Aristotle, Politics, Book 2

(아리스토텔레스, 정치학, Book 2)

αἷσ τε χρῶνταί τινεσ τῶν πόλεων τῶν εὐνομεῖσθαι λεγομένων, κἂν εἴ τινεσ ἕτεραι τυγχάνουσιν ὑπὸ τινῶν εἰρημέναι καὶ δοκοῦσαι καλῶσ ἔχειν, ἵνα τό τ’ ὀρθῶσ ἔχον ὀφθῇ καὶ τὸ χρήσιμον, ἔτι δὲ τὸ ζητεῖν τι παρ’ αὐτὰσ ἕτερον μὴ δοκῇ πάντωσ εἶναι σοφίζεσθαι βουλομένων, ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ καλῶσ ἔχειν ταύτασ τὰσ νῦν ὑπαρχούσασ, διὰ τοῦτο ταύτην δοκῶμεν ἐπιβαλέσθαι τὴν μέθοδον. ἀρχὴν δὲ πρῶτον ποιητέον ἥπερ πέφυκεν ἀρχὴ ταύτησ τῆσ σκέψεωσ.

ἀνάγκη γὰρ ἤτοι πάντασ πάντων κοινωνεῖν τοὺσ πολίτασ, ἢ μηδενόσ, ἢ τινῶν μὲν τινῶν δὲ μή. τὸ μὲν οὖν μηδενὸσ κοινωνεῖν φανερὸν ὡσ ἀδύνατον ἡ γὰρ πολιτεία κοινωνία τίσ ἐστι, καὶ πρῶτον ἀνάγκη τοῦ τόπου κοινωνεῖν· ὁ μὲν γὰρ τόποσ εἷσ ὁ τῆσ μιᾶσ πόλεωσ, οἱ δὲ πολῖται κοινωνοὶ τῆσ μιᾶσ πόλεωσ·

ἀλλὰ πότερον ὅσων ἐνδέχεται κοινωνῆσαι, πάντων βέλτιον κοινωνεῖν τὴν μέλλουσαν οἰκήσεσθαι πόλιν καλῶσ, ἢ τινῶν μὲν τινῶν δ’ οὒ βέλτιον;

ἐνδέχεται γὰρ καὶ τέκνων καὶ γυναικῶν καὶ κτημάτων κοινωνεῖν τοὺσ πολίτασ ἀλλήλοισ, ὥσπερ ἐν τῇ Πολιτείᾳ τῇ Πλάτωνοσ· ἐκεῖ γὰρ ὁ Σωκράτησ φησὶ δεῖν κοινὰ τὰ τέκνα καὶ τὰσ γυναῖκασ εἶναι καὶ τὰσ κτήσεισ.

τοῦτο δὴ πότερον ὡσ νῦν οὕτω βέλτιον ἔχειν, ἢ κατὰ τὸν ἐν τῇ Πολιτείᾳ γεγραμμένον νόμον; ἔχει δὴ δυσχερείασ ἄλλασ τε πολλὰσ τὸ πάντων εἶναι τὰσ γυναῖκασ κοινάσ, καὶ δι’ ἣν αἰτίαν φησὶ δεῖν νενομοθετῆσθαι τὸν τρόπον τοῦτον ὁ Σωκράτησ, οὐ φαίνεται συμβαῖνον ἐκ τῶν λόγων.

ἔτι δὲ πρόσ, τὸ τέλοσ ὅ φησι τῇ πόλει δεῖν ὑπάρχειν, ὡσ μὲν εἴρηται νῦν, ἀδύνατον, πῶσ δὲ δεῖ διελεῖν, οὐδὲν διώρισται. λέγω δὲ τὸ μίαν εἶναι τὴν πόλιν ὡσ ἄριστον ὂν ὅτι μάλιστα πᾶσαν·

λαμβάνει γὰρ ταύτην <τὴν> ὑπόθεσιν ὁ Σωκράτησ. καίτοι φανερόν ἐστιν ὡσ προϊοῦσα καὶ γινομένη μία μᾶλλον οὐδὲ πόλισ ἔσται· πλῆθοσ γάρ τι τὴν φύσιν ἐστὶν ἡ πόλισ, γινομένη τε μία μᾶλλον οἰκία μὲν ἐκ πόλεωσ ἄνθρωποσ δ’ ἐξ οἰκίασ ἔσται· μᾶλλον γὰρ μίαν τὴν οἰκίαν τῆσ πόλεωσ φαίημεν ἄν, καὶ τὸν ἕνα τῆσ οἰκίασ·

ὥστ’ εἰ καὶ δυνατόσ τισ εἰή τοῦτο δρᾶν, οὐ ποιητέον· ἀναιρήσει γὰρ τὴν πόλιν. οὐ μόνον δ’ ἐκ πλειόνων ἀνθρώπων ἐστὶν ἡ πόλισ, ἀλλὰ καὶ ἐξ εἴδει διαφερόντων.

οὐ γὰρ γίνεται πόλισ ἐξ ὁμοίων. ἕτερον γὰρ συμμαχία καὶ πόλισ· τὸ μὲν γὰρ τῷ ποσῷ χρήσιμον, κἂν ᾖ τὸ αὐτὸ τῷ εἴδει βοηθείασ γὰρ χάριν ἡ συμμαχία πέφυκεν, ὥσπερ ἂν εἰ σταθμὸσ πλεῖον ἑλκύσειε, ἐξ ὧν δὲ δεῖ ἓν γενέσθαι εἴδει διαφέρειν διοίσει δὲ τῷ τοιούτῳ καὶ πόλισ ἔθνουσ, ὅταν μὴ κατὰ κώμασ ὦσι κεχωρισμένοι τὸ πλῆθοσ, ἀλλ’ οἱο͂ν Ἀρκάδεσ.

διόπερ τὸ ἴσον τὸ ἀντιπεπονθὸσ σῴζει τὰσ πόλεισ, ὥσπερ ἐν τοῖσ Ἠθικοῖσ εἴρηται πρότερον·

ἐπεὶ καὶ ἐν τοῖσ ἐλευθέροισ καὶ ἴσοισ ἀνάγκη τοῦτ’ εἶναι· ἅμα γὰρ οὐχ οἱο͂́ν τε πάντασ ἄρχειν, ἀλλ’ ἢ κατ’ ἐνιαυτὸν ἢ κατά τινα ἄλλην τάξιν ἢ χρόνου. καὶ συμβαίνει δὴ τὸν τρόπον τοῦτον ὥστε πάντασ ἄρχειν, ὥσπερ ἂν εἰ μετέβαλλον οἱ σκυτεῖσ καὶ οἱ τέκτονεσ καὶ μὴ ἀεὶ οἱ αὐτοὶ σκυτοτόμοι καὶ τέκτονεσ ἦσαν. ἐπεὶ δὲ βέλτιον οὕτωσ ἔχει καὶ τὰ περὶ τὴν κοινωνίαν τὴν πολιτικήν, δῆλον ὡσ τοὺσ αὐτοὺσ ἀεὶ βέλτιον ἄρχειν, εἰ δυνατόν, ἐν οἷσ δὲ μὴ δυνατὸν διὰ τὸ τὴν φύσιν ἴσουσ εἶναι πάντασ, ἅμα δὲ καὶ δίκαιον, εἴτ’ ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον τὸ ἄρχειν.

πάντασ αὐτοῦ μετέχειν, τοῦτό γε μιμεῖται τὸ ἐν μέρει τοὺσ ἴσουσ εἴκειν τό ἀνομοίουσ εἶναι ἔξω ἀρχῆσ·

οἱ μὲν γὰρ ἄρχουσιν οἱ δ’ ἄρχονται κατὰ μέροσ ὥσπερ ἂν ἄλλοι γενόμενοι. τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ἀρχόντων ἕτεροι ἑτέρασ ἄρχουσιν ἀρχάσ.

φανερὸν τοίνυν ἐκ τούτων ὡσ οὔτε πέφυκε μίαν οὕτωσ εἶναι τὴν πόλιν ὥσπερ λέγουσί τινεσ, καὶ τὸ λεχθὲν ὡσ μέγιστον ἀγαθὸν ἐν ταῖσ πόλεσιν ὅτι τὰσ πόλεισ ἀναιρεῖ· καίτοι τό γε ἑκάστου ἀγαθὸν σῴζει ἕκαστον. ἔστι δὲ καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον φανερὸν ὅτι τὸ λίαν ἑνοῦν ζητεῖν τὴν πόλιν οὐκ ἔστιν ἄμεινον.

οἰκία μὲν γὰρ αὐταρκέστερον ἑνόσ, πόλισ δ’ οἰκίασ, καὶ βούλεταί γ’ ἤδη τότε εἶναι πόλισ ὅταν αὐτάρκη συμβαίνῃ τὴν κοινωνίαν εἶναι τοῦ πλήθουσ· μᾶλλον αἱρετώτερον.

ἀλλὰ μὴν οὐδ’ εἰ τοῦτο ἄριστόν ἐστι, τὸ μίαν ὅτι μάλιστ’ εἶναι τὴν κοινωνίαν, οὐδὲ τοῦτο ἀποδείκνυσθαι φαίνεται κατὰ τὸν λόγον, ἐὰν πάντεσ ἅμα λέγωσι τὸ ἐμὸν καὶ τὸ μὴ ἐμόν·

τοῦτο γὰρ οἰέται ὁ Σωκράτησ σημεῖον εἶναι τοῦ τὴν πόλιν τελέωσ εἶναι μίαν. τὸ γὰρ πάντεσ διττόν.

εἰ μὲν οὖν ὡσ ἕκαστοσ, τάχ’ ἂν εἰή μᾶλλον ὃ βούλεται ποιεῖν ὁ Σωκράτησ ἕκαστοσ γὰρ υἱὸν ἑαυτοῦ φήσει τὸν αὐτὸν καὶ γυναῖκα δὴ τὴν αὐτήν, καὶ περὶ τῆσ οὐσίασ καὶ περὶ ἑκάστου δὴ τῶν συμβαινόντων ὡσαύτωσ· κοιναῖσ χρώμενοι ταῖσ γυναιξὶ καὶ τοῖσ τέκνοισ, ἀλλὰ πάντεσ μέν, οὐχ ὡσ ἕκαστοσ δ’ αὐτῶν, ὁμοίωσ δὲ καὶ τὴν οὐσίαν πάντεσ μέν, οὐχ ὡσ ἕκαστοσ δ’ αὐτῶν.

ὅτι μὲν τοίνυν παραλογισμόσ τίσ ἐστι τὸ λέγειν πάντασ, φανερόν τὸ γὰρ πάντεσ καὶ ἀμφότεροι, καὶ περιττὰ καὶ ἄρτια, διὰ τὸ διττὸν καὶ ἐν τοῖσ λόγοισ ἐριστικοὺσ ποιεῖ συλλογισμούσ· διό ἐστι τὸ πάντασ τὸ αὐτὸ λέγειν ὡδὶ μὲν καλὸν ἀλλ’ οὐ δυνατόν, ὡδὶ δ’ οὐδὲν ὁμονοητικόν·

πρὸσ δὲ τούτοισ ἑτέραν ἔχει βλάβην τὸ λεγόμενον. ἥκιστα γὰρ ἐπιμελείασ τυγχάνει τὸ πλείστων κοινόν· τῶν γὰρ ἰδίων μάλιστα φροντίζουσιν, τῶν δὲ κοινῶν ἧττον, ἢ ὅσον ἑκάστῳ ἐπιβάλλει· πρὸσ γὰρ τοῖσ ἄλλοισ ὡσ ἑτέρου φροντίζοντοσ ὀλιγωροῦσι μᾶλλον, ὥσπερ ἐν ταῖσ οἰκετικαῖσ διακονίαισ οἱ πολλοὶ θεράποντεσ ἐνίοτε χεῖρον ὑπηρετοῦσι τῶν ἐλαττόνων.

γίνονται δ’ ἑκάστῳ χίλιοι τῶν πολιτῶν υἱοί, καὶ οὗτοι οὐχ ὡσ ἑκάστου, ἀλλὰ τοῦ τυχόντοσ ὁ τυχὼν ὁμοίωσ ἐστὶν υἱόσ· ὥστε πάντεσ ὁμοίωσ ὀλιγωρήσουσιν.

ἔτι οὕτωσ ἕκαστοσ "ἐμὸσ" λέγει τὸν εὖ πράττοντα τῶν πολιτῶν ἢ κακῶσ, ὁπόστοσ τυγχάνει τὸν ἀριθμὸν ὤν, οἱο͂ν ἐμὸσ ἢ τοῦ δεῖνοσ, τοῦτον τὸν τρόπον λέγων καθ’ ἕκαστον τῶν χιλίων, ἢ ὅσων ἡ πόλισ ἐστί, καὶ τοῦτο διστάζων·

ἄδηλον γὰρ ᾧ συνέβη γενέσθαι τέκνον καὶ σωθῆναι γενόμενον.

καίτοι πότερον οὕτω κρεῖττον τὸ ἐμὸν λέγειν ἕκαστον, τὸ αὐτὸ ἐμὸν προσαγορεύοντα δισχιλίων καὶ μυρίων, ἢ μᾶλλον ὡσ νῦν ἐν ταῖσ πόλεσι τὸ ἐμὸν λέγουσιν; ὁ μὲν γὰρ υἱὸν αὑτοῦ ὁ δὲ ἀδελφὸν αὑτοῦ προσαγορεύει τὸν αὐτόν, ὁ δ’ ἀνεψιόν, ἢ κατ’ ἄλλην τινὰ συγγένειαν ἢ πρὸσ αἵματοσ ἢ κατ’ οἰκειότητα καὶ κηδείαν αὑτοῦ πρῶτον ἢ τῶν αὑτοῦ, πρὸσ δὲ τούτοισ ἕτεροσ φράτορα φυλέτην. κρεῖττον γὰρ ἴδιον ἀνεψιὸν εἶναι ἢ τὸν τρόπον τοῦτον υἱόν.

οὐ μὴν ἀλλ’ οὐδὲ διαφυγεῖν δυνατὸν τὸ μή τινασ ὑπολαμβάνειν ἑαυτῶν ἀδελφούσ τε καὶ παῖδασ καὶ πατέρασ καὶ μητέρασ· κατὰ γὰρ τὰσ ὁμοιότητασ αἳ γίνονται τοῖσ τέκνοισ πρὸσ τοὺσ γεννήσαντασ ἀναγκαῖον λαμβάνειν περὶ ἀλλήλων τὰσ πίστεισ.

ὅπερ φασὶ καὶ συμβαίνειν τινὲσ τῶν τὰσ τῆσ γῆσ περιόδουσ πραγματευομένων· εἶναι γάρ τισι τῶν ἄνω Λιβύων κοινὰσ τὰσ γυναῖκασ, τὰ μέντοι γινόμενα τέκνα διαιρεῖσθαι κατὰ τὰσ ὁμοιότητασ. εἰσὶ δέ τινεσ καὶ γυναῖκεσ καὶ τῶν ἄλλων ζῴων, οἱο͂ν ἵπποι καὶ βόεσ, αἳ σφόδρα πεφύκασιν ὅμοια ἀποδιδόναι τὰ τέκνα τοῖσ γονεῦσιν, ὥσπερ ἡ ἐν Φαρσάλῳ κληθεῖσα Δικαία ἵπποσ.

ἔτι δὲ καὶ τὰσ τοιαύτασ δυσχερείασ οὐ ῥᾴδιον εὐλαβηθῆναι τοῖσ ταύτην κατασκευάζουσι τὴν κοινωνίαν, οἱο͂ν αἰκίασ καὶ φόνουσ ἀκουσίουσ τοὺσ δὲ ἑκουσίουσ, καὶ μάχασ καὶ λοιδορίασ·

ὧν οὐδὲν ὅσιόν ἐστι γίνεσθαι πρὸσ πατέρασ καὶ μητέρασ καὶ τοὺσ μὴ πόρρω τῆσ συγγενείασ ὄντασ, ὥσπερ πρὸσ τοὺσ ἄπωθεν· ἃ καὶ πλεῖον συμβαίνειν ἀναγκαῖον ἀγνοούντων ἢ γνωριζόντων, καὶ γενομένων τῶν μὲν γνωριζομένων ἐνδέχεται τὰσ νομιζομένασ γίνεσθαι λύσεισ, τῶν δὲ μή, οὐδεμίαν.

ἄτοπον δὲ καὶ τὸ κοινοὺσ ποιήσαντα τοὺσ υἱοὺσ τὸ συνεῖναι μόνον ἀφελεῖν τῶν ἐρώντων, τὸ δ’ ἐρᾶν μὴ κωλῦσαι, μηδὲ τὰσ χρήσεισ τὰσ ἄλλασ ἃσ πατρὶ πρὸσ υἱὸν εἶναι πάντων ἐστὶν ἀπρεπέστατον καὶ ἀδελφῷ πρὸσ ἀδελφόν, ἐπεὶ καὶ τὸ ἐρᾶν μόνον. μηδὲν οἰέσθαι διαφέρειν.

ἐοίκε δὲ μᾶλλον τοῖσ γεωργοῖσ εἶναι χρήσιμον τὸ κοινὰσ εἶναι τὰσ γυναῖκασ καὶ τοὺσ παῖδασ ἢ τοῖσ φύλαξιν·

ἧττον γὰρ ἔσται φιλία κοινῶν ὄντων τῶν τέκνων καὶ τῶν γυναικῶν, δεῖ δὲ τοιούτουσ εἶναι τοὺσ ἀρχομένουσ πρὸσ τὸ πειθαρχεῖν καὶ μὴ νεωτερίζειν.

