Aristotle, Rhetoric, Book 1, chapter 13

(아리스토텔레스, 수사학, Book 1, chapter 13)

τὰ δ’ ἀδικήματα πάντα καὶ τὰ δικαιώματα διέλωμεν ἀρξάμενοι πρῶτον ἐντεῦθεν. ὡρ́ισται δὴ τὰ δίκαια καὶ τὰ ἄδικα πρόσ τε νόμουσ δύο καὶ πρὸσ οὕσ ἐστι διχῶσ. λέγω δὲ νόμον τὸν μὲν ἴδιον, τὸν δὲ κοινόν, ἴδιον μὲν τὸν ἑκάστοισ ὡρισμένον πρὸσ αὑτούσ, καὶ τοῦτον τὸν μὲν ἄγραφον, τὸν δὲ γεγραμμένον, κοινὸν δὲ τὸν κατὰ φύσιν.

ἔστι γάρ τι ὃ μαντεύονται πάντεσ, φύσει κοινὸν δίκαιον καὶ ἄδικον, κἂν μηδεμία κοινωνία πρὸσ ἀλλήλουσ ᾖ μηδὲ συνθήκη, οἱο͂ν καὶ ἡ Σοφοκλέουσ Ἀντιγόνη φαίνεται λέγουσα, ὅτι δίκαιον ἀπειρημένου θάψαι τὸν Πολυνείκη, ὡσ φύσει ὂν τοῦτο δίκαιον· οὐ γάρ τι νῦν γε κἀχθέσ, ἀλλ’ ἀεί ποτεζῇ τοῦτο, κοὐδεὶσ οἶδεν ἐξ ὅτου φάνη· καὶ ὡσ Ἐμπεδοκλῆσ λέγει περὶ τοῦ μὴ κτείνειν τὸ ἔμψυχον· τοῦτο γὰρ οὐ τισὶ μὲν δίκαιον τισὶ δ’ οὐ δίκαιον, ἀλλὰ τὸ μὲν πάντων νόμιμον διά τ’ εὐρυμέδοντοσαἰθέροσ ἠνεκέωσ τέταται διά τ’ ἀπλέτου αὐγῆσ· καὶ ὡσ ἐν τῷ Μεσσηνιακῷ λέγει Ἀλκιδάμασ, "ἐλευθέρουσ ἀφῆκε πάντασ θεόσ, οὐδένα δοῦλον ἡ φύσισ πεποίηκεν" . πρὸσ οὓσ δέ, διώρισται δίχα·

ὡρ́ισται γὰρ πρὸσ τὸ κοινὸν ἢ πρὸσ ἕνα τῶν κοινωνούντων ἃ δεῖ πράττειν καὶ μὴ πράττειν· διὸ καὶ τἀδικήματα καὶ τὰ δικαιώματα διχῶσ ἔστιν ἀδικεῖν καὶ δικαιοπραγεῖν· ἢ γὰρ πρὸσ ἕνα καὶ ὡρισμένον ἢ πρὸσ τὸ κοινόν· ὁ γὰρ μοιχεύων καὶ τύπτων ἀδικεῖ τινα τῶν ὡρισμένων, ὁ δὲ μὴ στρατευόμενοσ τὸ κοινόν. ἁπάντων δὴ τῶν ἀδικημάτων διῃρημένων, καὶ τῶν μὲν ὄντων πρὸσ τὸ κοινὸν τῶν δὲ πρὸσ ἄλλον ἢ πρὸσ ἄλλουσ, ἀναλαβόντεσ τί ἐστιν τὸ ἀδικεῖσθαι λέγωμεν.

ἔστι δὴ τὸ ἀδικεῖσθαι τὸ ὑπὸ ἑκόντοσ τὰ ἄδικα πάσχειν·

τὸ γὰρ ἀδικεῖν ὡρ́ισται πρότερον ἑκούσιον εἶναι. ἐπεὶ δ’ ἀνάγκη τὸν ἀδικούμενον βλάπτεσθαι καὶ ἑκουσίωσ βλάπτεσθαι, αἱ μὲν βλάβαι ἐκ τῶν πρότερον φανεραί εἰσιν·

ὥστ’ ἀνάγκη πάντα τὰ ἐγκλήματα ἢ πρὸσ τὸ κοινὸν ἢ πρὸσ τὸ ἴδιον εἶναι, καὶ ἢ ἀγνοοῦντοσ καὶ ἄκοντοσ ἢ ἑκόντοσ καὶ εἰδότοσ, καὶ τούτων τὰ μὲν προελομένου τὰ δὲ διὰ πάθοσ.

