Xenophon, Cyropaedia, Κύρου Παιδείασ Ε, chapter 4

(크세노폰, Cyropaedia, Κύρου Παιδείασ Ε, chapter 4)

ἐκ δὲ τοῦ Γαδάτα ἱππικοῦ τῶν δυνατῶν τισ ἀνδρῶν ἐπεὶ ἑώρα αὐτὸν ἀφεστηκότα ἀπὸ τοῦ Ἀσσυρίου, ἐνόμισεν, εἴ τι οὗτοσ πάθοι, αὐτὸσ ἂν λαβεῖν παρὰ τοῦ Ἀσσυρίου πάντα τὰ Γαδάτα· οὕτω δὴ πέμπει τινὰ τῶν ἑαυτοῦ πιστῶν πρὸσ τὸν Ἀσσύριον καὶ κελεύει τὸν ἰόντα, εἰ καταλάβοι ἤδη ἐν τῇ Γαδάτα χώρᾳ τὸ Ἀσσύριον στράτευμα, λέγειν τῷ Ἀσσυρίῳ ὅτι εἰ βούλοιτο ἐνεδρεῦσαι, λάβοι ἂν Γαδάταν καὶ τοὺσ σὺν αὐτῷ. δηλοῦν δὲ ἐνετέλλετο ὅσην τε εἶχεν ὁ Γαδάτασ δύναμιν καὶ ὅτι Κῦροσ οὐ συνέποιτο αὐτῷ·

καὶ τὴν ὁδὸν ἐδήλωσεν ᾗ προσιέναι μέλλοι. προσεπέστειλε δὲ τοῖσ αὑτοῦ οἰκέταισ, ὡσ πιστεύοιτο μᾶλλον, καὶ τὸ τεῖχοσ ὃ ἐτύγχανεν αὐτὸσ ἔχων ἐν τῇ Γαδάτα χώρᾳ παραδοῦναι τῷ Ἀσσυρίῳ καὶ τὰ ἐνόντα· ἥξειν δὲ καὶ αὐτὸσ ἔφασκεν, εἰ μὲν δύναιτο, ἀποκτείνασ Γαδάταν, εἰ δὲ μή, ὡσ σὺν τῷ Ἀσσυρίῳ τὸ λοιπὸν ἐσόμενοσ. ἐπεὶ δὲ ὁ ἐπὶ ταῦτα ταχθεὶσ ἐλαύνων ὡσ δυνατὸν ἦν τάχιστα ἀφικνεῖται πρὸσ τὸν Ἀσσύριον καὶ ἐδήλωσεν ἐφ’ ἃ ἥκοι, ἀκούσασ ἐκεῖνοσ τό τε χωρίον εὐθὺσ παρέλαβε καὶ πολλὴν ἵππον ἔχων καὶ ἁρ́ματα ἐνήδρευεν ἐν κώμαισ ἁθρόαισ.

ὁ δὲ Γαδάτασ ὡσ ἐγγὺσ ἦν τούτων τῶν κωμῶν, πέμπει τινὰσ προδιερευνησομένουσ.

ὁ δὲ Ἀσσύριοσ ὡσ ἔγνω προσιόντασ τοὺσ διερευνητάσ, φεύγειν κελεύει ἁρ́ματα ἐξαναστάντα δύο ἢ τρία καὶ ἵππουσ ὀλίγουσ, ὡσ δὴ φοβηθέντασ καὶ ὀλίγουσ ὄντασ. οἱ δὲ διερευνηταὶ ὡσ εἶδον ταῦτα, αὐτοί τε ἐδίωκον καὶ τῷ Γαδάτᾳ κατέσειον· καὶ ὃσ ἐξαπατηθεὶσ διώκει ἀνὰ κράτοσ. οἱ δὲ Ἀσσύριοι, ὡσ ἐδόκει ἁλώσιμοσ εἶναι ὁ Γαδάτασ, ἀνίστανται ἐκ τῆσ ἐνέδρασ. καὶ οἱ μὲν ἀμφὶ Γαδάταν ἰδόντεσ ὥσπερ εἰκὸσ ἔφευγον, οἱ δ’ αὖ ὥσπερ εἰκὸσ ἐδίωκον.

καὶ ἐν τούτῳ ὁ ἐπιβουλεύων τῷ Γαδάτᾳ παίει αὐτόν, καὶ καιρίασ μὲν πληγῆσ ἁμαρτάνει, τύπτει δὲ αὐτὸν εἰσ τὸν ὦμον καὶ τιτρώσκει. ποιήσασ δὲ τοῦτο ἐξίσταται, ἑώσ σὺν τοῖσ διώκουσιν ἐγένετο· ἐπεὶ δ’ ἐγνώσθη ὃσ ἦν, ὁμοῦ δὴ σὺν τοῖσ Ἀσσυρίοισ προθύμωσ ἐκτείνων τὸν ἵππον σὺν τῷ βασιλεῖ ἐδίωκεν. ἐνταῦθα δὴ ἡλίσκοντο μὲν δῆλον ὅτι οἱ βραδυτάτουσ ἔχοντεσ τοὺσ ἵππουσ ὑπὸ τῶν ταχίστων·