ὅλωσ δὲ συμβαίνειν ἀνάγκη τοὐναντίον διὰ τὸν τοιοῦτον νόμον ὧν προσήκει τοὺσ ὀρθῶσ κειμένουσ νόμουσ αἰτίουσ γίνεσθαι, καὶ δι’ ἣν αἰτίαν ὁ Σωκράτησ οὕτωσ οἰέται δεῖν τάττειν τὰ περὶ τὰ τέκνα καὶ τὰσ γυναῖκασ. φιλίαν τε γὰρ οἰόμεθα μέγιστον εἶναι τῶν ἀγαθῶν ταῖσ πόλεσιν οὕτωσ γὰρ ἂν ἥκιστα στασιάζοιεν, καὶ τὸ μίαν εἶναι τὴν πόλιν ἐπαινεῖ μάλισθ’ ὁ Σωκράτησ, ὃ καὶ δοκεῖ κἀκεῖνοσ εἶναί φησι τῆσ φιλίασ ἔργον, καθάπερ ἐν τοῖσ ἐρωτικοῖσ λόγοισ ἴσμεν λέγοντα τὸν Ἀριστοφάνην ὡσ τῶν ἐρώντων διὰ τὸ σφόδρα φιλεῖν ἐπιθυμούντων συμφῦναι καὶ γενέσθαι ἐκ δύο ὄντων ἀμφοτέρουσ ἕνα·

ἐν δὲ τῇ πόλει τὴν φιλίαν ἀναγκαῖον ὑδαρῆ γίνεσθαι διὰ τὴν κοινωνίαν τὴν τοιαύτην, καὶ ἥκιστα λέγειν τὸν ἐμὸν ἢ υἱὸν πατέρα ἢ πατέρα υἱόν.

ὥσπερ γὰρ μικρὸν γλυκὺ εἰσ πολὺ ὕδωρ μειχθὲν ἀναίσθητον ποιεῖ τὴν κρᾶσιν, οὕτω συμβαίνει καὶ τὴν οἰκειότητα τὴν πρὸσ ἀλλήλουσ τὴν ἀπὸ τῶν ὀνομάτων τούτων, διαφροντίζειν ἥκιστα ἀναγκαῖον ὂν ἐν τῇ πολιτείᾳ τῇ τοιαύτῃ ἢ πατέρα ὡσ υἱῶν ἢ υἱὸν ὡσ πατρόσ, ἢ ὡσ ἀδελφοὺσ ἀλλήλων. δύο γάρ ἐστιν ἃ μάλιστα ποιεῖ κήδεσθαι τοὺσ ἀνθρώπουσ καὶ φιλεῖν, τό τε ἴδιον καὶ τὸ ἀγαπητόν·

ὧν οὐδέτερον οἱο͂́ν τε ὑπάρχειν τοῖσ οὕτω πολιτευομένοισ. ἀλλὰ μὴν καὶ περὶ τοῦ μεταφέρειν τὰ γινόμενα τέκνα, τὰ μὲν ἐκ τῶν γεωργῶν καὶ τεχνιτῶν εἰσ τοὺσ φύλακασ, τὰ δ’ ἐκ τούτων εἰσ ἐκείνουσ, πολλὴν ἔχει ταραχὴν τίνα ἔσται τρόπον· καὶ γινώσκειν ἀναγκαῖον τοὺσ διδόντασ καὶ μεταφέροντασ τίσι τίνασ διδόασιν.

ἔτι δὲ καὶ τὰ πάλαι λεχθέντα μᾶλλον ἐπὶ τούτων ἀναγκαῖον συμβαίνειν, οἱο͂ν αἰκίασ ἔρωτασ φόνουσ· συγγένειαν.

περὶ μὲν οὖν τῆσ περὶ τὰ τέκνα καὶ τὰσ γυναῖκασ κοινωνίασ διωρίσθω τὸν τρόπον τοῦτον.

ἐχόμενον δὲ τούτων ἐστὶν ἐπισκέψασθαι περὶ τῆσ κτήσεωσ, τίνα τρόπον δεῖ κατασκευάζεσθαι τοῖσ μέλλουσι πολιτεύεσθαι τὴν ἀρίστην πολιτείαν, πότερον κοινὴν ἢ μὴ κοινὴν εἶναι τὴν κτῆσιν.

τῶν ἐθνῶν, ἢ τοὐναντίον τὴν μὲν γῆν κοινὴν εἶναι καὶ γεωργεῖν κοινῇ, τοὺσ δὲ καρποὺσ διαιρεῖσθαι πρὸσ τὰσ ἰδίασ χρήσεισ λέγονται δέ τινεσ καὶ τοῦτον τὸν τρόπον κοινωνεῖν τῶν βαρβάρων, ἢ καὶ τὰ γήπεδα καὶ τοὺσ καρποὺσ κοινούσ.

ἑτέρων μὲν οὖν ὄντων τῶν γεωργούντων ἄλλοσ ἂν εἰή τρόποσ καὶ ῥᾴων, αὐτῶν δ’ αὑτοῖσ διαπονούντων τὰ περὶ τὰσ κτήσεισ πλείουσ ἂν παρέχοι δυσκολίασ. καὶ γὰρ ἐν ταῖσ ἀπολαύσεσι καὶ ἐν τοῖσ ἔργοισ μὴ γινομένων ἴσων ἀλλ’ ἀνίσων ἀναγκαῖον ἐγκλήματα γίνεσθαι πρὸσ τοὺσ ἀπολαύοντασ μὲν ἢ λαμβάνοντασ πολλά, ὀλίγα δὲ πονοῦντασ, τοῖσ ἐλάττω μὲν λαμβάνουσι, πλείω δὲ πονοῦσιν.

ὅλωσ δὲ τὸ συζῆν καὶ κοινωνεῖν τῶν ἀνθρωπικῶν πάντων χαλεπόν, καὶ μάλιστα τῶν τοιούτων.

δηλοῦσι δ’ αἱ τῶν συναποδήμων κοινωνίαι· σχεδὸν γὰρ οἱ πλεῖστοι διαφέρονται ἐκ τῶν ἐν ποσὶ καὶ ἐκ μικρῶν προσκρούοντεσ ἀλλήλοισ. προσκρούομεν οἷσ πλεῖστα προσχρώμεθα πρὸσ τὰσ διακονίασ τὰσ ἐγκυκλίουσ.

τὸ μὲν οὖν κοινὰσ εἶναι τὰσ κτήσεισ ταύτασ τε καὶ ἄλλασ τοιαύτασ ἔχει δυσχερείασ, ὃν δὲ νῦν τρόπον ἔχει καὶ ἐπικοσμηθὲν ἔθεσι καὶ τάξει νόμων ὀρθῶν, οὐ μικρὸν ἂν διενέγκαι.

ἕξει γὰρ τὸ ἐξ ἀμφοτέρων ἀγαθόν· λέγω δὲ τὸ ἐξ ἀμφοτέρων τὸ ἐκ τοῦ κοινὰσ εἶναι τὰσ κτήσεισ καὶ τὸ ἐκ τοῦ ἰδίασ.

δεῖ γὰρ πὼσ μὲν εἶναι κοινάσ, ὅλωσ δ’ ἰδίασ. αἱ μὲν γὰρ ἐπιμέλειαι διῃρημέναι τὰ ἐγκλήματα πρὸσ ἀλλήλουσ οὐ ποιήσουσιν, μᾶλλον δ’ ἐπιδώσουσιν ὡσ πρὸσ ἴδιον ἑκάστου προσεδρεύοντοσ· δι’ ἀρετὴν δ’ ἔσται πρὸσ τὸ χρῆσθαι, κατὰ τὴν παροιμίαν, κοινὰ τὰ φίλων. ἔστι δὲ καὶ νῦν τὸν τρόπον τοῦτον ἐν ἐνίαισ πόλεσιν οὕτωσ ὑπογεγραμμένον, ὡσ οὐκ ὂν ἀδύνατον, καὶ μάλιστα ἐν ταῖσ καλῶσ οἰκουμέναισ τὰ μὲν ἔστι τὰ δὲ γένοιτ’ ἄν·

ἰδίαν γὰρ ἕκαστοσ τὴν κτῆσιν ἔχων τὰ μὲν χρήσιμα ποιεῖ τοῖσ φίλοισ, τοῖσ δὲ χρῆται κοινοῖσ, οἱο͂ν καὶ ἐν Λακεδαίμονι τοῖσ τε δούλοισ χρῶνται τοῖσ ἀλλήλων ὡσ εἰπεῖν ἰδίοισ, ἔτι δ’ ἵπποισ καὶ κυσίν, κἂν δεηθῶσιν ἐφοδίων ἐν τοῖσ ἀγροῖσ κατὰ τὴν χώραν. φανερὸν τοίνυν ὅτι βέλτιον εἶναι μὲν ἰδίασ τὰσ κτήσεισ, τῇ δὲ χρήσει ποιεῖν κοινάσ·

ὅπωσ δὲ γίνωνται τοιοῦτοι, τοῦ νομοθέτου τοῦτ’ ἔργον ἴδιόν ἐστιν. ἔτι δὲ καὶ πρὸσ ἡδονὴν ἀμύθητον ὅσον διαφέρει τὸ νομίζειν ἴδιόν τι.

μὴ γὰρ οὐ μάτην τὴν πρὸσ αὑτὸν αὐτὸσ ἔχει φιλίαν ἕκαστοσ, ἀλλ’ ἔστι τοῦτο φυσικόν. τὸ δὲ φίλαυτον εἶναι ψέγεται δικαίωσ·

οὐκ ἔστι δὲ τοῦτο τὸ φιλεῖν ἑαυτόν, ἀλλὰ τὸ μᾶλλον ἢ δεῖ φιλεῖν, καθάπερ καὶ τὸ φιλοχρήματον, ἐπεὶ φιλοῦσί γε πάντεσ ὡσ εἰπεῖν ἕκαστον τῶν τοιούτων. ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ χαρίσασθαι καὶ βοηθῆσαι φίλοισ ἢ ξένοισ ἢ ἑταίροισ ἥδιστον·

ὃ γίνεται τῆσ κτήσεωσ ἰδίασ οὔσησ. ταῦτά τε δὴ οὐ συμβαίνει τοῖσ λίαν ἓν ποιοῦσι τὴν πόλιν, καὶ πρὸσ τούτοισ ἀναιροῦσιν ἔργα δυοῖν ἀρεταῖν φανερῶσ, σωφροσύνησ μὲν τὸ περὶ τὰσ γυναῖκασ ἔργον γὰρ καλὸν ἀλλοτρίασ οὔσησ ἀπέχεσθαι διὰ σωφροσύνην, ἐλευθεριότητοσ δὲ τὸ περὶ τὰσ κτήσεισ· οὔτε γὰρ ἔσται φανερὸσ ἐλευθέριοσ ὤν, οὔτε πράξει πρᾶξιν ἐλευθέριον οὐδεμίαν·

ἐν τῇ γὰρ χρήσει τῶν κτημάτων τὸ τῆσ ἐλευθεριότητοσ ἔργον ἐστίν. εὐπρόσωποσ μὲν οὖν ἡ τοιαύτη νομοθεσία καὶ φιλάνθρωποσ ἂν εἶναι δόξειεν·

ὁ γὰρ ἀκροώμενοσ ἄσμενοσ ἀποδέχεται, νομίζων ἔσεσθαι φιλίαν τινὰ θαυμαστὴν πᾶσι πρὸσ ἅπαντασ, ἄλλωσ τε καὶ ὅταν κατηγορῇ τισ τῶν νῦν ὑπαρχόντων ἐν ταῖσ πολιτείαισ κακῶν ὡσ γινομένων διὰ τὸ μὴ κοινὴν εἶναι τὴν οὐσίαν, λέγω δὲ δίκασ τε πρὸσ ἀλλήλουσ περὶ συμβολαίων καὶ ψευδομαρτυριῶν κρίσεισ καὶ πλουσίων κολακείασ· ὧν οὐδὲν γίνεται διὰ τὴν ἀκοινωνησίαν ἀλλὰ διὰ τὴν μοχθηρίαν, ἐπεὶ καὶ τοὺσ κοινὰ κεκτημένουσ καὶ κοινωνοῦντασ πολλῷ διαφερομένουσ μᾶλλον ὁρῶμεν ἢ τοὺσ χωρὶσ τὰσ οὐσίασ ἔχοντασ·

ἀλλὰ θεωροῦμεν ὀλίγουσ τοὺσ ἐκ τῶν κοινωνιῶν διαφερομένουσ, πρὸσ πολλοὺσ συμβάλλοντεσ τοὺσ κεκτημένουσ ἰδίᾳ τὰσ κτήσεισ.

ἔτι δὲ δίκαιοιν μὴ μόνον λέγειν ὅσων στερήσονται κακῶν κοινωνήσαντεσ, ἀλλὰ καὶ ὅσων ἀγαθῶν· φαίνεται δ’ εἶναι πάμπαν ἀδύνατοσ ὁ βίοσ. αἴτιον δὲ τῷ Σωκράτει τῆσ παρακρούσεωσ χρὴ νομίζειν τὴν ὑπόθεσιν οὐκ οὖσαν ὀρθήν.

δεῖ μὲν γὰρ εἶναί πωσ μίαν καὶ τὴν οἰκίαν καὶ τὴν πόλιν, ἀλλ’ οὐ πάντωσ. ἔστι μὲν γὰρ ὡσ οὐκ ἔσται προϊοῦσα πόλισ, ἔστι δ’ ὡσ ἔσται μέν, ἐγγὺσ δ’ οὖσα τοῦ μὴ πόλισ εἶναι χείρων πόλισ, ὥσπερ κἂν εἴ τισ τὴν συμφωνίαν ποιήσειεν ὁμοφωνίαν ἢ τὸν ῥυθμὸν βάσιν μίαν.

ἀλλὰ δεῖ πλῆθοσ ὄν, ὥσπερ εἴρηται πρότερον, διὰ τὴν παιδείαν κοινὴν καὶ μίαν ποιεῖν·

ἔθεσι καὶ τῇ φιλοσοφίᾳ καὶ τοῖσ νόμοισ, ὥσπερ τὰ περὶ τὰσ κτήσεισ ἐν Λακεδαίμονι καὶ Κρήτῃ τοῖσ συσσιτίοισ ὁ νομοθέτησ ἐκοίνωσε.

δεῖ δὲ μηδὲ τοῦτο αὐτὸ ἀγνοεῖν, ὅτι χρὴ προσέχειν τῷ πολλῷ χρόνῳ καὶ τοῖσ πολλοῖσ ἔτεσιν, ἐν οἷσ οὐκ ἂν ἔλαθεν, εἰ ταῦτα καλῶσ εἶχεν·

πάντα γὰρ σχεδὸν εὑρ́ηται μέν, ἀλλὰ τὰ μὲν οὐ συνῆκται, τοῖσ δ’ οὐ χρῶνται γινώσκοντεσ. μάλιστα δ’ ἂν γένοιτο φανερὸν εἴ τισ τοῖσ ἔργοισ ἴδοι τὴν τοιαύτην πολιτείαν κατασκευαζομένην·

οὐ γὰρ δυνήσεται μὴ μερίζων αὐτὰ καὶ χωρίζων ποιῆσαι τὴν πόλιν, τὰ μὲν εἰσ συσσίτια τὰ δὲ εἰσ φατρίασ καὶ φυλάσ. ὥστε οὐδὲν ἄλλο συμβήσεται νενομοθετημένον πλὴν μὴ γεωργεῖν τοὺσ φύλακασ· ὅπερ καὶ νῦν Λακεδαιμόνιοι ποιεῖν ἐπιχειροῦσιν.

οὐ μὴν ἀλλ’ οὐδὲ ὁ τρόποσ τῆσ ὅλησ πολιτείασ τίσ ἔσται τοῖσ κοινωνοῦσιν, οὔτ’ εἴρηκεν ὁ Σωκράτησ οὔτε ῥᾴδιον εἰπεῖν.

καίτοι σχεδὸν τό γε πλῆθοσ τῆσ πόλεωσ τὸ τῶν ἄλλων πολιτῶν γίνεται πλῆθοσ, περὶ ὧν οὐδὲν διώρισται, πότερον καὶ τοῖσ γεωργοῖσ κοινὰσ εἶναι δεῖ τὰσ κτήσεισ ἢ καὶ καθ’ ἕκαστον ἰδίασ, ἔτι δὲ καὶ γυναῖκασ καὶ παῖδασ ἰδίουσ ἢ κοινούσ. εἰ μὲν γὰρ τὸν αὐτὸν τρόπον κοινὰ πάντα πάντων, τί διοίσουσιν οὗτοι ἐκείνων τῶν φυλάκων; ἢ τί πλεῖον αὐτοῖσ ὑπομένουσι τὴν ἀρχὴν αὐτῶν, ἢ τί μαθόντεσ ὑπομενοῦσι τὴν ἀρχήν, ἐὰν μή τι σοφίζωνται τοιοῦτον οἱο͂ν Κρῆτεσ;

ἐκεῖνοι γὰρ τἆλλα ταὐτὰ τοῖσ δούλοισ ἐφέντεσ μόνον ἀπειρήκασι τὰ γυμνάσια καὶ τὴν τῶν ὅπλων κτῆσιν.

