Aristotle, Nicomachean Ethics, Book 7

(아리스토텔레스, 니코마코스 윤리학, Book 7)

μετὰ δὲ ταῦτα λεκτέον, ἄλλην ποιησαμένουσ ἀρχήν, ὅτι τῶν περὶ τὰ ἤθη φευκτῶν τρία ἐστὶν εἴδη, κακία ἀκρασία θηριότησ. τὰ δ’ ἐναντία τοῖσ μὲν δυσὶ δῆλα· τὸ μὲν γὰρ ἀρετὴν τὸ δ’ ἐγκράτειαν καλοῦμεν· ἡρωικήν τινα καὶ θείαν, ὥσπερ Ὅμηροσ περὶ <τοῦ> Ἕκτοροσ πεποίηκε λέγοντα τὸν Πρίαμον ὅτι σφόδρα ἦν ἀγαθόσ, οὐδὲ ἐῴκειἀνδρόσ γε θνητοῦ πάισ ἔμμεναι ἀλλὰ θεοῖο.

ὥστ’ εἰ, καθάπερ φασίν, ἐξ ἀνθρώπων γίνονται θεοὶ δι’ ἀρετῆσ ὑπερβολήν, τοιαύτη τισ ἂν εἰή δῆλον ὅτι ἡ τῇ θηριώδει ἀντιτιθεμένη ἕξισ· καὶ γὰρ ὥσπερ οὐδὲ θηρίου ἐστὶ κακία οὐδ’ ἀρετή, οὕτωσ οὐδὲ θεοῦ, ἀλλ’ ἣ μὲν τιμιώτερον ἀρετῆσ, ἣ δ’ ἕτερόν τι γένοσ κακίασ.

ἐπεὶ δὲ σπάνιον καὶ τὸ θεῖον ἄνδρα εἶναι, καθάπερ οἱ Λάκωνεσ εἰώθασι προσαγορεύειν, <οἳ> ὅταν ἀγασθῶσι σφόδρα του, σεῖοσ ἀνήρ φασιν, οὕτω καὶ ὁ θηριώδησ ἐν τοῖσ ἀνθρώποισ σπάνιοσ· μάλιστα δ’ ἐν τοῖσ βαρβάροισ ἐστίν, γίνεται δ’ ἔνια καὶ διὰ νόσουσ καὶ πηρώσεισ·

καὶ τοὺσ διὰ κακίαν δὲ τῶν ἀνθρώπων ὑπερβάλλοντασ οὕτωσ ἐπιδυσφημοῦμεν. ἀλλὰ περὶ μὲν τῆσ διαθέσεωσ τῆσ τοιαύτησ ὕστερον ποιητέον τινὰ μνείαν, περὶ δὲ κακίασ εἴρηται πρότερον· περὶ δὲ ἀκρασίασ καὶ μαλακίασ καὶ τρυφῆσ λεκτέον, καὶ περὶ ἐγκρατείασ καὶ καρτερίασ·

οὔτε γὰρ ὡσ περὶ τῶν αὐτῶν ἕξεων τῇ ἀρετῇ καὶ τῇ μοχθηρίᾳ ἑκατέραν αὐτῶν ὑποληπτέον, οὔθ’ ὡσ ἕτερον γένοσ.

δεῖ δ’, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων, τιθέντασ τὰ φαινόμενα καὶ πρῶτον διαπορήσαντασ οὕτω δεικνύναι μάλιστα μὲν πάντα τὰ ἔνδοξα περὶ ταῦτα τὰ πάθη, εἰ δὲ μή, τὰ πλεῖστα καὶ κυριώτατα· ἐὰν γὰρ λύηταί τε τὰ δυσχερῆ καὶ καταλείπηται τὰ ἔνδοξα, δεδειγμένον ἂν εἰή ἱκανῶσ.

δοκεῖ δὴ ἥ τε ἐγκράτεια καὶ καρτερία τῶν σπουδαίων καὶ τῶν ἐπαινετῶν εἶναι, ἡ δ’ ἀκρασία τε καὶ μαλακία τῶν φαύλων καὶ ψεκτῶν, καὶ ὁ αὐτὸσ ἐγκρατὴσ καὶ ἐμμενετικὸσ τῷ λογισμῷ, καὶ ἀκρατὴσ καὶ ἐκστατικὸσ τοῦ λογισμοῦ. καὶ ὁ μὲν ἀκρατὴσ εἰδὼσ ὅτι φαῦλα πράττει διὰ πάθοσ, ὁ δ’ ἐγκρατὴσ εἰδὼσ ὅτι φαῦλαι αἱ ἐπιθυμίαι οὐκ ἀκολουθεῖ διὰ τὸν λόγον. καὶ τὸν σώφρονα μὲν ἐγκρατῆ καὶ καρτερικόν, τὸν δὲ τοιοῦτον οἳ μὲν πάντα σώφρονα οἳ δ’ οὔ, καὶ τὸν ἀκόλαστον ἀκρατῆ καὶ τὸν ἀκρατῆ ἀκόλαστον συγκεχυμένωσ, οἳ δ’ ἑτέρουσ εἶναί φασιν.

τὸν δὲ φρόνιμον ὁτὲ μὲν οὔ φασιν ἐνδέχεσθαι εἶναι ἀκρατῆ, ὁτὲ δ’ ἐνίουσ φρονίμουσ ὄντασ καὶ δεινοὺσ ἀκρατεῖσ εἶναι.

ἔτι ἀκρατεῖσ λέγονται καὶ θυμοῦ καὶ τιμῆσ καὶ κέρδουσ. τὰ μὲν οὖν λεγόμενα ταῦτ’ ἐστίν.

ἀπορήσειε δ’ ἄν τισ πῶσ ὑπολαμβάνων ὀρθῶσ ἀκρατεύεταί τισ. ἐπιστάμενον μὲν οὖν οὔ φασί τινεσ οἱο͂́ν τε εἶναι· δεινὸν γὰρ ἐπιστήμησ ἐνούσησ, ὡσ ᾤετο Σωκράτησ, ἄλλο τι κρατεῖν καὶ περιέλκειν αὐτὴν ὥσπερ ἀνδράποδον. Σωκράτησ μὲν γὰρ ὅλωσ ἐμάχετο πρὸσ τὸν λόγον ὡσ οὐκ οὔσησ ἀκρασίασ·

οὐθένα γὰρ ὑπολαμβάνοντα πράττειν παρὰ τὸ βέλτιστον, ἀλλὰ δι’ ἄγνοιαν. οὗτοσ μὲν οὖν ὁ λόγοσ ἀμφισβητεῖ τοῖσ φαινομένοισ ἐναργῶσ, καὶ δέον ζητεῖν περὶ τὸ πάθοσ, εἰ δι’ ἄγνοιαν, τίσ ὁ τρόποσ γίνεται τῆσ ἀγνοίασ. ὅτι γὰρ οὐκ οἰέταί γε ὁ ἀκρατευόμενοσ πρὶν ἐν τῷ πάθει γενέσθαι, φανερόν.

εἰσὶ δέ τινεσ οἳ τὰ μὲν συγχωροῦσι τὰ δ’ οὔ· τὸ μὲν γὰρ ἐπιστήμησ μηθὲν εἶναι κρεῖττον ὁμολογοῦσιν, τὸ δὲ μηθένα πράττειν παρὰ τὸ δόξαν βέλτιον οὐχ ὁμολογοῦσιν, καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἀκρατῆ φασὶν οὐκ ἐπιστήμην ἔχοντα κρατεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἡδονῶν ἀλλὰ δόξαν. ἀλλὰ μὴν εἴγε δόξα καὶ μὴ ἐπιστήμη, μηδ’ ἰσχυρὰ ὑπόληψισ ἡ ἀντιτείνουσα ἀλλ’ ἠρεμαία, καθάπερ ἐν τοῖσ διστάζουσι, συγγνώμη τῷ μὴ μένειν ἐν αὐταῖσ πρὸσ ἐπιθυμίασ ἰσχυράσ·

τῇ δὲ μοχθηρίᾳ οὐ συγγνώμη, οὐδὲ τῶν ἄλλων οὐδενὶ τῶν ψεκτῶν.

φρονήσεωσ ἄρα ἀντιτεινούσησ; αὕτη γὰρ ἰσχυρότατον.

ἀλλ’ ἄτοπον· ἔσται γὰρ ὁ αὐτὸσ ἅμα φρόνιμοσ καὶ ἀκρατήσ, φήσειε δ’ οὐδ’ ἂν εἷσ φρονίμου εἶναι τὸ πράττειν ἑκόντα τὰ φαυλότατα. πρὸσ δὲ τούτοισ δέδεικται πρότερον ὅτι πρακτικόσ γε ὁ φρόνιμοσ τῶν γὰρ ἐσχάτων τισ καὶ τὰσ ἄλλασ ἔχων ἀρετάσ. ἔτι εἰ μὲν ἐν τῷ ἐπιθυμίασ ἔχειν ἰσχυρὰσ καὶ φαύλασ ὁ ἐγκρατήσ, οὐκ ἔσται ὁ σώφρων ἐγκρατὴσ οὐδ’ ὁ ἐγκρατὴσ σώφρων· οὔτε γὰρ τὸ ἄγαν σώφρονοσ οὔτε τὸ φαύλασ ἔχειν.

ἀλλὰ μὴν δεῖ γε· εἰ μὲν γὰρ χρησταὶ αἱ ἐπιθυμίαι, φαύλη ἡ κωλύουσα ἕξισ μὴ ἀκολουθεῖν, ὥσθ’ ἡ ἐγκράτεια οὐ πᾶσα σπουδαία· εἰ δ’ ἀσθενεῖσ καὶ μὴ φαῦλαι, οὐθὲν σεμνόν, οὐδ’ εἰ φαῦλαι καὶ ἀσθενεῖσ, οὐδὲν μέγα.

ἔτι εἰ πάσῃ δόξῃ ἐμμενετικὸν ποιεῖ ἡ ἐγκράτεια, φαύλη, οἱο͂ν εἰ καὶ τῇ ψευδεῖ· καὶ εἰ πάσησ δόξησ ἡ ἀκρασία ἐκστατικόν, ἔσται τισ σπουδαία ἀκρασία, οἱο͂ν ὁ Σοφοκλέουσ Νεοπτόλεμοσ ἐν τῷ Φιλοκτήτῃ· ἐπαινετὸσ γὰρ οὐκ ἐμμένων οἷσ ἐπείσθη ὑπὸ τοῦ Ὀδυσσέωσ διὰ τὸ λυπεῖσθαι ψευδόμενοσ.

ἔτι ὁ σοφιστικὸσ λόγοσ ψευδόμενοσ ἀπορία· διὰ γὰρ τὸ παράδοξα βούλεσθαι ἐλέγχειν, ἵνα δεινοὶ ὦσιν ὅταν ἐπιτύχωσιν, ὁ γενόμενοσ συλλογισμὸσ ἀπορία γίνεται· δέδεται γὰρ ἡ διάνοια, ὅταν μένειν μὴ βούληται διὰ τὸ μὴ ἀρέσκειν τὸ συμπερανθέν, προϊέναι δὲ μὴ δύνηται διὰ τὸ λῦσαι μὴ ἔχειν τὸν λόγον. συμβαίνει δὴ ἔκ τινοσ λόγου ἡ ἀφροσύνη μετ’ ἀκρασίασ ἀρετή·

τἀναντία γὰρ πράττει ὧν ὑπολαμβάνει διὰ τὴν ἀκρασίαν, ὑπολαμβάνει δὲ τἀγαθὰ κακὰ εἶναι καὶ οὐ δεῖν πράττειν, ὥστε τἀγαθὰ καὶ οὐ τὰ κακὰ πράξει. ἔτι ὁ τῷ πεπεῖσθαι πράττων καὶ διώκων τὰ ἡδέα καὶ προαιρούμενοσ βελτίων ἂν δόξειεν τοῦ μὴ διὰ λογισμὸν ἀλλὰ δι’ ἀκρασίαν·

εὐιατότεροσ γὰρ διὰ τὸ μεταπεισθῆναι ἄν. ὁ δ’ ἀκρατὴσ ἔνοχοσ τῇ παροιμίᾳ ἐν ᾗ φαμὲν "ὅταν τὸ ὕδωρ πνίγῃ, τί δεῖ ἐπιπίνειν; εἰ μὲν γὰρ ἐπέπειστο ἃ πράττει, μεταπεισθεὶσ ἂν ἐπαύσατο·

νῦν δὲ <ἄλλα> πεπεισμένοσ οὐδὲν ἧττον ἄλλα πράττει.