ἤδη δὲ μάλα πάντεσ πιεζόμενοι διὰ τὸ κατατετρῦσθαι ὑπὸ τῆσ πορείασ οἱ τοῦ Γαδάτα ἱππεῖσ καθορῶσι τὸν Κῦρον προσιόντα σὺν τῷ στρατεύματι· δοκεῖν δὲ χρὴ ἀσμένουσ καὶ ὥσπερ εἰσ λιμένα ἐκ χειμῶνοσ προσφέρεσθαι αὐτούσ. ὁ δὲ Κῦροσ τὸ μὲν πρῶτον ἐθαύμασεν·

ὡσ δ’ ἔγνω τὸ πρᾶγμα, ἔστε μὲν πάντεσ ἐναντίοι ἤλαυνον, ἐναντίοσ καὶ αὐτὸσ ἐν τάξει ἦγε τὴν στρατιάν· ὡσ δὲ γνόντεσ οἱ πολέμιοι τὸ ὂν ἐτράποντο εἰσ φυγήν, ἐνταῦθα ὁ Κῦροσ διώκειν ἐκέλευσε τοὺσ πρὸσ τοῦτο τεταγμένουσ, αὐτὸσ δὲ σὺν τοῖσ ἄλλοισ εἵπετο ὡσ ᾤετο συμφέρειν. ἐνταῦθα δὴ καὶ ἁρ́ματα ἡλίσκοντο, ἔνια μὲν καὶ ἐκπιπτόντων τῶν ἡνιόχων, τῶν μὲν ἐν τῇ ἀναστροφῇ, τῶν δὲ καὶ ἄλλωσ, ἔνια δὲ καὶ περιτεμνόμενα ὑπὸ τῶν ἱππέων ἡλίσκετο.

καὶ ἀποκτείνουσι δὲ ἄλλουσ τε πολλοὺσ καὶ τὸν παίσαντα Γαδάταν. τῶν μέντοι πεζῶν Ἀσσυρίων, οἳ ἔτυχον τὸ Γαδάτα χωρίον πολιορκοῦντεσ, οἱ μὲν εἰσ τὸ τεῖχοσ κατέφυγον τὸ ἀπὸ Γαδάτα ἀποστάν, οἱ δὲ φθάσαντεσ εἰσ πόλιν τινὰ τοῦ Ἀσσυρίου μεγάλην, ἔνθα καὶ αὐτὸσ σὺν τοῖσ ἵπποισ καὶ τοῖσ ἁρ́μασι κατέφυγεν ὁ Ἀσσύριοσ.

Κῦροσ μὲν δὴ διαπραξάμενοσ ταῦτα ἐπαναχωρεῖ εἰσ τὴν Γαδάτα χώραν·

καὶ προστάξασ οἷσ ἔδει ἀμφὶ τὰ αἰχμάλωτα ἔχειν, εὐθὺσ ἐπορεύετο, ὡσ ἐπισκέψαιτο τὸν Γαδάταν πῶσ ἔχοι ἐκ τοῦ τραύματοσ. πορευομένῳ δὲ αὐτῷ ὁ Γαδάτασ ἐπιδεδεμένοσ ἤδη τὸ τραῦμα ἀπαντᾷ. ἰδὼν δὲ αὐτὸν ὁ Κῦροσ ἥσθη τε καὶ εἶπεν· ἐγὼ δὲ πρὸσ σὲ ᾖα ἐπισκεψόμενοσ πῶσ ἔχεισ. ἐγὼ δέ γ’, ἔφη ὁ Γαδάτασ, ναὶ μὰ τοὺσ θεοὺσ σὲ ἐπαναθεασόμενοσ ᾖα ὁποῖόσ τίσ ποτε φαίνῃ ἰδεῖν ὁ τοιαύτην ψυχὴν ἔχων·

ὅστισ οὔτ’ οἶδα ἔγωγε ὅ τι νῦν ἐμοῦ δεόμενοσ οὔτε μὴν ὑποσχόμενόσ γέ μοι ταῦτα πράξειν οὔτ’ εὖ πεπονθὼσ ὑπ’ ἐμοῦ εἴσ γε τὸ ἴδιον οὐδ’ ὁτιοῦν, ἀλλ’ ὅτι τοὺσ φίλουσ ἔδοξά σοί τι ὀνῆσαι, οὕτω μοι προθύμωσ ἐβοήθησασ ὡσ νῦν τὸ μὲν ἐπ’ ἐμοὶ οἴχομαι, τὸ δ’ ἐπὶ σοὶ σέσωσμαι. οὐ μὰ τοὺσ θεούσ, ὦ Κῦρε, εἰ ἦν οἱο͂σ ἔφυν ἐξ ἀρχῆσ καὶ ἐπαιδοποιησάμην, οὐκ οἶδ’ ἂν εἰ ἐκτησάμην παῖδα τοιοῦτον περὶ ἐμέ·