εἰ δέ, καθάπερ ἐν ταῖσ ἄλλαισ πόλεσι, καὶ παρ’ ἐκείνοισ ἔσται τὰ τοιαῦτα, τίσ ὁ τρόποσ ἔσται τῆσ κοινωνίασ; ἐν μιᾷ γὰρ πόλει δύο πόλεισ ἀναγκαῖον εἶναι, καὶ ταύτασ ὑπεναντίασ ἀλλήλαισ. ποιεῖ γὰρ τοὺσ μὲν φύλακασ οἱο͂ν φρουρούσ, τοὺσ δὲ γεωργοὺσ καὶ τοὺσ τεχνίτασ καὶ τοὺσ ἄλλουσ πολίτασ·

ἐγκλήματα δὲ καὶ δίκαι, καὶ ὅσα ἄλλα ταῖσ πόλεσιν ὑπάρχειν φησὶ κακά, πάνθ’ ὑπάρξει καὶ τούτοισ. καίτοι λέγει ὁ Σωκράτησ ὡσ οὐ πολλῶν δεήσονται νομίμων διὰ τὴν παιδείαν, οἱο͂ν ἀστυνομικῶν καὶ ἀγορανομικῶν καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων, ἀποδιδοὺσ μόνον τὴν παιδείαν τοῖσ φύλαξιν. ἔτι δὲ κυρίουσ ποιεῖ τῶν κτημάτων τοὺσ γεωργοὺσ <τοὺσ> ἀποφορὰν φέροντασ·

ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον εἰκὸσ εἶναι χαλεποὺσ καὶ φρονημάτων πλήρεισ, ἢ τὰσ παρ’ ἐνίοισ εἱλωτείασ τε καὶ πενεστείασ καὶ δουλείασ. ἀλλὰ γὰρ εἴτ’ ἀναγκαῖα ταῦθ’ ὁμοίωσ εἴτε μή, νῦν γε οὐδὲν διώρισται.

καὶ περὶ τῶν ἐχομένων τίσ ἡ τούτων τε πολιτεία καὶ παιδεία καὶ νόμοι τίνεσ. τούτουσ πρὸσ τὸ σῴζεσθαι τὴν τῶν φυλάκων κοινωνίαν.

ὅτι δεῖ τὰ αὐτὰ ἐπιτηδεύειν τὰσ γυναῖκασ τοῖσ ἀνδράσιν, οἷσ οἰκονομίασ οὐδὲν μέτεστιν.

ἐπισφαλὲσ δὲ καὶ τοὺσ ἄρχοντασ ὡσ καθίστησιν ὁ Σωκράτησ.

ἀεὶ γὰρ ποιεῖ τοὺσ αὐτοὺσ ἄρχοντασ· τοῦτο δὲ στάσεωσ αἴτιον γίνεται καὶ παρὰ τοῖσ μηδὲν ἀξίωμα κεκτημένοισ, ἦ που δῆθεν παρά γε θυμοειδέσι καὶ πολεμικοῖσ ἀνδράσιν. ὅτι δ’ ἀναγκαῖον αὐτῷ ποιεῖν τοὺσ αὐτοὺσ ἄρχοντασ, φανερόν·

οὐ γὰρ ὁτὲ μὲν ἄλλοισ ὁτὲ δὲ ἄλλοισ μέμεικται ταῖσ ψυχαῖσ ὁ παρὰ τοῦ θεοῦ χρυσόσ, ἀλλ’ ἀεὶ τοῖσ αὐτοῖσ. φησὶ δὲ τοῖσ μὲν εὐθὺσ γινομένοισ μεῖξαι χρυσόν, τοῖσ δ’ ἄργυρον, χαλκὸν δὲ καὶ σίδηρον τοῖσ τεχνίταισ μέλλουσιν ἔσεσθαι καὶ γεωργοῖσ. ἔτι δὲ καὶ τὴν εὐδαιμονίαν ἀφαιρούμενοσ τῶν φυλάκων, ὅλην φησὶ δεῖν εὐδαίμονα ποιεῖν τὴν πόλιν τὸν νομοθέτην. ἀδύνατον δὲ εὐδαιμονεῖν ὅλην, μὴ τῶν πλείστων ἢ μὴ πάντων μερῶν ἢ τινῶν ἐχόντων τὴν εὐδαιμονίαν.

οὐ γὰρ τῶν αὐτῶν τὸ εὐδαιμονεῖν ὧνπερ τὸ ἄρτιον· τοῦτο μὲν γὰρ ἐνδέχεται τῷ ὅλῳ ὑπάρχειν, τῶν δὲ μερῶν μηδετέρῳ, τὸ δὲ εὐδαιμονεῖν ἀδύνατον.

ἀλλὰ μὴν εἰ οἱ φύλακεσ μὴ εὐδαίμονεσ, τίνεσ ἕτεροι; οὐ γὰρ δὴ οἵ γε τεχνῖται καὶ τὸ πλῆθοσ τὸ τῶν βαναύσων. τε τὰσ ἀπορίασ ἔχει καὶ τούτων οὐκ ἐλάττουσ ἑτέρασ.

σχεδὸν δὲ παραπλησίωσ καὶ τὰ περὶ τοὺσ Νόμουσ ἔχει τοὺσ ὕστερον γραφέντασ, διὸ καὶ περὶ τῆσ ἐνταῦθα πολιτείασ ἐπισκέψασθαι μικρὰ βέλτιον.

καὶ γὰρ ἐν τῇ Πολιτείᾳ περὶ ὀλίγων πάμπαν διώρικεν ὁ Σωκράτησ, περί τε γυναικῶν καὶ τέκνων κοινωνίασ, πῶσ ἔχειν δεῖ, καὶ περὶ κτήσεωσ, καὶ τῆσ πολιτείασ τὴν τάξιν διαιρεῖται γὰρ εἰσ δύο μέρη τὸ πλῆθοσ τῶν οἰκούντων, τὸ μὲν εἰσ τοὺσ γεωργούσ, τὸ δὲ εἰσ τὸ προπολεμοῦν μέροσ· τὸν λόγον καὶ περὶ τῆσ παιδείασ, ποίαν τινὰ δεῖ γίνεσθαι τῶν φυλάκων.

τῶν δὲ Νόμων τὸ μὲν πλεῖστον μέροσ νόμοι τυγχάνουσιν ὄντεσ, ὀλίγα δὲ περὶ τῆσ πολιτείασ εἴρηκεν, καὶ ταύτην βουλόμενοσ κοινοτέραν ποιεῖν ταῖσ πόλεσι κατὰ μικρὸν περιάγει πάλιν πρὸσ τὴν ἑτέραν πολιτείαν.

ἔξω γὰρ τῆσ τῶν γυναικῶν κοινωνίασ καὶ τῆσ κτήσεωσ, τὰ ἄλλα ταὐτὰ ἀποδίδωσιν ἀμφοτέραισ ταῖσ πολιτείαισ· καὶ γὰρ παιδείαν τὴν αὐτήν, καὶ τὸ τῶν ἔργων τῶν ἀναγκαίων ἀπεχομένουσ ζῆν, καὶ περὶ συσσιτίων ὡσαύτωσ·

τῶν ὅπλα κεκτημένων, ταύτην δὲ πεντακισχιλίων.

τὸ μὲν οὖν περιττὸν ἔχουσι πάντεσ οἱ τοῦ Σωκράτουσ λόγοι καὶ τὸ κομψὸν καὶ τὸ καινοτόμον καὶ τὸ ζητητικόν, καλῶσ δὲ πάντα ἴσωσ χαλεπόν, ἐπεὶ καὶ τὸ νῦν εἰρημένον πλῆθοσ δεῖ μὴ λανθάνειν ὅτι χώρασ δεήσει τοῖσ τοσούτοισ Βαβυλωνίασ ἤ τινοσ ἄλλησ ἀπεράντου τὸ πλῆθοσ, ἐξ ἧσ ἀργοὶ πεντακισχίλιοι θρέψονται, καὶ περὶ τούτουσ γυναικῶν καὶ θεραπόντων ἕτεροσ ὄχλοσ πολλαπλάσιοσ.

δεῖ μὲν οὖν ὑποτίθεσθαι κατ’ εὐχήν, μηδὲν μέντοι ἀδύνατον.

λέγεται δ’ ὡσ δεῖ τὸν νομοθέτην πρὸσ δύο βλέποντα τιθέναι τοὺσ νόμουσ, πρόσ τε τὴν χώραν καὶ τοὺσ ἀνθρώπουσ. ἔτι δὲ καλῶσ ἔχει προσθεῖναι καὶ πρὸσ τοὺσ γειτνιῶντασ τόπουσ, πρῶτον μὲν εἰ δεῖ τὴν πόλιν ζῆν βίον πολιτικόν οὐ γὰρ μόνον ἀναγκαῖόν ἐστιν αὐτὴν τοιούτοισ χρῆσθαι πρὸσ τὸν πόλεμον ὅπλοισ ἃ χρήσιμα κατὰ τὴν οἰκείαν χώραν ἐστίν, ἀλλὰ καὶ πρὸσ τοὺσ ἔξω τόπουσ·

εἰ δέ τισ μὴ τοιοῦτον ἀποδέχεται βίον, μήτε τὸν ἴδιον μήτε τὸν κοινὸν τῆσ πόλεωσ, ὅμωσ οὐδὲν ἧττον δεῖ φοβεροὺσ εἶναι τοῖσ πολεμίοισ, μὴ μόνον ἐλθοῦσιν εἰσ τὴν χώραν ἀλλὰ καὶ ἀπελθοῦσιν.

καὶ τὸ πλῆθοσ δὲ τῆσ κτήσεωσ ὁρᾶν δεῖ, μή ποτε βέλτιον ἑτέρωσ διορίσαι τῷ σαφῶσ μᾶλλον.

εἶναί φησι δεῖν ὥστε ζῆν σωφρόνωσ, ὥσπερ ἂν εἴ τισ εἶπεν ὥστε ζῆν εὖ.

τοῦτο δ’ ἄρ’ ἐστι καθόλου μᾶλλον, ἐπειδὴ ἔστι σωφρόνωσ μὲν ταλαιπώρωσ δὲ ζῆν, ἀλλὰ βελτίων ὁρ́οσ τὸ σωφρόνωσ καὶ ἐλευθερίωσ χωρὶσ γὰρ ἑκατέρῳ τῷ μὲν τὸ τρυφᾶν ἀκολουθήσει, τῷ δὲ τὸ ἐπιπόνωσ, ἐπεὶ μόναι γ’ εἰσὶν ἕξεισ αἱρεταὶ περὶ τὴν τῆσ οὐσίασ χρῆσιν αὗται, οἱο͂ν οὐσίᾳ πράωσ μὲν ἢ ἀνδρείωσ χρῆσθαι οὐκ ἔστιν, σωφρόνωσ δὲ καὶ ἐλευθερίωσ ἔστιν, ὥστε καὶ τὰσ ἕξεισ ἀναγκαῖον περὶ αὐτὴν εἶναι ταύτασ. τὴν τεκνοποιίαν ἀόριστον ὡσ ἱκανῶσ ἀνομαλισθησομένην εἰσ τὸ αὐτὸ πλῆθοσ διὰ τὰσ ἀτεκνίασ ὁσωνοῦν γεννωμένων, ὅτι δοκεῖ τοῦτο καὶ νῦν συμβαίνειν περὶ τὰσ πόλεισ.

δεῖ δὲ τοῦτ’ οὐχ ὁμοίωσ ἀκριβῶσ ἔχειν περὶ τὰσ πόλεισ τότε καὶ νῦν·

νῦν μὲν γὰρ οὐδεὶσ ἀπορεῖ, διὰ τὸ μερίζεσθαι τὰσ οὐσίασ εἰσ ὁποσονοῦν πλῆθοσ, τότε δὲ ἀδιαιρέτων οὐσῶν ἀνάγκη τοὺσ παράζυγασ μηδὲν ἔχειν, ἐάν τ’ ἐλάττουσ ὦσι τὸ πλῆθοσ ἐάν τε πλείουσ. μᾶλλον δὲ δεῖν ὑπολάβοι τισ ἂν ὡρίσθαι τῆσ οὐσίασ τὴν τεκνοποιίαν, ὥστε ἀριθμοῦ τινὸσ μὴ πλείονα γεννᾶν, τοῦτο δὲ τιθέναι τὸ πλῆθοσ ἀποβλέποντα πρὸσ τὰσ τύχασ, ἂν συμβαίνῃ τελευτᾶν τινασ τῶν γεννηθέντων, καὶ πρὸσ τὴν τῶν ἄλλων ἀτεκνίαν.

τὸ δ’ ἀφεῖσθαι, καθάπερ ἐν ταῖσ πλείσταισ πόλεσι, πενίασ ἀναγκαῖον αἴτιον γίνεσθαι τοῖσ πολίταισ, ἡ δὲ πενία στάσιν ἐμποιεῖ καὶ κακουργίαν.

Φείδων μὲν οὖν ὁ Κορίνθιοσ, ὢν νομοθέτησ τῶν ἀρχαιοτάτων, τοὺσ οἴκουσ ἴσουσ ᾠήθη δεῖν διαμένειν καὶ τὸ πλῆθοσ τῶν πολιτῶν, καὶ εἰ τὸ πρῶτον τοὺσ κλήρουσ ἀνίσουσ εἶχον πάντεσ κατὰ μέγεθοσ· ἐν δὲ τοῖσ νόμοισ τούτοισ τοὐναντίον ἐστίν.

ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων πῶσ οἰόμεθα βέλτιον ἂν ἔχειν, λεκτέον ὕστερον· ἐλλέλειπται δ’ ἐν τοῖσ νόμοισ τούτοισ καὶ τὰ περὶ τοὺσ ἄρχοντασ πῶσ ἔσονται διαφέροντεσ τῶν ἀρχομένων. φησὶ γὰρ δεῖν, ὥσπερ ἐξ ἑτέρου τὸ στημόνιον ἐρίου γίνεται τῆσ κρόκησ, οὕτω καὶ τοὺσ ἄρχοντασ ἔχειν πρὸσ τοὺσ ἀρχομένουσ. ἐπεὶ δὲ τὴν πᾶσαν οὐσίαν ἐφίησι γίνεσθαι μείζονα μέχρι πενταπλασίασ, διὰ τί τοῦτ’ οὐκ ἂν εἰή ἐπὶ τῆσ γῆσ μέχρι τινόσ;

καὶ τὴν τῶν οἰκοπέδων δὲ διαίρεσιν δεῖ σκοπεῖν, μή ποτ’ οὐ συμφέρει πρὸσ οἰκονομίαν· δύο γὰρ οἰκόπεδα ἑκάστῳ ἔνειμε διελὼν χωρίσ, χαλεπὸν δὲ οἰκίασ δύο οἰκεῖν.

ἡ δὲ σύνταξισ ὅλη βούλεται μὲν εἶναι μήτε δημοκρατία μήτε ὀλιγαρχία, μέση δὲ τούτων, ἣν καλοῦσι πολιτείαν·

ἐκ γὰρ τῶν ὁπλιτευόντων ἐστίν. εἰ μὲν οὖν ὡσ κοινοτάτην ταύτην κατασκευάζει ταῖσ πόλεσι τῶν ἄλλων πολιτειῶν, καλῶσ εἴρηκεν ἴσωσ· εἰ δ’ ὡσ ἀρίστην μετὰ τὴν πρώτην πολιτείαν, οὐ καλῶσ.

τάχα γὰρ τὴν τῶν Λακώνων ἄν τισ ἐπαινέσειε μᾶλλον, ἢ κἂν ἄλλην τινὰ ἀριστοκρατικωτέραν. διὸ καὶ τὴν τῶν Λακεδαιμονίων ἐπαινοῦσιν εἶναι γὰρ αὐτὴν οἱ μὲν ἐξ ὀλιγαρχίασ καὶ μοναρχίασ καὶ δημοκρατίασ φασίν, λέγοντεσ τὴν μὲν βασιλείαν μοναρχίαν, τὴν δὲ τῶν γερόντων ἀρχὴν ὀλιγαρχίαν, δημοκρατεῖσθαι δὲ κατὰ τὴν τῶν ἐφόρων ἀρχὴν διὰ τὸ ἐκ τοῦ δήμου εἶναι τοὺσ ἐφόρουσ·

οἱ δὲ τὴν μὲν ἐφορείαν εἶναι τυραννίδα, δημοκρατεῖσθαι δὲ κατά τε τὰ συσσίτια καὶ τὸν ἄλλον βίον τὸν καθ’ ἡμέραν·

ἐν δὲ τοῖσ νόμοισ εἴρηται τούτοισ ὡσ δέον συγκεῖσθαι τὴν ἀρίστην πολιτείαν ἐκ δημοκρατίασ καὶ τυραννίδοσ, ἃσ ἢ τὸ παράπαν οὐκ ἄν τισ θείη πολιτείασ ἢ χειρίστασ πασῶν.

βέλτιον οὖν λέγουσιν οἱ πλείουσ μιγνύντεσ· ἡ γὰρ ἐκ πλειόνων συγκειμένη πολιτεία βελτίων. ἔπειτ’ οὐδ’ ἔχουσα φαίνεται μοναρχικὸν οὐδέν, ἀλλ’ ὀλιγαρχικὰ καὶ δημοκρατικά·

μᾶλλον δ’ ἐγκλίνειν βούλεται πρὸσ τὴν ὀλιγαρχίαν. δῆλον δὲ ἐκ τῆσ τῶν ἀρχόντων καταστάσεωσ· τὸ μὲν γὰρ ἐξ αἱρετῶν κληρωτοὺσ κοινὸν ἀμφοῖν, τὸ δὲ τοῖσ μὲν εὐπορωτέροισ ἐπάναγκεσ ἐκκλησιάζειν εἶναι καὶ φέρειν ἄρχοντασ ἤ τι ποιεῖν ἄλλο τῶν πολιτικῶν, τοὺσ δ’ ἀφεῖσθαι, τοῦτο δ’ ὀλιγαρχικόν, καὶ τὸ πειρᾶσθαι πλείουσ ἐκ τῶν εὐπόρων εἶναι τοὺσ ἄρχοντασ, καὶ τὰσ μεγίστασ ἐκ τῶν μεγίστων τιμημάτων. ὀλιγαρχικὴν δὲ ποιεῖ καὶ τὴν τῆσ βουλῆσ αἱρ́εσιν.

