμβήσεται κατὰ τὰσ ὑποθέσεισ ταύτασ τὴν διὰ Κασπίων πυλῶν μεσημβρινὴν γραμμὴν ἐπὶ τοῦ διὰ Βαβυλῶνοσ καὶ Σούσων παραλλήλου δυσμικωτέραν ἔχειν τὴν κοινὴν τομὴν τῆσ κοινῆσ τομῆσ τοῦ αὐτοῦ παραλλήλου καὶ τῆσ ἀπὸ Κασπίων πυλῶν καθηκούσησ εὐθείασ ἐπὶ τοὺσ ὁρ́ουσ τοὺσ τῆσ Καρμανίασ καὶ τῆσ Περσίδοσ πλείοσι τῶν τετρακισχιλίων καὶ τετρακοσίων· σχεδὸν δή τι πρὸσ τὴν διὰ Κασπίων πυλῶν μεσημβρινὴν γραμμὴν ἡμίσειαν ὀρθῆσ ποιεῖν γωνίαν τὴν διὰ Κασπίων πυλῶν καὶ τῶν ὁρ́ων τῆσ τε Καρμανίασ καὶ τῆσ Περσίδοσ, καὶ νεύειν αὐτὴν ἐπὶ τὰ μέσα τῆσ τε μεσημβρίασ καὶ τῆσ ἰσημερινῆσ ἀνατολῆσ· ταύτῃ δ’ εἶναι παράλληλον τὸν Ἰνδὸν ποταμόν, ὥστε καὶ τοῦτον ἀπὸ τῶν ὀρῶν οὐκ ἐπὶ μεσημβρίαν ῥεῖν, ὥσ φησιν Ἐρατοσθένησ, ἀλλὰ μεταξὺ ταύτησ καὶ τῆσ ἰσημερινῆσ ἀνατολῆσ, καθάπερ ἐν τοῖσ ἀρχαίοισ πίναξι καταγέγραπται. τίσ οὖν συγχωρήσει τὸ νῦν συσταθὲν τρίγωνον ἀμβλυγώνιον εἶναι, μὴ συγχωρῶν ὀρθογώνιον εἶναι τὸ περιέχον αὐτό; τίσ δ’ ἐπὶ παραλλήλου κειμένην τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνοσ εἰσ Σοῦσα μίαν τῶν τὴν ἀμβλεῖαν περιεχουσῶν, τὴν ὅλην μὴ συγχωρῶν τὴν μέχρι Καρμανίασ; τίσ δὲ τῷ Ἰνδῷ παράλληλον τὴν ἀπὸ Κασπίων πυλῶν ἐπὶ τοὺσ ὁρ́ουσ τῆσ Καρμανίασ; ὧν χωρὶσ κενὸσ ἂν εἰή ὁ συλλογισμόσ. χωρὶσ δὲ τούτων κἀκεῖνοσ εἴρηκεν, ὅτι ῥομβοειδέσ ἐστι τὸ σχῆμα τῆσ Ἰνδικῆσ· καὶ καθάπερ ἡ ἑωθινὴ πλευρὰ παρέσπασται πολὺ πρὸσ ἑώ, καὶ μάλιστα τῷ ἐσχάτῳ ἀκρωτηρίῳ, ὃ καὶ πρὸσ μεσημβρίαν προπίπτει πλέον παρὰ τὴν ἄλλην ᾐόνα, οὕτω καὶ ἡ παρὰ τὸν Ἰνδὸν πλευρά. πάντα δὲ ταῦτα λέγει γεωμετρικῶσ ἐλέγχων, οὐ πιθανῶσ. ταῦτα δὲ καὶ αὐτὸσ ἑαυτῷ ἐπενέγκασ ἀπολύεται φήσασ, εἰ μὲν παρὰ μικρὰ διαστήματα ὑπῆρχεν ὁ ἔλεγχοσ, συγγνῶναι ἂν ἦν·

οὔτε γὰρ τῶν ἐν τοσούτῳ πλάτει γεωμετρική τισ δύναιτ’ ἂν [εἶναι] ἀπόδειξισ, οὔτ’ ἐν οἷσ ἐπιχειρεῖ γεωμετρεῖν ὁμολογουμένοισ χρῆται λήμμασιν, ἀλλ’ ἑαυτῷ πλάσασ. ἐπειδὴ δὲ παρὰ χιλιάδασ σταδίων φαίνεται διαπίπτων, οὐκ εἶναι συγγνωστά· καίτοι ἐκεῖνόν γε καὶ παρὰ τετρακοσίουσ σταδίουσ αἰσθητὰ ἀποφαίνεσθαι τὰ παραλλάγματα, ὡσ ἐπὶ τοῦ δι’ Ἀθηνῶν παραλλήλου καὶ τοῦ διὰ Ῥόδου. ἔστι δὲ τὸ πρὸσ αἴσθησιν οὐχ ἁπλοῦν, ἀλλὰ τὸ μὲν ἐν πλάτει μείζονι τὸ δ’ ἐν ἐλάττονι· μείζονι μέν, ἂν αὐτῷ τῷ ὀφθαλμῷ πιστεύωμεν ἢ καρποῖσ ἢ κράσεσιν ἀέρων πρὸσ τὴν τῶν κλιμάτων κρίσιν, ἐλάττονι δ’, ἂν δι’ ὀργάνων γνωμονικῶν ἢ διοπτρικῶν. ὁ μὲν οὖν δι’ Ἀθηνῶν παράλληλοσ γνωμονικῶσ ληφθεὶσ καὶ ὁ διὰ Ῥόδου καὶ Καρίασ, εἰκότωσ ἐν σταδίοισ τοσούτοισ αἰσθητὴν ἐποίησε τὴν διαφοράν. ὁ δ’ ἐν πλάτει μὲν τρισχιλίων σταδίων, μήκει δὲ καὶ τετρακισμυρίων ὄρουσ, πελάγουσ δὲ τρισμυρίων λαμβάνων τὴν ἀπὸ δύσεωσ ἐπ’ ἰσημερινὰσ ἀνατολὰσ γραμμήν, καὶ τὰ ἐφ’ ἑκάτερον τὸ μέροσ τὰ μὲν νότια ὀνομάζων τὰ δὲ βόρεια, καὶ ταῦτα πλινθία καλῶν καὶ σφραγῖδασ, νοείσθω πῶσ καὶ ταῦτα λέγει καὶ πλευρὰ τὰ μὲν ἀρκτικὰ τὰ δὲ νότια, καὶ πῶσ τὰ μὲν ἑσπέρια τὰ δὲ ἑωθινά· καὶ τὸ μὲν παρὰ πολὺ διαμαρτανόμενον παρορῶν ὑπεχέτω λόγον δίκαιον γάρ, τὸ δὲ παρὰ μικρὸν οὐδὲ παριδὼν ἐλεγκτέοσ ἐστίν. ἐνταῦθα δ’ οὐδετέρωσ αὐτῷ προσάγεταί τισ ἔλεγχοσ· βέλτιον δὲ περὶ τῆσ τετάρτησ λέγει μερίδοσ, προστίθησι δὲ καὶ [τὸ] τοῦ φιλαιτίου καὶ τοῦ μένοντοσ ἐπὶ τῶν αὐτῶν ὑποθέσεων ἢ τῶν παραπλησίων.

τοῦτο μὲν γὰρ ὀρθῶσ ἐπιτιμᾷ διότι μῆκοσ ὀνομάζει τῆσ μερίδοσ ταύτησ τὴν ἀπὸ Θαψάκου μέχρι Αἰγύπτου γραμμήν, ὥσπερ εἴ τισ παραλληλογράμμου τὴν διάμετρον μῆκοσ αὐτοῦ φαίη· οὐ γὰρ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ παραλλήλου κεῖται ἥ τε Θάψακοσ καὶ ἡ τῆσ Αἰγύπτου παραλία, ἀλλ’ ἐπὶ διεστώτων πολὺ ἀλλήλων, ἐν δὲ τῷ μεταξὺ διαγώνιόσ πωσ ἄγεται καὶ λοξὴ ἡ ἀπὸ Θαψάκου εἰσ Αἴγυπτον. τὸ δὲ θαυμάζειν, πῶσ ἐθάρρησεν εἰπεῖν ἑξακισχιλίων σταδίων τὸ ἀπὸ Πηλουσίου εἰσ Θάψακον, πλειόνων ὄντων ἢ ὀκτακισχιλίων, οὐκ ὀρθῶσ. λαβὼν γὰρ δι’ ἀποδείξεωσ μέν, ὅτι ὁ διὰ Πηλουσίου παράλληλοσ τοῦ διὰ Βαβυλῶνοσ πλείοσιν ἢ δισχιλίοισ καὶ πεντακοσίοισ σταδίοισ νοτιώτερόσ ἐστι, κατ’ Ἐρατοσθένη δὲ ὡσ οἰέται, διότι τοῦ διὰ Βαβυλῶνοσ ὁ διὰ τῆσ Θαψάκου ἀρκτικώτεροσ τετρακισχιλίοισ ὀκτακοσίοισ, συμπίπτειν φησὶ πλείουσ τῶν ὀκτακισχιλίων. πῶσ οὖν κατ’ Ἐρατοσθένη δείκνυται ἡ τοσαύτη ἀπόστασισ τοῦ διὰ Βαβυλῶνοσ παραλλήλου ἀπὸ τοῦ διὰ Θαψάκου, ζητῶ. ὅτι μὲν γὰρ ἀπὸ Θαψάκου ἐπὶ Βαβυλῶνα τοσοῦτόν ἐστιν, εἴρηκεν ἐκεῖνοσ· ὅτι δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ δι’ ἑκατέρου παραλλήλου ἐπὶ τὸν διὰ θατέρου, οὐκ εἴρηκεν· οὐδὲ γάρ, ὅτι ἐπὶ ταὐτοῦ μεσημβρινοῦ ἐστιν ἡ Θάψακοσ καὶ ἡ Βαβυλών. τἀναντία γὰρ αὐτὸσ ὁ Ἵππαρχοσ ἔδειξε κατ’ Ἐρατοσθένη πλείοσιν ἢ χιλίοισ σταδίοισ συμβαίνειν ἀνατολικωτέραν εἶναι τὴν Βαβυλῶνα τῆσ Θαψάκου. ἡμεῖσ τε παρετίθεμεν τὰσ Ἐρατοσθένουσ ἀποφάσεισ, ἐν αἷσ τὸν Τίγριν καὶ τὸν Εὐφράτην ἐγκυκλοῦσθαι τήν τε Μεσοποταμίαν καὶ τὴν Βαβυλωνίαν, καὶ τὸ πλέον γε τῆσ ἐγκυκλώσεωσ τὸν Εὐφράτην ποιεῖν· ἀπὸ γὰρ τῶν ἄρκτων ἐπὶ μεσημβρίαν ῥυέντα ἐπιστρέφειν πρὸσ τὰσ ἀνατολάσ, ἐκπίπτειν δὲ ἐπὶ μεσημβρίαν. ἡ μὲν οὖν ἐπὶ μεσημβρίαν ἀπὸ τῶν ἄρκτων ὁδὸσ ὡσ ἂν μεσημβρινοῦ τινόσ ἐστιν, ἡ δ’ ἐπὶ τὰσ ἀνατολὰσ ἐπιστροφὴ καὶ ἐπὶ τὴν Βαβυλῶνα ἔκνευσίσ τέ ἐστιν ἀπὸ τοῦ μεσημβρινοῦ καὶ οὐκ ἐπ’ εὐθείασ διὰ τὴν ῥηθεῖσαν ἐγκύκλωσιν. τὴν δέ γε ὁδὸν εἴρηκε τετρακισχιλίων καὶ ὀκτακοσίων σταδίων τὴν ἐπὶ Βαβυλῶνα ἀπὸ Θαψάκου παρὰ τὸν Εὐφράτην προσθείσ, καθάπερ ἐπίτηδεσ, τοῦ μή τινα εὐθεῖαν αὐτὴν δέξασθαι καὶ μέτρον τοῦ μεταξὺ δυεῖν παραλλήλων διαστήματοσ. μὴ διδομένου δὲ τούτου, κενόν ἐστι καὶ τὸ ἐφεξῆσ δείκνυσθαι δοκοῦν, ὅτι συνισταμένου ὀρθογωνίου τριγώνου πρόσ τε Πηλουσίῳ καὶ Θαψάκῳ καὶ τῇ τομῇ τοῦ τε διὰ Πηλουσίου παραλλήλου καὶ τοῦ διὰ Θαψάκου μεσημβρινοῦ, μία τῶν περὶ τὴν ὀρθήν, ἡ ἐπὶ τοῦ μεσημβρινοῦ, μείζων ἔσται τῆσ ὑπὸ τὴν ὀρθήν, τῆσ ἀπὸ Θαψάκου εἰσ Πηλούσιον. κενὸν δὲ καὶ τὸ συνάπτον τούτῳ, ἀπὸ μὴ συγχωρουμένου λήμματοσ κατασκευαζόμενον. οὐ γὰρ δὴ δίδοται τὸ ἀπὸ Βαβυλῶνοσ ἐπὶ τὸν διὰ Κασπίων πυλῶν μεσημβρινὸν εἶναι διάστημα τετρακισχιλίων ὀκτακοσίων. ἐλήλεγκται γὰρ ὑφ’ ἡμῶν ἐκ τῶν μὴ συγχωρουμένων ὑπ’ Ἐρατοσθένουσ κατεσκευακότα τοῦτο τὸν Ἵππαρχον· ἵνα δ’ ἀνίσχυρον ᾖ τὸ ὑπὸ ἐκείνου διδόμενον, λαβὼν τὸ εἶναι πλείουσ ἢ ἐννακισχιλίουσ ἐκ Βαβυλῶνοσ ἐπὶ τὴν ἐκ Κασπίων πυλῶν οὕτωσ ἀγομένην γραμμήν, ὡσ ἐκεῖνοσ εἴρηκεν, ἐπὶ τοὺσ ὁρ́ουσ τῆσ Καρμανίασ, ἐδείκνυε τὸ αὐτό. οὐ τοῦτο οὖν λεκτέον πρὸσ τὸν Ἐρατοσθένη, ἀλλ’ ὅτι τῶν ἐν πλάτει λεγομένων καὶ μεγεθῶν καὶ σχημάτων εἶναί τι δεῖ μέτρον καὶ ὅπου μὲν μᾶλλον ὅπου δὲ ἔλαττον, συγχωρητέον.