περὶ μὲν οὖν θυμοῦ ῥηθήσεται ἐν τοῖσ περὶ τὰ πάθη, ποῖα δὲ προαιροῦνται καὶ πῶσ ἔχοντεσ εἴρηται πρότερον.

ἐπεὶ δ’ ὁμολογοῦντεσ πολλάκισ πεπραχέναι ἢ τὸ ἐπίγραμμα οὐχ ὁμολογοῦσιν ἢ περὶ ὃ τὸ ἐπίγραμμα, οἱο͂ν λαβεῖν μὲν ἀλλ’ οὐ κλέψαι, καὶ πατάξαι πρότερον ἀλλ’ οὐχ ὑβρίσαι, καὶ συγγενέσθαι ἀλλ’ οὐ μοιχεῦσαι, ἢ κλέψαι μὲν ἀλλ’ οὐχ ἱεροσυλῆσαι οὐ γὰρ θεοῦ τι, ἢ ἐπεργάσασθαι μὲν ἀλλ’ οὐ δημοσίαν, ἢ διειλέχθαι μὲν τοῖσ πολεμίοισ ἀλλ’ οὐ προδοῦναι, διὰ ταῦτα δέοι ἂν καὶ περὶ τούτων διωρίσθαι, τί κλοπή, τί ὕβρισ, τί μοιχεία, ὅπωσ ἐάν τε ὑπάρχειν ἐάν τε μὴ ὑπάρχειν βουλώμεθα δεικνύναι ἔχωμεν ἐμφανίζειν τὸ δίκαιον.

ἔστι δὲ πάντα τὰ τοιαῦτα περὶ τοῦ ἄδικον εἶναι καὶ φαῦλον ἢ μὴ ἄδικον ἡ ἀμφισβήτησισ·

ἐν γὰρ τῇ προαιρέσει ἡ μοχθηρία καὶ τὸ ἀδικεῖν, τὰ δὲ τοιαῦτα τῶν ὀνομάτων προσσημαίνει τὴν προαίρεσιν, οἱο͂ν ὕβρισ καὶ κλοπή· οὐ γὰρ εἰ ἐπάταξεν πάντωσ ὕβρισεν, ἀλλ’ εἰ ἕνεκά του, οἱο͂ν τοῦ ἀτιμάσαι ἐκεῖνον ἢ αὐτὸσ ἡσθῆναι. οὐδὲ πάντωσ, εἰ λάθρᾳ ἔλαβεν, ἔκλεψεν, ἀλλ’ εἰ ἐπὶ βλάβῃ <τούτου ἀφ’ οὗ ἔλαβε> καὶ σφετερισμῷ ἑαυτοῦ. ὁμοίωσ δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἔχει ὥσπερ καὶ περὶ τούτων. ἐπεὶ δὲ τῶν δικαίων καὶ τῶν ἀδίκων ἦν δύο εἴδη τὰ μὲν γὰρ γεγραμμένα τὰ δ’ ἄγραφα, περὶ ὧν μὲν οἱ νόμοι ἀγορεύουσιν εἴρηται, τῶν δ’ ἀγράφων δύο ἔστιν εἴδη·

ταῦτα δ’ ἐστὶν τὰ μὲν καθ’ ὑπερβολὴν ἀρετῆσ καὶ κακίασ, ἐφ’ οἷσ ὀνείδη καὶ ἔπαινοι καὶ ἀτιμίαι, καὶ τιμαὶ καὶ δωρεαί οἱο͂ν τὸ χάριν ἔχειν τῷ ποιήσαντι εὖ καὶ ἀντευποιεῖν τὸν εὖ ποιήσαντα, καὶ βοηθητικὸν εἶναι τοῖσ φίλοισ, καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα, τὰ δὲ τοῦ ἰδίου νόμου καὶ γεγραμμένου ἔλλειμμα.

τὸ γὰρ ἐπιεικὲσ δοκεῖ δίκαιον εἶναι, ἔστιν δὲ ἐπιεικὲσ τὸ παρὰ τὸν γεγραμμένον νόμον δίκαιον.