αἱροῦνται μὲν γὰρ πάντεσ ἐπάναγκεσ, ἀλλ’ ἐκ τοῦ πρώτου τιμήματοσ, εἶτα πάλιν ἴσουσ ἐκ τοῦ δευτέρου· εἶτ’ ἐκ τῶν τρίτων, πλὴν οὐ πᾶσιν ἐπάναγκεσ ἦν τοῖσ ἐκ τῶν τρίτων ἢ τετάρτων, ἐκ δὲ τοῦ τετάρτου μόνοισ ἐπάναγκεσ τοῖσ πρώτοισ καὶ τοῖσ δευτέροισ·

εἶτ’ ἐκ τούτων ἴσον ἀφ’ ἑκάστου τιμήματοσ ἀποδεῖξαί φησι δεῖν ἀριθμόν. ἔσονται δὴ πλείουσ οἱ ἐκ τῶν μεγίστων τιμημάτων καὶ βελτίουσ διὰ τὸ ἐνίουσ μὴ αἱρεῖσθαι τῶν δημοτικῶν διὰ τὸ μὴ ἐπάναγκεσ. ὡσ μὲν οὖν οὐκ ἐκ δημοκρατίασ καὶ μοναρχίασ δεῖ συνιστάναι τὴν τοιαύτην πολιτείαν, ἐκ τούτων φανερὸν καὶ τῶν ὕστερον ῥηθησομένων, ὅταν ἐπιβάλλῃ περὶ τῆσ τοιαύτησ πολιτείασ ἡ σκέψισ·

ἔχει δὲ καὶ περὶ τὴν αἱρ́εσιν τῶν ἀρχόντων τὸ ἐξ αἱρετῶν αἱρετοὺσ ἐπικίνδυνον.

εἰ γάρ τινεσ συστῆναι θέλουσι καὶ μέτριοι τὸ πλῆθοσ, αἰεὶ κατὰ τὴν τούτων αἱρεθήσονται βούλησιν. τὸν τρόπον.

εἰσὶ δέ τινεσ πολιτεῖαι καὶ ἄλλαι, αἱ μὲν ἰδιωτῶν αἱ δὲ φιλοσόφων καὶ πολιτικῶν, πᾶσαι δὲ τῶν καθεστηκυιῶν καὶ καθ’ ἃσ πολιτεύονται νῦν ἐγγύτερόν εἰσι τούτων ἀμφοτέρων.

οὐδεὶσ γὰρ οὔτε τὴν περὶ τὰ τέκνα κοινότητα καὶ τὰσ γυναῖκασ ἄλλοσ κεκαινοτόμηκεν, οὔτε περὶ τὰ συσσίτια τῶν γυναικῶν, ἀλλ’ ἀπὸ τῶν ἀναγκαίων ἄρχονται μᾶλλον. δοκεῖ γάρ τισι τὸ περὶ τὰσ οὐσίασ εἶναι μέγιστον τετάχθαι καλῶσ·

περὶ γὰρ τούτων ποιεῖσθαί φασι τὰσ στάσεισ πάντασ. διὸ Φαλέασ ὁ Χαλκηδόνιοσ τοῦτ’ εἰσήνεγκε πρῶτοσ· φησὶ γὰρ δεῖν ἴσασ εἶναι τὰσ κτήσεισ τῶν πολιτῶν.

τοῦτο δὲ κατοικιζομέναισ μὲν εὐθὺσ οὐ χαλεπὸν ᾤετο ποιεῖν, τὰσ δ’ ἤδη κατοικουμένασ ἐργωδέστερον μέν, ὅμωσ δὲ τάχιστ’ ἂν ὁμαλισθῆναι τῷ τὰσ προῖκασ τοὺσ μὲν πλουσίουσ διδόναι μὲν λαμβάνειν δὲ μή, τοὺσ δὲ πένητασ μὴ διδόναι μὲν λαμβάνειν δέ.

Πλάτων δὲ τοὺσ Νόμουσ γράφων μέχρι μέν τινοσ ᾤετο δεῖν ἐᾶν, πλεῖον δὲ τοῦ πενταπλασίαν εἶναι τῆσ ἐλαχίστησ μηδενὶ τῶν πολιτῶν ἐξουσίαν εἶναι κτήσασθαι, καθάπερ εἴρηται καὶ πρότερον. δεῖ δὲ μηδὲ τοῦτο λανθάνειν τοὺσ οὕτω νομοθετοῦντασ, ὃ λανθάνει νῦν, ὅτι τὸ τῆσ οὐσίασ τάττοντασ πλῆθοσ προσήκει καὶ τῶν τέκνων τὸ πλῆθοσ τάττειν·

ἐὰν γὰρ ὑπεραίρῃ τῆσ οὐσίασ τὸ μέγεθοσ ὁ τῶν τέκνων ἀριθμόσ, ἀνάγκη τόν γε νόμον λύεσθαι, καὶ χωρὶσ τῆσ λύσεωσ φαῦλον τὸ πολλοὺσ ἐκ πλουσίων γίνεσθαι πένητασ·

ἔργον γὰρ μὴ νεωτεροποιοὺσ εἶναι τοὺσ τοιούτουσ. τινὰ δύναμιν εἰσ τὴν πολιτικὴν κοινωνίαν ἡ τῆσ οὐσίασ ὁμαλότησ, καὶ τῶν πάλαι τινὲσ φαίνονται διεγνωκότεσ, οἱο͂ν καὶ Σόλων ἐνομοθέτησεν, καὶ παρ’ ἄλλοισ ἔστι νόμοσ ὃσ κωλύει κτᾶσθαι γῆν ὁπόσην ἂν βούληταί τισ, ὁμοίωσ δὲ καὶ τὴν οὐσίαν πωλεῖν οἱ νόμοι κωλύουσιν, ὥσπερ ἐν Λοκροῖσ νόμοσ ἐστὶ μὴ πωλεῖν ἐὰν μὴ φανερὰν ἀτυχίαν δείξῃ συμβεβηκυῖαν, ἔτι δὲ τοὺσ παλαιοὺσ κλήρουσ διασῴζειν τοῦτο δὲ λυθὲν καὶ περὶ Λευκάδα δημοτικὴν ἐποίησε λίαν τὴν πολιτείαν αὐτῶν·

οὐ γὰρ ἔτι συνέβαινεν ἀπὸ τῶν ὡρισμένων τιμημάτων εἰσ τὰσ ἀρχὰσ βαδίζειν·

ἀλλ’ ἔστι τὴν ἰσότητα μὲν ὑπάρχειν τῆσ οὐσίασ, ταύτην δ’ ἢ λίαν εἶναι πολλήν, ὥστε τρυφᾶν, ἢ λίαν ὀλίγην, ὥστε ζῆν γλίσχρωσ. δῆλον οὖν ὡσ οὐχ ἱκανὸν τὸ τὰσ οὐσίασ ἴσασ ποιῆσαι τὸν νομοθέτην, ἀλλὰ τοῦ μέσου στοχαστέον.

ἔτι δ’ εἴ τισ καὶ τὴν μετρίαν τάξειεν οὐσίαν πᾶσιν, οὐδὲν ὄφελοσ· μᾶλλον γὰρ δεῖ τὰσ ἐπιθυμίασ ὁμαλίζειν ἢ τὰσ οὐσίασ, τοῦτο δ’ οὐκ ἔστι μὴ παιδευομένοισ ἱκανῶσ ὑπὸ τῶν νόμων. ἀλλ’ ἴσωσ ἂν εἴπειεν ὁ Φαλέασ ὅτι ταῦτα τυγχάνει λέγων αὐτόσ·

οἰέται γὰρ δυοῖν τούτοιν ἰσότητα δεῖν ὑπάρχειν ταῖσ πόλεσιν, κτήσεωσ καὶ παιδείασ. ἀλλὰ τήν τε παιδείαν ἥτισ ἔσται δεῖ λέγειν, καὶ τὸ μίαν εἶναι καὶ τὴν αὐτὴν οὐδὲν ὄφελοσ· ἔστι γὰρ τὴν αὐτὴν μὲν εἶναι καὶ μίαν, ἀλλὰ ταύτην εἶναι τοιαύτην ἐξ ἧσ ἔσονται προαιρετικοὶ τοῦ πλεονεκτεῖν ἢ χρημάτων ἢ τιμῆσ ἢ συναμφοτέρων.

ἔτι στασιάζουσιν οὐ μόνον διὰ τὴν ἀνισότητα τῆσ κτήσεωσ, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν τῶν τιμῶν, τοὐναντίον δὲ περὶ ἑκάτερον·

οἱ μὲν γὰρ πολλοὶ διὰ τὸ περὶ τὰσ κτήσεισ ἄνισον, οἱ δὲ χαρίεντεσ περὶ τῶν τιμῶν, ἐὰν ἴσαι·

ὅθεν καὶ ἐν δὲ ἰῇ τιμῇ ἠμὲν κακὸσ ἠδὲ καὶ ἐσθλόσ.

οὐ μόνον δ’ οἱ ἄνθρωποι διὰ τἀναγκαῖα ἀδικοῦσιν, ὧν ἄκοσ εἶναι νομίζει τὴν ἰσότητα τῆσ οὐσίασ, ὥστε μὴ λωποδυτεῖν διὰ τὸ ῥιγοῦν ἢ πεινῆν, ἀλλὰ καὶ ὅπωσ χαίρωσι καὶ μὴ ἐπιθυμῶσιν· ἐὰν γὰρ μείζω ἔχωσιν ἐπιθυμίαν τῶν ἀναγκαίων, διὰ τὴν ταύτησ ἰατρείαν ἀδικήσουσιν·

οὐ τοίνυν διὰ ταύτην μόνον, ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπιθυμοῖεν ἵνα χαίρωσι ταῖσ ἄνευ λυπῶν ἡδοναῖσ. τί οὖν ἄκοσ τῶν τριῶν τούτων; τοῖσ μὲν οὐσία βραχεῖα καὶ ἐργασία, τοῖσ δὲ σωφροσύνη· τρίτον δ’, εἴ τινεσ βούλοιντο δι’ αὑτῶν χαίρειν, οὐκ ἂν ἐπιζητοῖεν εἰ μὴ παρὰ φιλοσοφίασ ἄκοσ.

αἱ γὰρ ἄλλαι ἀνθρώπων δέονται· ἐπεὶ ἀδικουσί γε τὰ μέγιστα διὰ τὰσ ὑπερβολάσ, ἀλλ’ οὐ διὰ τὰ ἀναγκαῖα οἱο͂ν τυραννοῦσιν οὐχ ἵνα μὴ ῥιγῶσιν· διὸ καὶ αἱ τιμαὶ μεγάλαι, ἂν ἀποκτείνῃ τισ οὐ κλέπτην ἀλλὰ τύραννον· ὥστε πρὸσ τὰσ μικρὰσ ἀδικίασ βοηθητικὸσ μόνον ὁ τρόποσ τῆσ Φαλέου πολιτείασ.

ἔτι τὰ πολλὰ βούλεται κατασκευάζειν ἐξ ὧν τὰ πρὸσ αὑτοὺσ πολιτεύσονται καλῶσ, δεῖ δὲ καὶ πρὸσ τοὺσ γειτνιῶντασ καὶ τοὺσ ἔξωθεν πάντασ. ἀναγκαῖον ἄρα τὴν πολιτείαν συντετάχθαι πρὸσ τὴν πολεμικὴν ἰσχύν, περὶ ἧσ ἐκεῖνοσ οὐδὲν εἴρηκεν.

ὁμοίωσ δὲ καὶ περὶ τῆσ κτήσεωσ. δεῖ γὰρ οὐ μόνον πρὸσ τὰσ πολιτικὰσ χρήσεισ ἱκανὴν ὑπάρχειν, ἀλλὰ καὶ πρὸσ τοὺσ ἔξωθεν κινδύνουσ· διόπερ οὔτε τοσοῦτον δεῖ πλῆθοσ ὑπάρχειν ὅσου οἱ πλησίον καὶ κρείττουσ ἐπιθυμήσουσιν, οἱ δὲ ἔχοντεσ ἀμύνειν οὐ δυνήσονται τοὺσ ἐπιόντασ, οὔθ’ οὕτωσ ὀλίγην ὥστε μὴ δύνασθαι πόλεμον ὑπενεγκεῖν μηδὲ τῶν ἴσων καὶ τῶν ὁμοίων. ἐκεῖνοσ μὲν οὖν οὐδὲν διώρικεν, δεῖ δὲ τοῦτο μὴ λανθάνειν, ὅ τι συμφέρει πλῆθοσ οὐσίασ.

ἴσωσ οὖν ἄριστοσ ὁρ́οσ τὸ μὴ λυσιτελεῖν τοῖσ κρείττοσι διὰ τὴν ὑπερβολὴν πολεμεῖν, ἀλλ’ οὕτωσ ὡσ ἂν καὶ μὴ ἐχόντων τοσαύτην οὐσίαν. οἱο͂ν Εὔβουλοσ Αὐτοφραδάτου μέλλοντοσ Ἀταρνέα πολιορκεῖν ἐκέλευσεν αὐτόν, σκεψάμενον ἐν πόσῳ χρόνῳ λήψεται τὸ χωρίον, λογίσασθαι τοῦ χρόνου τούτου τὴν δαπάνην·

ἐθέλειν γὰρ ἔλαττον τούτου λαβὼν ἐκλιπεῖν ἤδη τὸν Ἀταρνέα· ταῦτα δ’ εἰπὼν ἐποίησε τὸν Αὐτοφραδάτην σύννουν γενόμενον παύσασθαι τῆσ πολιορκίασ.

ἔστι μὲν οὖν τι τῶν συμφερόντων τὸ τὰσ οὐσίασ ἴσασ εἶναι τοῖσ πολίταισ πρὸσ τὸ μὴ στασιάζειν πρὸσ ἀλλήλουσ, οὐ μὴν μέγα οὐδὲν ὡσ εἰπεῖν.

χαρίεντεσ ἀγανακτοῖεν ὡσ οὐκ ἴσων ὄντεσ ἄξιοι, διὸ καὶ φαίνονται πολλάκισ ἐπιτιθέμενοι καὶ στασιάζοντεσ·

ἔτι δ’ ἡ πονηρία τῶν ἀνθρώπων ἄπληστον, καὶ τὸ πρῶτον μὲν ἱκανὸν διωβελία μόνον, ὅταν δ’ ἤδη τοῦτ’ ᾖ πάτριον, ἀεὶ δέονται τοῦ πλείονοσ, ἑώσ εἰσ ἄπειρον ἔλθωσιν.

ἄπειροσ γὰρ ἡ τῆσ ἐπιθυμίασ φύσισ, ἧσ πρὸσ τὴν ἀναπλήρωσιν οἱ πολλοὶ ζῶσιν. τῶν οὖν τοιούτων ἀρχή, μᾶλλον τοῦ τὰσ οὐσίασ ὁμαλίζειν, τὸ τοὺσ μὲν ἐπιεικεῖσ τῇ φύσει τοιούτουσ παρασκευάζειν ὥστε μὴ βούλεσθαι πλεονεκτεῖν, τοὺσ δὲ φαύλουσ ὥστε μὴ δύνασθαι·

τοῦτο δ’ ἐστίν, ἂν ἥττουσ τε ὦσι καὶ μὴ ἀδικῶνται. οὐ καλῶσ δὲ οὐδὲ τὴν ἰσότητα τῆσ οὐσίασ εἴρηκεν. περὶ γὰρ τὴν τῆσ γῆσ κτῆσιν ἰσάζει μόνον, ἔστι δὲ καὶ δούλων καὶ βοσκημάτων πλοῦτοσ καὶ νομίσματοσ, καὶ κατασκευὴ πολλὴ τῶν καλουμένων ἐπίπλων· ἢ πάντων οὖν τούτων ἰσότητα ζητητέον ἢ τάξιν τινὰ μετρίαν, ἢ πάντα ἐατέον.

φαίνεται δ’ ἐκ τῆσ νομοθεσίασ κατασκευάζων τὴν πόλιν μικράν, εἴ γ’ οἱ τεχνῖται πάντεσ δημόσιοι ἔσονται καὶ μὴ πλήρωμά τι παρέξονται τῆσ πόλεωσ. ἀλλ’ εἴπερ δεῖ δημοσίουσ εἶναι τοὺσ τὰ κοινὰ ἐργαζομένουσ, δεῖ καθάπερ ἐν Ἐπιδάμνῳ τε καὶ ὡσ Διόφαντόσ ποτε κατεσκεύαζεν Ἀθήνησι τοῦτον ἔχειν τὸν τρόπον.

σχεδὸν ἐκ τούτων ἄν τισ θεωρήσειεν, εἴ τι τυγχάνει καλῶσ εἰρηκὼσ ἢ μὴ καλῶσ.

ὥστε δοκεῖν ἐνίοισ ζῆν περιεργότερον τριχῶν τε πλήθει καὶ κόσμῳ πολυτελεῖ, ἔτι δὲ ἐσθῆτοσ εὐτελοῦσ μὲν ἀλεεινῆσ δέ, οὐκ ἐν τῷ χειμῶνι μόνον ἀλλὰ καὶ περὶ τοὺσ θερινοὺσ χρόνουσ, λόγιοσ δὲ καὶ περὶ τὴν ὅλην φύσιν εἶναι βουλόμενοσ πρῶτοσ τῶν μὴ πολιτευομένων ἐνεχείρησέ τι περὶ πολιτείασ εἰπεῖν τῆσ ἀρίστησ.