ληφθέντοσ γὰρ τοῦ τῶν ὀρῶν πλάτουσ τῶν ἐπὶ τὰσ ἰσημερινὰσ ἀνατολὰσ ἐκτεινομένων τρισχιλίων σταδίων, ὁμοίωσ δὲ καὶ τοῦ τῆσ θαλάττησ τῆσ μέχρι στηλῶν, μᾶλλον ἄν τισ συγχωρήσειεν ὡσ ἐπὶ μιᾶσ γραμμῆσ ἐξετάζεσθαι τὰσ παραλλήλουσ ἐκείνησ ἐν τῷ αὐτῷ πλάτει ἀγομένασ ἢ τὰσ συμπιπτούσασ, καὶ τῶν συμπιπτουσῶν τὰσ ἐν αὐτῷ ἐκείνῳ τῷ πλάτει τὴν σύμπτωσιν ἐχούσασ ἢ τὰσ ἐκτόσ· ὡσαύτωσ καὶ τὰσ διισταμένασ μέχρι τοῦ μὴ ἐκβαίνειν τοῦ πλάτουσ ἢ τὰσ ἐκβαινούσασ, καὶ τὰσ ἐν μείζονι μήκει μᾶλλον ἢ τὰσ ἐν ἐλάττονι. καὶ γὰρ ἡ ἀνισότησ τῶν μηκῶν συγκρύπτοιτ’ ἂν μᾶλλον καὶ ἡ ἀνομοιότησ τῶν σχημάτων· οἱο͂ν ἐν τῷ πλάτει τοῦ Ταύρου παντὸσ καὶ τῆσ μέχρι στηλῶν θαλάττησ, ὑποκειμένων τρισχιλίων σταδίων, νοεῖται ἕν τι παραλληλόγραμμον χωρίον, τὸ περιγράφον τό τε ὄροσ ἅπαν καὶ τὴν λεχθεῖσαν θάλατταν. ἐὰν οὖν διέλῃσ εἰσ πλείω παραλληλόγραμμα τὸ μῆκοσ, καὶ τὴν διάμετρον ὅλου τε τούτου λάβῃσ καὶ τῶν μερῶν, ῥᾷον ἂν ἡ τοῦ ὅλου διάμετροσ ἡ αὐτὴ λογισθείη τῇ κατὰ τὸ μῆκοσ πλευρᾷ ἤπερ ἡ ἐν τοῖσ μέρεσι· καὶ ὅσῳ γ’ ἂν ἔλαττον ᾖ τὸ παραλληλόγραμμον τὸ ληφθὲν ἐν μέρει, τοσῷδε μᾶλλον τοῦτ’ ἂν συμβαίνοι. ἥ τε γὰρ λοξότησ τῆσ διαμέτρου ἧττον ἀπελέγχεται καὶ ἡ ἀνισότησ τοῦ μήκουσ ἐν τοῖσ μεγάλοισ, ὥστ’ οὐδ’ ἂν ὀκνήσειασ ἐπ’ αὐτῶν τὴν διάμετρον εἰπεῖν μῆκοσ τοῦ σχήματοσ. ἐὰν οὖν τὴν διάμετρον λοξώσῃσ μᾶλλον, ὥστε ἐκπεσεῖν ἔξω τῶν πλευρῶν ἑκατέρασ ἢ τῆσ γε ἑτέρασ, οὐκ ἂν ὁμοίωσ ἔτι ταῦτα συμβαίνοι· τοιοῦτον δή τι λέγω τὸ μέτρον τῶν ἐν πλάτει λεγομένων. ὁ δ’ ἀπὸ τῶν Κασπίων πυλῶν τὴν μὲν δι’ αὐτῶν τῶν ὀρῶν λαμβάνων ὡσ ἂν ἐπὶ ταὐτοῦ παραλλήλου μέχρι στηλῶν ἀγομένην, τὴν δ’ ἀπονεύουσαν εἰσ Θάψακον εὐθὺσ ἔξω πολὺ τῶν ὀρῶν, καὶ πάλιν ἐκ Θαψάκου προσεκβάλλων ἄλλην μέχρι Αἰγύπτου τοσοῦτον ἐπιλαμβάνουσαν πλάτοσ, εἶτα τῷ μήκει τῷ ταύτησ καταμετρῶν τὸ τοῦ χωρίου μῆκοσ, διαμέτρῳ τετραγώνου καταμετρεῖν ἂν δόξειε τὸ τοῦ τετραγώνου μῆκοσ. ὅταν δὲ μηδὲ διάμετροσ ᾖ ἀλλὰ κεκλασμένη ἡ γραμμή, πολὺ μᾶλλον ἂν δόξειε πλημμελεῖν· κεκλασμένη γάρ ἐστιν ἡ ἀπὸ Κασπίων πυλῶν διὰ Θαψάκου πρὸσ τὸν Νεῖλον ἀγομένη. πρὸσ μὲν Ἐρατοσθένη ταῦτα. πρὸσ δὲ τὸν Ἵππαρχον κἀκεῖνο, ὅτι ἐχρῆν, ὡσ κατηγορίαν πεποίηται τῶν ὑπ’ ἐκείνου λεχθέντων, οὕτω καὶ ἐπανόρθωσίν τινα ποιήσασθαι τῶν ἡμαρτημένων·