ἔτι εἰ περὶ πάντα ἀκρασία ἐστὶ καὶ ἐγκράτεια, τίσ ὁ ἁπλῶσ ἀκρατήσ; οὐδεὶσ γὰρ ἁπάσασ ἔχει τὰσ ἀκρασίασ, φαμὲν δ’ εἶναί τινασ ἁπλῶσ. αἱ μὲν οὖν ἀπορίαι τοιαῦταί τινεσ συμβαίνουσιν, τούτων δὲ τὰ μὲν ἀνελεῖν δεῖ τὰ δὲ καταλιπεῖν· ἡ γὰρ λύσισ τῆσ ἀπορίασ εὑρ́εσίσ ἐστιν.

πρῶτον μὲν οὖν σκεπτέον πότερον εἰδότεσ ἢ οὔ, καὶ πῶσ εἰδότεσ· εἶτα περὶ ποῖα τὸν ἀκρατῆ καὶ τὸν ἐγκρατῆ θετέον, λέγω δὲ πότερον περὶ πᾶσαν ἡδονὴν καὶ λύπην ἢ περί τινασ ἀφωρισμένασ, καὶ τὸν ἐγκρατῆ καὶ τὸν καρτερικόν, πότερον ὁ αὐτὸσ ἢ ἕτερόσ ἐστιν· ὁμοίωσ δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ὅσα συγγενῆ τῆσ θεωρίασ ἐστὶ ταύτησ.

ἔστι δ’ ἀρχὴ τῆσ σκέψεωσ, πότερον ὁ ἐγκρατὴσ καὶ ὁ ἀκρατήσ εἰσι τῷ περὶ ἃ ἢ τῷ ὣσ ἔχοντεσ τὴν διαφοράν, λέγω δὲ πότερον τῷ περὶ ταδὶ εἶναι μόνον ἀκρατὴσ ὁ ἀκρατήσ, ἢ οὒ ἀλλὰ τῷ ὥσ, ἢ οὒ ἀλλ’ ἐξ ἀμφοῖν· ἔπειτ’ εἰ περὶ πάντ’ ἐστὶν ἀκρασία καὶ ἐγκράτεια ἢ οὔ.

οὔτε γὰρ περὶ ἅπαντ’ ἐστὶν ὁ ἁπλῶσ ἀκρατήσ, ἀλλὰ περὶ ἅπερ ὁ ἀκόλαστοσ, οὔτε τῷ πρὸσ ταῦτα ἁπλῶσ ἔχειν ταὐτὸν γὰρ ἂν ἦν τῇ ἀκολασίᾳ, ἀλλὰ τῷ ὡδὶ ἔχειν. ὃ μὲν γὰρ ἄγεται προαιρούμενοσ, νομίζων ἀεὶ δεῖν τὸ παρὸν ἡδὺ διώκειν·

ὃ δ’ οὐκ οἰέται μέν, διώκει δέ. περὶ μὲν οὖν τοῦ δόξαν ἀληθῆ ἀλλὰ μὴ ἐπιστήμην εἶναι παρ’ ἣν ἀκρατεύονται, οὐδὲν διαφέρει πρὸσ τὸν λόγον· ἔνιοι γὰρ τῶν δοξαζόντων οὐ διστάζουσιν, ἀλλ’ οἰόνται ἀκριβῶσ εἰδέναι.

εἰ οὖν διὰ τὸ ἠρέμα πιστεύειν οἱ δοξάζοντεσ μᾶλλον τῶν ἐπισταμένων παρὰ τὴν ὑπόληψιν πράξουσιν, οὐθὲν διοίσει ἐπιστήμη δόξησ· ἔνιοι γὰρ πιστεύουσιν οὐδὲν ἧττον οἷσ δοξάζουσιν ἢ ἕτεροι οἷσ ἐπίστανται· δηλοῖ δ’ Ἡράκλειτοσ.

ἀλλ’ ἐπεὶ διχῶσ λέγομεν τὸ ἐπίστασθαι καὶ γὰρ ὁ ἔχων μὲν οὐ χρώμενοσ δὲ τῇ ἐπιστήμῃ καὶ ὁ χρώμενοσ λέγεται ἐπίστασθαι, διοίσει τὸ ἔχοντα μὲν μὴ θεωροῦντα δὲ καὶ τὸ θεωροῦντα ἃ μὴ δεῖ πράττειν τοῦ ἔχοντα καὶ θεωροῦντα· τοῦτο γὰρ δοκεῖ δεινόν, ἀλλ’ οὐκ εἰ μὴ θεωρῶν.

ἔτι ἐπεὶ δύο τρόποι τῶν προτάσεων, ἔχοντα μὲν ἀμφοτέρασ οὐδὲν κωλύει πράττειν παρὰ τὴν ἐπιστήμην, χρώμενον μέντοι τῇ καθόλου ἀλλὰ μὴ τῇ κατὰ μέροσ·

πρακτὰ γὰρ τὰ καθ’ ἕκαστα. διαφέρει δὲ καὶ τὸ καθόλου· τὸ μὲν γὰρ ἐφ’ ἑαυτοῦ τὸ δ’ ἐπὶ τοῦ πράγματόσ ἐστιν· οἱο͂ν ὅτι παντὶ ἀνθρώπῳ συμφέρει τὰ ξηρά, καὶ ὅτι αὐτὸσ ἄνθρωποσ, ἢ ὅτι ξηρὸν τὸ τοιόνδε·

ἀλλ’ εἰ τόδε τοιόνδε, ἢ οὐκ ἔχει ἢ οὐκ ἐνεργεῖ· κατά τε δὴ τούτουσ διοίσει τοὺσ τρόπουσ ἀμήχανον ὅσον, ὥστε δοκεῖν οὕτω μὲν εἰδέναι μηδὲν ἄτοπον, ἄλλωσ δὲ θαυμαστόν. ἔτι τὸ ἔχειν τὴν ἐπιστήμην ἄλλον τρόπον τῶν νῦν ῥηθέντων ὑπάρχει τοῖσ ἀνθρώποισ·

ἐν τῷ γὰρ ἔχειν μὲν μὴ χρῆσθαι δὲ διαφέρουσαν ὁρῶμεν τὴν ἕξιν, ὥστε καὶ ἔχειν πωσ καὶ μὴ ἔχειν, οἱο͂ν τὸν καθεύδοντα καὶ μαινόμενον καὶ οἰνωμένον. ἀλλὰ μὴν οὕτω διατίθενται οἵ γε ἐν τοῖσ πάθεσιν ὄντεσ· θυμοὶ γὰρ καὶ ἐπιθυμίαι ἀφροδισίων καὶ ἔνια τῶν τοιούτων ἐπιδήλωσ καὶ τὸ σῶμα μεθιστᾶσιν, ἐνίοισ δὲ καὶ μανίασ ποιοῦσιν.

δῆλον οὖν ὅτι ὁμοίωσ ἔχειν λεκτέον τοὺσ ἀκρατεῖσ τούτοισ. τὸ δὲ λέγειν τοὺσ λόγουσ τοὺσ ἀπὸ τῆσ ἐπιστήμησ οὐδὲν σημεῖον· καὶ γὰρ οἱ ἐν τοῖσ πάθεσι τούτοισ ὄντεσ ἀποδείξεισ καὶ ἔπη λέγουσιν Ἐμπεδοκλέουσ, καὶ οἱ πρῶτον μαθόντεσ συνείρουσι μὲν τοὺσ λόγουσ, ἴσασι δ’ οὔπω· δεῖ γὰρ συμφυῆναι, τοῦτο δὲ χρόνου δεῖται·

ὥστε καθάπερ τοὺσ ὑποκρινομένουσ, οὕτωσ ὑποληπτέον λέγειν καὶ τοὺσ ἀκρατευομένουσ. ἔτι καὶ ὧδε φυσικῶσ ἄν τισ ἐπιβλέψειε τὴν αἰτίαν. ἣ μὲν γὰρ καθόλου δόξα, ἡ δ’ ἑτέρα περὶ τῶν καθ’ ἕκαστά ἐστιν, ὧν αἴσθησισ ἤδη κυρία·

ὅταν δὲ μία γένηται ἐξ αὐτῶν, ἀνάγκη τὸ συμπερανθὲν ἔνθα μὲν φάναι τὴν ψυχήν, ἐν δὲ ταῖσ ποιητικαῖσ πράττειν εὐθύσ· οἱο͂ν, εἰ παντὸσ γλυκέοσ γεύεσθαι δεῖ, τουτὶ δὲ γλυκὺ ὡσ ἕν τι τῶν καθ’ ἕκαστον, ἀνάγκη τὸν δυνάμενον καὶ μὴ κωλυόμενον ἅμα τοῦτο καὶ πράττειν. ὅταν οὖν ἡ μὲν καθόλου ἐνῇ κωλύουσα γεύεσθαι, ἣ δέ, ὅτι πᾶν γλυκὺ ἡδύ, τουτὶ δὲ γλυκύ αὕτη δὲ ἐνεργεῖ, τύχῃ δ’ ἐπιθυμία ἐνοῦσα, ἣ μὲν οὖν λέγει φεύγειν τοῦτο, ἡ δ’ ἐπιθυμία ἄγει·

κινεῖν γὰρ ἕκαστον δύναται τῶν μορίων·

ὥστε συμβαίνει ὑπὸ λόγου πωσ καὶ δόξησ ἀκρατεύεσθαι, οὐκ ἐναντίασ δὲ καθ’ αὑτήν, ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκόσ ‐ ἡ γὰρ ἐπιθυμία ἐναντία, ἀλλ’ οὐχ ἡ δόξα ‐ τῷ ὀρθῷ λόγῳ·

ὥστε καὶ διὰ τοῦτο τὰ θηρία οὐκ ἀκρατῆ, ὅτι οὐκ ἔχει καθόλου ὑπόληψιν ἀλλὰ τῶν καθ’ ἕκαστα φαντασίαν καὶ μνήμην. πῶσ δὲ λύεται ἡ ἄγνοια καὶ πάλιν γίνεται ἐπιστήμων ὁ ἀκρατήσ, ὁ αὐτὸσ λόγοσ καὶ περὶ οἰνωμένου καὶ καθεύδοντοσ καὶ οὐκ ἴδιοσ τούτου τοῦ πάθουσ, ὃν δεῖ παρὰ τῶν φυσιολόγων ἀκούειν.