κατεσκεύαζε δὲ τὴν πόλιν τῷ πλήθει μὲν μυρίανδρον, εἰσ τρία δὲ μέρη διῃρημένην·

ἐποίει γὰρ ἓν μὲν μέροσ τεχνίτασ, ἓν δὲ γεωργούσ, τρίτον δὲ τὸ προπολεμοῦν καὶ τὰ ὅπλα ἔχον. διῄρει δ’ εἰσ τρία μέρη τὴν χώραν, τὴν μὲν ἱερὰν τὴν δὲ δημοσίαν τὴν δ’ ἰδίαν· ὅθεν μὲν τὰ νομιζόμενα ποιήσουσι πρὸσ τοὺσ θεούσ, ἱεράν, ἀφ’ ὧν δ’ οἱ προπολεμοῦντεσ βιώσονται, κοινήν, τὴν δὲ τῶν γεωργῶν ἰδίαν. ᾤετο δ’ εἴδη καὶ τῶν νόμων εἶναι τρία μόνον·

περὶ ὧν γὰρ αἱ δίκαι γίνονται, τρία ταῦτ’ εἶναι τὸν ἀριθμόν, ὕβριν βλάβην θάνατον. ἐνομοθέτει δὲ καὶ δικαστήριον ἓν τὸ κύριον, εἰσ ὃ πάσασ ἀνάγεσθαι δεῖν τὰσ μὴ καλῶσ κεκρίσθαι δοκούσασ δίκασ· τοῦτο δὲ κατεσκεύαζεν ἐκ τινῶν γερόντων αἱρετῶν.

τὰσ δὲ κρίσεισ ἐν τοῖσ δικαστηρίοισ οὐ διὰ ψηφοφορίασ ᾤετο γίγνεσθαι δεῖν, ἀλλὰ φέρειν ἕκαστον πινάκιον, ἐν ᾧ γράφειν, εἰ καταδικάζοι ἁπλῶσ, τὴν δίκην, εἰ δ’ ἀπολύοι ἁπλῶσ, κενόν, εἰ δὲ τὸ μὲν τὸ δὲ μή, τοῦτο διορίζειν.

νῦν γὰρ οὐκ ᾤετο νενομοθετῆσθαι καλῶσ·

ἀναγκάζειν γὰρ ἐπιορκεῖν ἢ ταῦτα ἢ ταῦτα δικάζοντασ. ἔτι δὲ νόμον ἐτίθει περὶ τῶν εὑρισκόντων τι τῇ πόλει συμφέρον, ὅπωσ τυγχάνωσι τιμῆσ, καὶ τοῖσ παισὶ τῶν ἐν τῷ πολέμῳ τελευτώντων ἐκ δημοσίου γίνεσθαι τὴν τροφήν, ὡσ οὔπω τοῦτο παρ’ ἄλλοισ νενομοθετημένον ἔστι δὲ καὶ ἐν Ἀθήναισ οὗτοσ ὁ νόμοσ νῦν καὶ ἐν ἑτέραισ τῶν πόλεων· τοὺσ δ’ ἄρχοντασ αἱρετοὺσ ὑπὸ τοῦ δήμου εἶναι πάντασ.

δῆμον δ’ ἐποίει τὰ τρία μέρη τῆσ πόλεωσ· τοὺσ δ’ αἱρεθέντασ ἐπιμελεῖσθαι κοινῶν καὶ ξενικῶν καὶ ὀρφανικῶν. τὰ μὲν οὖν πλεῖστα καὶ τὰ μάλιστα ἀξιόλογα τῆσ Ἱπποδάμου τάξεωσ ταῦτ’ ἐστίν·

ἀπορήσειε δ’ ἄν τισ πρῶτον μὲν τὴν διαίρεσιν τοῦ πλήθουσ τῶν πολιτῶν.

οἵ τε γὰρ τεχνῖται καὶ οἱ γεωργοὶ καὶ οἱ τὰ ὅπλα ἔχοντεσ κοινωνοῦσι τῆσ πολιτείασ πάντεσ, οἱ μὲν γεωργοὶ οὐκ ἔχοντεσ ὅπλα, οἱ δὲ τεχνῖται οὔτε γῆν οὔτε ὅπλα, ὥστε γίνονται σχεδὸν δοῦλοι τῶν τὰ ὅπλα κεκτημένων. μετέχειν μὲν οὖν πασῶν τῶν τιμῶν ἀδύνατον ἀνάγκη γὰρ ἐκ τῶν τὰ ὅπλα ἐχόντων καθίστασθαι καὶ στρατηγοὺσ καὶ πολιτοφύλακασ καὶ τὰσ κυριωτάτασ ἀρχὰσ ὡσ εἰπεῖν·

μὴ μετέχοντασ δὲ τῆσ πολιτείασ πῶσ οἱο͂́ν τε φιλικῶσ ἔχειν πρὸσ τὴν πολιτείαν; "ἀλλὰ δεῖ καὶ κρείττουσ εἶναι τοὺσ τὰ ὅπλα γε κεκτημένουσ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν" .

τοῦτο δ’ οὐ ῥᾴδιον μὴ πολλοὺσ ὄντασ· εἰ δὲ τοῦτ’ ἔσται, τί δεῖ τοὺσ ἄλλουσ μετέχειν τῆσ πολιτείασ καὶ κυρίουσ εἶναι τῆσ τῶν ἀρχόντων καταστάσεωσ; ἔτι οἱ γεωργοὶ τί χρήσιμοι τῇ πόλει; τεχνίτασ μὲν γὰρ ἀναγκαῖον εἶναι πᾶσα γὰρ δεῖται πόλισ τεχνιτῶν, καὶ δύνανται διαγίγνεσθαι καθάπερ ἐν ταῖσ ἄλλαισ πόλεσιν ἀπὸ τῆσ τέχνησ· οἱ δὲ γεωργοὶ πορίζοντεσ μὲν τοῖσ τὰ ὅπλα κεκτημένοισ τὴν τροφὴν εὐλόγωσ ἂν ἦσάν τι τῆσ πόλεωσ μέροσ, νῦν δ’ ἰδίαν ἔχουσιν καὶ ταύτην ἰδίᾳ γεωργήσουσιν.

ἔτι δὲ τὴν κοινήν, ἀφ’ ἧσ οἱ προπολεμοῦντεσ ἕξουσι τὴν τροφήν, εἰ μὲν αὐτοὶ γεωργήσουσιν, οὐκ ἂν εἰή τὸ μάχιμον ἕτερον καὶ τὸ γεωργοῦν, βούλεται δ’ ὁ νομοθέτησ·

εἰ δ’ ἕτεροί τινεσ ἔσονται τῶν τε τὰ ἴδια γεωργούντων καὶ τῶν μαχίμων, τέταρτον αὖ μόριον ἔσται τοῦτο τῆσ πόλεωσ, οὐδενὸσ μετέχον, ἀλλὰ ἀλλότριον τῆσ πολιτείασ· ἀλλὰ μὴν εἴ τισ τοὺσ αὐτοὺσ θήσει τούσ τε τὴν ἰδίαν καὶ τοὺσ τὴν κοινὴν γεωργοῦντασ, τό τε πλῆθοσ ἄπορον ἔσται τῶν καρπῶν ἐξ ὧν ἕκαστοσ γεωργήσει δύο οἰκίαισ, καὶ τίνοσ ἕνεκεν οὐκ εὐθὺσ ἀπὸ τῆσ <αὐτῆσ> γῆσ καὶ τῶν αὐτῶν κλήρων αὑτοῖσ τε τὴν τροφὴν λήψονται καὶ τοῖσ μαχίμοισ παρέξουσιν;

ταῦτα δὴ πάντα πολλὴν ἔχει ταραχήν.

ἔχει νόμοσ, τὸ κρίνειν ἀξιοῦν διαιροῦντα, τῆσ δίκησ ἁπλῶσ γεγραμμένησ, καὶ γίνεσθαι τὸν δικαστὴν διαιτητήν.

τοῦτο δὲ ἐν μὲν τῇ διαίτῃ καὶ πλείοσιν ἐνδέχεται κοινολογοῦνται γὰρ ἀλλήλοισ περὶ τῆσ κρίσεωσ, ἐν δὲ τοῖσ δικαστηρίοισ οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον τούτου τῶν νομοθετῶν οἱ πολλοὶ παρασκευάζουσιν ὅπωσ οἱ δικασταὶ μὴ κοινολογῶνται πρὸσ ἀλλήλουσ. ἔπειτα πῶσ οὐκ ἔσται ταραχώδησ ἡ κρίσισ, ὅταν ὀφείλειν μὲν ὁ δικαστὴσ οἰήται, μὴ τοσοῦτον δ’ ὅσον ὁ δικαζόμενοσ;

ὁ μὲν γὰρ εἴκοσι μνᾶσ, ὁ δὲ δικαστὴσ κρινεῖ δέκα μνᾶσ ἢ ὁ μὲν πλέον ὁ δ’ ἔλασσον, ἄλλοσ δὲ πέντε, ὁ δὲ τέτταρασ, καὶ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον δῆλον ὅτι μεριοῦσιν· οἱ δὲ πάντα καταδικάσουσιν, οἱ δ’ οὐδέν.

τίσ οὖν ὁ τρόποσ ἔσται τῆσ διαλογῆσ τῶν ψήφων; ἔτι δ’ οὐδὲν ἐπιορκεῖν ἀναγκάζει τὸν ἁπλῶσ ἀποδικάσαντα ἢ καταδικάσαντα, εἴπερ ἁπλῶσ τὸ ἔγκλημα γέγραπται, δικαίωσ· οὐ γὰρ μηδὲν ὀφείλειν ὁ ἀποδικάσασ κρίνει, ἀλλὰ τὰσ εἴκοσι μνᾶσ· ἀλλ’ ἐκεῖνοσ ἤδη ἐπιορκεῖ, ὁ καταδικάσασ, μὴ νομίζων ὀφείλειν τὰσ εἴκοσι μνᾶσ.

περὶ δὲ τοῦ τοῖσ εὑρίσκουσί τι τῇ πόλει συμφέρον ὡσ δεῖ γίνεσθαί τινα τιμήν, οὐκ ἔστιν ἀσφαλὲσ τὸ νομοθετεῖν, ἀλλ’ εὐόφθαλμον ἀκοῦσαι μόνον·

ἔχει γὰρ συκοφαντίασ καὶ κινήσεισ, ἂν τύχῃ, πολιτείασ. ἐμπίπτει δ’ εἰσ ἄλλο πρόβλημα καὶ σκέψιν ἑτέραν·

ἀποροῦσι γάρ τινεσ πότερον βλαβερὸν ἢ συμφέρον ταῖσ πόλεσι τὸ κινεῖν τοὺσ πατρίουσ νόμουσ, ἂν ᾖ τισ ἄλλοσ βελτίων. διόπερ οὐ ῥᾴδιον τῷ λεχθέντι ταχὺ συγχωρεῖν, εἴπερ μὴ συμφέρει κινεῖν, ἐνδέχεται δ’ εἰσηγεῖσθαί τινασ νόμων λύσιν ἢ πολιτείασ ὡσ κοινὸν ἀγαθόν. ἐπεὶ δὲ πεποιήμεθα μνείαν, ἔτι μικρὰ περὶ αὐτοῦ διαστείλασθαι βέλτιον. ἔχει γάρ, ὥσπερ εἴπομεν, ἀπορίαν, καὶ δόξειεν ἂν βέλτιον εἶναι τὸ κινεῖν.

ἐπὶ γοῦν τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν τοῦτο συνενήνοχεν, οἱο͂ν ἰατρικὴ κινηθεῖσα παρὰ τὰ πάτρια καὶ γυμναστικὴ καὶ ὅλωσ αἱ τέχναι πᾶσαι καὶ αἱ δυνάμεισ, ὥστ’ ἐπεὶ μίαν τούτων θετέον καὶ τὴν πολιτικήν, δῆλον ὅτι καὶ περὶ ταύτην ἀναγκαῖον ὁμοίωσ ἔχειν. σημεῖον δ’ ἂν γεγονέναι φαίη τισ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἔργων·

εἶναι καὶ βαρβαρικούσ.

ἐσιδηροφοροῦντό τε γὰρ οἱ Ἕλληνεσ, καὶ τὰσ γυναῖκασ ἐωνοῦντο παρ’ ἀλλήλων, ὅσα τε λοιπὰ τῶν ἀρχαίων ἐστί που νομίμων εὐήθη πάμπαν ἐστίν, οἱο͂ν ἐν Κύμῃ περὶ τὰ φονικὰ νόμοσ ἔστιν, ἂν πλῆθόσ τι παράσχηται μαρτύρων ὁ διώκων τὸν φόνον τῶν αὑτοῦ συγγενῶν, ἔνοχον εἶναι τῷ φόνῳ τὸν φεύγοντα. ζητοῦσι δ’ ὅλωσ οὐ τὸ πάτριον ἀλλὰ τἀγαθὸν πάντεσ·

εἰκόσ τε τοὺσ πρώτουσ, εἴτε γηγενεῖσ ἦσαν εἴτ’ ἐκ φθορᾶσ τινοσ ἐσώθησαν, ὁμοίουσ εἶναι καὶ τοὺσ τυχόντασ καὶ τοὺσ ἀνοήτουσ, ὥσπερ καὶ λέγεται κατὰ τῶν γηγενῶν, ὥστε ἄτοπον τὸ μένειν ἐν τοῖσ τούτων δόγμασιν. πρὸσ δὲ τούτοισ οὐδὲ τοὺσ γεγραμμένουσ ἐᾶν ἀκινήτουσ βέλτιον.

ὥσπερ γὰρ καὶ περὶ τὰσ ἄλλασ τέχνασ, καὶ τὴν πολιτικὴν τάξιν ἀδύνατον ἀκριβῶσ πάντα γραφῆναι· καθόλου γὰρ ἀναγκαῖον γράφειν, αἱ δὲ πράξεισ περὶ τῶν καθ’ ἕκαστόν εἰσιν.

ἐκ μὲν οὖν τούτων φανερὸν ὅτι κινητέοι καὶ τινὲσ καὶ ποτὲ τῶν νόμων εἰσίν·

ἄλλον δὲ τρόπον ἐπισκοποῦσιν εὐλαβείασ ἂν δόξειεν εἶναι πολλῆσ. ὅταν γὰρ ᾖ τὸ μὲν βέλτιον μικρόν, τὸ δ’ ἐθίζειν εὐχερῶσ λύειν τοὺσ νόμουσ φαῦλον, φανερὸν ὡσ ἐατέον ἐνίασ ἁμαρτίασ καὶ τῶν νομοθετῶν καὶ τῶν ἀρχόντων· οὐ γὰρ τοσοῦτον ὠφελήσεται κινήσασ ὅσον βλαβήσεται τοῖσ ἄρχουσιν ἀπειθεῖν ἐθισθείσ.

ψεῦδοσ δὲ καὶ τὸ παράδειγμα τὸ περὶ τῶν τεχνῶν· οὐ γὰρ ὅμοιον τὸ κινεῖν τέχνην καὶ νόμον· ὁ γὰρ νόμοσ ἰσχὺν οὐδεμίαν ἔχει πρὸσ τὸ πείθεσθαι παρὰ τὸ ἔθοσ, τοῦτο δ’ οὐ γίνεται εἰ μὴ διὰ χρόνου πλῆθοσ, ὥστε τὸ ῥᾳδίωσ μεταβάλλειν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων νόμων εἰσ ἑτέρουσ νόμουσ καινοὺσ ἀσθενῆ ποιεῖν ἐστι τὴν τοῦ νόμου δύναμιν.

ἔτι δ’ εἰ καὶ κινητέοι, πότερον πάντεσ καὶ ἐν πάσῃ πολιτείᾳ, ἢ οὔ; καὶ πότερον τῷ τυχόντι ἢ τισίν;

ταῦτα γὰρ ἔχει μεγάλην διαφοράν. διὸ νῦν μὲν ἀφῶμεν ταύτην τὴν σκέψιν· ἄλλων γάρ ἐστι καιρῶν. περὶ δὲ τῆσ Λακεδαιμονίων πολιτείασ καὶ τῆσ Κρητικῆσ, σχεδὸν δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων πολιτειῶν, δύο εἰσὶν αἱ σκέψεισ, μία μὲν εἴ τι καλῶσ ἢ μὴ καλῶσ πρὸσ τὴν ἀρίστην νενομοθέτηται τάξιν, ἑτέρα δ’ εἴ τι πρὸσ τὴν ὑπόθεσιν καὶ τὸν τρόπον ὑπεναντίωσ τῆσ προκειμένησ αὐτοῖσ πολιτείασ.

ὅτι μὲν οὖν δεῖ τῇ μελλούσῃ καλῶσ πολιτεύεσθαι τὴν τῶν ἀναγκαίων ὑπάρχειν σχολήν, ὁμολογούμενόν ἐστιν·

τίνα δὲ τρόπον ὑπάρχειν, οὐ ῥᾴδιον λαβεῖν.

ἥ τε γὰρ Θετταλῶν πενεστεία πολλάκισ ἐπέθετο τοῖσ Θετταλοῖσ, ὁμοίωσ δὲ καὶ τοῖσ Λάκωσιν οἱ εἵλωτεσ ὥσπερ γὰρ ἐφεδρεύοντεσ τοῖσ ἀτυχήμασι διατελοῦσιν· περὶ δὲ τοὺσ Κρῆτασ οὐδέν πω τοιοῦτον συμβέβηκεν. καίπερ πολεμούσασ ἀλλήλαισ, μηδεμίαν εἶναι σύμμαχον τοῖσ ἀφισταμένοισ διὰ τὸ μὴ συμφέρειν <ταῖσ> καὶ αὐταῖσ κεκτημέναισ περιοίκουσ, τοῖσ δὲ Λάκωσιν οἱ γειτνιῶντεσ ἐχθροὶ πάντεσ ἦσαν, Ἀργεῖοι καὶ Μεσήνιοι καὶ Ἀρκάδεσ·

ἐπεὶ καὶ τοῖσ Θετταλοῖσ κατ’ ἀρχὰσ ἀφίσταντο διὰ τὸ πολεμεῖν ἔτι τοῖσ προσχώροισ, Ἀχαιοῖσ καὶ Περραιβοῖσ καὶ Μάγνησιν.