συμβαίνει δὲ τοῦτο τὰ μὲν ἑκόντων τὰ δὲ ἀκόντων τῶν νομοθετῶν, ἀκόντων μὲν ὅταν λάθῃ, ἑκόντων δ’ ὅταν μὴ δύνωνται διορίσαι, ἀλλ’ ἀναγκαῖον μὲν ᾖ καθόλου εἰπεῖν, μὴ ᾖ δέ, ἀλλ’ ὡσ ἐπὶ τὸ πολύ, καὶ ὅσα μὴ ῥᾴδιον διορίσαι δι’ ἀπειρίαν, οἱο͂ν τὸ τρῶσαι σιδήρῳ πηλίκῳ καὶ ποίῳ τινί· ὑπολείποι γὰρ ἂν ὁ αἰὼν διαριθμοῦντα. ἂν οὖν ᾖ ἀόριστον, δέῃ δὲ νομοθετῆσαι, ἀνάγκη ἁπλῶσ εἰπεῖν, ὥστε κἂν δακτύλιον ἔχων ἐπάρηται τὴν χεῖρα ἢ πατάξῃ, κατὰ μὲν τὸν γεγραμμένον νόμον ἔνοχόσ ἐστι καὶ ἀδικεῖ, κατὰ δὲ τὸ ἀληθὲσ οὐκ ἀδικεῖ, καὶ τὸ ἐπιεικὲσ τοῦτό ἐστιν.

εἰ δὲ ἐστὶ τὸ εἰρημένον τὸ ἐπιεικέσ, φανερὸν ποῖά ἐστι τὰ ἐπιεικῆ καὶ οὐκ ἐπιεικῆ, καὶ ποῖοι οὐκ ἐπιεικεῖσ ἄνθρωποι·

ἐφ’ οἷσ τε γὰρ δεῖ συγγνώμην ἔχειν, ἐπιεικῆ ταῦτα, καὶ τὸ τὰ ἁμαρτήματα καὶ τὰ ἀδικήματα μὴ τοῦ ἴσου ἀξιοῦν, μηδὲ τὰ ἁμαρτήματα καὶ τὰ ἀτυχήματα·

ἔστιν ἀτυχήματα μὲν <γὰρ> ὅσα παράλογα καὶ μὴ ἀπὸ μοχθηρίασ, ἁμαρτήματα δὲ ὅσα μὴ παράλογα καὶ μὴ ἀπὸ πονηρίασ, ἀδικήματα δὲ ὅσα μήτε παράλογα ἀπὸ πονηρίασ τέ ἐστιν· τὰ γὰρ δι’ ἐπιθυμίαν ἀπὸ πονηρίασ. καὶ τὸ τοῖσ ἀνθρωπίνοισ συγγινώσκειν ἐπιεικέσ.

καὶ τὸ μὴ πρὸσ τὸν νόμον ἀλλὰ πρὸσ τὸν νομοθέτην, καὶ μὴ πρὸσ τὸν λόγον ἀλλὰ πρὸσ τὴν διάνοιαν τοῦ νομοθέτου σκοπεῖν, καὶ μὴ πρὸσ τὴν πρᾶξιν ἀλλὰ πρὸσ τὴν προαίρεσιν, καὶ μὴ πρὸσ τὸ μέροσ ἀλλὰ πρὸσ τὸ ὅλον, μηδὲ ποῖόσ τισ νῦν, ἀλλὰ ποῖόσ τισ ἦν ἀεὶ ἢ ὡσ ἐπὶ τὸ πολύ. καὶ τὸ μνημονεύειν μᾶλλον ὧν ἔπαθεν ἀγαθῶν ἢ κακῶν, καὶ ἀγαθῶν ὧν ἔπαθε μᾶλλον ἢ <ὧν> ἐποίησεν. καὶ τὸ ἀνέχεσθαι ἀδικούμενον.

καὶ τὸ μᾶλλον λόγῳ ἐθέλειν κρίνεσθαι ἢ ἔργῳ. καὶ τὸ εἰσ δίαιταν μᾶλλον ἢ εἰσ δίκην βούλεσθαι ἰέναι· ὁ γὰρ διαιτητὴσ τὸ ἐπιεικὲσ ὁρᾷ, ὁ δὲ δικαστὴσ τὸν νόμον·

καὶ τούτου ἕνεκα διαιτητὴσ εὑρέθη, ὅπωσ τὸ ἐπιεικὲσ ἰσχύῃ. περὶ μὲν οὖν τῶν ἐπιεικῶν διωρίσθω τὸν τρόπον τοῦτον.

SEARCH

MENU NAVIGATION