ἐπεὶ δ’ ἡ τελευταία πρότασισ δόξα τε αἰσθητοῦ καὶ κυρία τῶν πράξεων, ταύτην ἢ οὐκ ἔχει ἐν τῷ πάθει ὤν, ἢ οὕτωσ ἔχει ὡσ οὐκ ἦν τὸ ἔχειν ἐπίστασθαι ἀλλὰ λέγειν ὥσπερ ὁ οἰνωμένοσ τὰ Ἐμπεδοκλέουσ. καὶ διὰ τὸ μὴ καθόλου μηδ’ ἐπιστημονικὸν ὁμοίωσ εἶναι δοκεῖν τῷ καθόλου τὸν ἔσχατον ὁρ́ον καὶ ἐοίκεν ὃ ἐζήτει Σωκράτησ συμβαίνειν·

οὐ γὰρ τῆσ κυρίωσ ἐπιστήμησ εἶναι δοκούσησ παρούσησ γίνεται τὸ πάθοσ, οὐδ’ αὕτη περιέλκεται διὰ τὸ πάθοσ, ἀλλὰ τῆσ αἰσθητικῆσ.

περὶ μὲν οὖν τοῦ εἰδότα καὶ μή, καὶ πῶσ εἰδότα ἐνδέχεται ἀκρατεύεσθαι, τοσαῦτα εἰρήσθω. πότερον δ’ ἐστί τισ ἁπλῶσ ἀκρατὴσ ἢ πάντεσ κατὰ μέροσ, καὶ εἰ ἔστι, περὶ ποῖά ἐστι, λεκτέον ἐφεξῆσ.

ὅτι μὲν οὖν περὶ ἡδονὰσ καὶ λύπασ εἰσὶν οἵ τ’ ἐγκρατεῖσ καὶ καρτερικοὶ καὶ οἱ ἀκρατεῖσ καὶ μαλακοί, φανερόν. καθ’ αὑτὰ ἔχοντα δ’ ὑπερβολήν, ἀναγκαῖα μὲν τὰ σωματικά λέγω δὲ τὰ τοιαῦτα, τά τε περὶ τὴν τροφὴν καὶ τὴν τῶν ἀφροδισίων χρείαν, καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν σωματικῶν περὶ ἃ τὴν ἀκολασίαν ἔθεμεν καὶ τὴν σωφροσύνην, τὰ δ’ ἀναγκαῖα μὲν οὐχί, αἱρετὰ δὲ καθ’ αὑτά λέγω δ’ οἱο͂ν νίκην τιμὴν πλοῦτον καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ἀγαθῶν καὶ ἡδέων·

ὁμοιότητα λεγομένουσ, ὥσπερ ἄνθρωποσ ὁ τὰ Ὀλύμπια νικῶν·

ἐκείνῳ γὰρ ὁ κοινὸσ λόγοσ τοῦ ἰδίου μικρὸν διέφερεν, ἀλλ’ ὅμωσ ἕτεροσ ἦν.

σημεῖον δέ· ἡ μὲν γὰρ ἀκρασία ψέγεται οὐχ ὡσ ἁμαρτία μόνον ἀλλὰ καὶ ὡσ κακία τισ ἢ ἁπλῶσ οὖσα ἢ κατά τι μέροσ, τούτων δ’ οὐδείσ. περὶ τὰσ σωματικὰσ ἀπολαύσεισ, περὶ ἃσ λέγομεν τὸν σώφρονα καὶ ἀκόλαστον, ὁ μὴ τῷ προαιρεῖσθαι τῶν ἡδέων διώκων τὰσ ὑπερβολάσ ‐ καὶ τῶν λυπηρῶν φεύγων, πείνησ καὶ δίψησ καὶ ἀλέασ καὶ ψύχουσ καὶ πάντων τῶν περὶ ἁφὴν καὶ γεῦσιν ‐ ἀλλὰ παρὰ τὴν προαίρεσιν καὶ τὴν διάνοιαν, ἀκρατὴσ λέγεται, οὐ κατὰ πρόσθεσιν, ὅτι περὶ τάδε, καθάπερ ὀργῆσ, ἀλλ’ ἁπλῶσ μόνον.

σημεῖον δέ·

καὶ γὰρ μαλακοὶ λέγονται περὶ ταύτασ, περὶ ἐκείνων δ’ οὐδεμίαν. καὶ διὰ τοῦτ’ εἰσ ταὐτὸ τὸν ἀκρατῆ καὶ τὸν ἀκόλαστον τίθεμεν καὶ ἐγκρατῆ καὶ σώφρονα, ἀλλ’ οὐκ ἐκείνων οὐδένα, διὰ τὸ περὶ τὰσ αὐτάσ πωσ ἡδονὰσ καὶ λύπασ εἶναι· οἳ δ’ εἰσὶ μὲν περὶ ταὐτά, ἀλλ’ οὐχ ὡσαύτωσ εἰσίν, ἀλλ’ οἳ μὲν προαιροῦνται οἳ δ’ οὐ προαιροῦνται.

διὸ μᾶλλον ἀκόλαστον ἂν εἴποιμεν ὅστισ μὴ ἐπιθυμῶν ἢ ἠρέμα διώκει τὰσ ὑπερβολὰσ καὶ φεύγει μετρίασ λύπασ, ἢ τοῦτον ὅστισ διὰ τὸ ἐπιθυμεῖν σφόδρα· τί γὰρ ἂν ἐκεῖνοσ ποιήσειεν, εἰ προσγένοιτο ἐπιθυμία νεανικὴ καὶ περὶ τὰσ τῶν ἀναγκαίων ἐνδείασ λύπη ἰσχυρά;

ἐπεὶ δὲ τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ τῶν ἡδονῶν αἳ μέν εἰσι <τῶν> τῷ γένει καλῶν καὶ σπουδαίων τῶν γὰρ ἡδέων ἔνια φύσει αἱρετά, τὰ δ’ ἐναντία τούτων, τὰ δὲ μεταξύ, καθάπερ διείλομεν πρότερον, οἱο͂ν χρήματα καὶ κέρδοσ καὶ νίκη καὶ τιμή· πρὸσ ἅπαντα δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα καὶ τὰ μεταξὺ οὐ τῷ πάσχειν καὶ ἐπιθυμεῖν καὶ φιλεῖν ψέγονται, ἀλλὰ τῷ πῶσ καὶ ὑπερβάλλειν διὸ ὅσοι μὲν παρὰ τὸν λόγον ἢ κρατοῦνται ἢ διώκουσι τῶν φύσει τι καλῶν καὶ ἀγαθῶν, οἱο͂ν οἱ περὶ τιμὴν μᾶλλον ἢ δεῖ σπουδάζοντεσ ἢ περὶ τέκνα καὶ γονεῖσ·

καὶ γὰρ ταῦτα τῶν ἀγαθῶν, καὶ ἐπαινοῦνται οἱ περὶ ταῦτα σπουδάζοντεσ·

ἀλλ’ ὅμωσ ἔστι τισ ὑπερβολὴ καὶ ἐν τούτοισ, εἴ τισ ὥσπερ ἡ Νιόβη μάχοιτο καὶ πρὸσ τοὺσ θεούσ, ἢ ὥσπερ Σάτυροσ ὁ φιλοπάτωρ ἐπικαλούμενοσ περὶ τὸν πατέρα· λίαν γὰρ ἐδόκει μωραίνειν·

μοχθηρία μὲν οὖν οὐδεμία περὶ ταῦτ’ ἐστὶ διὰ τὸ εἰρημένον, ὅτι φύσει τῶν αἱρετῶν ἕκαστόν ἐστι δι’ αὑτό, φαῦλαι δὲ καὶ φευκταὶ αὐτῶν εἰσὶν αἱ ὑπερβολαί. ὁμοίωσ δ’ οὐδ’ ἀκρασία· ἡ γὰρ ἀκρασία οὐ μόνον φευκτὸν ἀλλὰ καὶ τῶν ψεκτῶν ἐστίν·

δι’ ὁμοιότητα δὲ τοῦ πάθουσ προσεπιτιθέντεσ τὴν ἀκρασίαν περὶ ἕκαστον λέγουσιν, οἱο͂ν κακὸν ἰατρὸν καὶ κακὸν ὑποκριτήν, ὃν ἁπλῶσ οὐκ ἂν εἴποιεν κακόν. ὥσπερ οὖν οὐδ’ ἐνταῦθα, διὰ τὸ μὴ κακίαν εἶναι ἑκάστην αὐτῶν ἀλλὰ τῷ ἀνάλογον ὁμοίαν, οὕτω δῆλον ὅτι κἀκεῖ ὑποληπτέον μόνην ἀκρασίαν καὶ ἐγκράτειαν εἶναι ἥτισ ἐστὶ περὶ ταὐτὰ τῇ σωφροσύνῃ καὶ ἀκολασίᾳ, περὶ δὲ θυμοῦ καθ’ ὁμοιότητα λέγομεν· διὸ καὶ προστιθέντεσ ἀκρατῆ θυμοῦ ὥσπερ τιμῆσ καὶ κέρδουσ φαμέν.

ἐπεὶ δ’ ἐστὶν ἔνια μὲν ἡδέα φύσει, καὶ τούτων τὰ μὲν ἁπλῶσ τὰ δὲ κατὰ γένη καὶ ζῴων καὶ ἀνθρώπων, τὰ δ’ οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ τὰ μὲν διὰ πηρώσεισ τὰ δὲ δι’ ἔθη γίνεται, τὰ δὲ διὰ μοχθηρὰσ φύσεισ, ἔστι καὶ περὶ τούτων ἕκαστα παραπλησίασ ἰδεῖν ἕξεισ·

λέγω δὲ τὰσ θηριώδεισ, οἱο͂ν τὴν ἄνθρωπον ἣν λέγουσι τὰσ κυούσασ ἀνασχίζουσαν τὰ παιδία κατεσθίειν, ἢ οἱοίσ χαίρειν φασὶν ἐνίουσ τῶν ἀπηγριωμένων περὶ τὸν Πόντον, τοὺσ μὲν ὠμοῖσ τοὺσ δὲ ἀνθρώπων κρέασιν, τοὺσ δὲ τὰ παιδία δανείζειν ἀλλήλοισ εἰσ εὐωχίαν, ἢ τὸ περὶ Φάλαριν λεγόμενον. αὗται μὲν θηριώδεισ, αἳ δὲ διὰ νόσουσ γίνονται καὶ διὰ μανίαν ἐνίοισ, ὥσπερ ὁ τὴν μητέρα καθιερεύσασ καὶ φαγών, καὶ ὁ τοῦ συνδούλου τὸ ἧπαρ αἳ δὲ νοσηματώδεισ ἢ ἐξ ἔθουσ, οἱο͂ν τριχῶν τίλσεισ καὶ ὀνύχων τρώξεισ, ἔτι δ’ ἀνθράκων καὶ γῆσ, πρὸσ δὲ τούτοισ ἡ τῶν ἀφροδισίων τοῖσ ἄρρεσιν·

τοῖσ μὲν γὰρ φύσει τοῖσ δ’ ἐξ ἔθουσ συμβαίνουσιν, οἱο͂ν τοῖσ ὑβριζομένοισ ἐκ παίδων.

ὅσοισ μὲν οὖν φύσισ αἰτία, τούτουσ μὲν οὐδεὶσ ἂν εἴπειεν ἀκρατεῖσ, ὥσπερ οὐδὲ τὰσ γυναῖκασ, ὅτι οὐκ ὀπύουσιν ἀλλ’ ὀπύονται·

ὡσαύτωσ δὲ καὶ ὅσοι νοσηματώδωσ ἔχουσι δι’ ἔθοσ. τὸ μὲν οὖν ἔχειν ἕκαστα τούτων ἔξω τῶν ὁρ́ων ἐστὶ τῆσ κακίασ, καθάπερ καὶ ἡ θηριότησ· τὸν δ’ ἔχοντα κρατεῖν ἢ κρατεῖσθαι οὐχ ἡ ἁπλῆ ἀκρασία ἀλλ’ ἡ καθ’ ὁμοιότητα, καθάπερ καὶ τὸν περὶ τοὺσ θυμοὺσ ἔχοντα τοῦτον τὸν τρόπον τοῦ πάθουσ, ἀκρατῆ δ’ οὐ λεκτέον.