ἐοίκε δὲ καὶ εἰ μηδὲν ἕτερον, ἀλλὰ τό γε τῆσ ἐπιμελείασ ἐργῶδεσ εἶναι, τίνα δεῖ πρὸσ αὐτοὺσ ὁμιλῆσαι τρόπον· ἀνιέμενοί τε γὰρ ὑβρίζουσι καὶ τῶν ἴσων ἀξιοῦσιν ἑαυτοὺσ τοῖσ κυρίοισ, καὶ κακοπαθῶσ ζῶντεσ ἐπιβουλεύουσι καὶ μισοῦσιν. δῆλον οὖν ὡσ οὐκ ἐξευρίσκουσι τὸν βέλτιστον τρόπον οἷσ τοῦτο συμβαίνει περὶ τὴν εἱλωτείαν.

ἔτι δ’ ἡ περὶ τὰσ γυναῖκασ ἄνεσισ καὶ πρὸσ τὴν προαίρεσιν τῆσ πολιτείασ βλαβερὰ καὶ πρὸσ εὐδαιμονίαν πόλεωσ.

ὥσπερ γὰρ οἰκίασ μέροσ ἀνὴρ καὶ γυνή, δῆλον ὅτι καὶ πόλιν ἐγγὺσ τοῦ δίχα διῃρῆσθαι δεῖ νομίζειν εἴσ τε τὸ τῶν ἀνδρῶν πλῆθοσ καὶ τὸ τῶν γυναικῶν, ὥστ’ ἐν ὅσαισ πολιτείαισ φαύλωσ ἔχει τὸ περὶ τὰσ γυναῖκασ, τὸ ἥμισυ τῆσ πόλεωσ εἶναι δεῖ νομίζειν ἀνομοθέτητον. ὅπερ ἐκεῖ συμβέβηκεν·

ὅλην γὰρ τὴν πόλιν ὁ νομοθέτησ εἶναι βουλόμενοσ καρτερικήν, κατὰ μὲν τοὺσ ἄνδρασ φανερόσ ἐστι τοιοῦτοσ ὤν, ἐπὶ δὲ τῶν γυναικῶν ἐξημέληκεν· ζῶσι γὰρ ἀκολάστωσ πρὸσ ἅπασαν ἀκολασίαν καὶ τρυφερῶσ.

ὥστ’ ἀναγκαῖον ἐν τῇ τοιαύτῃ πολιτείᾳ τιμᾶσθαι τὸν πλοῦτον, ἄλλωσ τε κἂν τύχωσι γυναικοκρατούμενοι, καθάπερ τὰ πολλὰ τῶν στρατιωτικῶν καὶ πολεμικῶν γενῶν, ἔξω Κελτῶν ἢ κἂν εἴ τινεσ ἕτεροι φανερῶσ τετιμήκασι τὴν πρὸσ τοὺσ ἄρρενασ συνουσίαν. ἐοίκε γὰρ ὁ μυθολογήσασ πρῶτοσ οὐκ ἀλόγωσ συζεῦξαι τὸν Ἄρην πρὸσ τὴν Ἀφροδίτην·

ἢ γὰρ πρὸσ τὴν τῶν ἀρρένων ὁμιλίαν ἢ πρὸσ τὴν τῶν γυναικῶν φαίνονται κατοκώχιμοι πάντεσ οἱ τοιοῦτοι. διὸ παρὰ τοῖσ Λάκωσι τοῦθ’ ὑπῆρχεν, καὶ πολλὰ διῳκεῖτο ὑπὸ τῶν γυναικῶν ἐπὶ τῆσ ἀρχῆσ αὐτῶν.

καίτοι τί διαφέρει γυναῖκασ ἄρχειν ἢ τοὺσ ἄρχοντασ ὑπὸ τῶν γυναικῶν ἄρχεσθαι; ταὐτὸ γὰρ συμβαίνει. χρησίμου δ’ οὔσησ τῆσ θρασύτητοσ πρὸσ οὐδὲν τῶν ἐγκυκλίων, ἀλλ’ εἴπερ, πρὸσ τὸν πόλεμον, βλαβερώταται καὶ πρὸσ ταῦθ’ αἱ τῶν Λακώνων ἦσαν. ἐδήλωσαν δ’ ἐπὶ τῆσ τῶν Θηβαίων ἐμβολῆσ·

χρήσιμοι μὲν γὰρ οὐδὲν ἦσαν, ὥσπερ ἐν ἑτέραισ πόλεσιν, θόρυβον δὲ παρεῖχον πλείω τῶν πολεμίων. οὖν ἐοίκε συμβεβηκέναι τοῖσ Λάκωσιν εὐλόγωσ ἡ τῶν γυναικῶν ἄνεσισ.

ἔξω γὰρ τῆσ οἰκείασ διὰ τὰσ στρατείασ ἀπεξενοῦντο πολὺν χρόνον, πολεμοῦντεσ τόν τε πρὸσ Ἀργείουσ πόλεμον καὶ πάλιν τὸν πρὸσ Ἀρκάδασ καὶ Μεσηνίουσ·

σχολάσαντεσ δὲ αὑτοὺσ μὲν παρεῖχον τῷ νομοθέτῃ προωδοπεποιημένουσ διὰ τὸν στρατιωτικὸν βίον πολλὰ γὰρ ἔχει μέρη τῆσ ἀρετῆσ, τὰσ δὲ γυναῖκάσ φασι μὲν ἄγειν ἐπιχειρῆσαι τὸν Λυκοῦργον ὑπὸ τοὺσ νόμουσ, ὡσ δ’ ἀντέκρουον, ἀποστῆναι πάλιν. αἰτίαι μὲν οὖν εἰσιν αὗται τῶν γενομένων, ὥστε δῆλον ὅτι καὶ ταύτησ τῆσ ἁμαρτίασ·

οὐ τοῦτο σκοποῦμεν, τίνι δεῖ συγγνώμην ἔχειν ἢ μὴ ἔχειν, ἀλλὰ περὶ τοῦ ὀρθῶσ καὶ μὴ ὀρθῶσ.

τὰ δὲ περὶ τὰσ γυναῖκασ ἔχοντα μὴ καλῶσ ἐοίκεν, ὥσπερ ἐλέχθη καὶ πρότερον, οὐ μόνον ἀπρέπειάν τινα ποιεῖν τῆσ πολιτείασ αὐτῆσ καθ’ αὑτήν, ἀλλὰ συμβάλλεσθαί τι πρὸσ τὴν φιλοχρηματίαν. μετὰ γὰρ τὰ νῦν ῥηθέντα τοῖσ περὶ τὴν ἀνωμαλίαν τῆσ κτήσεωσ ἐπιτιμήσειεν ἄν τισ.

τοῖσ μὲν γὰρ αὐτῶν συμβέβηκε κεκτῆσθαι πολλὴν λίαν οὐσίαν, τοῖσ δὲ πάμπαν μικράν· διόπερ εἰσ ὀλίγουσ ἧκεν ἡ χώρα. τοῦτο δὲ καὶ διὰ τῶν νόμων τέτακται φαύλωσ· ὠνεῖσθαι μὲν γάρ, ἢ πωλεῖν τὴν ὑπάρχουσαν, ἐποίησεν οὐ καλόν, ὀρθῶσ ποιήσασ, διδόναι δὲ καὶ καταλείπειν ἐξουσίαν ἔδωκε τοῖσ βουλομένοισ· καίτοι ταὐτὸ συμβαίνειν ἀναγκαῖον ἐκείνωσ τε καὶ οὕτωσ.

ἔστι δὲ καὶ τῶν γυναικῶν σχεδὸν τῆσ πάσησ χώρασ τῶν πέντε μερῶν τὰ δύο, τῶν τ’ ἐπικλήρων πολλῶν γινομένων, καὶ διὰ τὸ προῖκασ διδόναι μεγάλασ. καίτοι βέλτιον ἦν μηδεμίαν ἢ ὀλίγην ἢ καὶ μετρίαν τετάχθαι.

νῦν δ’ ἔξεστι δοῦναί τε τὴν ἐπίκληρον ὅτῳ ἂν βούληται, κἂν ἀποθάνῃ μὴ διαθέμενοσ, ὃν ἂν καταλίπῃ κληρονόμον, οὗτοσ ᾧ ἂν θέλῃ δίδωσιν. τοιγαροῦν δυναμένησ τῆσ χώρασ χιλίουσ ἱππεῖσ τρέφειν καὶ πεντακοσίουσ, καὶ ὁπλίτασ τρισμυρίουσ, οὐδὲ χίλιοι τὸ πλῆθοσ ἦσαν. γέγονε δὲ διὰ τῶν ἔργων αὐτῶν δῆλον ὅτι φαύλωσ αὐτοῖσ εἶχε τὰ περὶ τὴν τάξιν ταύτην·

μίαν γὰρ πληγὴν οὐχ ὑπήνεγκεν ἡ πόλισ, ἀλλ’ ἀπώλετο διὰ τὴν ὀλιγανθρωπίαν. λέγουσι δ’ ὡσ ἐπὶ μὲν τῶν προτέρων βασιλέων μετεδίδοσαν τῆσ πολιτείασ, ὥστ’ οὐ γίνεσθαι τότε ὀλιγανθρωπίαν, πολεμούντων πολὺν χρόνον, καί φασιν εἶναί ποτε τοῖσ Σπαρτιάταισ καὶ μυρίουσ· οὐ μὴν ἀλλ’, εἴτ’ ἐστὶν ἀληθῆ ταῦτα εἴτε μή, βέλτιον τὸ διὰ τῆσ κτήσεωσ ὡμαλισμένησ πληθύειν ἀνδρῶν τὴν πόλιν.

καὶ ὁ περὶ τὴν τεκνοποιίαν νόμοσ πρὸσ ταύτην τὴν διόρθωσιν.

βουλόμενοσ γὰρ ὁ νομοθέτησ ὡσ πλείστουσ εἶναι τοὺσ Σπαρτιάτασ, προάγεται τοὺσ πολίτασ ὅτι πλείστουσ ποιεῖσθαι παῖδασ·

ἔστι γὰρ αὐτοῖσ νόμοσ τὸν μὲν γεννήσαντα τρεῖσ υἱοὺσ ἄφρουρον εἶναι, τὸν δὲ τέτταρασ ἀτελῆ πάντων. φανερὸν ὅτι πολλῶν γινομένων, τῆσ δὲ χώρασ οὕτω διῃρημένησ, ἀναγκαῖον πολλοὺσ γίνεσθαι πένητασ.

ἀλλὰ μὴν καὶ τὰ περὶ τὴν ἐφορείαν ἔχει φαύλωσ.

ἡ γὰρ ἀρχὴ κυρία μὲν αὐτὴ τῶν μεγίστων αὐτοῖσ ἐστιν, γίνονται δ’ ἐκ τοῦ δήμου παντόσ, ὥστε πολλάκισ ἐμπίπτουσιν ἄνθρωποι σφόδρα πένητεσ εἰσ τὸ ἀρχεῖον, οἳ διὰ τὴν ἀπορίαν ὤνιοι ἦσαν. ἐδήλωσαν δὲ πολλάκισ μὲν καὶ πρότερον, καὶ νῦν δὲ ἐν τοῖσ Ἀνδρίοισ·

διαφθαρέντεσ γὰρ ἀργυρίῳ τινέσ, ὅσον ἐφ’ ἑαυτοῖσ, ὅλην τὴν πόλιν ἀπώλεσαν, καὶ διὰ τὸ τὴν ἀρχὴν εἶναι λίαν μεγάλην καὶ ἰσοτύραννον δημαγωγεῖν αὐτοὺσ ἠναγκάζοντο καὶ οἱ βασιλεῖσ, ὥστε καὶ ταύτῃ συνεπιβλάπτεσθαι τὴν πολιτείαν· δημοκρατία γὰρ ἐξ ἀριστοκρατίασ συνέβαινεν.

συνέχει μὲν οὖν τὴν πολιτείαν τὸ ἀρχεῖον τοῦτο ‐ ἡσυχάζει γὰρ ὁ δῆμοσ διὰ τὸ μετέχειν τῆσ μεγίστησ ἀρχῆσ, ὥστ’ εἴτε διὰ τὸν νομοθέτην εἴτε διὰ τύχην τοῦτο συμπέπτωκεν, συμφερόντωσ ἔχει τοῖσ πράγμασιν· δεῖ γὰρ τὴν πολιτείαν τὴν μέλλουσαν σῴζεσθαι πάντα βούλεσθαι τὰ μέρη τῆσ πόλεωσ εἶναι καὶ διαμένειν κατὰ ταὐτά·

οἱ μὲν οὖν βασιλεῖσ διὰ τὴν αὑτῶν τιμὴν οὕτωσ ἔχουσιν, οἱ δὲ καλοὶ κἀγαθοὶ διὰ τὴν γερουσίαν ἆθλον γὰρ ἡ ἀρχὴ αὕτη τῆσ ἀρετῆσ ἐστιν, ὁ δὲ δῆμοσ διὰ τὴν ἐφορείαν καθίσταται γὰρ ἐξ ἁπάντων ‐ ἀλλ’ αἱρετὴν ἔδει τὴν ἀρχὴν εἶναι ταύτην ἐξ ἁπάντων μέν, μὴ τὸν τρόπον δὲ τοῦτον ὃν νῦν παιδαριώδησ γάρ ἐστι λίαν. ἔτι δὲ καὶ κρίσεών εἰσι μεγάλων κύριοι, ὄντεσ οἱ τυχόντεσ, διόπερ οὐκ αὐτογνώμονασ βέλτιον κρίνειν ἀλλὰ κατὰ γράμματα καὶ τοὺσ νόμουσ.

ἔστι δὲ καὶ ἡ δίαιτα τῶν ἐφόρων οὐχ ὁμολογουμένη τῷ βουλήματι τῆσ πόλεωσ·

ἀποδιδράσκοντασ ἀπολαύειν τῶν σωματικῶν ἡδονῶν.

ἔχει δὲ καὶ τὰ περὶ τὴν τῶν γερόντων ἀρχὴν οὐ καλῶσ αὐτοῖσ.

ἔστι γάρ, ὥσπερ καὶ σώματοσ, καὶ διανοίασ γῆρασ·

τὸν τρόπον δὲ τοῦτον πεπαιδευμένων ὥστε καὶ τὸν νομοθέτην αὐτὸν ἀπιστεῖν ὡσ οὐκ ἀγαθοῖσ ἀνδράσιν, οὐκ ἀσφαλέσ.

φαίνονται δὲ καὶ καταδωροδοκούμενοι καὶ καταχαριζόμενοι πολλὰ τῶν κοινῶν οἱ κεκοινωνηκότεσ τῆσ ἀρχῆσ ταύτησ. διόπερ βέλτιον αὐτοὺσ μὴ ἀνευθύνουσ εἶναι·

νῦν δ’ εἰσίν. δόξειε δ’ ἂν ἡ τῶν ἐφόρων ἀρχὴ πάσασ εὐθύνειν τὰσ ἀρχάσ· τοῦτο δὲ τῇ ἐφορείᾳ μέγα λίαν τὸ δῶρον, καὶ τὸν τρόπον οὐ τοῦτον λέγομεν διδόναι δεῖν τὰσ εὐθύνασ. ἔτι δὲ καὶ τὴν αἱρ́εσιν ἣν ποιοῦνται τῶν γερόντων κατά τε τὴν κρίσιν ἐστὶ παιδαριώδησ, καὶ τὸ αὐτὸν αἰτεῖσθαι τὸν ἀξιωθησόμενον τῆσ ἀρχῆσ οὐκ ὀρθῶσ ἔχει· δεῖ γὰρ καὶ βουλόμενον καὶ μὴ βουλόμενον ἄρχειν τὸν ἄξιον τῆσ ἀρχῆσ.

νῦν δ’ ὅπερ καὶ περὶ τὴν ἄλλην πολιτείαν ὁ νομοθέτησ φαίνεται ποιῶν· φιλοτίμουσ γὰρ κατασκευάζων τοὺσ πολίτασ τούτῳ κέχρηται πρὸσ τὴν αἱρ́εσιν τῶν γερόντων· οὐδεὶσ γὰρ ἂν ἄρχειν αἰτήσαιτο μὴ φιλότιμοσ ὤν.

καίτοι τῶν γ’ ἀδικημάτων τῶν γ’ ἑκουσίων τὰ πλεῖστα συμβαίνει σχεδὸν διὰ φιλοτιμίαν καὶ διὰ φιλοχρηματίαν τοῖσ ἀνθρώποισ. περὶ δὲ βασιλείασ, εἰ μὲν βέλτιόν ἐστιν ὑπάρχειν ταῖσ πόλεσιν ἢ μὴ βέλτιον, ἄλλοσ ἔστω λόγοσ·

ἀλλὰ μὴν βέλτιόν γε μὴ καθάπερ νῦν, ἀλλὰ κατὰ τὸν αὑτοῦ βίον ἕκαστον κρίνεσθαι τῶν βασιλέων.