ὅπερ ἡμεῖσ ποιοῦμεν. ἐκεῖνοσ δ’ εἰ καί που τούτου πεφρόντικε, κελεύει ἡμᾶσ τοῖσ ἀρχαίοισ πίναξι προσέχειν, δεομένοισ παμπόλλῳ τινὶ μείζονοσ ἐπανορθώσεωσ ἢ ὁ Ἐρατοσθένουσ πίναξ προσδεῖται. καὶ τὸ ἐπιφερόμενον δ’ ἐπιχείρημα τῆσ αὐτῆσ ἔχεται μοχθηρίασ. λαμβάνει γὰρ ἐν λήμματι τὸ ἐκ τῶν μὴ διδομένων κατασκευασθέν, ὡσ ἠλέγξαμεν ἡμεῖσ, ὅτι Θαψάκου Βαβυλὼν ἀνατολικωτέρα ἐστὶν οὐ πλείοσιν ἢ χιλίοισ σταδίοισ· ὥστ’ εἰ καὶ πάνυ συνάγεται τὸ πλείοσιν ἢ δισχιλίοισ καὶ τετρακοσίοισ σταδίοισ ἀνατολικωτέραν αὐτὴν εἶναι ἐκ τῶν λεγομένων ὑπὸ τοῦ Ἐρατοσθένουσ, ὅτι ἐπὶ τὴν τοῦ Τίγριδοσ διάβασιν, ᾗ Ἀλέξανδροσ διέβη, ἀπὸ Θαψάκου ἐστὶ σύντομοσ σταδίων δισχιλίων τετρακοσίων, ὁ δὲ Τίγρισ καὶ ὁ Εὐφράτησ ἐγκυκλωσάμενοι τὴν Μεσοποταμίαν, τέωσ μὲν ἐπ’ ἀνατολὰσ φέρονται, εἶτ’ ἐπιστρέφουσι πρὸσ νότον καὶ πλησιάζουσι τότε ἀλλήλοισ τε ἅμα καὶ Βαβυλῶνι, οὐδὲν ἄτοπον συμβαίνει τῷ λόγῳ. πλημμελεῖ δὲ καὶ ἐν τῷ ἑξῆσ ἐπιχειρήματι, ἐν ᾧ συνάγειν βούλεται, ὅτι τὴν ἀπὸ Θαψάκου ἐπὶ Κασπίουσ πύλασ ὁδόν, ἣν μυρίων σταδίων Ἐρατοσθένησ εἴρηκεν, οὐκ ἐπ’ εὐθείασ ἀναμεμετρημένην ὡσ ἐπ’ εὐθείασ παραδίδωσι, τῆσ εὐθείασ πολὺ ἐλάττονοσ οὔσησ.

ἡ δ’ ἔφοδόσ ἐστιν αὐτῷ τοιαύτη. φησὶν εἶναι κατ’ Ἐρατοσθένη τὸν αὐτὸν μεσημβρινὸν τόν τε διὰ τοῦ Κανωβικοῦ στόματοσ καὶ τὸν διὰ Κυανέων, διέχειν δὲ τοῦτον τοῦ διὰ Θαψάκου ἑξακισχιλίουσ τριακοσίουσ σταδίουσ, τὰσ δὲ Κυανέασ τοῦ Κασπίου ὄρουσ ἑξακισχιλίουσ ἑξακοσίουσ, ὃ κεῖται κατὰ τὴν ὑπέρθεσιν τὴν ἐπὶ τὸ Κάσπιον πέλαγοσ ἐκ Κολχίδοσ, ὥστε παρὰ τριακοσίουσ σταδίουσ τὸ ἴσον εἶναι διάστημα ἀπὸ τοῦ διὰ Κυανέων μεσημβρινοῦ ἐπί τε Θάψακον καὶ ἐπὶ τὸ Κάσπιον· τρόπον δή τινα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ μεσημβρινοῦ κεῖσθαι τήν τε Θάψακον καὶ τὸ Κάσπιον· τούτῳ δ’ ἀκολουθεῖν τὸ ἀφεστάναι ἴσον τὰσ Κασπίουσ πύλασ Θαψάκου τε καὶ τοῦ Κασπίου, [τοῦ δὲ Κασπίου] πολὺ ἐλάττουσ ἀφεστάναι τῶν μυρίων, ὅσουσ φησὶν ἀφεστάναι Ἐρατοσθένησ τῆσ Θαψάκου, [τῆσ Θαψάκου] ἄρα πολὺ ἐλάττουσ ἢ μυρίουσ ἀφεστάναι τοὺσ ἐπ’ εὐθείασ. κυκλοπορίαν ἄρα εἶναι