πᾶσα γὰρ ὑπερβάλλουσα καὶ ἀφροσύνη καὶ δειλία καὶ ἀκολασία καὶ χαλεπότησ αἳ μὲν θηριώδεισ αἳ δὲ νοσηματώδεισ εἰσίν· ὁ μὲν γὰρ φύσει τοιοῦτοσ οἱο͂σ δεδιέναι πάντα, κἂν ψοφήσῃ μῦσ, θηριώδη δειλίαν δειλόσ, ὃ δὲ τὴν γαλῆν ἐδεδίει διὰ νόσον·

καὶ τῶν ἀφρόνων οἱ μὲν ἐκ φύσεωσ ἀλόγιστοι καὶ μόνον τῇ αἰσθήσει ζῶντεσ θηριώδεισ, ὥσπερ ἔνια γένη τῶν πόρρω βαρβάρων, οἱ δὲ διὰ νόσουσ, οἱο͂ν τὰσ ἐπιληπτικάσ, ἢ μανίασ νοσηματώδεισ. τούτων δ’ ἔστι μὲν ἔχειν τινὰ ἐνίοτε μὲν μόνον, μὴ κρατεῖσθαι δέ, λέγω δὲ οἱο͂ν εἰ Φάλαρισ κατεῖχεν ἐπιθυμῶν παιδίου φαγεῖν ἢ πρὸσ ἀφροδισίων ἄτοπον ἡδονήν·

ἔστι δὲ καὶ κρατεῖσθαι, μὴ μόνον ἔχειν·

ὥσπερ οὖν καὶ μοχθηρίασ ἡ μὲν κατ’ ἄνθρωπον ἁπλῶσ λέγεται μοχθηρία, ἣ δὲ κατὰ πρόσθεσιν, ὅτι θηριώδησ ἢ νοσηματώδησ, ἁπλῶσ δ’ οὔ, τὸν αὐτὸν τρόπον δῆλον ὅτι καὶ ἀκρασία ἐστὶν ἣ μὲν θηριώδησ ἣ δὲ νοσηματώδησ, ἁπλῶσ δὲ ἡ κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην ἀκολασίαν μόνη. ὅτι μὲν οὖν ἀκρασία καὶ ἐγκράτειά ἐστι μόνον περὶ ἅπερ ἀκολασία καὶ σωφροσύνη, καὶ ὅτι περὶ τὰ ἄλλα ἐστὶν ἄλλο εἶδοσ ἀκρασίασ, λεγόμενον κατὰ μεταφορὰν καὶ οὐχ ἁπλῶσ, δῆλον.

ὅτι δὲ καὶ ἧττον αἰσχρὰ ἀκρασία ἡ τοῦ θυμοῦ ἢ ἡ τῶν ἐπιθυμιῶν, θεωρήσωμεν. ἐοίκε γὰρ ὁ θυμὸσ ἀκούειν μέν τι τοῦ λόγου, παρακούειν δέ, καθάπερ οἱ ταχεῖσ τῶν διακόνων, οἳ πρὶν ἀκοῦσαι πᾶν τὸ λεγόμενον ἐκθέουσιν, εἶτα ἁμαρτάνουσι τῆσ προστάξεωσ, καὶ οἱ κύνεσ, πρὶν σκέψασθαι εἰ φίλοσ, ἂν μόνον ψοφήσῃ, ὑλακτοῦσιν·

οὕτωσ ὁ θυμὸσ διὰ θερμότητα καὶ ταχυτῆτα τῆσ φύσεωσ ἀκούσασ μέν, οὐκ ἐπίταγμα δ’ ἀκούσασ, ὁρμᾷ πρὸσ τὴν τιμωρίαν. ὁ μὲν γὰρ λόγοσ ἢ ἡ φαντασία ὅτι ὕβρισ ἢ ὀλιγωρία ἐδήλωσεν, ὃ δ’ ὥσπερ συλλογισάμενοσ ὅτι δεῖ τῷ τοιούτῳ πολεμεῖν χαλεπαίνει δὴ εὐθύσ·

μόνον εἴπῃ ὅτι ἡδὺ ὁ λόγοσ ἢ ἡ αἴσθησισ, ὁρμᾷ πρὸσ τὴν ἀπόλαυσιν.

ὥσθ’ ὁ μὲν θυμὸσ ἀκολουθεῖ τῷ λόγῳ πωσ, ἡ δ’ ἐπιθυμία οὔ.

αἰσχίων οὖν· ὁ μὲν γὰρ τοῦ θυμοῦ ἀκρατὴσ τοῦ λόγου πωσ ἡττᾶται, ὃ δὲ τῆσ ἐπιθυμίασ καὶ οὐ τοῦ λόγου. ἔτι ταῖσ φυσικαῖσ μᾶλλον συγγνώμη ἀκολουθεῖν ὀρέξεσιν, ἐπεὶ καὶ ἐπιθυμίαισ ταῖσ τοιαύταισ μᾶλλον ὅσαι κοιναὶ πᾶσι, καὶ ἐφ’ ὅσον κοιναί· ὁ δὲ θυμὸσ φυσικώτερον καὶ ἡ χαλεπότησ τῶν ἐπιθυμιῶν τῶν τῆσ ὑπερβολῆσ καὶ τῶν μὴ ἀναγκαίων, ὥσπερ ὁ ἀπολογούμενοσ ὅτι τὸν πατέρα τύπτοι "καὶ γὰρ οὗτοσ" ἔφη "τὸν ἑαυτοῦ κἀκεῖνοσ τὸν ἄνωθεν," καὶ τὸ παιδίον δείξασ "καὶ οὗτοσ ἐμέ" ἔφη, "ὅταν ἀνὴρ γένηται·

συγγενὲσ γὰρ ἡμῖν·

καὶ ὁ ἑλκόμενοσ ὑπὸ τοῦ υἱοῦ παύεσθαι ἐκέλευε πρὸσ ταῖσ θύραισ· καὶ γὰρ αὐτὸσ ἑλκύσαι τὸν πατέρα μέχρισ ἐνταῦθα. ἔτι ἀδικώτεροι οἱ ἐπιβουλότεροι. ὁ μὲν οὖν θυμώδησ οὐκ ἐπίβουλοσ, οὐδ’ ὁ θυμόσ, ἀλλὰ φανερόσ· ἡ δ’ ἐπιθυμία, καθάπερ τὴν Ἀφροδίτην φασίν·

δολοπλόκου γὰρ κυπρογενοῦσ· καὶ τὸν κεστὸν ἱμάντα Ὅμηροσ· πάρφασισ, ἥ τ’ ἔκλεψε νόον πύκα περ φρονέοντοσ. ὥστ’ εἴπερ ἀδικωτέρα καὶ αἰσχίων ἡ ἀκρασία αὕτη τῆσ περὶ τὸν θυμόν ἐστι, καὶ ἁπλῶσ ἀκρασία καὶ κακία πωσ. ἔτι οὐδεὶσ ὑβρίζει λυπούμενοσ, ὁ δ’ ὀργῇ ποιῶν πᾶσ ποιεῖ λυπούμενοσ, ὁ δ’ ὑβρίζων μεθ’ ἡδονῆσ.

εἰ οὖν οἷσ ὀργίζεσθαι μάλιστα δίκαιον, ταῦτα ἀδικώτερα, καὶ ἡ ἀκρασία ἡ δι’ ἐπιθυμίαν· οὐ γάρ ἐστιν ἐν θυμῷ ὕβρισ. ὡσ μὲν τοίνυν αἰσχίων ἡ περὶ ἐπιθυμίασ ἀκρασία τῆσ περὶ τὸν θυμόν, καὶ ὅτι ἔστιν ἐγκράτεια καὶ ἡ ἀκρασία περὶ ἐπιθυμίασ καὶ ἡδονὰσ σωματικάσ, δῆλον· αὐτῶν δὲ τούτων τὰσ διαφορὰσ ληπτέον.

ὥσπερ γὰρ εἴρηται κατ’ ἀρχάσ, αἳ μὲν ἀνθρώπιναί εἰσι καὶ φυσικαὶ καὶ τῷ γένει καὶ τῷ μεγέθει, αἳ δὲ θηριώδεισ, αἳ δὲ διὰ πηρώσεισ καὶ νοσήματα. τούτων δὲ περὶ τὰσ πρώτασ σωφροσύνη καὶ ἀκολασία μόνον ἐστίν·

διὸ καὶ τὰ θηρία οὔτε σώφρονα οὔτ’ ἀκόλαστα λέγομεν ἀλλ’ ἢ κατὰ μεταφορὰν καὶ εἴ τινι ὅλωσ ἄλλο πρὸσ ἄλλο διαφέρει γένοσ τῶν ζῴων ὕβρει καὶ σιναμωρίᾳ καὶ τῷ παμφάγον εἶναι· οὐδὲ λογισμόν, ἀλλ’ ἐξέστηκε τῆσ φύσεωσ, ὥσπερ οἱ μαινόμενοι τῶν ἀνθρώπων.

ἔλαττον δὲ θηριότησ κακίασ, φοβερώτερον δέ·

οὐ γὰρ διέφθαρται τὸ βέλτιον, ὥσπερ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, ἀλλ’ οὐκ ἔχει. ὅμοιον οὖν ὥσπερ ἄψυχον συμβάλλειν πρὸσ ἔμψυχον, πότερον κάκιον· ἀσινεστέρα γὰρ ἡ φαυλότησ ἀεὶ ἡ τοῦ μὴ ἔχοντοσ ἀρχήν, ὁ δὲ νοῦσ ἀρχή. παραπλήσιον οὖν τὸ συμβάλλειν ἀδικίαν πρὸσ ἄνθρωπον ἄδικον. ἔστι γὰρ ὡσ ἑκάτερον κάκιον·

μυριοπλάσια γὰρ ἂν κακὰ ποιήσειεν ἄνθρωποσ κακὸσ θηρίου. περὶ δὲ τὰσ δι’ ἁφῆσ καὶ γεύσεωσ ἡδονὰσ καὶ λύπασ καὶ ἐπιθυμίασ καὶ φυγάσ, περὶ ἃσ ἥ τε ἀκολασία καὶ ἡ σωφροσύνη διωρίσθη πρότερον, ἔστι μὲν οὕτωσ ἔχειν ὥστε ἡττᾶσθαι καὶ ὧν οἱ πολλοὶ κρείττουσ, ἔστι δὲ κρατεῖν καὶ ὧν οἱ πολλοὶ ἥττουσ· τούτων δ’ ὁ μὲν περὶ ἡδονὰσ ἀκρατὴσ ὃ δ’ ἐγκρατήσ, ὁ δὲ περὶ λύπασ μαλακὸσ ὃ δὲ καρτερικόσ.

μεταξὺ δ’ ἡ τῶν πλείστων ἕξισ, κἂν εἰ ῥέπουσι μᾶλλον πρὸσ τὰσ χείρουσ.