ὅτι δ’ ὁ νομοθέτησ οὐδ’ αὐτὸσ οἰέται δύνασθαι ποιεῖν καλοὺσ κἀγαθούσ, δῆλον· ἀπιστεῖ γοῦν ὡσ οὐκ οὖσιν ἱκανῶσ ἀγαθοῖσ ἀνδράσιν· διόπερ ἐξέπεμπον συμπρεσβευτὰσ τοὺσ ἐχθρούσ, καὶ σωτηρίαν ἐνόμιζον τῇ πόλει εἶναι τὸ στασιάζειν τοὺσ βασιλεῖσ. οὐ καλῶσ δ’ οὐδὲ περὶ τὰ συσσίτια τὰ καλούμενα φιδίτια νενομοθέτηται τῷ καταστήσαντι πρῶτον. ἔδει γὰρ ἀπὸ κοινοῦ μᾶλλον εἶναι τὴν σύνοδον, καθάπερ ἐν Κρήτῃ·

παρὰ δὲ τοῖσ Λάκωσιν ἕκαστον δεῖ φέρειν, καὶ σφόδρα πενήτων ἐνίων ὄντων καὶ τοῦτο τὸ ἀνάλωμα οὐ δυναμένων δαπανᾶν, ὥστε συμβαίνει τοὐναντίον τῷ νομοθέτῃ τῆσ προαιρέσεωσ. βούλεται μὲν γὰρ δημοκρατικὸν εἶναι τὸ κατασκεύασμα τῶν συσσιτίων, γίνεται δ’ ἥκιστα δημοκρατικὸν οὕτω νενομοθετημένον.

μετέχειν μὲν γὰρ οὐ ῥᾴδιον τοῖσ λίαν πένησιν, ὁρ́οσ δὲ τῆσ πολιτείασ οὗτόσ ἐστιν αὐτοῖσ ὁ πάτριοσ, τὸν μὴ δυνάμενον τοῦτο τὸ τέλοσ φέρειν μὴ μετέχειν αὐτῆσ· τῷ δὲ περὶ τοὺσ ναυάρχουσ νόμῳ καὶ ἕτεροί τινεσ ἐπιτετιμήκασιν, ὀρθῶσ ἐπιτιμῶντεσ.

στάσεωσ γὰρ γίνεται αἴτιοσ· ἐπὶ γὰρ τοῖσ βασιλεῦσιν, οὖσι στρατηγοῖσ ἀιδίοισ, ἡ ναυαρχία σχεδὸν ἑτέρα βασιλεία καθέστηκεν. καὶ ὡδὶ δὲ τῇ ὑποθέσει τοῦ νομοθέτου ἐπιτιμήσειεν ἄν τισ, ὅπερ καὶ Πλάτων ἐν τοῖσ Νόμοισ ἐπιτετίμηκεν·

πρὸσ γὰρ μέροσ ἀρετῆσ ἡ πᾶσα σύνταξισ τῶν νόμων ἐστί, τὴν πολεμικήν·

αὕτη γὰρ χρησίμη πρὸσ τὸ κρατεῖν. τοιγαροῦν ἐσῴζοντο μὲν πολεμοῦντεσ, ἀπώλλυντο δὲ ἄρξαντεσ διὰ τὸ μὴ ἐπίστασθαι σχολάζειν μηδὲ ἠσκηκέναι μηδεμίαν ἄσκησιν ἑτέραν κυριωτέραν τῆσ πολεμικῆσ. τούτου δὲ ἁμάρτημα οὐκ ἔλαττον· νομίζουσι μὲν γὰρ γίνεσθαι τἀγαθὰ τὰ περιμάχητα δι’ ἀρετῆσ μᾶλλον ἢ κακίασ, καὶ τοῦτο μὲν καλῶσ, ὅτι μέντοι ταῦτα κρείττω τῆσ ἀρετῆσ ὑπολαμβάνουσιν, οὐ καλῶσ.

φαύλωσ δ’ ἔχει καὶ περὶ τὰ κοινὰ χρήματα τοῖσ Σπαρτιάταισ. οὔτε γὰρ ἐν τῷ κοινῷ τῆσ πόλεωσ ἔστιν οὐδὲν πολέμουσ μεγάλουσ ἀναγκαζομένοισ πολεμεῖν, εἰσφέρουσί τε κακῶσ·

διὰ γὰρ τὸ τῶν Σπαρτιατῶν εἶναι τὴν πλείστην γῆν οὐκ ἐξετάζουσιν ἀλλήλων τὰσ εἰσφοράσ. ἀποβέβηκέ τε τοὐναντίον τῷ νομοθέτῃ τοῦ συμφέροντοσ· τὴν μὲν γὰρ πόλιν πεποίηκεν ἀχρήματον, τοὺσ δ’ ἰδιώτασ φιλοχρημάτουσ.

περὶ μὲν οὖν τῆσ Λακεδαιμονίων πολιτείασ ἐπὶ τοσοῦτον εἰρήσθω· ταῦτα γάρ ἐστιν ἃ μάλιστ’ ἄν τισ ἐπιτιμήσειεν. ἡ δὲ Κρητικὴ πολιτεία πάρεγγυσ μέν ἐστι ταύτησ, ἔχει δὲ μικρὰ μὲν οὐ χεῖρον, τὸ δὲ πλεῖον ἧττον γλαφυρῶσ.

καὶ γὰρ ἐοίκε καὶ λέγεταί γε τὰ πλεῖστα μεμιμῆσθαι τὴν Κρητικὴν πολιτείαν ἡ τῶν Λακώνων· τὰ δὲ πλεῖστα τῶν ἀρχαίων ἧττον διήρθρωται τῶν νεωτέρων. φασὶ γὰρ τὸν Λυκοῦργον, ὅτε τὴν ἐπιτροπείαν τὴν Χαριλάου τοῦ βασιλέωσ καταλιπὼν ἀπεδήμησεν, τότε τὸν πλεῖστον διατρῖψαι χρόνον περὶ Κρήτην διὰ τὴν συγγένειαν· ἄποικοι γὰρ οἱ Λύκτιοι τῶν Λακώνων ἦσαν, κατέλαβον δ’ οἱ πρὸσ τὴν ἀποικίαν ἐλθόντεσ τὴν τάξιν τῶν νόμων ὑπάρχουσαν ἐν τοῖσ τότε κατοικοῦσιν.

διὸ καὶ νῦν οἱ περίοικοι τὸν αὐτὸν τρόπον χρῶνται αὐτοῖσ, ὡσ κατασκευάσαντοσ Μίνω πρώτου τὴν τάξιν τῶν νόμων.

δοκεῖ δ’ ἡ νῆσοσ καὶ πρὸσ τὴν ἀρχὴν τὴν Ἑλληνικὴν πεφυκέναι καὶ κεῖσθαι καλῶσ· πάσῃ γὰρ ἐπίκειται τῇ θαλάττῃ, σχεδὸν τῶν Ἑλλήνων ἱδρυμένων περὶ τὴν θάλατταν πάντων· ἀπέχει γὰρ τῇ μὲν τῆσ Πελοποννήσου μικρόν, τῇ δὲ τῆσ Ἀσίασ τοῦ περὶ Τριόπιον τόπου καὶ Ῥόδου.

ἐκεῖ περὶ Καμικόν.

ἔχει δ’ ἀνάλογον ἡ Κρητικὴ τάξισ πρὸσ τὴν Λακωνικήν.

γεωργοῦσί τε γὰρ τοῖσ μὲν οἱ εἵλωτεσ τοῖσ δὲ Κρησὶν οἱ περίοικοι, καὶ συσσίτια παρ’ ἀμφοτέροισ ἔστιν, καὶ τό γε ἀρχαῖον ἐκάλουν οἱ Λάκωνεσ οὐ φιδίτια ἀλλὰ ἀνδρεῖα, καθάπερ οἱ Κρῆτεσ, ᾗ καὶ δῆλον ὅτι ἐκεῖθεν ἐλήλυθεν. ἔτι δὲ τῆσ πολιτείασ ἡ τάξισ.

οἱ μὲν γὰρ ἔφοροι τὴν αὐτὴν ἔχουσι δύναμιν τοῖσ ἐν τῇ Κρήτῃ καλουμένοισ κόσμοισ, πλὴν οἱ μὲν ἔφοροι πέντε τὸν ἀριθμὸν οἱ δὲ κόσμοι δέκα εἰσίν· οἱ δὲ γέροντεσ τοῖσ γέρουσιν, οὓσ καλοῦσιν οἱ Κρῆτεσ βουλήν, ἴσοι·

βασιλεία δὲ πρότερον μὲν ἦν, εἶτα κατέλυσαν οἱ Κρῆτεσ, καὶ τὴν ἡγεμονίαν οἱ κόσμοι τὴν κατὰ πόλεμον ἔχουσιν· ἐκκλησίασ δὲ μετέχουσι πάντεσ, κυρία δ’ οὐδενόσ ἐστιν ἀλλ’ ἢ συνεπιψηφίσαι τὰ δόξαντα τοῖσ γέρουσι καὶ τοῖσ κόσμοισ.

τὰ μὲν οὖν τῶν συσσιτίων ἔχει βέλτιον τοῖσ Κρησὶν ἢ τοῖσ Λάκωσιν.

ἐν μὲν γὰρ Λακεδαίμονι κατὰ κεφαλὴν ἕκαστοσ εἰσφέρει τὸ τεταγμένον, εἰ δὲ μή, μετέχειν νόμοσ κωλύει τῆσ πολιτείασ, καθάπερ εἴρηται καὶ πρότερον, ἐν δὲ Κρήτῃ κοινοτέρωσ· ἀπὸ πάντων γὰρ τῶν γινομένων καρπῶν τε καὶ βοσκημάτων δημοσίων, καὶ ἐκ τῶν φόρων οὓσ φέρουσιν οἱ περίοικοι, τέτακται μέροσ τὸ μὲν πρὸσ τοὺσ θεοὺσ καὶ τὰσ κοινὰσ λειτουργίασ, τὸ δὲ τοῖσ συσσιτίοισ, ὥστ’ ἐκ κοινοῦ τρέφεσθαι πάντασ, καὶ γυναῖκασ καὶ παῖδασ καὶ ἄνδρασ·

πρὸσ δὲ τὴν ὀλιγοσιτίαν ὡσ ὠφέλιμον πολλὰ πεφιλοσόφηκεν ὁ νομοθέτησ, καὶ πρὸσ τὴν διάζευξιν τῶν γυναικῶν, ἵνα μὴ πολυτεκνῶσι, τὴν πρὸσ τοὺσ ἄρρενασ ποιήσασ ὁμιλίαν, περὶ ἧσ εἰ φαύλωσ ἢ μὴ φαύλωσ, ἕτεροσ ἔσται τοῦ διασκέψασθαι καιρόσ.

ὅτι δὴ τὰ περὶ τὰ συσσίτια βέλτιον τέτακται τοῖσ Κρησὶν ἢ τοῖσ Λάκωσι, φανερόν· τὰ δὲ περὶ τοὺσ κόσμουσ ἔτι χεῖρον τῶν ἐφόρων.

ὃ μὲν γὰρ ἔχει κακὸν τὸ τῶν ἐφόρων ἀρχεῖον, ὑπάρχει καὶ τούτοισ γίνονται γὰρ οἱ τυχόντεσ, ὃ δ’ ἐκεῖ συμφέρει πρὸσ τὴν πολιτείαν, ἐνταῦθ’ οὐκ ἔστιν. ἐκεῖ μὲν γάρ, διὰ τὸ τὴν αἱρ́εσιν ἐκ πάντων εἶναι, μετέχων ὁ δῆμοσ τῆσ μεγίστησ ἀρχῆσ βούλεται μένειν τὴν πολιτείαν·

ἐνταῦθα δ’ οὐκ ἐξ ἁπάντων αἱροῦνται τοὺσ κόσμουσ ἀλλ’ ἐκ τινῶν γενῶν, καὶ τοὺσ γέροντασ ἐκ τῶν κεκοσμηκότων, περὶ ὧν τοὺσ αὐτοὺσ ἄν τισ εἴπειε λόγουσ καὶ περὶ τῶν ἐν Λακεδαίμονι γινομένων· τὸ γὰρ ἀνυπεύθυνον καὶ τὸ διὰ βίου μεῖζόν ἐστι γέρασ τῆσ ἀξίασ αὐτοῖσ, καὶ τὸ μὴ κατὰ γράμματα ἄρχειν ἀλλ’ αὐτογνώμονασ ἐπισφαλέσ.

τὸν δῆμον οὐδὲν σημεῖον τοῦ τετάχθαι καλῶσ.

πόρρω γ’ ἀποικοῦσιν ἐν νήσῳ τῶν διαφθερούντων.

ἣν δὲ ποιοῦνται τῆσ ἁμαρτίασ ταύτησ ἰατρείαν, ἄτοποσ καὶ οὐ πολιτικὴ ἀλλὰ δυναστευτική.

πολλάκισ γὰρ ἐκβάλλουσι συστάντεσ τινὲσ τοὺσ κόσμουσ ἢ τῶν συναρχόντων αὐτῶν ἢ τῶν ἰδιωτῶν· ἔξεστι δὲ καὶ μεταξὺ τοῖσ κόσμοισ ἀπειπεῖν τὴν ἀρχήν. ταῦτα δὴ πάντα βέλτιον γίνεσθαι κατὰ νόμον ἢ κατ’ ἀνθρώπων βούλησιν· οὐ γὰρ ἀσφαλὴσ ὁ κανών.

πάντων δὲ φαυλότατον τὸ τῆσ ἀκοσμίασ τῶν δυνατῶν, ἣν καθιστᾶσι πολλάκισ οἳ ἂν μὴ δίκασ βούλωνται δοῦναι τῶν δυνατῶν· ᾗ καὶ δῆλον ὡσ ἔχει τι πολιτείασ ἡ τάξισ, ἀλλ’ οὐ πολιτεία ἐστὶν ἀλλὰ δυναστεία μᾶλλον. εἰώθασι δὲ διαλαμβάνοντεσ τὸν δῆμον καὶ τοὺσ φίλουσ ἀναρχίαν ποιεῖν καὶ στασιάζειν καὶ μάχεσθαι πρὸσ ἀλλήλουσ·

καίτοι τί διαφέρει τὸ τοιοῦτον ἢ διά τινοσ χρόνου μηκέτι πόλιν εἶναι τὴν τοιαύτην, ἀλλὰ λύεσθαι τὴν πολιτικὴν κοινωνίαν; ἔστι δ’ ἐπικίνδυνοσ οὕτωσ ἔχουσα πόλισ, τῶν βουλομένων ἐπιτίθεσθαι καὶ δυναμένων.

ἀλλά, καθάπερ εἴρηται, σῴζεται διὰ τὸν τόπον· ξενηλασίασ γὰρ τὸ πόρρω πεποίηκεν. διὸ καὶ τὸ τῶν περιοίκων μένει τοῖσ Κρησίν, οἱ δ’ εἵλωτεσ ἀφίστανται πολλάκισ. οὔτε γὰρ ἐξωτερικῆσ ἀρχῆσ κοινωνοῦσιν οἱ Κρῆτεσ, νεωστί τε πόλεμοσ ξενικὸσ διαβέβηκεν εἰσ τὴν νῆσον, ὃσ πεποίηκε φανερὰν τὴν ἀσθένειαν τῶν ἐκεῖ νόμων. περὶ μὲν οὖν ταύτησ εἰρήσθω τοσαῦθ’ ἡμῖν τῆσ πολιτείασ.

πολιτεύεσθαι δὲ δοκοῦσι καὶ Καρχηδόνιοι καλῶσ καὶ πολλὰ περιττῶσ πρὸσ τοὺσ ἄλλουσ, μάλιστα δ’ ἔνια παραπλησίωσ τοῖσ Λάκωσιν.

αὗται γὰρ αἱ τρεῖσ πολιτεῖαι ἀλλήλαισ τε σύνεγγύσ πώσ εἰσι καὶ τῶν ἄλλων πολὺ διαφέρουσιν, ἥ τε Κρητικὴ καὶ ἡ Λακωνικὴ καὶ τρίτη τούτων ἡ τῶν Καρχηδονίων.

καὶ πολλὰ τῶν τεταγμένων ἔχει παρ’ αὐτοῖσ καλῶσ· σημεῖον δὲ πολιτείασ συντεταγμένησ τὸ τὸν δῆμον ἑκουσίον διαμένειν ἐν τῇ τάξει τῆσ πολιτείασ, καὶ μήτε στάσιν, ὅ τι καὶ ἄξιον εἰπεῖν, γεγενῆσθαι μήτε τύραννον.

ἔχει δὲ παραπλήσια τῇ Λακωνικῇ πολιτείᾳ τὰ μὲν συσσίτια τῶν ἑταιριῶν τοῖσ φιδιτίοισ, τὴν δὲ τῶν ἑκατὸν καὶ τεττάρων ἀρχὴν τοῖσ ἐφόροισ πλὴν ὃ οὐ χεῖρον· οἱ μὲν ἐκ τῶν τυχόντων εἰσί, ταύτην δ’ αἱροῦνται τὴν ἀρχὴν ἀριστίνδην, τοὺσ δὲ βασιλεῖσ καὶ τὴν γερουσίαν ἀνάλογον τοῖσ ἐκεῖ βασιλεῦσι καὶ γέρουσιν·

καὶ βέλτιον δὲ τοὺσ βασιλεῖσ μήτε καθ’ αὑτὸ εἶναι γένοσ μήτε τοῦτο τὸ τυχόν, εἴτε διαφέρον ἐκ τούτων αἱρετοὺσ μᾶλλον ἢ καθ’ ἡλικίαν. καὶ ἔβλαψαν ἤδη τὴν πόλιν τὴν τῶν Λακεδαιμονίων.