τοὺσ μυρίουσ, [οὓσ] λογίζεται ἐκεῖνοσ ἐπ’ εὐθείασ ἀπὸ Κασπίων πυλῶν εἰσ Θάψακον. ἐροῦμεν δὲ πρὸσ αὐτόν, ὅτι τοῦ Ἐρατοσθένουσ ἐν πλάτει λαμβάνοντοσ [τὰσ] εὐθείασ, ὅπερ οἰκεῖόν ἐστι γεωγραφίασ, ἐν πλάτει δὲ καὶ τὰσ μεσημβρινὰσ καὶ τὰσ ἐπὶ ἰσημερινὴν ἀνατολήν, ἐκεῖνοσ γεωμετρικῶσ αὐτὸν εὐθύνει καὶ ὡσ ἂν δι’ ὀργάνων λάβοι τισ τούτων ἕκαστον, οὐδὲ αὐτὸσ δι’ ὀργάνων ἀλλὰ μᾶλλον στοχασμῷ λαμβάνων καὶ τὸ πρὸσ ὀρθὰσ καὶ τὸ παραλλήλουσ. ἓν μὲν δὴ τοῦθ’ ἁμάρτημα· ἕτερον δὲ τὸ μηδὲ τὰ κείμενα παρ’ ἐκείνῳ διαστήματα τίθεσθαι ὑπ’ αὐτοῦ, μηδὲ πρὸσ ἐκεῖνα τὸν ἔλεγχον προσάγεσθαι, ἀλλὰ πρὸσ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ πλαττόμενα. διόπερ πρῶτον μὲν ἐκείνου τὸ ἀπὸ τοῦ στόματοσ ἐπὶ Φᾶσιν εἰπόντοσ σταδίων ὀκτακισχιλίων, καὶ προσθέντοσ τοὺσ εἰσ Διοσκουριάδα ἐνθένδε ἑξακοσίουσ, τὴν δ’ ἀπὸ Διοσκουριάδοσ εἰσ τὸ Κάσπιον ὑπέρθεσιν ἡμερῶν πέντε, ἥτισ κατ’ αὐτὸν Ἵππαρχον εἰκάζεται λέγεσθαι ὅσον χιλίων σταδίων, ὥστε τὴν σύμπασαν κατ’ Ἐρατοσθένη κεφαλαιοῦσθαι ἐννακισχιλίων ἑξακοσίων· αὐτὸσ συντέτμηκε καὶ φησὶν ἐκ μὲν Κυανέων εἰσ Φᾶσιν πεντακισχιλίουσ ἑξακοσίουσ, εἰσ δὲ Κάσπιον ἐνθένδε ἄλλουσ χιλίουσ· ὥστ’ οὐ κατ’ Ἐρατοσθένη συμβαίνοι ἂν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πωσ μεσημβρινοῦ τό τε Κάσπιον εἶναι καὶ τὴν Θάψακον, ἀλλὰ κατ’ αὐτόν. φέρε δ’ οὖν κατ’ Ἐρατοσθένη· πῶσ οὖν τούτῳ ἕπεται τὸ τὴν ἀπὸ τοῦ Κασπίου ἐπὶ Κασπίουσ πύλασ ἴσην εἶναι τῇ ἀπὸ Θαψάκου ἐπὶ τὸ αὐτὸ σημεῖον; ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ ὑπομνήματι ἀναλαβὼν πάλιν τὴν αὐτὴν ζήτησιν τὴν περὶ τῶν ὁρ́ων τῶν κατὰ τὸν Ταῦρον, περὶ ὧν ἱκανῶσ εἰρήκαμεν, μεταβαίνει πρὸσ τὰ βόρεια μέρη τῆσ οἰκουμένησ·

εἶτ’ ἐκτίθεται τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Ἐρατοσθένουσ περὶ τῶν μετὰ τὸν Πόντον τόπων, ὅτι φησὶ τρεῖσ ἄκρασ ἀπὸ τῶν ἄρκτων καθήκειν· μίαν μὲν ἐφ’ ἧσ ἡ Πελοπόννησοσ, δευτέραν δὲ τὴν Ἰταλικήν, τρίτην δὲ τὴν Λιγυστικήν, ὑφ’ ὧν κόλπουσ ἀπολαμβάνεσθαι τόν τε Ἀδριατικὸν καὶ τὸν Τυρρηνικόν. ταῦτα δ’ ἐκθέμενοσ καθόλου πειρᾶται τὰ καθ’ ἕκαστα περὶ αὐτῶν λεγόμενα ἐλέγχειν γεωμετρικῶσ μᾶλλον ἢ γεωγραφικῶσ. ἔστι