ἐπεὶ δ’ ἔνιαι τῶν ἡδονῶν ἀναγκαῖαί εἰσιν αἳ δ’ οὔ, καὶ μέχρι τινόσ, αἱ δ’ ὑπερβολαὶ οὔ, οὐδ’ αἱ ἐλλείψεισ, ὁμοίωσ δὲ καὶ περὶ ἐπιθυμίασ ἔχει καὶ λύπασ, ὁ μὲν τὰσ ὑπερβολὰσ διώκων τῶν ἡδέων ἢ καθ’ ὑπερβολὰσ ἢ διὰ προαίρεσιν, δι’ αὐτὰσ καὶ μηδὲν δι’ ἕτερον ἀποβαῖνον, ἀκόλαστοσ· ἀνάγκη γὰρ τοῦτον μὴ εἶναι μεταμελητικόν, ὥστ’ ἀνίατοσ·

ὁ γὰρ ἀμεταμέλητοσ ἀνίατοσ. ὁ δ’ ἐλλείπων ὁ ἀντικείμενοσ, ὁ δὲ μέσοσ σώφρων. ὁμοίωσ δὲ καὶ ὁ φεύγων τὰσ σωματικὰσ λύπασ μὴ δι’ ἧτταν ἀλλὰ διὰ προαίρεσιν. τῶν δὲ μὴ προαιρουμένων ὃ μὲν ἄγεται διὰ τὴν ἡδονήν, ὃ δὲ διὰ τὸ φεύγειν τὴν λύπην τὴν ἀπὸ τῆσ ἐπιθυμίασ, ὥστε διαφέρουσιν ἀλλήλων.

παντὶ δ’ ἂν δόξειε χείρων εἶναι, εἴ τισ μὴ ἐπιθυμῶν ἢ ἠρέμα πράττοι τι αἰσχρόν, ἢ εἰ σφόδρα ἐπιθυμῶν, καὶ εἰ μὴ ὀργιζόμενοσ τύπτοι ἢ εἰ ὀργιζόμενοσ· τί γὰρ ἂν ἐποίει ἐν πάθει ὤν;

διὸ ὁ ἀκόλαστοσ χείρων τοῦ ἀκρατοῦσ. τῶν δὴ λεχθέντων τὸ μὲν μαλακίασ εἶδοσ μᾶλλον, ὃ δ’ ἀκόλαστοσ. ἀντίκειται δὲ τῷ μὲν ἀκρατεῖ ὁ ἐγκρατήσ, τῷ δὲ μαλακῷ ὁ καρτερικόσ· τὸ μὲν γὰρ καρτερεῖν ἐστὶν ἐν τῷ ἀντέχειν, ἡ δ’ ἐγκράτεια ἐν τῷ κρατεῖν, ἕτερον δὲ τὸ ἀντέχειν καὶ κρατεῖν, ὥσπερ καὶ τὸ μὴ ἡττᾶσθαι τοῦ νικᾶν· διὸ καὶ αἱρετώτερον ἐγκράτεια καρτερίασ ἐστίν.

ὁ δ’ ἐλλείπων πρὸσ ἃ οἱ πολλοὶ καὶ ἀντιτείνουσι καὶ δύνανται, οὗτοσ μαλακὸσ καὶ τρυφῶν·

καὶ γὰρ ἡ τρυφὴ μαλακία τίσ ἐστιν· ὃσ ἕλκει τὸ ἱμάτιον, ἵνα μὴ πονήσῃ τὴν ἀπὸ τοῦ αἴρειν λύπην, καὶ μιμούμενοσ τὸν κάμνοντα οὐκ οἰέται ἄθλιοσ εἶναι, ἀθλίῳ ὅμοιοσ ὤν. ὁμοίωσ δ’ ἔχει καὶ περὶ ἐγκράτειαν καὶ ἀκρασίαν. οὐ γὰρ εἴ τισ ἰσχυρῶν καὶ ὑπερβαλλουσῶν ἡδονῶν ἡττᾶται ἢ λυπῶν, θαυμαστόν, ἀλλὰ συγγνωμονικὸν εἰ ἀντιτείνων, ὥσπερ ὁ Θεοδέκτου Φιλοκτήτησ ὑπὸ τοῦ ἔχεωσ πεπληγμένοσ ἢ ὁ Καρκίνου ἐν τῇ Ἀλόπῃ Κερκύων, καὶ ὥσπερ οἱ κατέχειν πειρώμενοι τὸν γέλωτα ἀθρόον ἐκκαγχάζουσιν, οἱο͂ν συνέπεσε Ξενοφάντῳ·

ἀλλ’ εἴ τισ πρὸσ ἃσ οἱ πολλοὶ δύνανται ἀντέχειν, τούτων ἡττᾶται καὶ μὴ δύναται ἀντιτείνειν, μὴ διὰ φύσιν τοῦ γένουσ ἢ διὰ νόσον, οἱο͂ν ἐν τοῖσ Σκυθῶν βασιλεῦσιν ἡ μαλακία διὰ τὸ γένοσ, καὶ ὡσ τὸ θῆλυ πρὸσ τὸ ἄρρεν διέστηκεν.

δοκεῖ δὲ καὶ ὁ παιδιώδησ ἀκόλαστοσ εἶναι, ἔστι δὲ μαλακόσ.

ἡ γὰρ παιδιὰ ἄνεσίσ ἐστιν, εἴπερ ἀνάπαυσισ· τῶν δὲ πρὸσ ταύτην ὑπερβαλλόντων ὁ παιδιώδησ ἐστίν. ἀκρασίασ δὲ τὸ μὲν προπέτεια τὸ δ’ ἀσθένεια. οἳ μὲν γὰρ βουλευσάμενοι οὐκ ἐμμένουσιν οἷσ ἐβουλεύσαντο διὰ τὸ πάθοσ, οἳ δὲ διὰ τὸ μὴ βουλεύσασθαι ἄγονται ὑπὸ τοῦ πάθουσ·

ἔνιοι γάρ, ὥσπερ προγαργαλίσαντεσ οὐ γαργαλίζονται, οὕτω καὶ προαισθόμενοι καὶ προϊδόντεσ καὶ προεγείραντεσ ἑαυτοὺσ καὶ τὸν λογισμὸν οὐχ ἡττῶνται ὑπὸ τοῦ πάθουσ, οὔτ’ ἂν ἡδὺ ᾖ οὔτ’ ἂν λυπηρόν. μάλιστα δ’ οἱ ὀξεῖσ καὶ μελαγχολικοὶ τὴν προπετῆ ἀκρασίαν εἰσὶν ἀκρατεῖσ· οἳ μὲν γὰρ διὰ τὴν ταχυτῆτα οἳ δὲ διὰ τὴν σφοδρότητα οὐκ ἀναμένουσι τὸν λόγον, διὰ τὸ ἀκολουθητικοὶ εἶναι τῇ φαντασίᾳ.

ἔστι δ’ ὁ μὲν ἀκόλαστοσ, ὥσπερ ἐλέχθη, οὐ μεταμελητικόσ· ἐμμένει γὰρ τῇ προαιρέσει·

ὁ δ’ ἀκρατὴσ μεταμελητικὸσ πᾶσ. διὸ οὐχ ὥσπερ ἠπορήσαμεν, οὕτω καὶ ἔχει, ἀλλ’ ὃ μὲν ἀνίατοσ ὃ δ’ ἰατόσ· ἐοίκε γὰρ ἡ μὲν μοχθηρία τῶν νοσημάτων οἱο͂ν ὑδέρῳ καὶ φθίσει, ἡ δ’ ἀκρασία τοῖσ ἐπιληπτικοῖσ· ἣ μὲν γὰρ συνεχὴσ ἣ δ’ οὐ συνεχὴσ πονηρία. καὶ ὅλωσ δ’ ἕτερον τὸ γένοσ ἀκρασίασ καὶ κακίασ· ἡ μὲν γὰρ κακία λανθάνει, ἡ δ’ ἀκρασία οὐ λανθάνει.

αὐτῶν δὲ τούτων βελτίουσ οἱ ἐκστατικοὶ ἢ οἱ τὸν λόγον ἔχοντεσ μέν, μὴ ἐμμένοντεσ δέ·

ὑπ’ ἐλάττονοσ γὰρ πάθουσ ἡττῶνται, καὶ οὐκ ἀπροβούλευτοι ὥσπερ ἅτεροι· ὅμοιοσ γὰρ ὁ ἀκρατήσ ἐστι τοῖσ ταχὺ μεθυσκομένοισ καὶ ὑπ’ ὀλίγου οἴνου καὶ ἐλάττονοσ ἢ ὡσ οἱ πολλοί. ὅτι μὲν οὖν κακία ἡ ἀκρασία οὐκ ἔστι, φανερόν ἀλλὰ πῇ ἴσωσ· τὸ μὲν γὰρ παρὰ προαίρεσιν τὸ δὲ κατὰ τὴν προαίρεσίν ἐστιν·

καὶ οἱ ἀκρατεῖσ ἄδικοι μὲν οὐκ εἰσίν, ἀδικήσουσι δέ.

ἐπεὶ δ’ ὃ μὲν τοιοῦτοσ οἱο͂σ μὴ διὰ τὸ πεπεῖσθαι διώκειν τὰσ καθ’ ὑπερβολὴν καὶ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον σωματικὰσ ἡδονάσ, ὃ δὲ πέπεισται διὰ τὸ τοιοῦτοσ εἶναι οἱο͂σ διώκειν αὐτάσ, ἐκεῖνοσ μὲν οὖν εὐμετάπειστοσ, οὗτοσ δὲ οὔ· ἡ γὰρ ἀρετὴ καὶ μοχθηρία τὴν ἀρχὴν ἣ μὲν φθείρει ἣ δὲ σῴζει, ἐν δὲ ταῖσ πράξεσι τὸ οὗ ἕνεκα ἀρχή, ὥσπερ ἐν τοῖσ μαθηματικοῖσ αἱ ὑποθέσεισ·

οὔτε δὴ ἐκεῖ ὁ λόγοσ διδασκαλικὸσ τῶν ἀρχῶν οὔτε ἐνταῦθα, ἀλλ’ ἀρετὴ ἢ φυσικὴ ἢ ἐθιστὴ τοῦ ὀρθοδοξεῖν περὶ τὴν ἀρχήν. σώφρων μὲν οὖν ὁ τοιοῦτοσ, ἀκόλαστοσ δ’ ὁ ἐναντίοσ. ἔστι δέ τισ διὰ πάθοσ ἐκστατικὸσ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον, ὃν ὥστε μὲν μὴ πράττειν κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον κρατεῖ τὸ πάθοσ, ὥστε δ’ εἶναι τοιοῦτον οἱο͂ν πεπεῖσθαι διώκειν ἀνέδην δεῖν τὰσ τοιαύτασ ἡδονὰσ οὐ κρατεῖ·

οὗτόσ ἐστιν ὁ ἀκρατήσ, βελτίων <ὢν> τοῦ ἀκολάστου, οὐδὲ φαῦλοσ ἁπλῶσ· σῴζεται γὰρ τὸ βέλτιστον, ἡ ἀρχή.