τὰ μὲν οὖν πλεῖστα τῶν ἐπιτιμηθέντων ἂν διὰ τὰσ παρεκβάσεισ κοινὰ τυγχάνει πάσαισ ὄντα ταῖσ εἰρημέναισ πολιτείαισ·

τῶν δὲ παρὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆσ ἀριστοκρατίασ καὶ τῆσ πολιτείασ τὰ μὲν εἰσ δῆμον ἐκκλίνει μᾶλλον, τὰ δ’ εἰσ ὀλιγαρχίαν. τοῦ μὲν γὰρ τὰ μὲν προσάγειν τὰ δὲ μὴ προσάγειν πρὸσ τὸν δῆμον οἱ βασιλεῖσ κύριοι μετὰ τῶν γερόντων, ἂν ὁμογνωμονῶσι πάντεσ, εἰ δὲ μή, καὶ τούτων ὁ δῆμοσ.

ἃ δ’ ἂν εἰσφέρωσιν οὗτοι, οὐ διακοῦσαι μόνον ἀποδιδόασι τῷ δήμῳ τὰ δόξαντα τοῖσ ἄρχουσιν, ἀλλὰ κύριοι κρίνειν εἰσὶ καὶ τῷ βουλομένῳ τοῖσ εἰσφερομένοισ ἀντειπεῖν ἔξεστιν, ὅπερ ἐν ταῖσ ἑτέραισ πολιτείαισ οὐκ ἔστιν. ταύτασ αἱρεῖσθαι, τὴν μεγίστην ἀρχήν, ἔτι δὲ ταύτασ πλείονα ἄρχειν χρόνον τῶν ἄλλων καὶ γὰρ ἐξεληλυθότεσ ἄρχουσι καὶ μέλλοντεσ ὀλιγαρχικόν, τὸ δὲ ἀμίσθουσ καὶ μὴ κληρωτὰσ ἀριστοκρατικὸν θετέον, καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἕτερον, καὶ τὸ τὰσ δίκασ ὑπὸ τῶν ἀρχείων δικάζεσθαι πάσασ καὶ μὴ ἄλλασ ὑπ’ ἄλλων, καθάπερ ἐν Λακεδαίμονι.

παρεκβαίνει δὲ τῆσ ἀριστοκρατίασ ἡ τάξισ τῶν Καρχηδονίων μάλιστα πρὸσ τὴν ὀλιγαρχίαν κατά τινα διάνοιαν ἣ συνδοκεῖ τοῖσ πολλοῖσ·

οὐ γὰρ μόνον ἀριστίνδην ἀλλὰ καὶ πλουτίνδην οἰόνται δεῖν αἱρεῖσθαι τοὺσ ἄρχοντασ· ἀδύνατον γὰρ τὸν ἀποροῦντα καλῶσ ἄρχειν καὶ σχολάζειν. εἴπερ οὖν τὸ μὲν αἱρεῖσθαι πλουτίνδην ὀλιγαρχικὸν τὸ δὲ κατ’ ἀρετὴν ἀριστοκρατικόν, αὕτη τισ ἂν εἰή τάξισ τρίτη, καθ’ ἥνπερ συντέτακται καὶ τοῖσ Καρχηδονίοισ τὰ περὶ τὴν πολιτείαν·

τὰσ μεγίστασ, τούσ τε βασιλεῖσ καὶ τοὺσ στρατηγούσ.

δεῖ δὲ νομίζειν ἁμάρτημα νομοθέτου τὴν παρέκβασιν εἶναι τῆσ ἀριστοκρατίασ ταύτην.

ἐξ ἀρχῆσ γὰρ τοῦθ’ ὁρᾶν ἐστι τῶν ἀναγκαιοτάτων, ὅπωσ οἱ βέλτιστοι δύνωνται σχολάζειν καὶ μηδὲν ἀσχημονεῖν, μὴ μόνον ἄρχοντεσ ἀλλὰ μηδ’ ἰδιωτεύοντεσ. εἰ δὲ δεῖ βλέπειν καὶ πρὸσ εὐπορίαν χάριν σχολῆσ, φαῦλον τὸ τὰσ μεγίστασ ὠνητὰσ εἶναι τῶν ἀρχῶν, τήν τε βασιλείαν καὶ τὴν στρατηγίαν.

ἔντιμον γὰρ ὁ νόμοσ οὗτοσ ποιεῖ τὸν πλοῦτον μᾶλλον τῆσ ἀρετῆσ, καὶ τὴν πόλιν ὅλην φιλοχρήματον. ὅ τι δ’ ἂν ὑπολάβῃ τίμιον εἶναι τὸ κύριον, ἀνάγκη καὶ τὴν τῶν ἄλλων πολιτῶν δόξαν ἀκολουθεῖν τούτοισ. ὅπου δὲ μὴ μάλιστα ἀρετὴ τιμᾶται, ταύτην οὐχ οἱο͂́ν τε βεβαίωσ ἀριστοκρατεῖσθαι τὴν πολιτείαν.

ἐθίζεσθαι δ’ εὔλογον κερδαίνειν τοὺσ ὠνουμένουσ, ὅταν δαπανήσαντεσ ἄρχωσιν·

ἄτοπον γὰρ εἰ πένησ μὲν ὢν ἐπιεικὴσ δὲ βουλήσεται κερδαίνειν, φαυλότεροσ δ’ ὢν οὐ βουλήσεται δαπανήσασ. διὸ δεῖ τοὺσ δυναμένουσ ἄριστ’ ἀρχεῖν, τούτουσ ἄρχειν.

βέλτιον δ’, εἰ καὶ προεῖτο τὴν εὐπορίαν τῶν ἐπιεικῶν ὁ νομοθέτησ, ἀλλὰ ἀρχόντων γε ἐπιμελεῖσθαι τῆσ σχολῆσ. φαῦλον δ’ ἂν δόξειεν εἶναι καὶ τὸ πλείουσ ἀρχὰσ τὸν αὐτὸν ἄρχειν· ὅπερ εὐδοκιμεῖ παρὰ τοῖσ Καρχηδονίοισ· ἓν γὰρ ὑφ’ ἑνὸσ ἔργον ἄριστ’ ἀποτελεῖται. δεῖ δ’ ὅπωσ γίνηται τοῦθ’ ὁρᾶν τὸν νομοθέτην, καὶ μὴ προστάττειν τὸν αὐτὸν αὐλεῖν καὶ σκυτοτομεῖν.

ὥσθ’ ὅπου μὴ μικρὰ <ἡ> πόλισ, πολιτικώτερον πλείονασ μετέχειν τῶν ἀρχῶν, καὶ δημοτικώτερον· κοινότερόν τε γὰρ καθάπερ εἴπομεν καὶ κάλλιον ἕκαστον ἀποτελεῖται τῶν αὐτῶν καὶ θᾶττον. δῆλον δὲ τοῦτο ἐπὶ τῶν πολεμικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν·

ἐν τούτοισ γὰρ ἀμφοτέροισ διὰ πάντων ὡσ εἰπεῖν διελήλυθε τὸ ἄρχειν καὶ τὸ ἄρχεσθαι. ὀλιγαρχικῆσ δ’ οὔσησ τῆσ πολιτείασ ἄριστα ἐκφεύγουσι τῷ πλουτεῖν αἰεί τι τοῦ δήμου μέροσ, ἐκπέμποντεσ ἐπὶ τὰσ πόλεισ. τούτῳ γὰρ ἰῶνται καὶ ποιοῦσι μόνιμον τὴν πολιτείαν.

ἀλλὰ τουτί ἐστι τύχησ ἔργον, δεῖ δὲ ἀστασιάστουσ εἶναι διὰ τὸν νομοθέτην. νῦν δέ, ἂν ἀτυχία γένηταί τισ καὶ τὸ πλῆθοσ ἀποστῇ τῶν ἀρχομένων, οὐδὲν ἔστι φάρμακον διὰ τῶν νόμων τῆσ ἡσυχίασ. πολιτείασ καὶ Κρητικῆσ καὶ τῆσ Καρχηδονίων, αἵπερ δικαίωσ εὐδοκιμοῦσι, τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον.

τῶν δὲ ἀποφηναμένων τι περὶ πολιτείασ ἔνιοι μὲν οὐκ ἐκοινώνησαν πράξεων πολιτικῶν οὐδ’ ὡντινωνοῦν, ἀλλὰ διετέλεσαν ἰδιωτεύοντεσ τὸν βίον, περὶ ὧν εἴ τι ἀξιόλογον, εἴρηται σχεδὸν περὶ πάντων, ἔνιοι δὲ νομοθέται γεγόνασιν, οἱ μὲν ταῖσ οἰκείαισ πόλεσιν οἱ δὲ καὶ τῶν ὀθνείων τισί, πολιτευθέντεσ αὐτοί·

καὶ τούτων οἱ μὲν νόμων ἐγένοντο δημιουργοὶ μόνον, οἱ δὲ καὶ πολιτείασ, οἱο͂ν καὶ Λυκοῦργοσ καὶ Σόλων·

οὗτοι γὰρ καὶ νόμουσ καὶ πολιτείασ κατέστησαν. περὶ μὲν οὖν τῆσ Λακεδαιμονίων εἴρηται, Σόλωνα δ’ ἔνιοι μὲν οἰόνται νομοθέτην γενέσθαι σπουδαῖον·

ὀλιγαρχίαν τε γὰρ καταλῦσαι λίαν ἄκρατον οὖσαν, καὶ δουλεύοντα τὸν δῆμον παῦσαι, καὶ δημοκρατίαν καταστῆσαι τὴν πάτριον, μείξαντα καλῶσ τὴν πολιτείαν· πάγῳ βουλὴν ὀλιγαρχικόν, τὸ δὲ τὰσ ἀρχὰσ αἱρετὰσ ἀριστοκρατικόν, τὰ δὲ δικαστήρια δημοτικόν.

ἐοίκε δὲ Σόλων ἐκεῖνα μὲν ὑπάρχοντα πρότερον οὐ καταλῦσαι, τήν τε βουλὴν καὶ τὴν τῶν ἀρχῶν αἱρ́εσιν, τὸν δὲ δῆμον καταστῆσαι, τὰ δικαστήρια ποιήσασ ἐκ πάντων.

διὸ καὶ μέμφονταί τινεσ αὐτῷ· λῦσαι γὰρ θάτερα, κύριον ποιήσαντα τὸ δικαστήριον πάντων, κληρωτὸν ὄν. ἐπεὶ γὰρ τοῦτ’ ἴσχυσεν, ὥσπερ τυράννῳ τῷ δήμῳ χαριζόμενοι τὴν πολιτείαν εἰσ τὴν νῦν δημοκρατίαν μετέστησαν· καὶ τὴν μὲν ἐν Ἀρείῳ πάγῳ βουλὴν Ἐφιάλτησ ἐκόλουσε καὶ Περικλῆσ, τὰ δὲ δικαστήρια μισθοφόρα κατέστησε Περικλῆσ, καὶ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον ἕκαστοσ τῶν δημαγωγῶν προήγαγεν αὔξων εἰσ τὴν νῦν δημοκρατίαν.

τῶν ἐπιεικῶν, ἐπεὶ Σόλων γε ἐοίκε τὴν ἀναγκαιοτάτην ἀποδιδόναι τῷ δήμῳ δύναμιν, τὸ τὰσ ἀρχὰσ αἱρεῖσθαι καὶ εὐθύνειν μηδὲ γὰρ τούτου κύριοσ ὢν ὁ δῆμοσ δοῦλοσ ἂν εἰή καὶ πολέμιοσ, τὰσ δ’ ἀρχὰσ ἐκ τῶν γνωρίμων καὶ τῶν εὐπόρων κατέστησε πάσασ, ἐκ τῶν πεντακοσιομεδίμνων καὶ ζευγιτῶν καὶ τρίτου τέλουσ τῆσ καλουμένησ ἱππάδοσ·

τὸ δὲ τέταρτον τὸ θητικόν, οἷσ οὐδεμιᾶσ ἀρχῆσ μετῆν.

νομοθέται δ’ ἐγένοντο Ζάλευκόσ τε Λοκροῖσ τοῖσ ἐπιζεφυρίοισ, καὶ Χαρώνδασ ὁ Καταναῖοσ τοῖσ αὑτοῦ πολίταισ καὶ ταῖσ ἄλλαισ ταῖσ Χαλκιδικαῖσ πόλεσι ταῖσ περὶ Ἰταλίαν καὶ Σικελίαν.

πειρῶνται δέ τινεσ καὶ συνάγειν ὡσ Ὀνομακρίτου μὲν γενομένου πρώτου δεινοῦ περὶ νομοθεσίαν, γυμνασθῆναι δ’ αὐτὸν ἐν Κρήτῃ, Λοκρὸν ὄντα καὶ ἐπιδημοῦντα, κατὰ τέχνην μαντικήν·

τούτου δὲ γενέσθαι Θάλητα ἑταῖρον, Θάλητοσ δ’ ἀκροατὴν Λυκοῦργον καὶ Ζάλευκον, Ζαλεύκου δὲ Χαρώνδαν. ἀλλὰ ταῦτα μὲν λέγουσιν ἀσκεπτότερον τῶν χρόνων ἔχοντεσ.

ἐγένετο δὲ καὶ Φιλόλαοσ ὁ Κορίνθιοσ νομοθέτησ Θηβαίοισ. ἦν δ’ ὁ Φιλόλαοσ τὸ μὲν γένοσ τῶν Βακχιαδῶν, ἐραστὴσ δὲ γενόμενοσ Διοκλέουσ τοῦ νικήσαντοσ Ὀλυμπίασιν, ὡσ ἐκεῖνοσ τὴν πόλιν ἔλιπε διαμισήσασ τὸν ἔρωτα τὸν τῆσ μητρὸσ Ἀλκυόνησ, ἀπῆλθεν εἰσ Θήβασ· κἀκεῖ τὸν βίον ἐτελεύτησαν ἀμφότεροι.

καὶ νῦν ἔτι δεικνύουσι τοὺσ τάφουσ αὐτῶν ἀλλήλοισ μὲν εὐσυνόπτουσ ὄντασ, πρὸσ δὲ τὴν τῶν Κορινθίων χώραν τὸν μὲν σύνοπτον τὸν δ’ οὐ σύνοπτον· Διοκλέα διὰ τὴν ἀπέχθειαν τοῦ πάθουσ, ὅπωσ μὴ ἄποπτοσ ἔσται ἡ Κορινθία ἀπὸ τοῦ χώματοσ, τὸν δὲ Φιλόλαον ὅπωσ ἄποπτοσ.

ᾤκησαν μὲν οὖν διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίαν παρὰ τοῖσ Θηβαίοισ, νομοθέτησ δ’ αὐτοῖσ ἐγένετο Φιλόλαοσ περί τ’ ἄλλων τινῶν καὶ περὶ τῆσ παιδοποιίασ, οὓσ καλοῦσιν ἐκεῖνοι νόμουσ θετικούσ·

καὶ τοῦτ’ ἐστὶν ἰδίωσ ὑπ’ ἐκείνου νενομοθετημένον, ὅπωσ ὁ ἀριθμὸσ σῴζηται τῶν κλήρων. Χαρώνδου δ’ ἴδιον μὲν οὐδέν ἐστι πλὴν αἱ δίκαι τῶν ψευδομαρτυριῶν πρῶτοσ γὰρ ἐποίησε τὴν ἐπίσκηψιν, τῇ δ’ ἀκριβείᾳ τῶν νόμων ἐστὶ γλαφυρώτεροσ καὶ τῶν νῦν νομοθετῶν.

τε τῶν γυναικῶν καὶ παίδων καὶ τῆσ οὐσίασ κοινότησ καὶ τὰ συσσίτια τῶν γυναικῶν, ἔτι δ’ ὁ περὶ τὴν μέθην νόμοσ, τὸ τοὺσ νήφοντασ συμποσιαρχεῖν, καὶ τὴν ἐν τοῖσ πολεμικοῖσ ἄσκησιν ὅπωσ ἀμφιδέξιοι γίνωνται κατὰ τὴν μελέτην, ὡσ δέον μὴ τὴν μὲν χρήσιμον εἶναι τοῖν χεροῖν τὴν δὲ ἄχρηστον.

Δράκοντοσ δὲ νόμοι μὲν εἰσί, πολιτείᾳ δ’ ὑπαρχούσῃ τοὺσ νόμουσ ἔθηκεν·

ἴδιον δ’ ἐν τοῖσ νόμοισ οὐδὲν ἔστιν ὅ τι καὶ μνείασ ἄξιον, πλὴν ἡ χαλεπότησ διὰ τὸ τῆσ ζημίασ μέγεθοσ. ἐγένετο δὲ καὶ Πιττακὸσ νόμων δημιουργὸσ ἀλλ’ οὐ πολιτείασ· νόμοσ δ’ ἴδιοσ αὐτοῦ τὸ τοὺσ μεθύοντασ, ἄν τι πταίσωσι, πλείω ζημίαν ἀποτίνειν τῶν νηφόντων· διὰ γὰρ τὸ πλείουσ ὑβρίζειν μεθύοντασ ἢ νήφοντασ οὐ πρὸσ τὴν συγγνώμην ἀπέβλεψεν, ὅτι δεῖ μεθύουσιν ἔχειν μᾶλλον, ἀλλὰ πρὸσ τὸ συμφέρον.

ἐγένετο δὲ καὶ Ἀνδροδάμασ Ῥηγῖνοσ νομοθέτησ Χαλκιδεῦσι τοῖσ ἐπὶ Θρᾴκησ, οὗ τὰ περί τε τὰ φονικὰ καὶ τὰσ ἐπικλήρουσ ἐστίν· οὐ μὴν ἀλλὰ ἴδιόν γε οὐδὲν αὐτοῦ λέγειν ἔχοι τισ ἄν.

τὰ μὲν οὖν περὶ τὰσ πολιτείασ, τάσ τε κυρίασ καὶ τὰσ ὑπὸ τινῶν εἰρημένασ, ἔστω τεθεωρημένα τὸν τρόπον τοῦτον.

상위

Aristotle (아리스토텔레스)

목록

SEARCH

MENU NAVIGATION