ἐπεὶ ἄλλουσ τε οἶδα παῖδασ καὶ τοῦτον τὸν νῦν Ἀσσυρίων βασιλέα πολὺ πλείω ἤδη τὸν αὑτοῦ πατέρα ἀνιάσαντα ἢ σὲ νῦν δύναται ἀνιᾶν. καὶ ὁ Κῦροσ πρὸσ ταῦτα εἶπεν ὧδε·

ὦ Γαδάτα, ἦ πολὺ μεῖζον παρεὶσ θαῦμα ἐμὲ νῦν θαυμάζεισ. καὶ τί δὴ τοῦτ’ ἔστιν; ἔφη ὁ Γαδάτασ. ὅτι τοσοῦτοι μέν, ἔφη, Περσῶν ἐσπούδασαν περὶ σέ, τοσοῦτοι δὲ Μήδων, τοσοῦτοι δὲ Ὑρκανίων, πάντεσ δὲ οἱ παρόντεσ Ἀρμενίων καὶ Σακῶν καὶ Καδουσίων. καὶ ὁ Γαδάτασ ἐπηύξατο·

ἀλλ’, ὦ Ζεῦ, ἔφη, καὶ τούτοισ πόλλ’ ἀγαθὰ δοῖεν οἱ θεοί, καὶ πλεῖστα τῷ αἰτίῳ τοῦ καὶ τούτουσ τοιούτουσ εἶναι. ὅπωσ μέντοι οὓσ ἐπαινεῖσ τούτουσ, ὦ Κῦρε, ξενίσωμεν καλῶσ, δέχου τάδε ξένια οἱᾶ ἐγὼ <δοῦναι> δύναμαι. ἅμα δὲ προσῆγε πάμπολλα, ὥστε καὶ θύειν τὸν βουλόμενον καὶ ξενίζεσθαι πᾶν τὸ στράτευμα ἀξίωσ τῶν καλῶσ πεποιημένων καὶ καλῶσ συμβάντων. ὁ δὲ Καδούσιοσ ὠπισθοφυλάκει καὶ οὐ μετέσχε τῆσ διώξεωσ·

βουλόμενοσ δὲ καὶ αὐτὸσ λαμπρόν τι ποιῆσαι, οὔτε ἀνακοινωσάμενοσ οὔτε εἰπὼν οὐδὲν Κύρῳ καταθεῖ τὴν πρὸσ Βαβυλῶνα χώραν. διεσπασμένοισ δὲ τοῖσ ἵπποισ αὐτοῦ ἀπιὼν ὁ Ἀσσύριοσ ἐκ τῆσ ἑαυτοῦ πόλεωσ, οἷ κατέφυγε, συντυγχάνει μάλα συντεταγμένον ἔχων τὸ αὑτοῦ στράτευμα. ὡσ δ’ ἔγνω μόνουσ ὄντασ τοὺσ Καδουσίουσ, ἐπιτίθεται, καὶ τόν τε ἄρχοντα τῶν Καδουσίων ἀποκτείνει καὶ ἄλλουσ πολλούσ, καὶ ἵππουσ τινὰσ λαμβάνει τῶν Καδουσίων καὶ ἣν ἄγοντεσ λείαν ἐτύγχανον ἀφαιρεῖται.

καὶ ὁ μὲν Ἀσσύριοσ διώξασ ἄχρι οὗ ἀσφαλὲσ ᾤετο εἶναι ἀπετράπετο· οἱ δὲ Καδούσιοι ἐσῴζοντο πρὸσ τὸ στρατόπεδον ἀμφὶ δείλην οἱ πρῶτοι. Κῦροσ δ’ ὡσ ᾔσθετο τὸ γεγονόσ, ἀπήντα τε τοῖσ Καδουσίοισ καὶ ὅντινα ἴδοι τετρωμένον ἀναλαμβάνων τοῦτον μὲν ὡσ Γαδάταν ἔπεμπεν, ὅπωσ θεραπεύοιτο, τοὺσ δ’ ἄλλουσ συγκατεσκήνου καὶ ὅπωσ τὰ ἐπιτήδεια ἕξουσι συνεπεμελεῖτο, παραλαμβάνων Περσῶν τῶν ὁμοτίμων συνεπιμελητάσ·

ἐν γὰρ τοῖσ τοιούτοισ οἱ ἀγαθοὶ ἐπιπονεῖν ἐθέλουσι. καὶ ἀνιώμενοσ μέντοι ἰσχυρῶσ δῆλοσ ἦν, ὡσ καὶ τῶν ἄλλων δειπνούντων ἡνίκα ὡρ́α ἦν, Κῦροσ ἔτι σὺν τοῖσ ὑπηρέταισ καὶ τοῖσ ἰατροῖσ οὐδένα ἑκὼν ἀτημέλητον παρέλειπεν, ἀλλ’ ἢ αὐτόπτησ ἐφεώρα ἢ εἰ μὴ αὐτὸσ ἐξανύτοι, πέμπων φανερὸσ ἦν τοὺσ θεραπεύσοντασ.

καὶ τότε μὲν οὕτωσ ἐκοιμήθησαν.

ἅμα δὲ τῇ ἡμέρᾳ κηρύξασ συνιέναι τῶν μὲν ἄλλων τοὺσ ἄρχοντασ, τοὺσ δὲ Καδουσίουσ ἅπαντασ, ἔλεξε τοιάδε. ἄνδρεσ σύμμαχοι, ἀνθρώπινον τὸ γεγενημένον·

τὸ γὰρ ἁμαρτάνειν ἀνθρώπουσ ὄντασ οὐδὲν οἰόμαι θαυμαστόν. ἄξιοί γε μέντοι ἐσμὲν τοῦ γεγενημένου πράγματοσ τούτου ἀπολαῦσαί τι ἀγαθόν, τὸ μαθεῖν μήποτε διασπᾶν ἀπὸ τοῦ ὅλου δύναμιν ἀσθενεστέραν τῆσ τῶν πολεμίων δυνάμεωσ. καὶ οὐ τοῦτο, ἔφη, λέγω ὡσ οὐ δεῖ ποτε καὶ ἐλάττονι ἔτι μορίῳ ἰέναι, ὅπου ἂν δέῃ, ἢ νῦν ὁ Καδούσιοσ ᾤχετο·

ἀλλ’ ἐάν τισ κοινούμενοσ ὁρμᾶται τῷ ἱκανῷ βοηθῆσαι, ἔστι μὲν ἀπαρτηθῆναι, ἔστι δὲ τῷ ὑπομένοντι ἐξαπατήσαντι τοὺσ πολεμίουσ ἄλλοσε τρέψαι ἀπὸ τῶν ἐξεληλυθότων, ἔστι δὲ ἄλλα παρέχοντα πράγματα τοῖσ πολεμίοισ τοῖσ φίλοισ ἀσφάλειαν παρέχειν· καὶ οὕτω μὲν οὐδ’ ὁ χωρὶσ ὢν ἀπέσται, ἀλλ’ ἐξαρτήσεται τῆσ ἰσχύοσ· ὁ δὲ ἀπεληλυθὼσ μὴ ἀνακοινωσάμενοσ, ὅπου ἂν ᾖ, οὐδὲν διάφορον πάσχει ἢ εἰ μόνοσ ἐστρατεύετο. ἀλλ’ ἀντὶ μὲν τούτου, ἔφη, ἐὰν θεὸσ θέλῃ, ἀμυνούμεθα τοὺσ πολεμίουσ οὐκ εἰσ μακράν.

ἀλλ’ ἐπειδὰν τάχιστα ἀριστήσητε, ἄξω ὑμᾶσ ἔνθα τὸ πρᾶγμα ἐγένετο· καὶ ἅμα μὲν θάψομεν τοὺσ τελευτήσαντασ, ἅμα δὲ δείξομεν τοῖσ πολεμίοισ ἔνθα κρατῆσαι νομίζουσιν ἐνταῦθα ἄλλουσ αὐτῶν κρείττουσ, ἢν θεὸσ θέλῃ· ἐὰν δὲ μὴ ἀντεπεξίωσι, καύσομεν αὐτῶν τὰσ κώμασ καὶ δῃώσομεν τὴν χώραν, ἵνα μὴ ἃ ἡμᾶσ ἐποίησαν ὁρῶντεσ εὐφραίνωνται, ἀλλὰ τὰ ἑαυτῶν κακὰ θεώμενοι ἀνιῶνται, καὶ ὅπωσ γε μηδὲ τὸ χωρίον ἡδέωσ ὁρῶσιν ἔνθα κατέκανον ἡμῶν τοὺσ συμμάχουσ. οἱ μὲν οὖν ἄλλοι, ἔφη, ἀριστᾶτε ἰόντεσ·

ὑμεῖσ δέ, ὦ Καδούσιοι, πρῶτον μὲν ἀπελθόντεσ ἄρχοντα ὑμῶν αὐτῶν ἕλεσθε ᾗπερ ὑμῖν νόμοσ, ὅστισ ὑμῶν ἐπιμελήσεται σὺν τοῖσ θεοῖσ καὶ σὺν ἡμῖν, ἄν τι προσδέησθε· ἐπειδὰν δὲ ἕλησθε, πέμψατε πρὸσ ἐμὲ τὸν αἱρεθέντα καὶ ἀριστήσατε. οἱ μὲν δὴ ταῦτ’ ἔπραξαν·