ἄλλοσ δ’ ἐναντίοσ, ὁ ἐμμενετικὸσ καὶ οὐκ ἐκστατικὸσ διά γε τὸ πάθοσ. φανερὸν δὴ ἐκ τούτων ὅτι ἣ μὲν σπουδαία ἕξισ, ἣ δὲ φαύλη. πότερον οὖν ἐγκρατήσ ἐστιν ὁ ὁποιῳοῦν λόγῳ καὶ ὁποιᾳοῦν προαιρέσει ἐμμένων ἢ ὁ τῇ ὀρθῇ, καὶ ἀκρατὴσ δὲ ὁ ὁποιᾳοῦν μὴ ἐμμένων προαιρέσει καὶ ὁποιῳοῦν λόγῳ ἢ ὁ τῷ μὴ ψευδεῖ λόγῳ καὶ τῇ προαιρέσει τῇ ὀρθῇ, ὥσπερ ἠπορήθη πρότερον; ἢ κατὰ μὲν συμβεβηκὸσ ὁποιᾳοῦν, καθ’ αὑτὸ δὲ τῷ ἀληθεῖ λόγῳ καὶ τῇ ὀρθῇ προαιρέσει ὃ μὲν ἐμμένει ὃ δ’ οὐκ ἐμμένει;

εἰ γάρ τισ τοδὶ διὰ τοδὶ αἱρεῖται ἢ διώκει, καθ’ αὑτὸ μὲν τοῦτο διώκει καὶ αἱρεῖται, κατὰ συμβεβηκὸσ δὲ τὸ πρότερον.

ἁπλῶσ δὲ λέγομεν τὸ καθ’ αὑτό.

ὥστε ἔστι μὲν ὡσ ὁποιᾳοῦν δόξῃ ὃ μὲν ἐμμένει ὃ δ’ ἐξίσταται, ἁπλῶσ δὲ ὁ τῇ ἀληθεῖ. εἰσὶ δέ τινεσ οἳ ἐμμενετικοὶ τῇ δόξῃ εἰσίν, οὓσ καλοῦσιν ἰσχυρογνώμονασ, οἱ δύσπειστοι καὶ οὐκ εὐμετάπειστοι· οἳ ὅμοιον μέν τι ἔχουσι τῷ ἐγκρατεῖ, ὥσπερ ὁ ἄσωτοσ τῷ ἐλευθερίῳ καὶ ὁ θρασὺσ τῷ θαρραλέῳ, εἰσὶ δ’ ἕτεροι κατὰ πολλά.

ὃ μὲν γὰρ διὰ πάθοσ καὶ ἐπιθυμίαν οὐ μεταβάλλει ὁ ἐγκρατήσ, ἐπεὶ εὔπειστοσ, ὅταν τύχῃ, ἔσται ὁ ἐγκρατήσ· οἳ δὲ οὐχ ὑπὸ λόγου, ἐπεὶ ἐπιθυμίασ γε λαμβάνουσι, καὶ ἄγονται πολλοὶ ὑπὸ τῶν ἡδονῶν.

εἰσὶ δὲ ἰσχυρογνώμονεσ οἱ ἰδιογνώμονεσ καὶ οἱ ἀμαθεῖσ καὶ οἱ ἄγροικοι, οἱ μὲν ἰδιογνώμονεσ δι’ ἡδονὴν καὶ λύπην· χαίρουσι γὰρ νικῶντεσ ἐὰν μὴ μεταπείθωνται, καὶ λυποῦνται ἐὰν ἄκυρα τὰ αὐτῶν ᾖ ὥσπερ ψηφίσματα· ὥστε μᾶλλον τῷ ἀκρατεῖ ἐοίκασιν ἢ τῷ ἐγκρατεῖ.

εἰσὶ δέ τινεσ οἳ τοῖσ δόξασιν οὐκ ἐμμένουσιν οὐ δι’ ἀκρασίαν, οἱο͂ν ἐν τῷ Φιλοκτήτῃ τῷ Σοφοκλέουσ ὁ Νεοπτόλεμοσ· καίτοι δι’ ἡδονὴν οὐκ ἐνέμεινεν, ἀλλὰ καλήν· τὸ γὰρ ἀληθεύειν αὐτῷ καλὸν ἦν, ἐπείσθη δ’ ὑπὸ τοῦ Ὀδυσσέωσ ψεύδεσθαι.

οὐ γὰρ πᾶσ ὁ δι’ ἡδονήν τι πράττων οὔτ’ ἀκόλαστοσ οὔτε φαῦλοσ οὔτ’ ἀκρατήσ, ἀλλ’ ὁ δι’ αἰσχράν. ἐπεὶ δ’ ἔστι τισ καὶ τοιοῦτοσ οἱο͂σ ἧττον ἢ δεῖ τοῖσ σωματικοῖσ χαίρειν, καὶ οὐκ ἐμμένων τῷ λόγῳ, ὁ τοιοῦτοσ τούτου καὶ τοῦ ἀκρατοῦσ μέσοσ ὁ ἐγκρατήσ· ὁ μὲν γὰρ ἀκρατὴσ οὐκ ἐμμένει τῷ λόγῳ διὰ τὸ μᾶλλόν τι, οὗτοσ δὲ διὰ τὸ ἧττόν τι·

ὁ δ’ ἐγκρατὴσ ἐμμένει καὶ οὐδὲ δι’ ἕτερον μεταβάλλει. δεῖ δέ, εἴπερ ἡ ἐγκράτεια σπουδαῖον, ἀμφοτέρασ τὰσ ἐναντίασ ἕξεισ φαύλασ εἶναι, ὥσπερ καὶ φαίνονται· ἀλλὰ διὰ τὸ τὴν ἑτέραν ἐν ὀλίγοισ καὶ ὀλιγάκισ εἶναι φανεράν, ὥσπερ ἡ σωφροσύνη τῇ ἀκολασίᾳ δοκεῖ ἐναντίον εἶναι μόνον, οὕτω καὶ ἡ ἐγκράτεια τῇ ἀκρασίᾳ.

ἐπεὶ δὲ καθ’ ὁμοιότητα πολλὰ λέγεται, καὶ ἡ ἐγκράτεια ἡ τοῦ σώφρονοσ καθ’ ὁμοιότητα ἠκολούθηκεν· οἱο͂σ μηδὲν παρὰ τὸν λόγον διὰ τὰσ σωματικὰσ ἡδονὰσ ποιεῖν καὶ ὁ σώφρων, ἀλλ’ ὃ μὲν ἔχων ὃ δ’ οὐκ ἔχων φαύλασ ἐπιθυμίασ, καὶ ὃ μὲν τοιοῦτοσ οἱο͂σ μὴ ἥδεσθαι παρὰ τὸν λόγον, ὃ δ’ οἱο͂σ ἥδεσθαι ἀλλὰ μὴ ἄγεσθαι.

ὅμοιοι δὲ καὶ ὁ ἀκρατὴσ καὶ ἀκόλαστοσ, ἕτεροι μὲν ὄντεσ, ἀμφότεροι δὲ τὰ σωματικὰ ἡδέα διώκουσιν, ἀλλ’ ὃ μὲν καὶ οἰόμενοσ δεῖν, ὃ δ’ οὐκ οἰόμενοσ.

οὐδ’ ἅμα φρόνιμον καὶ ἀκρατῆ ἐνδέχεται εἶναι τὸν αὐτόν·

ἅμα γὰρ φρόνιμοσ καὶ σπουδαῖοσ τὸ ἦθοσ δέδεικται ὤν. ἔτι οὐ τῷ εἰδέναι μόνον φρόνιμοσ ἀλλὰ καὶ τῷ πρακτικόσ· ὁ δ’ ἀκρατὴσ οὐ πρακτικόσ ‐ τὸν δὲ δεινὸν οὐδὲν κωλύει ἀκρατῆ εἶναι· διὸ καὶ δοκοῦσιν ἐνίοτε φρόνιμοι μὲν εἶναί τινεσ ἀκρατεῖσ δέ, διὰ τὸ τὴν δεινότητα διαφέρειν τῆσ φρονήσεωσ τὸν εἰρημένον τρόπον ἐν τοῖσ πρώτοισ λόγοισ, καὶ κατὰ μὲν τὸν λόγον ἐγγὺσ εἶναι, διαφέρειν δὲ κατὰ τὴν προαίρεσιν ‐ οὐδὲ δὴ ὡσ ὁ εἰδὼσ καὶ θεωρῶν, ἀλλ’ ὡσ ὁ καθεύδων ἢ οἰνωμένοσ.

καὶ ἑκὼν μέν τρόπον γάρ τινα εἰδὼσ καὶ ὃ ποιεῖ καὶ οὗ ἕνεκα, πονηρὸσ δ’ οὔ·

ἡ γὰρ προαίρεσισ ἐπιεικήσ· ὥσθ’ ἡμιπόνηροσ. καὶ οὐκ ἄδικοσ· οὐ γὰρ ἐπίβουλοσ· ὃ μὲν γὰρ αὐτῶν οὐκ ἐμμενετικὸσ οἷσ ἂν βουλεύσηται, ὃ δὲ μελαγχολικὸσ οὐδὲ βουλευτικὸσ ὅλωσ. καὶ ἐοίκε δὴ ὁ ἀκρατὴσ πόλει ἣ ψηφίζεται μὲν ἅπαντα τὰ δέοντα καὶ νόμουσ ἔχει σπουδαίουσ, χρῆται δὲ οὐδέν, ὥσπερ Ἀναξανδρίδησ ἔσκωψεν ἡ πόλισ ἐβούλεθ’, ᾗ νόμων οὐδὲν μέλει·

ὁ δὲ πονηρὸσ χρωμένῃ μὲν τοῖσ νόμοισ, πονηροῖσ δὲ χρωμένῃ. ἔστι δ’ ἀκρασία καὶ ἐγκράτεια περὶ τὸ ὑπερβάλλον τῆσ τῶν πολλῶν ἕξεωσ·

ὃ μὲν γὰρ ἐμμένει μᾶλλον ὃ δ’ ἧττον τῆσ τῶν πλείστων δυνάμεωσ. εὐιατοτέρα δὲ τῶν ἀκρασιῶν, ἣν οἱ μελαγχολικοὶ ἀκρατεύονται, τῶν βουλευομένων μὲν μὴ ἐμμενόντων δέ, καὶ οἱ δι’ ἐθισμοῦ ἀκρατεῖσ τῶν φυσικῶν· ῥᾷον γὰρ ἔθοσ μετακινῆσαι φύσεωσ· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὸ ἔθοσ χαλεπόν, ὅτι τῇ φύσει ἐοίκεν, ὥσπερ καὶ Εὐήνοσ λέγει φημὶ πολυχρόνιον μελέτην ἔμεναι, φίλε, καὶ δήταύτην ἀνθρώποισι τελευτῶσαν φύσιν εἶναι.

καὶ τί μαλακία, καὶ πῶσ ἔχουσιν αἱ ἕξεισ αὗται πρὸσ ἀλλήλασ, εἴρηται.

περὶ δὲ ἡδονῆσ καὶ λύπησ θεωρῆσαι τοῦ τὴν πολιτικὴν φιλοσοφοῦντοσ·

οὗτοσ γὰρ τοῦ τέλουσ ἀρχιτέκτων, πρὸσ ὃ βλέποντεσ ἕκαστον τὸ μὲν κακὸν τὸ δ’ ἀγαθὸν ἁπλῶσ λέγομεν. ἔτι δὲ καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐπισκέψασθαι περὶ αὐτῶν· τήν τε γὰρ ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν τὴν ἠθικὴν περὶ λύπασ καὶ ἡδονὰσ ἔθεμεν, καὶ τὴν εὐδαιμονίαν οἱ πλεῖστοι μεθ’ ἡδονῆσ εἶναί φασιν· διὸ καὶ τὸν μακάριον ὠνομάκασιν ἀπὸ τοῦ χαίρειν.

τοῖσ μὲν οὖν δοκεῖ οὐδεμία ἡδονὴ εἶναι ἀγαθόν, οὔτε καθ’ αὑτὸ οὔτε κατὰ συμβεβηκόσ· οὐ γὰρ εἶναι ταὐτὸ τὸ ἀγαθὸν καὶ ἡδονήν· τοῖσ δ’ ἔνιαι μὲν εἶναι, αἱ δὲ πολλαὶ φαῦλαι.