δὲ τοσοῦτον τῶν ἁμαρτανομένων ἐν αὐτοῖσ ὑπὸ τοῦ Ἐρατοσθένουσ τὸ πλῆθοσ, καὶ ὑπὸ Τιμοσθένουσ τοῦ τοὺσ λιμένασ συγγράψαντοσ ὃν ἐπαινεῖ μὲν ἐκεῖνοσ μάλιστα τῶν ἄλλων, διαφωνῶν δ’ ἐλέγχεται πρὸσ αὐτὸν πλεῖστα, ὥστ’ οὐκ ἄξιον ἡγοῦμαι διαιτᾶν οὔτ’ ἐκείνουσ ἐπὶ τοσοῦτον διαμαρτάνοντασ τῶν ὄντων, οὔτε τὸν Ἵππαρχον. καὶ γὰρ οὗτοσ τὰ μὲν παραλείπει τῶν ἡμαρτημένων τὰ δ’ οὐκ ἐπανορθοῖ, ἀλλ’ ἐλέγχει μόνον ὅτι ψευδῶσ ἢ μαχομένωσ εἴρηται. αἰτιάσαιτο μὲν γὰρ καὶ τοῦτ’ ἂν ἴσωσ τισ, ὅτι φησὶν ἄκρασ τρεῖσ τῆσ Εὐρώπησ, μίαν μὲν τιθεὶσ τὴν ἐφ’ ἧσ ἡ Πελοπόννησοσ· ἔχει γάρ τι πολυσχιδέσ· καὶ γὰρ τὸ Σούνιον ἀκρωτηριάζει ὁμοίωσ τῇ Λακωνικῇ, οὐ πολὺ ἧττον μεσημβρινώτερον ὂν τῶν Μαλεῶν καὶ κόλπον ἀπολαμβάνον ἀξιόλογον. καὶ ἡ Θρᾳκία Χερρόνησοσ ἀπολαμβάνει πρὸσ τὸ Σούνιον τόν τε Μέλανα κόλπον καὶ τοὺσ ἐφεξῆσ τοὺσ Μακεδονικούσ. εἰ δ’ οὖν παρείημεν τοῦτο, καὶ τῶν διαστημάτων τὰ πλεῖστα φανερῶσ ψευδογραφούμενα ἐλέγχει τὴν ἀπειρίαν τῶν τόπων ὑπερβάλλουσαν καὶ οὐ δεομένην γεωμετρικῶν ἐλέγχων, ἀλλὰ φανερῶν καὶ αὐτόθεν ἐκμαρτυρεῖσθαι δυναμένων· οἱο͂ν ὅτι ἐξ Ἐπιδάμνου πρὸσ τὸν Θερμαῖον κόλπον ἡ ὑπέρβασίσ ἐστι πλειόνων ἢ δισχιλίων σταδίων· ὁ δ’ ἐνακοσίων φησίν· ἐκ δὲ Ἀλεξανδρείασ εἰσ Καρχηδόνα ὑπὲρ μυρίουσ καὶ τρισχιλίουσ, οὐ πλείουσ ὄντασ τῶν ἐννακισχιλίων, εἴπερ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ μεσημβρινοῦ ἐστι κατὰ τοῦτον τῇ μὲν Ἀλεξανδρείᾳ Καρία καὶ Ῥόδοσ, τῇ δὲ Καρχηδόνι ὁ πορθμόσ. πάντεσ γὰρ ὁμολογοῦσι μὴ πλειόνων εἶναι τὸν ἐκ Καρίασ ἐπὶ πορθμὸν πλοῦν σταδίων ἢ ἐνακισχιλίων· ὅ τε μεσημβρινὸσ ἐν μεγάλῳ μέν τινι διαστήματι λαμβανόμενοσ δοθείη ἂν ὁ αὐτὸσ εἶναι τοσοῦτον δυσμικώτεροσ πρὸσ τὸν ἑωθινώτερον ὅσον ἡ Καρχηδών ἐστι τοῦ πορθμοῦ πρὸσ δύσει μᾶλλον, ἐν δὲ τετρακισχιλίοισ σταδίοισ ἔχει καταφανῆ τὸν ἔλεγχον. ὁ δὲ καὶ τὴν Ῥώμην τιθεὶσ ἐπὶ ταὐτοῦ μεσημβρινοῦ τὴν τοσοῦτον καὶ Καρχηδόνοσ δυσμικωτέραν, ὑπερβολὴν οὐκ ἀπολείπει τῆσ τῶν τόπων ἀπειρίασ καὶ τούτων καὶ τῶν ἐφεξῆσ πρὸσ δύσιν μέχρι στηλῶν. ἱππάρχῳ μὲν οὖν μὴ γεωγραφοῦντι ἀλλ’ ἐξετάζοντι τὰ λεχθέντα ἐν τῇ γεωγραφίᾳ τῇ Ἐρατοσθένουσ οἰκεῖον ἦν ἐπὶ πλέον τὰ καθ’ ἕκαστα εὐθύνειν.