ὁ δὲ Κῦροσ ἐπεὶ ἐξήγαγε τὸ στράτευμα, κατέστησεν εἰσ τάξιν τὸν ᾑρημένον ὑπὸ τῶν Καδουσίων καὶ ἐκέλευσε πλησίον αὑτοῦ ἄγειν τὴν τάξιν, ὅπωσ, ἔφη, ἂν δυνώμεθα, ἀναθαρρύνωμεν τοὺσ ἄνδρασ. οὕτω δὴ ἐπορεύοντο· καὶ ἐλθόντεσ ἔθαπτον μὲν τοὺσ Καδουσίουσ, ἐδῄουν δὲ τὴν χώραν. ποιήσαντεσ δὲ ταῦτα ἀπῆλθον τὰ ἐπιτήδεια ἐκ τῆσ πολεμίασ ἔχοντεσ πάλιν εἰσ τὴν Γαδάτα. ἐννοήσασ δὲ ὅτι οἱ πρὸσ αὐτὸν ἀφεστηκότεσ ὄντεσ πλησίον Βαβυλῶνοσ κακῶσ πείσονται, ἂν μὴ αὐτὸσ αἰεὶ παρῇ, οὕτωσ ὅσουσ τε τῶν πολεμίων ἀφίει, τούτουσ ἐκέλευε λέγειν τῷ Ἀσσυρίῳ, καὶ αὐτὸσ κήρυκα ἔπεμψε πρὸσ αὐτὸν ταὐτὰ λέγοντα, ὅτι ἕτοιμοσ εἰή τοὺσ ἐργαζομένουσ τὴν γῆν ἐᾶν καὶ μὴ ἀδικεῖν, εἰ καὶ ἐκεῖνοσ βούλοιτο ἐᾶν ἐργάζεσθαι τοὺσ τῶν πρὸσ αὑτὸν ἀφεστηκότων ἐργάτασ.

καίτοι, ἔφη, σὺ μὲν ἂν καὶ δύνῃ κωλύειν, ὀλίγουσ τινὰσ κωλύσεισ·

ὀλίγη γάρ ἐστι χώρα ἡ τῶν πρὸσ ἐμὲ ἀφεστηκότων· ἐγὼ δὲ πολλὴν ἄν σοι χώραν ἐῴην ἐνεργὸν εἶναι. εἰσ δὲ τὴν τοῦ καρποῦ κομιδήν, ἐὰν μὲν πόλεμοσ ᾖ, ὁ ἐπικρατῶν οἶμαι καρπώσεται· ἐὰν δὲ εἰρήνη, δῆλον, ἔφη, ὅτι σύ. ἐὰν μέντοι τισ ἢ τῶν ἐμῶν ὅπλα ἀνταίρηται σοὶ ἢ τῶν σῶν ἐμοί, τούτουσ, ἔφη, ὡσ ἂν δυνώμεθα ἑκάτεροι ἀμυνούμεθα. ταῦτα ἐπιστείλασ τῷ κήρυκι ἔπεμψεν αὐτόν.

οἱ δὲ Ἀσσύριοι ὡσ ἤκουσαν ταῦτα, πάντα ἐποίουν πείθοντεσ τὸν βασιλέα συγχωρῆσαι ταῦτα καὶ ὅτι μικρότατον τοῦ πολέμου λιπεῖν. καὶ ὁ Ἀσσύριοσ μέντοι εἴτε ὑπὸ τῶν ὁμοφύλων πεισθεὶσ εἴτε καὶ αὐτὸσ οὕτω βουληθεὶσ συνῄνεσε ταῦτα·

καὶ ἐγένοντο συνθῆκαι τοῖσ μὲν ἐργαζομένοισ εἰρήνην εἶναι, τοῖσ δ’ ὁπλοφόροισ πόλεμον. ταῦτα μὲν δὴ διεπέπρακτο περὶ τῶν ἐργατῶν ὁ Κῦροσ·

τὰσ μέντοι νομὰσ τῶν κτηνῶν τοὺσ μὲν ἑαυτοῦ φίλουσ ἐκέλευσε καταθέσθαι, εἰ βούλοιντο, ἐν τῇ ἑαυτῶν ἐπικρατείᾳ· τὴν δὲ τῶν πολεμίων λείαν ἦγον ὁπόθεν δύναιντο, ὅπωσ εἰή ἡ στρατεία ἡδίων τοῖσ συμμάχοισ. οἱ μὲν γὰρ κίνδυνοι οἱ αὐτοὶ καὶ ἄνευ τοῦ λαμβάνειν τὰ ἐπιτήδεια, ἡ δ’ ἐκ τῶν πολεμίων τροφὴ κουφοτέραν τὴν στρατείαν ἐδόκει παρέχειν. ἐπεὶ δὲ παρεσκευάζετο ἤδη ὁ Κῦροσ ὡσ ἀπιών, παρῆν ὁ Γαδάτασ ἄλλα τε δῶρα πολλὰ καὶ παντοῖα φέρων καὶ ἄγων ὡσ ἂν ἐξ οἴκου μεγάλου, καὶ ἵππουσ δὲ ἦγε πολλοὺσ ἀφελόμενοσ τῶν ἑαυτοῦ ἱππέων οἷσ ἠπιστήκει διὰ τὴν ἐπιβουλήν.

ὡσ δ’ ἐπλησίασεν, ἔλεξε τοιάδε.