ἔτι δὲ τούτων τρίτον, εἰ καὶ πᾶσαι ἀγαθόν, ὅμωσ μὴ ἐνδέχεσθαι εἶναι τὸ ἄριστον ἡδονήν. ὅλωσ μὲν οὖν οὐκ ἀγαθόν, ὅτι πᾶσα ἡδονὴ γένεσίσ ἐστιν εἰσ φύσιν αἰσθητή, οὐδεμία δὲ γένεσισ συγγενὴσ τοῖσ τέλεσιν, οἱο͂ν οὐδεμία οἰκοδόμησισ οἰκίᾳ. ἔτι ὁ σώφρων φεύγει τὰσ ἡδονάσ. ἔτι ὁ φρόνιμοσ τὸ ἄλυπον διώκει, οὐ τὸ ἡδύ. ἔτι ἐμπόδιον τῷ φρονεῖν αἱ ἡδοναί, καὶ ὅσῳ μᾶλλον χαίρει, μᾶλλον, οἱο͂ν τῇ τῶν ἀφροδισίων· οὐδένα γὰρ ἂν δύνασθαι νοῆσαί τι ἐν αὐτῇ.

ἔτι τέχνη οὐδεμία ἡδονῆσ· καίτοι πᾶν ἀγαθὸν τέχνησ ἔργον. ἔτι παιδία καὶ θηρία διώκει τὰσ ἡδονάσ. τοῦ δὲ μὴ πάσασ σπουδαίασ, ὅτι εἰσὶ καὶ αἰσχραὶ καὶ ὀνειδιζόμεναι, καὶ ὅτι βλαβεραί· νοσώδη γὰρ ἔνια τῶν ἡδέων.

ὅτι δ’ οὐ τἄριστον ἡδονή, ὅτι οὐ τέλοσ ἀλλὰ γένεσισ. τὰ μὲν οὖν λεγόμενα σχεδὸν ταῦτ’ ἐστίν. ὅτι δ’ οὐ συμβαίνει διὰ ταῦτα μὴ εἶναι ἀγαθὸν μηδὲ τὸ ἄριστον, ἐκ τῶνδε δῆλον.

πρῶτον μέν, ἐπεὶ τὸ ἀγαθὸν διχῶσ τὸ μὲν γὰρ ἁπλῶσ τὸ δὲ τινί, καὶ αἱ φύσεισ καὶ αἱ ἕξεισ ἀκολουθήσουσιν, ὥστε καὶ αἱ κινήσεισ καὶ αἱ γενέσεισ, καὶ αἱ φαῦλαι δοκοῦσαι εἶναι αἳ μὲν ἁπλῶσ φαῦλαι τινὶ δ’ οὒ ἀλλ’ αἱρεταὶ τῷδε, ἔνιαι δ’ οὐδὲ τῷδε ἀλλὰ ποτὲ καὶ ὀλίγον χρόνον αἱρεταί, <ἁπλῶσ> δ’ οὔ· αἳ δ’ οὐδ’ ἡδοναί, ἀλλὰ φαίνονται, ὅσαι μετὰ λύπησ καὶ ἰατρείασ ἕνεκεν, οἱο͂ν αἱ τῶν καμνόντων.

ἔτι ἐπεὶ τοῦ ἀγαθοῦ τὸ μὲν ἐνέργεια τὸ δ’ ἕξισ, κατὰ συμβεβηκὸσ αἱ καθιστᾶσαι εἰσ τὴν φυσικὴν ἕξιν ἡδεῖαί εἰσιν· ἔστι δ’ ἡ ἐνέργεια ἐν ταῖσ ἐπιθυμίαισ τῆσ ὑπολοίπου ἕξεωσ καὶ φύσεωσ, ἐπεὶ καὶ ἄνευ λύπησ καὶ ἐπιθυμίασ εἰσὶν ἡδοναί, οἱο͂ν αἱ τοῦ θεωρεῖν ἐνέργειαι, τῆσ φύσεωσ οὐκ ἐνδεοῦσ οὔσησ.

σημεῖον δ’ ὅτι οὐ τῷ αὐτῷ ἡδεῖ χαίρουσιν ἀναπληρουμένησ τε τῆσ φύσεωσ καὶ καθεστηκυίασ, ἀλλὰ καθεστηκυίασ μὲν τοῖσ ἁπλῶσ ἡδέσιν, ἀναπληρουμένησ δὲ καὶ τοῖσ ἐναντίοισ·

καὶ γὰρ ὀξέσι καὶ πικροῖσ χαίρουσιν, ὧν οὐδὲν οὔτε φύσει ἡδὺ οὔθ’ ἁπλῶσ ἡδύ.

ὥστ’ οὐδ’ ἡδοναί· ὡσ γὰρ τὰ ἡδέα πρὸσ ἄλληλα διέστηκεν, οὕτω καὶ αἱ ἡδοναὶ αἱ ἀπὸ τούτων. ἔτι οὐκ ἀνάγκη ἕτερόν τι εἶναι βέλτιον τῆσ ἡδονῆσ, ὥσπερ τινέσ φασι τὸ τέλοσ τῆσ γενέσεωσ· οὐ γὰρ γενέσεισ εἰσὶν οὐδὲ μετὰ γενέσεωσ πᾶσαι, ἀλλ’ ἐνέργειαι καὶ τέλοσ· οὐδὲ γινομένων συμβαίνουσιν ἀλλὰ χρωμένων·

καὶ τέλοσ οὐ πασῶν ἕτερόν τι, ἀλλὰ τῶν εἰσ τὴν τελέωσιν ἀγομένων τῆσ φύσεωσ. διὸ καὶ οὐ καλῶσ ἔχει τὸ αἰσθητὴν γένεσιν φάναι εἶναι τὴν ἡδονήν, ἀλλὰ μᾶλλον λεκτέον ἐνέργειαν τῆσ κατὰ φύσιν ἕξεωσ, ἀντὶ δὲ τοῦ αἰσθητὴν ἀνεμπόδιστον. δοκεῖ δὲ γένεσίσ τισιν εἶναι, ὅτι κυρίωσ ἀγαθόν·

τὴν γὰρ ἐνέργειαν γένεσιν οἰόνται εἶναι, ἔστι δ’ ἕτερον. τὸ δ’ εἶναι φαύλασ ὅτι νοσώδη ἔνια ἡδέα, τὸ αὐτὸ καὶ ὅτι ὑγιεινὰ ἔνια φαῦλα πρὸσ χρηματισμόν. ταύτῃ οὖν φαῦλα ἄμφω, ἀλλ’ οὐ φαῦλα κατά γε τοῦτο, ἐπεὶ καὶ τὸ θεωρεῖν ποτὲ βλάπτει πρὸσ ὑγίειαν. ἐμποδίζει δὲ οὔτε φρονήσει οὔθ’ ἕξει οὐδεμιᾷ ἡ ἀφ’ ἑκάστησ ἡδονή, ἀλλ’ αἱ ἀλλότριαι, ἐπεὶ αἱ ἀπὸ τοῦ θεωρεῖν καὶ μανθάνειν μᾶλλον ποιήσουσι θεωρεῖν καὶ μανθάνειν.

τὸ δὲ τέχνησ μὴ εἶναι ἔργον ἡδονὴν μηδεμίαν εὐλόγωσ συμβέβηκεν· οὐδὲ γὰρ ἄλλησ ἐνεργείασ οὐδεμιᾶσ τέχνη ἐστίν, ἀλλὰ τῆσ δυνάμεωσ· καίτοι καὶ ἡ μυρεψικὴ τέχνη καὶ ἡ ὀψοποιητικὴ δοκεῖ ἡδονῆσ εἶναι.

τὸ δὲ τὸν σώφρονα φεύγειν καὶ τὸν φρόνιμον διώκειν τὸν ἄλυπον βίον, καὶ τὸ τὰ παιδία καὶ τὰ θηρία διώκειν, τῷ αὐτῷ λύεται πάντα. ἐπεὶ γὰρ εἴρηται πῶσ ἀγαθαὶ ἁπλῶσ καὶ πῶσ οὐκ ἀγαθαὶ πᾶσαι αἱ ἡδοναί, τὰσ τοιαύτασ καὶ τὰ θηρία καὶ τὰ παιδία διώκει, καὶ τὴν τούτων ἀλυπίαν ὁ φρόνιμοσ, τὰσ μετ’ ἐπιθυμίασ καὶ λύπησ, καὶ τὰσ σωματικάσ τοιαῦται γὰρ αὗται καὶ τὰσ τούτων ὑπερβολάσ, καθ’ ἃσ ὁ ἀκόλαστοσ ἀκόλαστοσ. ἐπεὶ εἰσὶν ἡδοναὶ καὶ σώφρονοσ.

ἀλλὰ μὴν ὅτι καὶ ἡ λύπη κακόν, ὁμολογεῖται, καὶ φευκτόν·

ἣ μὲν γὰρ ἁπλῶσ κακόν, ἣ δὲ τῷ πῇ ἐμποδιστική. τῷ δὲ φευκτῷ τὸ ἐναντίον ᾗ φευκτόν τι καὶ κακόν, ἀγαθόν. ἀνάγκη οὖν τὴν ἡδονὴν ἀγαθόν τι εἶναι. ὡσ γὰρ Σπεύσιπποσ ἔλυεν, οὐ συμβαίνει ἡ λύσισ, ὥσπερ τὸ μεῖζον τῷ ἐλάττονι καὶ τῷ ἴσῳ ἐναντίον· οὐ γὰρ ἂν φαίη ὅπερ κακόν τι εἶναι τὴν ἡδονήν.

τἄριστόν τ’ οὐδὲν κωλύει ἡδονήν τινα εἶναι, εἰ ἔνιαι φαῦλαι ἡδοναί, ὥσπερ καὶ ἐπιστήμην τινὰ ἐνίων φαύλων οὐσῶν. ἴσωσ δὲ καὶ ἀναγκαῖον, εἴπερ ἑκάστησ ἕξεώσ εἰσιν ἐνέργειαι ἀνεμπόδιστοι, εἴθ’ ἡ πασῶν ἐνέργειά ἐστιν εὐδαιμονία εἴτε ἡ τινὸσ αὐτῶν, ἂν ᾖ ἀνεμπόδιστοσ, αἱρετωτάτην εἶναι· τοῦτο δ’ ἐστὶν ἡδονή.

ὥστε εἰή ἄν τισ ἡδονὴ τὸ ἄριστον, τῶν πολλῶν ἡδονῶν φαύλων οὐσῶν, εἰ ἔτυχεν, ἁπλῶσ. καὶ διὰ τοῦτο πάντεσ τὸν εὐδαίμονα ἡδὺν οἰόνται βίον εἶναι, καὶ ἐμπλέκουσι τὴν ἡδονὴν εἰσ τὴν εὐδαιμονίαν, εὐλόγωσ· οὐδεμία γὰρ ἐνέργεια τέλειοσ ἐμποδιζομένη, ἡ δ’ εὐδαιμονία τῶν τελείων·

διὸ προσδεῖται ὁ εὐδαίμων τῶν ἐν σώματι ἀγαθῶν καὶ τῶν ἐκτὸσ καὶ τῆσ τύχησ, ὅπωσ μὴ ἐμποδίζηται ταῦτα. οἱ δὲ τὸν τροχιζόμενον καὶ τὸν δυστυχίαισ μεγάλαισ περιπίπτοντα εὐδαίμονα φάσκοντεσ εἶναι, ἐὰν ᾖ ἀγαθόσ, ἢ ἑκόντεσ ἢ ἄκοντεσ οὐδὲν λέγουσιν. διὰ δὲ τὸ προσδεῖσθαι τῆσ τύχησ δοκεῖ τισὶ ταὐτὸν εἶναι ἡ εὐτυχία τῇ εὐδαιμονίᾳ, οὐκ οὖσα, ἐπεὶ καὶ αὐτὴ ὑπερβάλλουσα ἐμπόδιόσ ἐστιν, καὶ ἴσωσ οὐκέτι εὐτυχίαν καλεῖν δίκαιον·

πρὸσ γὰρ τὴν εὐδαιμονίαν ὁ ὁρ́οσ αὐτῆσ. καὶ τὸ διώκειν δ’ ἅπαντα καὶ θηρία καὶ ἀνθρώπουσ τὴν ἡδονὴν σημεῖόν τι τοῦ εἶναί πωσ τὸ ἄριστον αὐτήν· φήμη δ’ οὔτισ πάμπαν ἀπόλλυται, ἥν τινα λαοίπολλοί.