ἡμεῖσ δ’ ἐν οἷσ μὲν κατορθοῖ, τὸ πλέον δ’ ἔτι ὅπου καὶ πλημμελεῖ, τὸν καθ’ ἕκαστα οἰκεῖον λόγον ᾠήθημεν δεῖν προσάγειν, τὰ μὲν ἐπανορθοῦντεσ, ὑπὲρ ὧν δ’ ἀπολυόμενοι τὰσ ἐπιφερομένασ αἰτίασ ὑπὸ τοῦ Ἱππάρχου, καὶ αὐτὸν τὸν Ἵππαρχον συνεξετάζομεν, ὅπου τι φιλαιτίωσ εἴρηκεν. ἐν δὲ τούτοισ ὁρῶντεσ ἤδη τὸν μὲν τελέωσ παραπαίοντα, τὸν δὲ δικαίωσ ἐπικαλοῦντα, ἀρκεῖν ὑπολαμβάνομεν, ἂν ἐν αὐτῇ τῇ γεωγραφίᾳ τὰ ὄντα λέγοντεσ ἐπανορθῶμεν αὐτόν. ἐφ’ ὧν γὰρ συνεχῆ καὶ ἐπιπολάζοντά ἐστι τὰ ἁμαρτανόμενα, κρεῖττον μηδὲ μεμνῆσθαι πλὴν εἰ σπάνιόν τι καὶ καθόλου, ὅπερ πειρασόμεθα ποιεῖν ἐν τοῖσ καθ’ ἕκαστα. καὶ νῦν δ’ εἰρήσθω ὅτι καὶ Τιμοσθένησ καὶ Ἐρατοσθένησ καὶ οἱ ἔτι τούτων πρότεροι τελέωσ ἠγνόουν τά τε Ἰβηρικὰ καὶ τὰ Κελτικά, μυρίῳ δὲ μᾶλλον τὰ Γερμανικὰ καὶ τὰ Βρεττανικά, ὡσ δ’ αὕτωσ τὰ τῶν Γετῶν καὶ Βασταρνῶν. ἐπὶ πολὺ δ’ ἀγνοίασ ἐτύγχανον ἀφιγμένοι καὶ τῶν κατ’ Ἰταλίαν καὶ τὸν Ἀδρίαν καὶ τὸν Πόντον καὶ τῶν ἐφεξῆσ προσαρκτίων μερῶν· εἰ καὶ τὰ τοιαῦτα ἴσωσ φιλαίτια. τοῦ γὰρ Ἐρατοσθένουσ ἐπὶ τῶν πόρρω διεστηκότων τὰ παραδεδομένα φάσκοντοσ ἐρεῖν διαστήματα, μὴ διισχυριζομένου δὲ καὶ λέγοντοσ ὡσ παρέλαβε, προστιθέντοσ δ’ ἔστιν ὅπου τὰ ἐπ’ εὐθείασ μᾶλλον καὶ ἧττον, οὐ δεῖ προσάγειν τὸν ἀκριβῆ ἔλεγχον τοῖσ μὴ ὁμολογουμένοισ πρὸσ ἄλληλα διαστήμασιν· ὅπερ ποιεῖν πειρᾶται ὁ Ἵππαρχοσ ἔν τε τοῖσ πρότερον λεχθεῖσι καὶ ἐν οἷσ τὰ περὶ τὴν Ὑρκανίαν μέχρι Βακτρίων καὶ τῶν ἐπέκεινα ἐθνῶν ἐκτίθεται διαστήματα, καὶ ἔτι τὰ ἀπὸ Κολχίδοσ ἐπὶ τὴν Ὑρκανίαν θάλατταν. οὐ γὰρ ὁμοίωσ ἐπί τε τούτων ἐξεταστέον αὐτὸν καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τὴν ἠπειρῶτιν παραλίαν καὶ τοὺσ ἄλλουσ τοὺσ οὕτω γνωρίμουσ τόπουσ· ἀλλ’ οὐδ’ ἐπὶ τούτων γεωμετρικῶσ, ὅπερ ἔφην, ἀλλὰ γεωγραφικῶσ μᾶλλον. αἰτιασάμενοσ δ’ οὖν τινα τῶν Αἰθιοπικῶν ἐπὶ τέλει τοῦ δευτέρου ὑπομνήματοσ τῶν πρὸσ τὴν Ἐρατοσθένουσ γεωγραφίαν πεποιημένων, ἐν τῷ τρίτῳ φησὶ τὴν μὲν πλείω θεωρίαν ἔσεσθαι μαθηματικήν, ἐπὶ ποσὸν δὲ καὶ γεωγραφικήν· οὐδ’ ἐπὶ ποσὸν μέντοι δοκεῖ μοι ποιήσασθαι γεωγραφικήν, ἀλλὰ πᾶσαν μαθηματικήν, διδόντοσ καὶ τοῦ Ἐρατοσθένουσ τὴν τοιαύτην πρόφασιν. πολλαχοῦ γὰρ ἐκπίπτει πρὸσ τὸ ἐπιστημονικώτερον τῆσ προκειμένησ ἱστορίασ, ἐκπεσὼν δὲ οὐκ ἀκριβεῖσ ἀλλ’ ὁλοσχερεῖσ ποιεῖται τὰσ ἀποφάσεισ, τρόπον τινὰ ἐν μὲν τοῖσ γεωγραφικοῖσ μαθηματικὸσ ἐν δὲ τοῖσ μαθηματικοῖσ γεωγραφικὸσ ὤν, ὥστε πρὸσ ἄμφω δίδωσιν ἀφορμὰσ τοῖσ ἀντιλέγουσιν, ἐν δὲ τούτῳ τῷ ὑπομνήματι καὶ δικαίασ καὶ οὗτοσ καὶ ὁ Τιμοσθένησ, ὥστ’ οὐδ’ ἡμῖν καταλείπεται συνεπισκοπεῖν, ἀλλ’ ἀρκεῖσθαι τοῖσ ὑπὸ τοῦ Ἱππάρχου λεχθεῖσιν.

상위

Geography (지리학)

목록

SEARCH

MENU NAVIGATION