ὦ Κῦρε, νῦν μέν σοι ἐγὼ ταῦτα δίδωμι ἐν τῷ παρόντι, καὶ χρῶ αὐτοῖσ, ἐὰν δέῃ τι· νόμιζε δ’, ἔφη, καὶ τἆλλα πάντα τἀμὰ σὰ εἶναι. οὔτε γὰρ ἔστιν οὔτ’ ἔσται ποτὲ ὅτῳ ἐγὼ ἀπ’ ἐμοῦ φύντι καταλείψω τὸν ἐμὸν οἶκον· ἀλλ’ ἀνάγκη, ἔφη, σὺν ἐμοὶ τελευτῶντι πᾶν ἀποσβῆναι τὸ ἡμέτερον γένοσ καὶ ὄνομα. καὶ ταῦτα, ἔφη, ὦ Κῦρε, ὄμνυμί σοι θεούσ, οἳ καὶ ὁρῶσι πάντα καὶ ἀκούουσι πάντα, οὔτε ἄδικον οὔτε αἰσχρὸν οὐδὲν οὔτε εἰπὼν οὔτε ποιήσασ ἔπαθον.

καὶ ἅμα ταῦτα λέγων κατεδάκρυσε τὴν ἑαυτοῦ τύχην καὶ οὐκέτι ἐδυνήθη πλείω εἰπεῖν. καὶ ὁ Κῦροσ ἀκούσασ τοῦ μὲν πάθουσ ᾤκτιρεν αὐτόν, ἔλεξε δὲ ὧδε.

ἀλλὰ τοὺσ μὲν ἵππουσ δέχομαι, ἔφη· σέ τε γὰρ ὠφελήσω εὐνουστέροισ δοὺσ αὐτοὺσ ἢ οἳ νῦν σοι εἶχον, ὡσ ἐοίκεν, ἐγώ τε οὗ δὴ πάλαι ἐπιθυμῶ, τὸ Περσῶν ἱππικὸν θᾶττον ἐκπληρώσω εἰσ τοὺσ μυρίουσ ἱππέασ· τὰ δ’ ἄλλα χρήματα σὺ ἀπαγαγὼν φύλαττε, ἔστ’ ἂν ἐμὲ ἴδῃσ ἔχοντα ὥστε σοῦ μὴ ἡττᾶσθαι ἀντιδωρούμενον· εἰ δὲ πλείω μοι δοὺσ ἀπίοισ ἢ λαμβάνοισ παρ’ ἐμοῦ, μὰ τοὺσ θεοὺσ οὐκ οἶδ’ ὅπωσ ἂν δυναίμην μὴ αἰσχύνεσθαι. πρὸσ ταῦτα ὁ Γαδάτασ εἶπεν·

ἀλλὰ ταῦτα μέν, ἔφη, πιστεύω σοι· ὁρῶ γάρ σου τὸν τρόπον· φυλάττειν μέντοι ὁρ́α εἰ ἐπιτήδειόσ εἰμι. ἑώσ μὲν γὰρ φίλοι ἦμεν τῷ Ἀσσυρίῳ, καλλίστη ἐδόκει εἶναι ἡ τοῦ ἐμοῦ πατρὸσ κτῆσισ·

τῆσ γὰρ μεγίστησ πόλεωσ Βαβυλῶνοσ ἐγγὺσ οὖσα ὅσα μὲν ὠφελεῖσθαι ἔστιν ἀπὸ μεγάλησ πόλεωσ, ταῦτα ἀπελαύομεν, ὅσα δὲ ἐνοχλεῖσθαι, οἴκαδε δεῦρ’ ἀπιόντεσ τούτων ἐκποδὼν ἦμεν· νῦν δ’ ἐπεὶ ἐχθροί ἐσμεν, δῆλον ὅτι ἐπειδὰν σὺ ἀπέλθῃσ, καὶ αὐτοὶ ἐπιβουλευσόμεθα καὶ ὁ οἶκοσ ὅλοσ, καὶ οἶμαι λυπηρῶσ βιωσόμεθα ὅλωσ τοὺσ ἐχθροὺσ καὶ πλησίον ἔχοντεσ καὶ κρείττουσ ἡμῶν αὐτῶν ὁρῶντεσ. τάχ’ οὖν εἴποι τισ ἄν·

καὶ τί δῆτα οὐχ οὕτωσ ἐνενοοῦ πρὶν ἀποστῆναι; ὅτι, ὦ Κῦρε, ἡ ψυχή μου διὰ τὸ ὑβρίσθαι καὶ ὀργίζεσθαι οὐ τὸ ἀσφαλέστατον σκοποῦσα διῆγεν, ἀλλ’ αἰεὶ τοῦτο κυοῦσ’, ἆρά ποτ’ ἔσται ἀποτείσασθαι τὸν καὶ θεοῖσ ἐχθρὸν καὶ ἀνθρώποισ, ὃσ διατελεῖ μισῶν, οὐκ ἤν τίσ τι αὐτὸν ἀδικῇ, ἀλλ’ ἐάν τινα ὑποπτεύσῃ βελτίονα αὑτοῦ εἶναι. τοιγαροῦν οἶμαι αὐτὸσ πονηρὸσ ὢν πᾶσι πονηροτέροισ αὑτοῦ συμμάχοισ χρήσεται.