. . ἀλλ’ ἐπεὶ οὐχ ἡ αὐτὴ οὔτε φύσισ οὔθ’ ἕξισ ἡ ἀρίστη οὔτ’ ἔστιν οὔτε δοκεῖ, οὐδ’ ἡδονὴν διώκουσι τὴν αὐτὴν πάντεσ, ἡδονὴν μέντοι πάντεσ. ἴσωσ δὲ καὶ διώκουσιν οὐχ ἣν οἰόνται οὐδ’ ἣν ἂν φαῖεν, ἀλλὰ τὴν αὐτήν·

πάντα γὰρ φύσει ἔχει τι θεῖον. ἀλλ’ εἰλήφασι τὴν τοῦ ὀνόματοσ κληρονομίαν αἱ σωματικαὶ ἡδοναὶ διὰ τὸ πλειστάκισ τε παραβάλλειν εἰσ αὐτὰσ καὶ πάντασ μετέχειν αὐτῶν· διὰ τὸ μόνασ οὖν γνωρίμουσ εἶναι ταύτασ μόνασ οἰόνται εἶναι.

φανερὸν δὲ καὶ ὅτι, εἰ μὴ ἡδονὴ ἀγαθὸν καὶ ἡ ἐνέργεια, οὐκ ἔσται ζῆν ἡδέωσ τὸν εὐδαίμονα·

τίνοσ γὰρ ἕνεκα δέοι ἂν αὐτῆσ, εἴπερ μὴ ἀγαθόν, ἀλλὰ καὶ λυπηρῶσ ἐνδέχεται ζῆν; οὔτε κακὸν γὰρ οὔτ’ ἀγαθὸν ἡ λύπη, εἴπερ μηδ’ ἡδονή· ὥστε διὰ τί ἂν φεύγοι;

οὐδὲ δὴ ἡδίων ὁ βίοσ ὁ τοῦ σπουδαίου, εἰ μὴ καὶ αἱ ἐνέργειαι αὐτοῦ. περὶ δὲ δὴ τῶν σωματικῶν ἡδονῶν ἐπισκεπτέον τοῖσ λέγουσιν ὅτι ἔνιαί γε ἡδοναὶ αἱρεταὶ σφόδρα, οἱο͂ν αἱ καλαί, ἀλλ’ οὐχ αἱ σωματικαὶ καὶ περὶ ἃσ ὁ ἀκόλαστοσ. διὰ τί οὖν αἱ ἐναντίαι λῦπαι μοχθηραί;

κακῷ γὰρ ἀγαθὸν ἐναντίον. ἢ οὕτωσ ἀγαθαὶ αἱ ἀναγκαῖαι, ὅτι καὶ τὸ μὴ κακὸν ἀγαθόν ἐστιν; ἢ μέχρι του ἀγαθαί; τῶν μὲν γὰρ ἕξεων καὶ κινήσεων ὅσων μὴ ἔστι τοῦ βελτίονοσ ὑπερβολή, οὐδὲ τῆσ ἡδονῆσ· ὅσων δ’ ἔστι, καὶ τῆσ ἡδονῆσ. ἔστιν δὲ τῶν σωματικῶν ἀγαθῶν ὑπερβολή, καὶ ὁ φαῦλοσ τῷ διώκειν τὴν ὑπερβολήν ἐστιν, ἀλλ’ οὐ τὰσ ἀναγκαίασ· πάντεσ γὰρ χαίρουσί πωσ καὶ ὄψοισ καὶ οἴνοισ καὶ ἀφροδισίοισ, ἀλλ’ οὐχ ὡσ δεῖ.

ἐναντίωσ δ’ ἐπὶ τῆσ λύπησ· οὐ γὰρ τὴν ὑπερβολὴν φεύγει, ἀλλ’ ὅλωσ· οὐ γάρ ἐστι τῇ ὑπερβολῇ λύπη ἐναντία ἀλλ’ ἢ τῷ διώκοντι τὴν ὑπερβολήν.

ἐπεὶ δ’ οὐ μόνον δεῖ τἀληθὲσ εἰπεῖν ἀλλὰ καὶ τὸ αἴτιον τοῦ ψεύδουσ· τοῦτο γὰρ συμβάλλεται πρὸσ τὴν πίστιν· ὅταν γὰρ εὔλογον φανῇ τὸ διὰ τί φαίνεται ἀληθὲσ οὐκ ὂν ἀληθέσ, πιστεύειν ποιεῖ τῷ ἀληθεῖ μᾶλλον· ὥστε λεκτέον διὰ τί φαίνονται αἱ σωματικαὶ ἡδοναὶ αἱρετώτεραι.

πρῶτον μὲν οὖν δὴ ὅτι ἐκκρούει τὴν λύπην· καὶ διὰ τὰσ ὑπερβολὰσ τῆσ λύπησ, ὡσ οὔσησ ἰατρείασ, τὴν ἡδονὴν διώκουσι τὴν ὑπερβάλλουσαν καὶ ὅλωσ τὴν σωματικήν. σφοδραὶ δὲ γίνονται αἱ ἰατρεῖαι, διὸ καὶ διώκονται, διὰ τὸ παρὰ τὸ ἐναντίον φαίνεσθαι. καὶ οὐ σπουδαῖον δὴ δοκεῖ ἡ ἡδονὴ διὰ δύο ταῦτα, ὥσπερ εἴρηται, ὅτι αἳ μὲν φαύλησ φύσεώσ εἰσι πράξεισ ἢ ἐκ γενετῆσ, ὥσπερ θηρίου, ἢ δι’ ἔθοσ, οἱο͂ν αἱ τῶν φαύλων ἀνθρώπων, αἳ δ’ ἰατρεῖαι ὅτι ἐνδεοῦσ, καὶ ἔχειν βέλτιον ἢ γίνεσθαι·

αἳ δὲ συμβαίνουσι τελεουμένων·

κατὰ συμβεβηκὸσ οὖν σπουδαῖαι. ἔτι διώκονται διὰ τὸ σφοδραὶ εἶναι ὑπὸ τῶν ἄλλαισ μὴ δυναμένων χαίρειν· αὐτοὶ γοῦν αὑτοῖσ δίψασ τινὰσ παρασκευάζουσιν. ὅταν μὲν οὖν ἀβλαβεῖσ, ἀνεπιτίμητον, ὅταν δὲ βλαβεράσ, φαῦλον. οὔτε γὰρ ἔχουσιν ἕτερα ἐφ’ οἷσ χαίρουσιν, τό τε μηδέτερον πολλοῖσ λυπηρὸν διὰ τὴν φύσιν.

ἀεὶ γὰρ πονεῖ τὸ ζῷον, ὥσπερ καὶ οἱ φυσιολόγοι μαρτυροῦσι, τὸ ὁρᾶν, τὸ ἀκούειν φάσκοντεσ εἶναι λυπηρόν· ἀλλ’ ἤδη συνήθεισ ἐσμέν, ὡσ φασίν. ὁμοίωσ δ’ ἐν μὲν τῇ νεότητι διὰ τὴν αὔξησιν ὥσπερ οἱ οἰνωμένοι διάκεινται, καὶ ἡδὺ ἡ νεότησ. οἱ δὲ μελαγχολικοὶ τὴν φύσιν δέονται ἀεὶ ἰατρείασ·

καὶ γὰρ τὸ σῶμα δακνόμενον διατελεῖ διὰ τὴν κρᾶσιν, καὶ ἀεὶ ἐν ὀρέξει σφοδρᾷ εἰσίν· ἐξελαύνει δὲ ἡδονὴ λύπην ἥ τ’ ἐναντία καὶ ἡ τυχοῦσα, ἐὰν ᾖ ἰσχυρά· καὶ διὰ ταῦτα ἀκόλαστοι καὶ φαῦλοι γίνονται. αἱ δ’ ἄνευ λυπῶν οὐκ ἔχουσιν ὑπερβολήν·

αὗται δὲ τῶν φύσει ἡδέων καὶ μὴ κατὰ συμβεβηκόσ. λέγω δὲ κατὰ συμβεβηκὸσ ἡδέα τὰ ἰατρεύοντα· ὅτι γὰρ συμβαίνει ἰατρεύεσθαι τοῦ ὑπομένοντοσ ὑγιοῦσ πράττοντόσ τι, διὰ τοῦτο ἡδὺ δοκεῖ εἶναι· φύσει δ’ ἡδέα, ἃ ποιεῖ πρᾶξιν τῆσ τοιᾶσδε φύσεωσ.

οὐκ ἀεὶ δ’ οὐθὲν ἡδὺ τὸ αὐτὸ διὰ τὸ μὴ ἁπλῆν ἡμῶν εἶναι τὴν φύσιν, ἀλλ’ ἐνεῖναί τι καὶ ἕτερον, καθὸ φθαρτοί, ὥστε ἄν τι θάτερον πράττῃ, τοῦτο τῇ ἑτέρᾳ φύσει παρὰ φύσιν, ὅταν δ’ ἰσάζῃ, οὔτε λυπηρὸν δοκεῖ οὔθ’ ἡδὺ τὸ πραττόμενον· ἐπεὶ εἴ του ἡ φύσισ ἁπλῆ εἰή, ἀεὶ ἡ αὐτὴ πρᾶξισ ἡδίστη ἔσται. διὸ ὁ θεὸσ ἀεὶ μίαν καὶ ἁπλῆν χαίρει ἡδονήν·

οὐ γὰρ μόνον κινήσεώσ ἐστιν ἐνέργεια ἀλλὰ καὶ ἀκινησίασ, καὶ ἡδονὴ μᾶλλον ἐν ἠρεμίᾳ ἐστὶν ἢ ἐν κινήσει. μεταβολὴ δὲ πάντων γλυκύ, κατὰ τὸν ποιητήν, διὰ πονηρίαν τινά· ὥσπερ γὰρ ἄνθρωποσ εὐμετάβολοσ ὁ πονηρόσ, καὶ ἡ φύσισ ἡ δεομένη μεταβολῆσ· οὐ γὰρ ἁπλῆ οὐδ’ ἐπιεικήσ.

περὶ μὲν οὖν ἐγκρατείασ καὶ ἀκρασίασ καὶ περὶ ἡδονῆσ καὶ λύπησ εἴρηται, καὶ τί ἕκαστον καὶ πῶσ τὰ μὲν ἀγαθὰ αὐτῶν ἐστὶ τὰ δὲ κακά· λοιπὸν δὲ καὶ περὶ φιλίασ ἐροῦμεν.

상위

Aristotle (아리스토텔레스)

목록

SEARCH

MENU NAVIGATION