ἐὰν δέ τισ ἄρα καὶ βελτίων αὐτοῦ φανῇ, θάρρει, ἔφη, ὦ Κῦρε, οὐδέν σε δεήσει τῷ ἀγαθῷ ἀνδρὶ μάχεσθαι, ἀλλ’ ἐκεῖνοσ τοῦτο ἀρκέσει μηχανώμενοσ, ἑώσ ἂν ἕλῃ τὸν ἑαυτοῦ βελτίονα. τοῦ μέντοι ἐμὲ ἀνιᾶν καὶ σὺν πονηροῖσ ῥᾳδίωσ οἶμαι κρείττων ἔσται. ἀκούσαντι ταῦτα τῷ Κύρῳ ἔδοξεν ἄξια ἐπιμελείασ λέγειν·

καὶ εὐθὺσ εἶπε· τί οὖν, ἔφη, ὦ Γαδάτα, οὐχὶ τὰ μὲν τείχη φυλακῇ ἐχυρὰ ἐποιήσαμεν, ὅπωσ ἄν σοι σῷα ᾖ χρῆσθαι ἀσφαλῶσ, ὁπόταν εἰσ αὐτὰ ἰῄσ· αὐτὸσ δὲ σὺν ἡμῖν στρατεύῃ, ἵνα ἢν οἱ θεοὶ ὥσπερ νῦν σὺν ἡμῖν ὦσιν, οὗτοσ σὲ φοβῆται, ἀλλὰ μὴ σὺ τοῦτον; ὅ τι δὲ ἡδύ σοι ὁρᾶν τῶν σῶν ἢ ὅτῳ συνὼν χαίρεισ, ἔχων σὺν σαυτῷ πορεύου. καὶ σύ τ’ ἂν ἐμοί, ὥσ γ’ ἐμοὶ δοκεῖ, πάνυ χρήσιμοσ εἰήσ, ἐγώ τε σοὶ ὅσα ἂν δύνωμαι πειράσομαι. ἀκούσασ ταῦτα ὁ Γαδάτασ ἀνέπνευσέ τε καὶ εἶπεν·

ἆρ’ οὖν, ἔφη, δυναίμην ἂν συσκευασάμενοσ φθάσαι πρίν σε ἐξιέναι; βούλομαι γάρ τοι, ἔφη, καὶ τὴν μητέρα ἄγειν μετ’ ἐμαυτοῦ. ναὶ μὰ Δί’, ἔφη, φθάσεισ μέντοι. ἐγὼ γὰρ ἐπισχήσω ἔστ’ ἂν φῇσ καλῶσ ἔχειν.

οὕτω δὴ ὁ Γαδάτασ ἀπελθὼν φύλαξι μὲν τὰ τείχη σὺν Κύρῳ ὠχυρώσατο, συνεσκευάσατο δὲ πάντα ὁπόσοισ ἂν οἶκοσ μέγασ καλῶσ οἰκοῖτο. ἤγετο δὲ καὶ τῶν ἑαυτοῦ τῶν τε πιστῶν οἷσ ἥδετο καὶ ὧν ἠπίστει πολλούσ, ἀναγκάσασ τοὺσ μὲν καὶ γυναῖκασ ἄγειν, τοὺσ δὲ καὶ ἀδελφούσ, ὡσ δεδεμένουσ τούτοισ κατέχοι αὐτούσ. καὶ τὸν μὲν Γαδάταν εὐθὺσ ὁ Κῦροσ ἐν τοῖσ περὶ αὑτὸν ᾔει ἔχων καὶ ὁδῶν φραστῆρα καὶ ὑδάτων καὶ χιλοῦ καὶ σίτου, ὡσ εἰή ἐν τοῖσ ἀφθονωτάτοισ στρατοπεδεύεσθαι.

ἐπεὶ δὲ πορευόμενοσ καθεώρα τὴν τῶν Βαβυλωνίων πόλιν καὶ ἔδοξεν αὐτῷ ἡ ὁδὸσ ἣν ᾔει παρ’ αὐτὸ τὸ τεῖχοσ φέρειν, καλέσασ τὸν Γωβρύαν καὶ τὸν Γαδάταν ἠρώτα εἰ εἰή ἄλλη ὁδόσ, ὥστε μὴ πάνυ ἐγγὺσ τοῦ τείχουσ ἄγειν.

καὶ ὁ Γωβρύασ εἶπεν·

εἰσὶ μέν, ὦ δέσποτα, καὶ πολλαὶ ὁδοί· ἀλλ’ ἔγωγ’, ἔφη, ᾠόμην καὶ βούλεσθαι ἄν σε νῦν ὅτι ἐγγυτάτω τῆσ πόλεωσ ἄγειν, ἵνα καὶ ἐπιδείξαισ αὐτῷ ὅτι τὸ στράτευμά σου ἤδη πολύ τέ ἐστι καὶ καλόν· ἐπειδὴ καὶ ὅτε ἔλαττον εἶχεσ προσῆλθέσ τε πρὸσ αὐτὸ τὸ τεῖχοσ καὶ ἐθεᾶτο ἡμᾶσ οὐ πολλοὺσ ὄντασ· νῦν δὲ εἰ καὶ παρεσκευασμένοσ τί ἐστιν, ὥσπερ πρὸσ σὲ εἶπεν ὅτι παρασκευάζοιτο ὡσ μαχούμενόσ σοι, οἶδ’ ὅτι ἰδόντι αὐτῷ τὴν σὴν δύναμιν πάλιν ἀπαρασκευαστότατα τὰ αὑτοῦ φανεῖται. καὶ ὁ Κῦροσ πρὸσ ταῦτα εἶπε·

δοκεῖσ μοι, ὦ Γωβρύα, θαυμάζειν ὅτι ἐν ᾧ μὲν χρόνῳ πολὺ μείονα ἔχων στρατιὰν ἦλθον, πρὸσ αὐτὸ τὸ τεῖχοσ προσῆγον· νῦν δ’ ἐπεὶ πλείονα δύναμιν ἔχω, οὐκ ἐθέλω ὑπ’ αὐτὰ τὰ τείχη ἄγειν. ἀλλὰ μὴ θαύμαζε·

οὐ γὰρ τὸ αὐτό ἐστι προσάγειν τε καὶ παράγειν. προσάγουσι μὲν γὰρ πάντεσ οὕτω ταξάμενοι ὡσ ἂν ἄριστοι εἰε͂ν μάχεσθαι καὶ ἀπάγουσι δὲ οἱ σώφρονεσ ᾗ ἂν ἀσφαλέστατα, οὐχ ᾗ ἂν τάχιστα ἀπέλθοιεν, παριέναι δὲ ἀνάγκη ἐστὶν ἐκτεταμέναισ μὲν ταῖσ ἁμάξαισ, ἀνειρμένοισ δὲ καὶ τοῖσ ἄλλοισ σκευοφόροισ ἐπὶ πολύ· ταῦτα δὲ πάντα δεῖ προκεκαλύφθαι τοῖσ ὁπλοφόροισ καὶ μηδαμῇ τοῖσ πολεμίοισ γυμνὰ ὅπλων τὰ σκευοφόρα φαίνεσθαι.

ἀνάγκη οὖν οὕτω πορευομένων ἐπὶ λεπτὸν καὶ ἀσθενὲσ τὸ μάχιμον τετάχθαι·

εἰ οὖν βούλοιντο ἁθρόοι ἐκ τοῦ τείχουσ προσπεσεῖν πῃ, ὅπῃ προσμείξειαν, πολὺ ἂν ἐρρωμενέστεροι συμμιγνύοιεν τῶν παριόντων· καὶ τοῖσ μὲν ἐπὶ μακρὸν πορευομένοισ μακραὶ καὶ αἱ ἐπιβοήθειαι, τοῖσ δ’ ἐκ τοῦ τείχουσ βραχὺ πρὸσ τὸ ἐγγὺσ καὶ προσδραμεῖν καὶ πάλιν ἀπελθεῖν.

ἢν δὲ μὴ μεῖον ἀπέχοντεσ παρίωμεν ἢ ἐφ’ ὅσον καὶ νῦν ἐκτεταμένοι πορευόμεθα, τὸ μὲν πλῆθοσ κατόψονται ἡμῶν·

ὑπὸ δὲ τῶν παρυφασμένων ὅπλων πᾶσ ὄχλοσ δεινὸσ φαίνεται. ἂν δ’ οὖν τῷ ὄντι ἐπεξίωσί πῃ, ἐκ πολλοῦ προορῶντεσ αὐτοὺσ οὐκ ἂν ἀπαράσκευοι λαμβανοίμεθα.

μᾶλλον δέ, ὦ ἄνδρεσ, ἔφη, οὐδ’ ἐπιχειρήσουσιν, ὁπόταν πρόσω δέῃ ἀπὸ τοῦ τείχουσ ἀπιέναι, ἂν μὴ τῷ ὅλῳ ὑπολάβωσι τοῦ παντὸσ κρείττουσ εἶναι· φοβερὰ γὰρ ἡ ἀποχώρησισ.

ἐπεὶ δὲ ταῦτ’ εἶπεν, ἔδοξέ τε ὀρθῶσ τοῖσ παροῦσι λέγειν καὶ ἦγεν ὁ Γωβρύασ ὥσπερ ἐκέλευσε. παραμειβομένου δὲ τὴν πόλιν τοῦ στρατεύματοσ αἰεὶ τὸ ὑπολειπόμενον ἰσχυρότερον ποιούμενοσ ἀπεχώρει. ἐπεὶ δὲ πορευόμενοσ οὕτωσ ἐν ταῖσ γιγνομέναισ ἡμέραισ ἀφικνεῖται εἰσ τὰ μεθόρια τῶν Σύρων καὶ Μήδων, ἔνθενπερ ὡρμᾶτο, ἐνταῦθα δὴ τρία ὄντα τῶν Σύρων φρούρια, ἓν μὲν αὐτὸσ τὸ ἀσθενέστατον βίᾳ προσβαλὼν ἔλαβε, τὼ δὲ δύο φρουρίω φοβῶν μὲν Κῦροσ, πείθων δὲ Γαδάτασ ἔπεισε παραδοῦναι τοὺσ φυλάττοντασ.

SEARCH

MENU NAVIGATION